# كمه — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D9%87/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: كمه

كمه
كَمِهَ - يَكْمَهُ - أَكْمَه
كَمِهَ - يَكْمَه + الكائن + عن شيء: يُحْجَب ويُسْتَر ويُعْزَل عن معلومة أو صورة فتقل قدرته على الرؤيا: يقلُّ الضياء أو النور الذي يصل إلى الكائن وذلك لاعتراض غمام أو غبرة أو ستر بين مصدر النور وبين الكائن، ولذك لا يراه بوضوح وجلاء
أَكْمَه: على وزن " أفعل ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " كَمِهَ - يَكْمَهُ ": الذي لا يبصر بجلاء لاعتراض الضياء والنور الوارد إلى عينيه من غبرة أو غمامة أو ضرر في عينيه: وهو يشبه أمراض كثافات القرنية أو الجسم الزجاجي أو تعكر البيت الأمامي للعين
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقص قدرة الإبصار  لنقص وصول الضياء إلى العين " وهي:
عَمِيَ - يَعْمَى، كَمِهَ - يَكْمَهُ، غَطَشَ - يَغْطَشَ، عَشَا - يَعْشُو، بَرِقَ - يَبْرَقُ، مَسَا - يَمْسُو
أكمه
 	﴿ورسولا إلى بني إسرائيل أني قد جئتكم بآية من ربكم أني أخلق لكم من الطين كهيئة الطير فأنفخ فيه فيكون طيرا بإذن اللهوأبرئ الأكمه والأبرص وأحي الموتى بإذن الله وأنبئكم بما تأكلون وما تدخرون في بيوتكم إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(49)﴾ آل عمران ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرصبإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [كمه] ك م ه: الأَكْمَهُ الذي يولد أعمى وقد كَمِهَ من باب طرب
الراغب
كمه
- الأكمة: هو الذي يولد مطموس العين، وقد يقال لمن تذهب عينه، قال:
- 399 - كمهت عيناه حتى ابيضتا      (الشطر لسويد بن أبي كاهل، وعجزه:   فهو يلحى نفسه لما نزع
والبيت في مفضليته. انظر: المفضليات ص 20؛ والمجمل 3/770؛ وتهذيب اللغة 6/29؛ واللسان (كمه) ؛ وأضداد ابن الأنباري ص 374)
ملخص اللسان:
1.     في التفسير: العَمَى الذي يُولَدُ به الإنسانُ.
2.     كَمِهَتِ الشمسُ   إذا عَلَتْها غُبْرَةٌ   فأَظْلَمت، كما تُظْلِمُ العينُ إذا عَلَتْها غُبْرَةُ العَمَى،
3.     ويجوز   أَيضاً أَن يكون مستعاراً من قولهم كَمهَ الرجلُ إذا سُلِبَ عَقْلُه،   لأَنّ العينَ بالكَمَهِ يُسْلَبُ نُورُها،
4.     الأَكْمَهُ الذي يُبْصِرُ بالنهار ولا يُبْصِرُ بالليل.
5.     وكَمِهَ النهارُ إذا اعْتَرَضتْ في شَمْسِه غُبْرَةٌ.
6.     وكَمِهَ الرجلُ:   تغيَّر لوْنُه.
7.      والكامِهُ: الذي يَركبُ رأْسَه لا يَدْري أَيْنَ   يتَوَجَّه. يقال: خرج يتَكَمَّهُ في الأَرض.
لسان العرب
● - كمه: الكَمَه في التفسير: العَمَى الذي يُولَدُ به الإنسانُ. كَمِهَ   بَصَرُهُ، بالكسر، كَمَهاً وهو أَكْمَه إذا اعْتَرَتْهُ ظُلْمَة تَطْمِسُ   عليه. وفي الحديث: فإنهما يُكْمِهانِ الأَبْصارَ، والأَكْمَهُ: الذي   يُولَدُ أَعمى. وفي التنزيل العزيز: وتُبْرِئُ الأَكْمَهَ؛ والفعلُ كالفِعل،   وربما جاء الكَمَه في الشِّعْرِ العَمَى العارض؛ قال سُوَيْد:   كَمِهَتْ عَيْناهُ لمّا ابْيَضَّتا،   فهْوَ يَلْحَى نَفْسَه لمّا نَزَعْ   قال ابن بري: وقد يجوز أَن يكون مُسْتعاراً من قولهم كَمِهَتِ الشمسُ   إذا عَلَتْها غُبْرَةٌ   فأَظْلَمت، كما تُظْلِمُ العينُ إذا عَلَتْها غُبْرَةُ العَمَى، ويجوز   أَيضاً أَن يكون مستعاراً من قولهم كَمهَ الرجلُ إذا سُلِبَ عَقْلُه،   لأَنّ العينَ بالكَمَهِ يُسْلَبُ نُورُها، ومعنى البيت أَن الحَسَدَ قد   بَيَّضَ عينيه كما قال رؤبة:   بَيَّضَ عَيْنيهِ العَمَى المُعَمِّي   وذكر أَهلُ اللغة: أَن الكَمَهَ يكون خِلْقةً ويكون حادِثاً بعد بَصَرٍ،   وعلى هذا الوجه الثاني فسر هذا البيت. قال ابن سيده: وربما قالوا   للمسلوب العقلِ أَكْمَه؛ قال رؤبة:   هَرَّجْتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ   في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِهِ   ابن الأَعرابي: الأَكْمَهُ الذي يُبْصِرُ بالنهار ولا يُبْصِرُ بالليل.   وقال أَبو الهيثم: الأَكْمَهُ الأَعْمَى الذي لا يُبْصِرُ فيتحيَّر   ويَترَدَّدُ. ويقال: إن الأَكْمَه الذي تَلِدُه أُمُّه أََعمى؛ وأَنشد بيت   رؤبة:   هَرَّجتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ   فوَصَفهُ بالهَرْج، وذكر أَنه كالأَكْمَهِ في حالِ هَرْجِه.   وكَمِهَ النهارُ إذا اعْتَرَضتْ في شَمْسِه غُبْرَةٌ. وكَمِهَ الرجلُ:   تغيَّر لوْنُه. والكامِهُ: الذي يَركبُ رأْسَه لا يَدْري أَيْنَ   يتَوَجَّه. يقال: خرج يتَكَمَّهُ في الأَرض.
مقاييس اللغة:
(كمه) الكاف والميم والهاء كلمةٌ واحدة، وهو الكَمَه، وهو العَمَى يُولَدُ به الإنسان، وقد يكون من عَرَض يَعرِضُ. قال سُويد:
كَمِهَتْ عيناهُ حتى ابيضَّتا *** وهو يَلْحَى  نَفسَه لمّا نَزَعْ([1])
القاموس المحيط:
الكَمَهُ، محرَّكةً العَمَى يُولَدُ به الإِنْسانُ، أو عامٌّ كَمِهَ، كفَرِحَ عَمِيَ، وصارَ أعْشَى، و بَصَرُهُ اعْتَرَتْه ظُلْمَةٌ تَطْمِسُ عليه، و النَّهارُ اعْتَرَضَتْ في شَمْسِهِ غُبْرَةٌ، و فلانٌ تَغَيَّرَ لَوْنُهُ، وزالَ عَقْلُهُ. والكُمْهُ، بالضم سَمَكٌ. والمُكَمَّهُ العَيْنَيْنِ، كمُعَظَّمٍ مَنْ لم تَنْفَتِحْ عَيْناهُ.
والكامِهُ: مَنْ يَرْكَبُ رأسَهُ لا يَدْرِي أينَ يَتَوَجَّهُ، كالمُتَكَمِّهِ. وذَهَبَتْ إِبِلُهُ كُمَّيْهَى: كعُمَّيْهَى.
وكَلَأٌ أكْمَهُ: كثيرٌ، لا يُدْرَى أيْنَ يُتَوَجَّهُ له لِكَثْرَتِه.
تاج العروس:
( الكلمه محركة العمى ) الذى ( يولد به الانسان أوعام ) في العمى العارض ومنه قول سويد كمهت عيناه لما ابيضتا * فهو يلحى نفسه لما نزع وربما يستدل بالحديث فانهما يكمهان الابصار وقال ابن برى وقد يجوز أن يكون مستعارا من كمهت الشمس أو من قولهم كمه الرجل إذا سلب عقله قال ومعنى البيت أن الحسد بيض عينيه كما قال رؤبة * بيض عينيه العمى المعمى * وذكر أهل اللغة أن الكلمة يكون خلقة ويكون حادثا بعد بصرو على هذا الوجه الثاني فسر هذا البيت ( كمه ) الرجل ( كفرح ) فهوأ كمه إذا ( عمى و ) أيضا ( صار أعشى ) وهو الذى يبصر بالنهار ولا يبصر بالليل وبه فسر البخاري وقال شراحه كاكثر أهل الغريب انه غلط لا قائل به وقال السهيلي بل هو قول فيه * قلت وهو قول ابن الاعرابي ونسبه الصاغانى الى مجاهد ( و ) كمه ( بصره اعترته ظلمة تتطمس عليه و ) كمه ( النهار اعترضت في شمسه غبرة ) وهو مجاز ( و ) كمه ( فلان تغير لونه ) وهو مجاز ( و ) أيضا ( زال عقله ) وسلب عن
المفضل ( والكمه بالضم سمك ) بحرى ( والمكمه العينين كمعظم من لم تنفتح عيناه ) عن الفراء ( و ) قال أبو سعيد ( الكامه من يركب رأسه لا يدرى أين يتوجه ) نقله الجوهرى وهو مجاز ( كالمتكمه ) يقال خرج يتكمه في الارض ويتقمه أي خرج ضالا لا يدرى أين يتوجه ( وذهبت ابله كميهى كعميهى ) زنه ومعنى ( كلا أكمه ) أي ( كثير لا يدرى أين يتوجه له لكثرته ) كما في الاساس * ومما يستدرك عليه كمهت الشمس إذا علتها غبرة فأظلمت والا كمه المسلوب العقل وكمه لونه تغير وكمه تحير وتردد والا كمه الممسوح العين نقله البخاري عن مجاهد

### Türkçe

كمه
**كَمِهَ** - **يَكْمَهُ** - **أَكْمَه**
**كَمِهَ** - **يَكْمَه** + varlık + bir şeyden: bir bilgi veya suretten perdelenir, örtülür ve yalıtılır da görme gücü azalır: varlığa ulaşan aydınlık veya nur azalır; bu, nur kaynağı ile varlık arasında bir bulut, bir toz veya bir örtünün engel olması sebebiyledir; bu yüzden onu açıklık ve seçiklikle görmez.
**أَكْمَه**: “**أفعل**” vezninde: **كَمِهَ - يَكْمَهُ**’dan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: gözüne gelen aydınlık ve nurun toz, bulutçuk veya gözlerinde bir zarar sebebiyle engellenmesinden dolayı açıklıkla görmeyen; ve o, kornea yoğunlukları hastalıklarına veya camsı cisme yahut gözün ön kamarasının bulanıklığına benzer.
Ve lafız, “göze aydınlığın ulaşmasının eksikliği sebebiyle görme gücünün eksikliği” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَمِيَ - يَعْمَى**، **كَمِهَ - يَكْمَهُ**، **غَطَشَ - يَغْطَشَ**، **عَشَا - يَعْشُو**، **بَرِقَ - يَبْرَقُ**، **مَسَا - يَمْسُو**

أكمه
	﴿“Ve İsrailoğullarına bir elçi olarak: ‘Şüphesiz ben size Rabbinizden bir âyetle geldim; şüphesiz ben size çamurdan kuş sureti gibi bir şey yaratırım, ona üflerim de Allah’ın izniyle kuş olur; **الأكمه**’yi ve **الأبرص**’ı iyileştiririm; ölüleri Allah’ın izniyle diriltirim; yediklerinizi ve evlerinizde biriktirdiklerinizi size haber veririm; eğer müminler iseniz şüphesiz bunda sizin için bir âyet vardır’ (49)”﴾ Âl-i İmrân
	﴿“Hani Allah dedi ki: ‘Ey Meryem oğlu Îsâ, sana ve annene olan nimetimi hatırla: hani seni Rûhu’l-Kudüs ile desteklemiştim; beşikte ve yetişkin iken insanlarla konuşuyordun; hani sana kitabı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim; hani çamurdan kuş sureti gibi bir şey yaratıyordun iznimle; ona üflüyordun da iznimle kuş oluyordu; **الأكمه**’yi ve **الأبرص**’ı iznimle iyileştiriyordun; hani ölüleri iznimle çıkarıyordun; hani İsrailoğullarını senden alıkoymuştum: onlara apaçık delillerle geldiğinde, onlardan inkâr edenler: “Bu ancak apaçık bir sihirdir” demişlerdi’ (110)”﴾ Mâide

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**كمه**] ك م ه: **الأَكْمَهُ**: doğuştan kör olarak doğan; ve “tarab” bâbından **كَمِهَ** olmuştur.

Râgıb
كمه
- **الأكمة**: gözü silinmiş olarak doğan kimsedir; gözü giden kimse için de söylenebilir. Dedi ki:
- 399 - **كَمِهَتْ عيناه حتى ابيضتا**
(Şatrı Süveyd b. Ebî Kâhil’indir; acûzu: **فهو يلحى نفسه لما نزع**
Beyit onun Mufaddaliyât’ındadır. Bkz.: el-Mufaddaliyât s. 20; el-Mücmel 3/770; Tehzîbü’l-Luğa 6/29; Lisân (**كمه**); İbnü’l-Enbârî’nin Ezdâdı s. 374)

Lisân’ın özeti:
1.     Tefsirde: insanın onunla doğduğu körlük.
2.     **كَمِهَتِ الشمسُ**: üzerine bir toz yükseldiği zaman; karardı; körlük tozu üzerine yükseldiği zaman gözün kararması gibi.
3.     Yine caizdir ki, “**كَمهَ الرجلُ**” (aklı elinden alındı) sözlerinden ödünç alınmış olsun; çünkü göz, **الكَمَه** ile nuru elinden alınır.
4.     **الأَكْمَهُ**: gündüz görüp gece görmeyen.
5.     **كَمِهَ النهارُ**: güneşinde bir toz engel olduğu zaman.
6.     **كَمِهَ الرجلُ**: rengi değişti.
7.      **الكامِهُ**: başına buyruk davranan, nereye yöneldiğini bilmeyen; “yeryüzünde **يتَكَمَّهُ** olarak çıktı” denir.

Lisânü’l-ʿArab
● - **كمه**: tefsirde **الكَمَه**: insanın onunla doğduğu körlüktür. **كَمِهَ** görmesi, kesre ile, **كَمَهاً**; ve üzerine silip örten bir karanlık arız olduğu zaman o **أَكْمَه**’dir. Hadiste: “Şüphesiz ikisi gözleri **يُكْمِهانِ** eder”; ve **الأَكْمَهُ**: doğuştan kör olarak doğan. Aziz tenzilde: “ve **الأَكْمَهَ**’yi iyileştirirsin”; fiil fiil gibidir. Bazen şiirde **الكَمَه** arızî körlük olarak gelir; Süveyd dedi ki:
**كَمِهَتْ عَيْناهُ لمّا ابْيَضَّتا،
فهْوَ يَلْحَى نَفْسَه لمّا نَزَعْ**
İbn Berrî dedi ki: “**كَمِهَتِ الشمسُ**: üzerine bir toz yükseldiği zaman; karardı; körlük tozu üzerine yükseldiği zaman gözün kararması gibi” sözünden ödünç alınmış olması caizdir; yine caizdir ki “**كَمهَ الرجلُ**: aklı elinden alındı” sözünden ödünç alınmış olsun; çünkü göz, **الكَمَه** ile nuru elinden alınır. Beytin manası: hasedin onun gözlerini beyazlatmış olmasıdır; Ru’be’nin dediği gibi:
**بَيَّضَ عَيْنيهِ العَمَى المُعَمِّي**
Dil ehli zikretti ki **الكَمَه** yaratılıştan olur ve görmeden sonra sonradan meydana gelen de olur; bu ikinci vecih üzere bu beyit tefsir edilmiştir. İbn Sîde dedi ki: Bazen aklı elinden alınmış kimseye **أَكْمَه** derler; Ru’be dedi ki:
**هَرَّجْتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ
في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِهِ**
İbnü’l-A‘râbî: **الأَكْمَهُ** gündüz görüp gece görmeyendir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الأَكْمَهُ** görmeyen kördür; şaşırır ve gidip gelir. Denir ki: **الأَكْمَه** annesinin onu kör doğurduğu kimsedir; ve Ru’be’nin beyti okunmuştur:
**هَرَّجتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ**
Onu “**الهَرْج**” ile vasfetti ve onun “**هَرْج**” hâlinde **الأَكْمَه** gibi olduğunu zikretti. **كَمِهَ النهارُ**: güneşinde bir toz engel olduğu zaman. **كَمِهَ الرجلُ**: rengi değişti. **الكامِهُ**: başına buyruk davranan, nereye yöneldiğini bilmeyen; “yeryüzünde **يتَكَمَّهُ** olarak çıktı” denir.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**كمه**) **الكاف** ve **الميم** ve **الهاء** tek bir kelimedir; o da **الكَمَه**’dir; insanın onunla doğduğu körlüktür; ve arız olan bir arızdan da olabilir. Süveyd dedi ki:
**كَمِهَتْ عيناهُ حتى ابيضَّتا *** وهو يَلْحَى  نَفسَه لمّا نَزَعْ**([1])

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**الكَمَهُ**, harekeli olarak: insanın onunla doğduğu körlük; yahut genel olup **كَمِهَ**; **فَرِحَ** gibi: kör oldu ve **أعشى** oldu; ve görmesine, üzerine silip örten bir karanlık arız oldu; ve gündüze, güneşinde bir toz engel oldu; ve falan kimsenin rengi değişti ve aklı gitti. **الكُمْهُ**, damme ile: bir balıktır. **المُكَمَّهُ العَيْنَيْنِ**, **مُعَظَّم** gibi: iki gözü açılmamış olan.
Ve **الكامِهُ**: başına buyruk davranan, nereye yöneldiğini bilmeyen; **المُتَكَمِّهِ** gibi. “Yeryüzünde **يتكمه** olarak çıktı” denir. Ve develeri **كُمَّيْهَى** olarak gitti: **عُمَّيْهَى** gibi.
Ve **كَلَأٌ أكْمَهُ**: çoktur; çokluğundan dolayı ona nereye yönelineceği bilinmez.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**الكلمه** harekeli olarak **العمى**) ki (insanın onunla doğduğu yahut genel) arızî körlükte; ondan Süveyd’in sözü: **كمهت عيناه لما ابيضتا * فهو يلحى نفسه لما نزع**. Ve belki hadisten delil getirilir: “Şüphesiz ikisi gözleri **يكمهان** eder.” İbn Berrî dedi ki: “**كمهت الشمس**”tan yahut “**كمه الرجل**: aklı elinden alındı” sözünden ödünç alınmış olması caizdir. Dedi ki: Beytin manası, hasedin onun gözlerini beyazlatmış olmasıdır; Ru’be’nin dediği gibi: **بيض عينيه العمى المعمى**. Dil ehli zikretti ki **الكلمة** yaratılıştan olur ve görmeden sonra sonradan meydana gelen de olur; bu ikinci vecih üzere bu beyit tefsir edilmiştir. (**كمه**) adam (**فرح** gibi): o **أ كمه**’dir; eğer (kör oldu ve) ayrıca (gece körü oldu) ve o, gündüz görüp gece görmeyendir; bununla Buhârî tefsir etti; şârihleri, garîbin çoğu gibi, bunun hata olduğunu, bunu söyleyen olmadığını söylediler; Süheylî dedi ki: bilakis o, onda bir sözdür. Dedim ki: o, İbnü’l-A‘râbî’nin sözüdür; Sâgânî onu Mücâhid’e nisbet etti. (Ve) **كمه**: görmesine, üzerine silip örten bir karanlık arız oldu; (ve) **كمه**: gündüze, güneşinde bir toz engel oldu; bu mecazdır. (Ve) **كمه**: falanın rengi değişti; bu mecazdır. (Ve) ayrıca (aklı gitti) ve ondan alındı…
el-Mufaddal’dan: (**والكمه بالضم سمك**) deniz balığıdır. (**والمكمه العينين كمعظم من لم تنفتح عيناه**) Ferrâ’dan. (Ve) Ebû Saîd dedi ki: (**الكامه** başına buyruk davranan, nereye yöneldiğini bilmeyendir); Cevherî nakletti; bu mecazdır. (**كالمتكمه**) “yeryüzünde **يتكمه** ve **يتقمه** olarak çıktı” denir; yani şaşkın olarak çıktı, nereye yöneldiğini bilmez. (Ve develeri **كميهى** olarak gitti, **عميهى** gibi) vezni ve manası. (**كلا أكمه**) yani (çok; çokluğundan dolayı ona nereye yönelineceği bilinmez) Esâs’ta olduğu gibi. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **كمهت الشمس**: üzerine bir toz yükseldiği zaman karardı; ve **الأ كمه**: aklı elinden alınmış; ve **كمه**: rengi değişti; ve **كمه**: şaşırdı ve gidip geldi; ve **الأ كمه**: gözü silinmiş; Buhârî bunu Mücâhid’den nakletti.
