# كمه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كمه

الكَمَه في التفسير: العَمَى الذي يُولَدُ به الإنسانُ. كَمِهَ بَصَرُهُ، بالكسر، كَمَهاً وهو أَكْمَه إذا اعْتَرَتْهُ ظُلْمَة تَطْمِسُ عليه. وفي الحديث: فإنهما يُكْمِهانِ الأَبْصارَ، والأَكْمَهُ: الذي يُولَدُ أَعمى. وفي التنزيل العزيز: وتُبْرِئُ الأَكْمَهَ؛ والفعلُ كالفِعل، وربما جاء الكَمَه في الشِّعْرِ العَمَى العارض؛ قال سُوَيْد: كَمِهَتْ عَيْناهُ لمّا ابْيَضَّتا،
فهْوَ يَلْحَى نَفْسَه لمّا نَزَعْ
قال ابن بري: وقد يجوز أَن يكون مُسْتعاراً من قولهم كَمِهَتِ الشمسُ إذا عَلَتْها غُبْرَةٌ
فأَظْلَمت، كما تُظْلِمُ العينُ إذا عَلَتْها غُبْرَةُ العَمَى، ويجوز أَيضاً أَن يكون مستعاراً من قولهم كَمهَ الرجلُ إذا سُلِبَ عَقْلُه، لأَنّ العينَ بالكَمَهِ يُسْلَبُ نُورُها، ومعنى البيت أَن الحَسَدَ قد بَيَّضَ عينيه كما قال رؤبة:
بَيَّضَ عَيْنيهِ العَمَى المُعَمِّي
وذكر أَهلُ اللغة: أَن الكَمَهَ يكون خِلْقةً ويكون حادِثاً بعد بَصَرٍ، وعلى هذا الوجه الثاني فسر هذا البيت. قال ابن سيده: وربما قالوا للمسلوب العقلِ أَكْمَه؛ قال رؤبة:
هَرَّجْتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ
في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِهِ
ابن الأَعرابي: الأَكْمَهُ الذي يُبْصِرُ بالنهار ولا يُبْصِرُ بالليل. وقال أَبو الهيثم: الأَكْمَهُ الأَعْمَى الذي لا يُبْصِرُ فيتحيَّر ويَترَدَّدُ. ويقال: إن الأَكْمَه الذي تَلِدُه أُمُّه أََعمى؛ وأَنشد بيت رؤبة:
هَرَّجتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ
فوَصَفهُ بالهَرْج، وذكر أَنه كالأَكْمَهِ في حالِ هَرْجِه. وكَمِهَ النهارُ إذا اعْتَرَضتْ في شَمْسِه غُبْرَةٌ. وكَمِهَ الرجلُ: تغيَّر لوْنُه. والكامِهُ: الذي يَركبُ رأْسَه لا يَدْري أَيْنَ يتَوَجَّه. يقال: خرج يتَكَمَّهُ في الأَرض.

### Türkçe

**الكَمَه** tefsirde: insanın onunla doğduğu körlüktür. **كَمِهَ بَصَرُهُ**; kesre ile, **كَمَهاً** (oldu); ve o, üzerine onu silip örten bir karanlık arız olduğunda **أَكْمَه**’dir. Ve hadiste: “Şüphesiz ikisi gözleri **يُكْمِهانِ**”; ve **الأَكْمَهُ**: kör olarak doğan kimsedir. Ve aziz tenzilde: “ve **الأَكْمَهَ**’i iyi eder”; fiil fiil gibidir. Ve bazen şiirde **الكَمَه** arızî körlük (olarak) gelir; Süveyd dedi ki:

**كَمِهَتْ عَيْناهُ لمّا ابْيَضَّتا،
فهْوَ يَلْحَى نَفْسَه لمّا نَزَعْ**

İbn Berrî dedi ki: “Güneşin üzerine bir toz yükseldiğinde **كَمِهَتِ الشمسُ** denilmesinden ödünç alınmış olması caizdir; böylece karardı; körlük tozu onun üzerine yükseldiğinde gözün kararması gibi. Yine, ‘adamın aklı elinden alındığında **كَمهَ الرجلُ**’ denilmesinden ödünç alınmış olması da caizdir; çünkü göz, **الكَمَه** ile nuru elinden alınır. Beytin manası: hasedin onun iki gözünü beyazlatmış olmasıdır; Ru’be’nin dediği gibi:

**بَيَّضَ عَيْنيهِ العَمَى المُعَمِّي**

Ve dil ehli zikretti: **الكَمَه** yaratılıştan olur ve görmeden sonra sonradan meydana gelen de olur; bu ikinci vecih üzere bu beyti tefsir etti. İbn Sîde dedi ki: Bazen aklı elinden alınmış olana **أَكْمَه** derler; Ru’be dedi ki:

**هَرَّجْتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ
في غائلاتِ الحائرِ المُتَهْتِهِ**

İbnü’l-A‘râbî: **الأَكْمَهُ** gündüz görüp gece görmeyen kimsedir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الأَكْمَهُ** göremeyen kördür; böylece şaşırır ve gidip gelir. Ve denilir ki: **الأَكْمَه** annesinin onu kör doğurduğu kimsedir; ve Ru’be’nin beytini okudu:

**هَرَّجتُ فارْتَدَّ ارْتِدادَ الأَكْمَهِ**

Onu **الهَرْج** ile vasfetti ve onun **هَرْج** hâlinde **الأَكْمَهِ** gibi olduğunu zikretti.

Ve güneşinde bir toz karşı çıktığında **كَمِهَ النهارُ** (denilir). Ve **كَمِهَ الرجلُ**: rengi değişti. Ve **الكامِهُ**: başına buyruk davranan, nereye yöneleceğini bilmeyen kimsedir. Denilir ki: “Yerde **يتَكَمَّهُ** olarak çıktı.”
