# كم — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%85/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كم

| | ( *!كَمْ ) هَكَذا في الصّحاح أَفردَه | بتَرْكِيبٍ مُسْتَقِلٍّ ، وفي الحَاشِية بِخَطِّ أَبِي |

| زَكَرِيَّا ، صَوابُه . *!وكَمْ ، بالوَاوِ العَاطِفَة | قال : وهو ( اسمٌ نَاقِصٌ ) مُبْهَمٌ ( مَبْنِيٌّ | عَلَى السُّكُونِ ، أَو سُؤالٌ عَنِ العَدَدِ ) كما | فِي المُحْكَم . قال : ( ويَعْمَلُ في الخَبَرِ عَمَلَ | رُبَّ ) ، إلا اَنَّ مَعْنَى كَمْ التَّكْثِيرُ ومَعْنَى | رُبَّ التّقْلِيلُ والتَّكْثِيرُ ، وهو مُغْنٍ عن | الكَلاَمِ الكَثِير المُتَنَاهِي في البُعْدِ والطُّول ، | وذَلِك أَنَّك إذا قُلت : كَمْ مَالُك ؟ أَغْنَاكَ | ذَلِك عن قَوْلك : أَعَشْرَةٌ مالُكَ أَمْ | عِشْرُونَ أم ثَلاَثُونَ أم مِائَةٌ أم أَلْفٌ ؟ فلو | ذَهَبْتَ تَسْتَوْعِبُ الأَعْدَادَ لم تَبْلُغْ ذَلِك | أَبدًا . لأنه غَيرُ مُتَناهٍ ، فلمَّا قُلْت : كَمْ ، | أَغْنَتْكَ هَذِه اللَّفظةُ الواحِدَةُ عن الإطَالَةِ | غَير المُحاطِ بآخِرِها ولا المُسْتدْرَكَةِ . وفي | التَّهذِيب . كَمْ : حَرفُ مَسألةٍ عن عَدَدٍ | وخَبَرٍ ، وتَكُونُ خَبَرًا بِمَعْنَى رُبَّ ، فإِنْ | عُنِيَ بِهَا رُبَّ جَرَّتْ ما بَعْدَها وإن عُنِيَ | بها رُبَّما رَفَعَتْ ، وإن تَبِعَها فَعْلٌ رافِعٌ ما | بَعْدَها انْتَصَبَتْ ، وقال : ( أَوْ ) هِيَ | ( مُؤَلّفةٌ من كَافِ التَّشْبِيهِ ومَا ، ثُمَّ | قُصِرتْ ) ما ( وأُسْكِنَتِ ) المِيمُ ، فإذا | عَنَيْتَ بكَمْ غَيْرَ المَسْأَلة عن العَدَد قُلت : | كَمْ هَذَا [ الشّيءُ ] الذي مَعَك ؟ فهو | يُجِيبُك : كَذَا وكَذَا . | | وقال الجوهَرِيُّ : ( وَهِيَ ) لها | مَوْضِعَانِ : الاسْتِفْهَامُ والخَبَرُ . | | إمَّا ( لِلاسْتِفْهَامِ ) كقولك : كم | رجلاً عِنْدَك ، ( ويُنْصَب ما بَعْدَها | تَمْيِيزًا ) . | | ( و ) إمَّا ( لِلْخَبَر ، ويُخْفَضُ ما | بَعْدَها حِيْنَئِذٍ كَرُبَّ ) أي : كما يُخْفَضُ | برُبَّ ؛ لأَنَّه في التَّكْثِير نَقِيض رُبَّ في | التَّقْلِيل ، تَقُول : كَمْ دِرْهَمٍ أَنْفَقْتَ ، تريد |

| التَّكْثِيرَ ، وإن شِئْتَ نَصَبْتَ ، وقال | الفَرَّاء : ( ( كَمْ وكأَيِّنْ لُغَتَان | ويَصْحَبُهُما مِن ، فإذَا ألقَيْت مِنْ كان في | الاسْمِ النَّكرةِ النَّصْبُ والخَفْضُ ، من | ذَلِك قَولُ العَرَبِ : كَمْ رَجُلٍ كَريمٍ قد | رَأَيْتَ ، وكم جَيْشًا جرّارًا قد هَزَمْتَ ، | فَهَذَانِ وجْهَانِ يُنْصَبانِ ويُخْفَضانِ ، | والفعلُ في المعنى واقِعٌ ، فإنْ كَانَ الفِعْلُ | لَيْس بوَاقِعٍ وكانَ للاسْمِ جَازَ النَّصْبُ | أَيضًا والخَفْضُ ، ( وقَدْ يُرْفَعُ ) في النَّكِرَةِ ، | ( تَقُولُ : كَمْ رجُلٌ كَرِيمٌ قَدْ أَتَانِي ) ترفَعُه | بِفِعْله ، وتُعْمِلُ فيه الفِعْلَ إنْ كَانَ واقِعًا | عليه ، تقولُ : كم جَيْشًا جَرَّارًا قَدْ | هَزَمْتَ ، فَتَنْصِبَهُ بهَزَمت ، قال وأَنْشَدُونا : | % ( كم عَمَّة لكَ يا جَرِيرُ وخَالة % | فَدْعاءَ قد حَلَبَتْ عَلَيَّ عِشَارِي ) % | | رَفْعًا ونَصْبًا وخَفْضًا ، فَمَنْ نَصَبَ | قال : كان أَصلُ كَمْ الاسْتِفْهام ، وما | بعدها من النَّكِرة مُفَسِّرٌ كتَفْسِيرِ العَدَدِ ، | فَتَرَكْنَاها في الخَبَرِ على ما كَانَت | عَلَيه في الاستِفْهَام ، فَنَصَبْنا ما بَعْدَ كَمْ | من النَّكِرات كما تَقُولُ : عِنْدِي كَذَا | وكَذَا دِرْهَمًا ، ومن خَفَضَ قال : طالتْ | صُحْبَةُ مِنْ النَّكرةَ في كَمْ فلما حَذَفْنَاها | أَعْمَلْنا إرَادَتَها ، وأمّا مَنْ رَفَعَ فَأْعَمَلَ | الفِعْلَ الآخَرَ ، ونَوَى تَقْديم الفِعْلِ ، | كأَنَّه قال : كم قد اَتَانِي رَجلٌ | كَرِيمٌ ) ) . | | قال الجوهريُّ : ( وقد تُجْعَلُ اسْمًا | تَامَّا فتُصْرَفُ وتُشَدَّدُ ) . | | ( وتَقُولُ : أَكَثَر ) تَ ( مِنَ *!الكَّمِّ ، و ) | هو ( *!الكَمِّيَّة ) . | | قُلتُ : ومنه قَولُ الحَكَماءِ : الكَمُّ : | العَرَضُ الذي يَقْتَضِي الانْقِسَامَ لِذَاتِه ، | وهو إمّا مُتَّصِلٌ أو مُنْفَصِلٌ ، فالأخِيرُ هو |

| العَدَدُ فَقَط ، كعِشْرِينَ وثَلاَثِينَ ، والأولُ | إمَّا قارُّ الذَّاتِ مُجْتَمِعُ الأجزاءِ في | الوُجُودِ ، وهو المِقْدارُ المُنْقَسِمُ إلى الخَطِّ | والسَّطْحِ والثِّخَنِ وهو الجِسْمُ التَّعْلِيميُّ ، | أو غَيْرُ قارِّ الذّاتِ ، وهو الزَّمانُ كما هو | مُفَصَّلٌ عِنْدَهُم . |

### Türkçe

| | ( *!**كَمْ** ) işte böyle; **الصّحاح**’ta onu müstakil bir terkîb ile tek başına vermiştir; hâşiyede ise Ebû |

| Zekeriyyâ’nın hattıyla: doğrusu budur. *!Ve **كَمْ**; atıf **الواو**’su ile. Dedi: ve o, ( eksik bir isimdir ) müphem ( sükûn üzere mebnîdir; yahut sayı hakkında bir sorudur ) **المُحْكَم**’da olduğu gibi. Dedi: ( ve haberde **رُبَّ**’ın ameli gibi amel eder ); ancak **كَمْ**’ın mânâsı çokluk, **رُبَّ**’ın mânâsı ise azlık ve çokluktur; ve o, uzaklık ve uzunlukta nihayetsiz çok sözden müstağnî kılıcıdır. Ve bu, şundandır: sen “**كَمْ** malın?” dediğin zaman, bu seni “malın on mu, yoksa yirmi mi, yoksa otuz mu, yoksa yüz mü, yoksa bin mi?” demenden müstağnî kılar. Şayet sayıları kuşatmaya gitsen, buna asla erişemezsin; çünkü o nihayetsizdir. Öyleyse “**كَمْ**” dediğinde, bu tek lafız seni sonu kuşatılmamış ve idrâk edilmemiş uzatmadan müstağnî kıldı. Ve **التَّهذِيب**’de: **كَمْ**: bir sayı ve haber hakkında soru harfidir; ve **رُبَّ** mânâsıyla haber olur; eğer onunla **رُبَّ** kastedilirse kendisinden sonrakini cerreder; eğer onunla **رُبَّما** kastedilirse ref‘ eder; eğer onu, kendisinden sonrakini ref‘ eden bir fiil takip ederse, kendisinden sonrası nasb olunur. Ve dedi: ( yahut ) o, ( teşbih **الكاف**’ı ve **ما**’dan müelleftir; sonra **ما** kısaltılmış ve **الميم** sükûnlandırılmıştır ); böylece, **كَمْ** ile sayı hakkında soru dışında bir şeyi kastettiğinde şöyle dersin: “Seninle olan şu [ şey ] ne kadar?”; o da sana “şöyle şöyle” diye cevap verir. | | Ve el-Cevherî dedi: ( ve o ) için iki mevki vardır: istifhâm ve haber. | | Ya ( istifhâm içindir ) senin “Yanında kaç adam var?” sözün gibi; ( kendisinden sonrası temyîz olarak nasb olunur ). | | ( ve ) ya ( haber içindir; o vakit kendisinden sonrası **رُبَّ** gibi hafd olunur ); yani: **رُبَّ** ile hafd olunduğu gibi; çünkü o, çoklukta **رُبَّ**’ın azlıktaki nakîzidir. Dersin ki: “**كَمْ** dirhem harcadın?”; çokluğu istersin. Ve istersen nasb edersin. Ve el-Ferrâ dedi: ( ( **كَمْ** ve **كأَيِّنْ** iki lugattır; ve ikisine de **مِن** eşlik eder; **مِن**’i düşürdüğün zaman, nekre isimde nasb ve hafd olur; bunun örneği Arapların sözü: “**كَمْ** kerîm adam gördün”; ve “**كَمْ** sürükleyici ordu bozguna uğrattın”; işte bunlar iki vecihtir: nasb olunur ve hafd olunur. Fiil ise mânâda vâkidir. Eğer fiil vâki değilse ve isim için olursa, nasb da câiz olur, hafd da. ( Ve nekrede ref‘ olunur ); ( dersin ki: “**كَمْ** kerîm adam bana geldi”; onu fiiliyle ref‘ edersin; ve eğer fiil onun üzerine vâki ise, fiili onda amel ettirirsin; dersin ki: “**كَمْ** sürükleyici ordu bozguna uğrattın”; böylece onu “bozguna uğrattın” ile nasb edersin ). Dedi: ve bize inşâd ettiler: | % ( **كم عَمَّة لكَ يا جَرِيرُ وخَالة** % | **فَدْعاءَ قد حَلَبَتْ عَلَيَّ عِشَارِي** ) % | | ref‘ ile, nasb ile, hafd ile. Artık kim nasb ederse dedi ki: **كَمْ**’ın aslı istifhâmdır; ve ondan sonra gelen nekre, sayının tefsiri gibi bir müfessirdir; böylece onu haberde, istifhâmda üzerinde olduğu hâl üzere bıraktık; ve **كَمْ**’dan sonra gelen nekreleri nasb ettik; senin “Bende şöyle şöyle dirhem var” demen gibi. Kim hafd ederse dedi ki: **مِن**’in nekre ile **كَمْ**’da arkadaşlığı uzadı; onu hazfettiğimizde, onun muradını amel ettirdik. Ama kim ref‘ ederse, diğer fiili amel ettirdi ve fiilin takdîmini niyet etti; sanki şöyle dedi: “Bana kerîm bir adam kaç kere geldi?” ) ) . | | el-Cevherî dedi: ( ve bazen tam bir isim kılınır; böylece tasrîf olunur ve şeddelenir ). | | ( Ve dersin ki: daha çok ) t ( **الكَمّ**’den; ve ) o, ( **الكَمِّيَّة** )’dir. | | Dedim: ve ondan, حكemâ’nın sözü: **الكَمُّ**: zâtı itibarıyla bölünmeyi gerektiren arazdır; ve o ya muttasıldır ya munfasıldır. Sonuncusu yalnız sayıdır; yirmi ve otuz gibi. Birincisi ise ya zâtı kârr, parçaları varlıkta toplanmış olandır; o da çizgiye, satıha ve kalınlığa bölünen miktardır; ve o, ta‘lîmî cisimdir; yahut zâtı kârr olmayan olandır; ve o, onların yanında tafsîl edildiği üzere zamandır. |
