# كنب (ك-ن-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ن - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والنون والباء معهما
ك ن ب، ك ب ن، ن ك ب، ن ب ك، ب ن ك مستعملات كنب: الكَنَبُ: غلظ يعلو اليد، إذا مجلت من العمل، وصلبت قيل: قد أكنَبَت يدهُ، قال:
قد أكْنَبَتْ يداك بعد لين
وهمتا بالصبر والمرون
وقال:
وأكنَبَت نسوره وأكْنَبا
كبن: الكَبْنُ: عدو لين في استرسال، كَبَنَ يكْبِنُ كُبوناً وكَبناً فهو كابنٌ، قال:
يمر وهو كابنٌ حييُّ
وكَبَنْتُ الثوبَ، وخبنته مثله.
نكب: النَّكَبُ: شبه ميل. وإنه لمِنْكابٌ عن الحق، قال:
... عن الحق أنكبُ
أي: مائل عنه.
والأَنْكَبُ من الإبل كأنما يمشي في شق واحد، قال:
أنْكَبُ زياف وما فيه نكَبْ
والنَّكْبُ: اجتنابك الشيء. تَنْتكِبُ عنه وتَنَكَّبُ عنه.
وانْتَكَبْتُ الكنانة: ألقيتها في منكبي.
والمَنْكِبُ: كل ناحية من الجبال أو الأرض. ومَنْكِبُ القوم: رأس العرفاء على كذا وكذا عريفاً ورتبته النِّكابةُ، تقول: له النِّكابةُ في قومه.
والنَّكباءُ: ريح تهب بين ريحين.
والمَنكِبُ: مجمع عظم العضد والكتف، وحبل العاتق من الإنسان والطائر ونحوه.
والنَّكْبُ: أن ينكب الحجر ظفراً أو حافراًَ أو منسماً. يقال: مَنسِمٌ مَنْكوبٌ ونكيب.
قال لبيد:
وتصكُّ المرو لما هجرت		بِنَكيبٍ معرٍ دامي الأظل
والمصدر: نَكْبٌ، مجزوم، ونَكَبَتهُ حوادث الدهر، وأصابته نَكْبةٌ ونَكَبات ونُكُوبٌ كثيرة من الدهر.
نبك: النَّبْكةُ: أَكَمَةٌ محددة الرأس ربما كانت حمراء لا تخلو من الحجارة.
بنك: يقال: رده إلى بُنْكِه، أي: أصله.
وتَنَبَّكَ فلان في عز ومنعة، أي: تمكن.

##### Türkçe

الكاف والنون والباء معهما
**ك ن ب**، **ك ب ن**، **ن ك ب**، **ن ب ك**، **ب ن ك** kullanımdadır.

كنب: **الكَنَبُ**: elin üzerine çıkan kalınlıktır; işten nasır bağlayıp sertleştiğinde “eli **أكنَبَت** oldu” denir. Dedi ki:
“Elleriniz yumuşaklıktan sonra **أكْنَبَتْ**
ve sabra ve dayanıklılığa yöneldi.”
Ve dedi ki:
“Akbabaları **أكنَبَت** ve **أكْنَبا**.”

كبن: **الكَبْنُ**: salıverilmişlik içinde yumuşak koşudur; **كَبَنَ** **يكْبِنُ** **كُبوناً** ve **كَبناً**; o hâlde o **كابنٌ**’dir. Dedi ki:
“Geçer; o, utangaç bir **كابنٌ**’dir.”
Ve “elbise(yi) **كَبَنْتُ**” ve “onu **خبنته**” bunun gibidir.

نكب: **النَّكَبُ**: eğim benzeridir. Ve o, haktan **مِنْكابٌ**’dır. Dedi ki:
“… haktan **أنكبُ**”
yani: ondan eğilmiş.

Ve develerden **الأَنْكَبُ**: sanki tek bir yarıkta yürür. Dedi ki:
“**أنْكَبُ** hızlı yürüyen; onda **نكَبْ** yoktur.”

Ve **النَّكْبُ**: bir şeyi sakınmandır. Ondan **تَنْتكِبُ** ve ondan **تَنَكَّبُ**.

Ve “sadak(ı) **انْتَكَبْتُ**”: onu omzuma attım.

Ve **المَنْكِبُ**: dağların yahut yerin her bir yanı. Ve kavmin **مَنْكِبُ**’u: falan falan üzerinde ariflerin başıdır; onun rütbesi **النِّكابةُ**’dır; “kavminde **النِّكابةُ** ona aittir” dersin.

Ve **النَّكباءُ**: iki rüzgâr arasında esen rüzgârdır.

Ve **المَنكِبُ**: pazu kemiği ile kürek kemiğinin birleşim yeri; insandan, kuştan ve benzerinden omuz bağı.

Ve **النَّكْبُ**: taşın bir tırnağı yahut bir toynağı yahut bir tırnağımsı ayağı yaralamasıdır. “**مَنسِمٌ مَنْكوبٌ** ve **نكيب**” denir.
Lebîd dedi ki:
“Ve çakılı, terk ettiğinde vurur		kanlı tırnaklı, çıplak bir **نَكيبٍ** ile.”

Ve mastar: **نَكْبٌ**, meczumdur; ve “zamanın olayları onu **نَكَبَتهُ**”; ve ona zamandan bir **نَكْبةٌ** ve **نَكَبات** ve çok **نُكُوبٌ** isabet etti.

نبك: **النَّبْكةُ**: başı sivri bir tümsektir; bazen kırmızı olur; taşlardan hâli olmaz.

بنك: “Onu **بُنْكِه**’ine geri çevirdi” denir; yani: aslına.

Ve falan kimse izzet ve korunmuşluk içinde **تَنَبَّكَ** etti; yani: yerleşti/sağlamlaştı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكِنابُ بالكسر: الشِمْراخُ. والكَنَبُ في اليد مثل المَجَلِ، إذا صلُبَتْ من العمل. قال الأصمعيّ: يقال أكَنَبَتْ يداه، ولا يقال كَنِبَتْ يداه. وأنشد أحمد بن يحيى:
قد أكْنَبَتْ يداكَ بعد لينِ
وبعد دُهْنِ البانِ والمَضْنونِ
وهَمَّتا بالصَبر والمُرونِ
والكَنِبُ أيضاً: نَبْتٌ. قال الطرِمَّاحُ:
مُعالِياتٌ على الأريافِ مَسْكَنُـهـا		أطرافُ نجدٍ بأرضِ الطَلْحِ والكَنِبِ

##### Türkçe

**الكِنابُ** (kesre ile): **الشِمْراخُ**. Ve **الكَنَبُ** elde, işten dolayı sertleştiği zaman **المَجَلِ** gibidir. el-Asmaʿî dedi: “**أكَنَبَتْ** elleri” denir; “**كَنِبَتْ** elleri” denmez. Ahmed b. Yahyâ şu şiiri okudu:

قد **أكْنَبَتْ** يداكَ بعد لينِ
وبعد **دُهْنِ البانِ** و**المَضْنونِ**
وهَمَّتا بالصَبر و**المُرونِ**

Ve **الكَنِبُ** ayrıca: bir bitkidir. et-Tırimmâh dedi:

مُعالِياتٌ على الأريافِ مَسْكَنُـهـا		أطرافُ نجدٍ بأرضِ **الطَلْحِ** و**الكَنِبِ**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ن ب
كنب ، كبن ، نكب ، نبك ، بنك ، بكن : مستعملات .
كنب : ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : أكْنَبَتْ يَدُهُ فهي مُكْنِبَةٌ ، وثَفِنتَ ثَفَناً : مِثْلُه .
وأنشد ابن السكيت :
قَدْ أكْنَبَتْ يَدَاكَ بَعْدَ لِينِ
وبَعْدَ دُهْنِ البَانِ والمَضْنُونِ
وهَمَّتَا بالمَسِّ والمُرُونِ
والمضنون : جِنْس من الغالية .
وقال العجاج :
قَدْ أَكْنَبَتْ نُسُورهُ وأكْنَبَا
أَيْ : غَلَظَتْ وَعَسَتْ .
وقال الليث : الكَنَبُ : غِلَظٌ يَعْلُو اليَدَ من العَمَلِ إذا صَلُبَتْ .
( أبو عبيد عن الأمَوي ) : الكِنَابُ والعَاسِي : الشِّمْرَاخُ . وقال دُرَيْدُ بنُ الصِّمَّة :
وأَنْتَ امْرُؤٌ جَعْدُ القَفَا مُتَعَكِّسٌ
مِنَ الأقِطِ الْحَوْلِيِّ شَبْعَانُ كانِبُ
وقال أبو زيد : كَانِبٌ : كَانِزٌ . يقال : كَنَبَ في جِرَابِه شَيئاً إذا كَنَزَه فيه .
الكَنِبُ : شَجَرٌ ، قال الشاعر :
في خَضَد من الكَرَاث والكَنِب
كبن : ( أبو عبيدٍ عن الفراء ) : رَجُلٌ مَكْبُونُ الأصابِعِ : مِثْلُ الشَّثنِ .
( اللحياني عن الأصمعي ) : كلُّ كَبْنٍ : كَفٌّ ، يقال : كَبَنْتُ عنكَ لِسَاني أي : كَفَفْتُه .
( ابن السكيت عن الأصمعي ) : رَجُلٌ كُبنَّةٌ ، وامرأةٌ كُبُنَّةٌ : الذي فيه انقباضٌ ، وأنشد :
في القَوْمِ كل كَبُنَةٍ عُلْفُوفِ
قال وقال أبو عمرو : الكُبُنّةُ : الْخُبْزَةُ اليَابِسَةُ .
وقال الليث : الكَبْنُ : عَدْوٌ ليِّنٌ في اسْتِرْسَالٍ . وأنشد :
يَمُرُّ وهْوَ كَابِنٌ حَيِيُّ
والفِعْلُ كَبَنَ يَكْبِنُ كُبوناً وكَبْناً .
( قُلْتُ ) : الكبْنُ في العَدْوِ : أَنْ يَكُفَّ بَعْضَ عَدْوِه وَلاَ يَجْهَدَ نَفْسَه والكُبُونُ : السُّكُونُ . ومنه قوله :
وَاضِحَةُ الخَدِّ شَرُوبٌ لِلَّبَنْ
كَأَنَّها أُمُّ غَزَالٍ قَدْ كَبَنْ
أي سَكَنَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَبْنُ : ما ثُنِيَ مِنَ الجِلْدِ عندَ شَفَةِ الدَّلْوِ .
وقال ابن السكيت : هو الكَبْنٌ والكَبْلُ ، بالنُّونِ واللاَّم ، حكاه عن الفراء .
وقال أبو عبيد : اكْبَأَنَّ اكْبئْناناً إذا انْقَبَضَ .
وقال ابنُ بُزُرْجَ : الْمُكْبِئنُّ الذي قد احْتَبَى وأَدخَلَ مِرْفَقَيْهِ في حُبْوَتِه ثم خَضَعَ بَرقَبته ورَأْسِه على يَدَيْهِ .
قال : والْمُكْبَئِنُّ والمُقْبَئِنُّ : الْمُنْقَبِضُ المُنْخَنِسُ .
وقال غيره : الكُبْنَةُ : لُعْبَةٌ للأعْرَابِ ، تُجْمَعُ كُبَناً . وأنشد :
تَدَكّلَتْ بَعْدِي وأَلْهَتْها الكُبَنْ
( أبو عبيدة ) : فَرَسٌ مَكْبُونٌ ، والأُنْثى : مَكْبُونَةٌ ، والجميعُ : المكَابِينُ ، وهو القَصِيرُ القَوَائِمِ ، الرَّحيبُ الجَوْفِ ، الشّخْتُ العِظَامِ .
قال : ولاَ يكُونُ المكْبُونُ أَقْعَسَ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : فَرَسٌ فيه كُبْنَةٌ وَكَبَنٌ إذا كان ليس بالعَظِيمِ ولا القَمِىءِ .
قال : والكُبَانُ : دَاءٌ يأْخُذُ الإبِلَ ، يقال منه : بَعِيرٌ مَكْبُونٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المكْبُونَةٌ : المرْأَةُ العَجِلَةُ .
والمكْبُونَةُ : الذّلِيلةُ .
بكن : أهمله الليث ، وقال ابن الأعرابي : المَبْكونَةُ المرأَةُ الذَّلِيلَةُ .
نكب : قال الليث : النَّكَبُ : شِبْهُ مَيَلٍ في المَشْيِ . وأنْشَدَ :
. . . عَنِ الحَقِّ أَنْكَبُ
أي مائلٌ عنه ، وإِنه لَمِنْكَابٌ عن الحَقِّ .
والأنْكَبُ من الإبل كأنَّما يَمْشي في شِقَ .
وأنشد :
أَنْكَبُ زَيَّافٌ وما فِيهِ نَكَبْ
والعربُ تقولُ : نَكَبَ الدَّليلُ عن صَوْبِه يَنْكُبُ نُكُوباً إذا عَدَل عنه ، ونَكَّبَ عنه تَنْكِيباً : مثلُه ، ونَكَّبَ غَيْرَهُ .
وروي عن عمرَ أَنه قال لِهُنيَ مَولاهُ : ( نكِّبْ عَنَّا ابنَ أُمِّ عَبْدٍ ) ، أي نَحِّهِ عَنَّا .
وتَنَكّب فلانٌ عنّا تَنَكُّباً أي مالَ عنّا .
وقال الليث : الرجلُ يَنْتَكِبُ كِنانَتَهُ ويَتَنَكَّبُها إذا أَلْقَاهَا في مَنْكِبِه .
ومَنْكِبا كلِّ شيءٍ : مَجْمَعُ عظْم العَضُدِ والكتِفِ وحَبْل العَاتِقِ مِنَ الإنسانِ والطّائرِ ، وكلِّ شيءٍ .
وقولُ الله جلَّ وعزَّ : ( ذَلُولاً فَامْشُواْ فِى ) ( الملك : 15 ) .
قال الفراء : يُريدُ في جَوَانبها .
وقال الزجاج : معناهُ في جِبَالها ، وقيل في طُرُقِهَا .
وأَشْبَهُ التفسيرِ واللَّهُ أعلَمُ تَفسيرُ من قال في جِبَالها ، لأنَّ قوله : ( الْخَبِيرُ هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الاَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُواْ ) ( الملك : 15 ) معناه : سَهَّلَ لكم السُّلُوكَ فيها فأمْكَنَكُمُ السُّلُوكُ في جبالها ، فهو أَبْلَغُ في التَّذْليلِ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : يقال لِلْمَنْكبِ نَكَبَ : عليهم فهو يَنْكُبُ نِكابَةً .
قال : وقال الفراء : المَنْكِبُ : عَوْنُ العَرِيفِ .
وقال الليث : مَنْكِبُ القومِ : رأسُ العُرَفَاءِ ، على كذَا وكذَا عرِيفاً : مَنْكِبٌ .
ويقال : لهُ النِّكابَةُ في قوْمِهِ .
قال : والنَّكْبُ : أنْ يَنْكُبَ الحَجَرُ ظَفْراً أو حافراً أو مَنْسِماً .
يقال : مَنْسِمٌ مَنْكُوبٌ ونَكِبٌ .
وقال لبيد :
وتَصُكُّ المَرْوَ لَمَّا هَجَّرَتْ
بِنَكِيبٍ مَعِرٍ دَامِي الأظَلّ
ويقال : نكَبَتْهُ حوادثُ الدَّهْرِ ، وأَصابَتْهُ نَكْبةٌ ونَكبَاتٌ ونُكُوبٌ كثيرة .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : كلُّ رِيحٍ من الرِّياحِ تَحَرَّفَتْ فَوقَعَتْ بين رِيحيْنِ فهيَ نَكْبَاءُ ، وقَدْ نَكَبَتْ تَنْكُبُ نُكُوباً .
وقال أبو زيد : النِّكْبَاءُ : التي تَهُبُّ بين الصَّبَا والشَّمالِ ، والجِرْبيَاءُ : التي بين الجَنُوبِ والصَّبَا .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النُّكْبُ من الرِّياحِ أَرْبعٌ : فَنَكْبَاءُ الصَّبَا والجَنوب : مِهْيَافٌ مِلْوَاحٌ مِيبَاسٌ للبَقْلِ ، وهي التي تَجِيءُ بين الرِّيحيْنِ . ونَكْبَاءُ الشَّمالِ : مِعْجَاج مِصْرَادُ لا مطر فيها ولا خَيرَ ، وهي قَرَّةٌ ، وربما كان معها مطرٌ قليلٌ .
ونكباءُ الدَّبُورِ والجَنوب حارَّةٌ .
قال : والدبورُ : ريحُ من رِياحِ القَيْظِ ، لا تكونُ إلا فيه وهي مِهْيَافُ .
والجنُوبُ تَهُبُّ في كلِّ وقتٍ .
قال ابن كُنَاسَةَ : مَخْرَجُ النَّكْبَاء : ما بين مَطْلَع الذّراعِ إلى القُطْبِ ، وهو مطلع الكواكب الشامية ، وجعلَ ما بين القُطْب إلى مَسْقَط الذراع مَخْرَجَ الشّمال ، وهو مسقط كل نجم طلع من مَخْرَج النكباء من اليمَانيَةِ ، واليَمانِيَةُ لا تنزل فيها شمسٌ ولا قمرٌ ، إنما يُهْتَدَى بها في البَرِّ والبَحْرِ ، فهي شامية .
وقال غيرُه : قامَةٌ نكْبَاءُ : مائلَةٌ وقِيمٌ نُكْبٌ والقامةُ : البَكْرَةُ . ونَكَبَ فلانٌ كنانتَه إذا كبَّها ليُخرجَ ما فيها من السِّهامِ نَكْباً .
ونَكِبَ فلانٌ يَنْكَبُ نَكَباً إذا اشتَكى مَنْكِبَهِ .
وقال شمرٌ : لكلِّ ريحٍ من الرياح الأربعِ : نكباءُ تُنْسَبُ إليها ، فالنكباءُ التي تنسب إلى الصَّبَا : هي التي بينها وبين الشّمال ، وهي تشبهها في اللِّينِ ، ولها أحياناً عُرَامٌ وهو قليل ، إنما يكون في الدهر مرَّةً ، والنكباءُ التي تنسب إلى الشّمَال ، وهي التي بينها وبين الدّبُور ، وهي تشبهها في البَرْدِ .
ويقال لهذه الشمالِ : الشاميَّة ، كل واحدة منهما عند العرب : شاميةٌ ، والنكباءُ التي تنسب إلى الدَّبُورِ هي التي بينها وبين الجَنُوب ، تجيء من مَغِيبِ سُهيْلٍ ، وهي تُشبهُ الدبورَ في شِدَّتها وعَجَاجِها ، والنكباء التي تنسب إلى الجنوب : هي التي بينها وبين الصَّبَا ، وهي أشبهُ الرياح بها في دفئها ولينها في الشتاء .
نبك : شمرٌ فيما أَلَّفَ بخطِّهِ : النَّبَكُ : هي رَوَابٍ من طينٍ ، واحدتُها : نَبَكَةٌ .
قال وقال ابن شميل : النَّبْكَةُ مِثل الفَلْكةِ غيرَ أنَّ الفلكةَ أعلاها مُدَوَّرٌ مجتمِعٌ ، والنّبْكَةُ رأسها مُحَدَّدٌ كأنه سِنَانُ رُمْحٍ وهما مصعّدتان .
وقال الأصمعي : النّبْك : ما ارتفَع من الأرض .
وقال طرفة :
تَتَّقِي الأرضَ برُحَ وُقَّحٍ
وُرُقٍ تَقْعَرُ أَنْباكَ الأكَمْ
( قلت ) : والذي شاهدتُ العرب عليه في النِّبَاكِ أنها رَوَابِي الرِّمال في الْجرْعاوَاتِ اللَّيِّنة ، الواحدةُ : نَبَكَةٌ .
بنك : قال الليث : تقولُ العربُ : كلمة كأنها دَخِيلٌ تقول : ردَّهُ إلى بُنْكهِ الخَبيث تريدُ أَصْلَه .
ويقال : تَبَنّك فلانٌ في عِزَ راتِبٍ .
( قلت ) : البُنْكُ : أَصْلُه فارسيَّةٌ معناه : الأصلُ .
وأَنشد ابنُ بُزُرْجَ :
وصاحبٍ صاحَبْتُهُ ذي مأْفَكَهْ
يَمْشِي الدَّوَالَيْكَ ويَعْدُو البُنَّكَهْ
قال : البُنَّكَةَ يعني ثِقْلَه إذا عَدا ، والدَّوَالِيكُ : التَّحَفُّزُ في مشيه إذا حَاكَ .

##### Türkçe

ك ن ب
**كنب** ، **كبن** ، **نكب** ، **نبك** ، **بنك** ، **بكن** : kullanılmış olanlardır.

**كنب** : (Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den) : **أَكْنَبَتْ** onun eli; artık o **مُكْنِبَةٌ**’dir; ve **ثَفِنتَ** **ثَفَناً**: onun benzeri.
İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
قَدْ أكْنَبَتْ يَدَاكَ بَعْدَ لِينِ
وبَعْدَ دُهْنِ البَانِ والمَضْنُونِ
وهَمَّتَا بالمَسِّ والمُرُونِ
Ve **المضنون**: **الغالية**’den bir cinstir.

el-Accec dedi:
قَدْ أَكْنَبَتْ نُسُورهُ وأكْنَبَا
Yani: kalınlaştı ve sertleşti.

el-Leys dedi: **الكَنَبُ**: işten dolayı elin üzerine çıkan bir kalınlıktır; sertleştiği zaman.

(Ebû Ubeyd, el-Emavî’den): **الكِنَابُ** ve **العَاسِي**: **الشِّمْرَاخُ**’tur. Düreyd b. es-Sımme dedi:
وأَنْتَ امْرُؤٌ جَعْدُ القَفَا مُتَعَكِّسٌ
مِنَ الأقِطِ الْحَوْلِيِّ شَبْعَانُ كانِبُ

Ebû Zeyd dedi: **كَانِبٌ**: **كَانِزٌ**. Denir ki: **كَنَبَ** onun torbasında bir şeyi; onu orada **كَنَزَه** ettiği zaman.

**الكَنِبُ**: bir ağaçtır; şair dedi:
في خَضَد من الكَرَاث والكَنِب

**كبن** : (Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan): **رَجُلٌ مَكْبُونُ الأصابِعِ**: **الشَّثنِ** gibidir.

(el-Lihyânî, el-Asmaî’den): her **كَبْنٍ**: bir **كَفٌّ**’tur; denir ki: **كَبَنْتُ** senden dilimi; yani: onu **كَفَفْتُه**.

(İbnü’s-Sikkît, el-Asmaî’den): **رَجُلٌ كُبنَّةٌ** ve **امرأةٌ كُبُنَّةٌ**: içinde büzülme olan; ve inşâd etti:
في القَوْمِ كل كَبُنَةٍ عُلْفُوفِ

Dedi ve Ebû Amr dedi: **الكُبُنّةُ**: kuru ekmektir.

el-Leys dedi: **الكَبْنُ**: bir salıveriş içinde yumuşak bir koşudur. Ve inşâd etti:
يَمُرُّ وهْوَ كَابِنٌ حَيِيُّ
Fiil: **كَبَنَ** **يَكْبِنُ** **كُبوناً** ve **كَبْناً**.

(قلت): koşuda **الكبْنُ**: koşusunun bir kısmını kısmak ve kendini yormamaktır; **الكُبُونُ** ise sükûndur. Ondandır ki sözü:
وَاضِحَةُ الخَدِّ شَرُوبٌ لِلَّبَنْ
كَأَنَّها أُمُّ غَزَالٍ قَدْ كَبَنْ
Yani: sakin oldu.

(Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den): **الكَبْنُ**: kovanın ağzı yanında deriden katlanan şeydir.

İbnü’s-Sikkît dedi: o **الكَبْنٌ** ve **الكَبْلُ**’dür; **النُّونِ** ve **اللاَّم** ile; bunu el-Ferrâ’dan nakletti.

Ebû Ubeyd dedi: **اكْبَأَنَّ** **اكْبئْناناً**; büzüldüğü zaman.

İbn Büzurc dedi: **الْمُكْبِئنُّ**: ihtibâ yapmış, iki dirseğini ihtibâsının içine sokmuş, sonra boynuyla ve başıyla iki eli üzerine eğilmiş olandır.
Dedi: ve **الْمُكْبَئِنُّ** ve **المُقْبَئِنُّ**: büzülen, geri çekilen olandır.

Başkası dedi: **الكُبْنَةُ**: bedevîler için bir oyundur; **كُبَناً** olarak toplanır. Ve inşâd etti:
تَدَكّلَتْ بَعْدِي وأَلْهَتْها الكُبَنْ

(Ebû Ubeyde): **فَرَسٌ مَكْبُونٌ**; dişisi: **مَكْبُونَةٌ**; hepsi: **المكَابِينُ**; o, kısa bacaklı, geniş karınlı, iri kemikli olandır.
Dedi: ve **المكْبُونُ** **أَقْعَسَ** olmaz.

(Ebû Ubeyd, el-Ferrâ’dan): içinde **كُبْنَةٌ** ve **كَבَنٌ** bulunan bir at; eğer ne iri ne de zayıf ise.
Dedi: ve **الكُبَانُ**: develeri tutan bir hastalıktır; ondan denir: **بَعِيرٌ مَكْبُونٌ**.

(Seâleb, İbnü’l-A‘râbî’den): **المكْبُونَةٌ**: aceleci kadın.
Ve **المكْبُونَةُ**: zelil olan.

**بكن** : el-Leys onu ihmal etti; İbnü’l-A‘râbî dedi: **المَبْكونَةُ** zelil kadındır.

**نكب** : el-Leys dedi: **النَّكَبُ**: yürüyüşte bir çeşit meyildir. Ve inşâd etti:
. . . عَنِ الحَقِّ أَنْكَبُ
Yani: ondan meyilli; ve o, haktan **لَمِنْكَابٌ**’dır.

Develerden **والأنْكَبُ**: sanki bir yarıkta yürür.
Ve inşâd etti:
أَنْكَبُ زَيَّافٌ وما فِيهِ نَكَبْ

Araplar der ki: **نَكَبَ** kılavuz kendi doğrultusundan **يَنْكُبُ** **نُكُوباً**; ondan saptığı zaman; ve ondan **نَكَّبَ** **تَنْكِيباً**: onun benzeri; ve başkasını **نَكَّبَ**.

Ömer’den rivayet edildi ki, mevlası Hünî’ye dedi: ( **نكِّبْ** bizden İbn Ümm Abd’i ), yani: onu bizden uzaklaştır.

Falan bizden **تَنَكّب** **تَنَكُّباً**; yani bizden meyletti.

el-Leys dedi: adam, sadağını omzuna attığı zaman onu **يَنْتَكِبُ** ve **يَتَنَكَّبُ**.

Her şeyin **مَنْكِبا**’sı: insanın ve kuşun ve her şeyin, pazu kemiği ile kürek kemiğinin ve omuz bağının birleşim yeridir.

Azîz ve Celîl olan Allah’ın sözü: ( ذَلُولاً فَامْشُواْ فِى ) (el-Mülk: 15).
el-Ferrâ dedi: onun yanlarında demek ister.
ez-Zeccâc dedi: manası onun dağlarında; ve denildi: onun yollarında.
Tefsirin en benzeri, Allah daha iyi bilir, “onun dağlarında” diyenin tefsiridir; çünkü onun sözü: ( الْخَبِيرُ هُوَ الَّذِى جَعَلَ لَكُمُ الاَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُواْ ) (el-Mülk: 15) manası: size onda yürümeyi kolaylaştırdı; böylece size onun dağlarında yürümeyi mümkün kıldı; bu, boyun eğdirme hususunda daha beliğdir.

(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den): **نَكَبَ** denir **لِلْمَنْكبِ**; onların üzerine; artık o **يَنْكُبُ** **نِكابَةً**.
Dedi: ve el-Ferrâ dedi: **المَنْكِبُ**: **عَوْنُ العَرِيفِ**’tir.

el-Leys dedi: kavmin **مَنْكِبُ**’i: arîflerin başıdır; şu kadar ve şu kadar arîf üzerine: bir **مَنْكِبٌ**.
Ve denir: kavminde ona **النِّكابَةُ** vardır.

Dedi: ve **النَّكْبُ**: taşın bir tırnağı yahut bir toynağı yahut bir **مَنْسِماً**’ı yaralamasıdır.
Denir: **مَنْسِمٌ مَنْكُوبٌ** ve **نَكِبٌ**.

Lebîd dedi:
وتَصُكُّ المَرْوَ لَمَّا هَجَّرَتْ
بِنَكِيبٍ مَعِرٍ دَامِي الأظَلّ

Ve denir: **نكَبَتْهُ** zamanın olayları; ve ona bir **نَكْبةٌ** ve **نَكبَاتٌ** ve çokça **نُكُوبٌ** isabet etti.

(Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den) dedi: rüzgârlardan her rüzgâr sapıp iki rüzgâr arasına düşerse o **نَكْبَاءُ**’dır; ve **نَكَبَتْ** **تَنْكُبُ** **نُكُوباً**.

Ebû Zeyd dedi: **النِّكْبَاءُ**: **الصَّبَا** ile **الشَّمالِ** arasında esen; **الجِرْبيَاءُ** ise **الجَنُوبِ** ile **الصَّبَا** arasında olan.

(Seâleb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: rüzgârlardan **النُّكْبُ** dörttür: **فَنَكْبَاءُ** **الصَّبَا** ve **الجَنوب**: ot için kurutucu, soldurucu, kurutandır; ve o, iki rüzgâr arasından gelendir. Ve **نَكْبَاءُ الشَّمالِ**: eğri esen, sert; onda ne yağmur ne hayır vardır; o bir soğuktur; bazen onunla az bir yağmur olur.
Ve **نكباءُ الدَّبُورِ** ve **الجَنوب** sıcaktır.
Dedi: ve **الدبورُ**: yaz rüzgârlarından bir rüzgârdır; ancak onda olur; ve o kurutucudur.
Ve **الجنُوبُ** her vakitte eser.

İbn Künâse dedi: **مَخْرَجُ النَّكْبَاء**: **مَطْلَع الذّراعِ** ile **القُطْبِ** arasıdır; o, şâmî yıldızların doğuş yeridir. Ve **القُطْب** ile **مَسْقَط الذراع** arasını **مَخْرَجَ الشّمال** yaptı; o, **مَخْرَج النكباء**’dan **اليمَانيَةِ**’den doğan her yıldızın battığı yerdir. Ve **اليَمانِيَةُ**’de ne güneş ne ay iner; ancak karada ve denizde onunla yol bulunur; o ise şâmîdir.

Başkası dedi: **قامَةٌ نكْبَاءُ**: meyilli; ve **قِيمٌ نُكْبٌ**; ve **القامةُ**: makara. Ve falan, okları çıkarmak için sadağını devirdiği zaman **نَكَبَ** onun sadağını; **نَكْباً**.
Ve falan, omzundan şikâyet ettiği zaman **نَكِبَ** **يَنْكَبُ** **نَكَباً**.

Şemr dedi: dört rüzgârın her biri için ona nispet edilen bir **نكباءُ** vardır: **الصَّبَا**’ya nispet edilen **النكباءُ**: onunla **الشّمال** arasındaki olandır; yumuşaklıkta ona benzer; bazen onun bir **عُرَامٌ**’ı vardır, o azdır; ancak devirde bir kere olur. Ve **الشّمَال**’a nispet edilen **النكباءُ**: onunla **الدّبُور** arasındaki olandır; soğuklukta ona benzer.
Ve bu **الشمالِ**’e **الشاميَّة** denir; ikisinin her biri Araplar katında: **شاميةٌ**’dir. Ve **الدَّبُورِ**’a nispet edilen **النكباءُ**: onunla **الجَنُوب** arasındaki olandır; **مَغِيبِ سُهيْلٍ**’den gelir; şiddetinde ve tozunda **الدبورَ**’a benzer. Ve **الجنوب**’a nispet edilen **النكباء**: onunla **الصَّبَا** arasındaki olandır; kışın sıcaklığında ve yumuşaklığında rüzgârların ona en benzeyenidir.

**نبك** : Şemr, kendi hattıyla telif ettiği şeyde: **النَّبَكُ**: çamurdan tepeler(ce)dir; bir tanesi: **نَبَكَةٌ**.
Dedi ve İbn Şümeyl dedi: **النَّبْكَةُ** **الفَلْكةِ** gibidir; ancak **الفلكةَ**’nin üstü yuvarlak, toplanmış; **النّبْكَةُ**’nin başı ise mızrak ucu gibi sivridir; ikisi de yükseltilmişçedir.
el-Asmaî dedi: **النّبْك**: yerden yükselen şeydir.

Tarafe dedi:
تَتَّقِي الأرضَ برُحَ وُقَّحٍ
وُرُقٍ تَقْعَرُ أَنْباكَ الأكَمْ

(قلت): Arapları **النِّبَاكِ** üzerinde gördüğüm şey: yumuşak **الْجرْعاوَاتِ** içinde kum tepeleridir; bir tanesi: **نَبَكَةٌ**.

**بنك** : el-Leys dedi: Araplar, sanki dâhil bir kelime olan bir kelime söyler: “Onu habis **بُنْكهِ**’ne döndürdü”; aslını kasteder.
Ve denir: falan, sabit bir izzet içinde **تَبَنّك** etti.

(قلت): **البُنْكُ**: aslı Farsçadır; manası: asıldır.
İbn Büzurc inşâd etti:
وصاحبٍ صاحَبْتُهُ ذي مأْفَكَهْ
يَمْشِي الدَّوَالَيْكَ ويَعْدُو البُنَّكَهْ
Dedi: **البُنَّكَةَ** ile, koştuğu zaman onun ağırlığını kastediyor; **الدَّوَالِيكُ** ise, yürüyüşünde, dokuduğu zaman, yürüyüşünde toparlanıp atılmadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والنون وما يثلثهما)
(كنه)  الكاف والنون والهاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على غايةِ الشَّيء ونهايةِ وقتِه. يقال: بلغْتُ كُنْهَ هذا الأمرِ، أي غايتَه وحِينَه الذي هُوَ له.
(كنو)  الكاف والنون والحرف المعتل يدلُّ على توريةٍ عن اسمٍ بغيره. يقال: كنيت عن كذا. إذا تكلَّمت بغيره مما يُستَدَلُّ به عليه. وكَنَوْتُ أيضاً. ومِمَّا يوضِّح هذا قول القائل:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])ألا تراه جعلَ الكِنايةَ مقابِلة للمصارحة. ولذلك تسمَّى الكُنْية كُنيةً، كأنَّها توريةٌ عن اسمه. وفي كتاب الخليل أنَّ الصَّواب أن يقال يُكْنَى بأبي عبد الله، ولا يقال يكنى بعبد الله. وكُنَى الرُّؤيا هي الأمثالُ التي يَضربُها مَلَكُ الرُّؤيا، يكْنِي بها عن أعيان([2]) الأمور.
(كنب)  الكاف والنون والباء كلمةٌ واحدةٌ لا تُفرّع. قالوا: الكَنَب: غِلَظٌ يعلو اليدينِ من العَمَل إذا مَجِلَتَا. قال:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
قال الأصمعيّ: أكنبَتْ يدُه، ولا يقال كَنِبت. وممّا ليس من هذا. الكَنِب، وهو نبتٌ. قال الطرِمَّاح:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])(كنت)  الكاف والنون والتاء كلمةٌ إن صحّتْ. يقولون: كَنَتَ، واكْتَنَتَ([5])، إذا لزِمَ وقَنِع. وقال عديّ([6]).
(كند)  الكاف والنون والدال أصل صحيحٌ واحد يدلُّ على القَطْع. يقال كَنَدَ الحبْلَ يكنُده كَنْداً. والكَنُود: الكفور للنِّعمة. وهو من الأوَّل، لأنَّه يكنُد الشكر، أي يقطعُه. ومن الباب: الأرضُ الكَنود، وهي التي لا تُنبِت. وقال الأعشى:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])وسمِّي كِندةُ فيما زعموا لأنَّه كَنَد أباه، أي فارَقَه ولحِق بأخواله ورأَسَهُم([8]) فقال له أبوه: كَندْتَ.
(كنر)  الكاف والنون والراء ليس هو عندنا أصلاً، وفيه كلمتان أظنُّهما فارسيَّتين. يقال الكِنَّار: الشُّقَّة من الثِّيَابِ الكَتَّانِ. ويقولون: الكِنَّارات: العِيدان أو الدُّفوف، تفتح كافها وتكسر.
(كنز)  الكاف والنون والزاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّع في شيء. من ذلك ناقة كِنَازُ اللَّحم، أي مجتمِعة. وكَنَزت التَّمْرَ في وعائه أكنِزُه. وكنَزت الكنْزَ أكنِزه. ويقولون في كَنْز التَّمر: هو زمن الكَنَاز. قال ابن السِّكِّيت: لم يُسمَع هذا إلاَّ بالفتح، أي إنَّه ليس هذا مما جاء على فِعال وفَعال كجِداد وجَداد.
(كنس)  الكاف والنون والسين أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على سَفْر شيءٍ عن وجهِ شيء، وهو كَشْفُه. والأصل الآخر يدلُّ على استخفاء.
فالأوَّل: كَنْس البيتِ، وهو سَفْرُ التُّرَابِ عن وجه أرضه. والمِكْنسة: آلة الكنْس. والكُناسَة: ما يكنَس.
والأصل الآخر: الكِناس: بيتُ الظَّبي. والكانس: الظبي يَدْخُل كِناسَه.
والكُنَّس: الكواكب تَكْنِسُ في بُروجها كما تَدخُل الظِّباءُ في كِناسها. قال أبو* عبيدة: تَكنِس في المَغيب.
(كنع)  الكاف والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تشنُّجٍ وتقبّض وتجمُّع. من ذلك الكَنَع في الأصابع، وهو تشنُّج وتقبُّض. يقال: كَنِعَتْ أصابعُه تَكنع كَنَعاً. ومنه تكنَّع فلانٌ بفلانٍ، إذا ضَبِث به. وكَنَعَت العُقاب إذا ضمَّت جناحَها للانقضاض. واكتَنَعَ القومُ، إذا مالوا([9]). [و] كَنَع الأمرُ: قرُب. ويقولون: كَنَع الرّجلُ وأكنَع، إذا لان. وهذا من الباب لأنه يتقبَّض ويتجمَّع. وفي الحديث: "أعوذُ بك من الكُنُوع([10])". فهذا من كَنَع.
(كنف)  الكاف والنون والفاء أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على سَتْر. من ذلك الكَنِيف، هو السَّاتر. وزعم ناسٌ أنَّ الترسَ يسمَّى كنيفاً لأنّه ساتر. وكلُّ حظيرةٍ ساترةٍ عند العرب كَنِيف. قال عُروة:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])ومن الباب كَنَفْتُ فلاناً وأكنفتُه. وكَنَفَا الطّائرِ: جناحاه، لأنَّهما يستُرانِه. ومنه الكِنْف، لأنَّه يستُر ما فيه. وفي قول عمر لعبد الله بن مسعود: "كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلماً"، أراد به تصغير كِنْف. وناقةٌ كَنوفٌ: يصيبها البردُ، فهي تَسَتَّرُ بسائر الإبل. ويقال: حظَرت للإبل حظيرةً، وكنَفْتُ لها وكَنَفْتُها أكنُفها. فأمَّا قولُهم: كَنَفتُ عن الشَّيء: عدلت، وإنشادُهم:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
فليس ذلك بملخَّص على القياس الذي ذكرناه، وإنما المعنى عدلت عنه متوارياً ومتستِّراً بغيره.
--------------ـــ
([1]) البيت في اللسان (قذر، كنى). وأنشده في إصلاح المنطق 157. وقذور: اسم امرأة والقذور من النساء: التي تتنَزه عن الأقذار.
([2]) وكذا في اللسان. وفي المجمل: "عن أعنان". والأعنان: الأطراف والنواحِي.
([3]) أنشده في مجالس ثعلب 525 واللسان (كنب) برواية: "كفاك".
([4]) ديوان الطرماح 128 واللسان (كنب). ورواية الديوان: "معاليات عن الخنزير" وفي شرحه: "معاليات: مرتفعات عن أكل لحم الخنزير".
([5]) في الأصل: "وأكنت" صوابه في المجمل والقاموس. ولم ترد المادة في اللسان.
([6]) كذا في الأصل، وفي المجمل: "وهو في شعر عدي"، ولم أعثر على شاهده بعد.
([7]) ديوان الأعشى 500 واللسان (كند).
([8]) في الأصل: "وأسهم"، صوابه في المجمل.
([9]) في الأصل: "قالوا". وفي اللسان: "واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف" وفي المجمل: "واكتنع القوم، إذا تجمعوا"، ومثله في موضع آخر من اللسان.
([10]) في اللسان: "الأصمعي: سمعت أعرابياً يقول في دعائه: رب أعوذ بك من الخنوع والكنوع".
([11]) البيت في ديوان عروة 88 ومعجم البلدان (ماوان). وقد استشهد به السيوطي في همع الهوامع (2: 116) على الفصل بين الصفة والموصوف بمباين محض.
([12]) للقطامي في ديوانه 25 واللسان (كنف). وصدره:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** و**النون** وما يثلثهما)

(**كنه**)  **الكاف** ve**النون** ve**الهاء** tek bir kelimedir; bir şeyin gayesine ve vaktinin sonuna delâlet eder. Denir ki: “Bu işin **كُنْهَ**’ine ulaştım”; yani onun gayesine ve kendisi için olan vaktine.

(**كنو**)  **الكاف** ve**النون** ve illetli harf, bir ismi başkasıyla örtülü söylemeye delâlet eder. Denir ki: “Şundan **كنيت** ettim”; yani onunla delâlet olunan başka bir şeyle konuştun. Ve “**كَنَوْتُ**” da (denir). Bunu açıklayan şeylerdendir, söyleyenin sözü:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])
Görmüyor musun, **الكِناية**’yi **المصارحة**’ye karşılık kıldı. Bundan dolayı **الكُنْية** “**كُنية**” diye adlandırılır; sanki onun isminden bir örtmedir. Halîl’in kitabında, doğru olanın “**يُكْنَى** بأبي عبد الله” denmesi olduğu, “يكنى بعبد الله” denmeyeceği vardır. Rüyanın **كُنَى**’ları, rüya meleğinin vurduğu misallerdir; onlarla işlerin aynları hakkında **يكْنِي** eder.

(**كنب**)  **الكاف** ve**النون** ve**الباء** dallandırılmayan tek bir kelimedir. Dediler ki: **الكَنَب**: iki el, çalışmadan nasırlaştığında onların üzerine çıkan bir kalınlıktır. Dedi ki:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
Asma‘î dedi: “Onun eli **أكنبَتْ**”; “**كَنِبت**” denmez. Ve bundan olmayan şeylerdendir: **الكَنِب**; o bir bitkidir. Tarimmah dedi:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])

(**كنت**)  **الكاف** ve**النون** ve**التاء**—eğer sahihse—bir kelimedir. “**كَنَتَ**” ve “**واكْتَنَتَ**” derler; yerleşti ve kanaat ettiğinde. Ve ‘Adî dedi([6]).

(**كند**)  **الكاف** ve**النون** ve**الدال** tek sahih bir asıldır; kesmeye delâlet eder. Denir ki: ipi **كَنَدَ**; onu **كَنْداً** olarak **يكنُده**. **الكَنُود**: nimete karşı nankör olandır. Bu, birincidendir; çünkü şükrü **يكنُد** eder; yani onu keser. Babdandır: **الأرضُ الكَنود**; o, bitirmeyen (toprak)tır. A‘şâ dedi:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])
Ve **كِندة**—iddia ettiklerine göre—babasıyla **كَنَد** ettiği için adlandırıldı; yani ondan ayrıldı, dayılarına katıldı ve onların başı oldu([8]); babası ona: “**كَندْتَ**” dedi.

(**كنر**)  **الكاف** ve**النون** ve**الراء** bizce bir asıl değildir; onda iki kelime vardır, ikisini de Farsça sanıyorum. Denir ki: **الكِنَّار**: keten elbiselerden parça. Ve derler ki: **الكِنَّارات**: çalgı aletleri yahut defler; **كاف**’ı fetha ile ve kesra ile okunur.

(**كنز**)  **الكاف** ve**النون** ve**الزاء** sahih bir asıldır; bir şeyde toplanmaya delâlet eder. Ondandır: eti **كِنَازُ** olan deve; yani toplanmış (eti olan). Ve hurmayı kabında **كَنَزت**; onu **أكنِزُه**. Ve **الكنْز**’i **كنَزت**; onu **أكنِزه**. Ve hurmanın **كَنْز**’i hakkında derler: o, **الكَنَاز** zamanıdır. İbnü’s-Sikkît dedi: Bu, ancak fetha ile işitilmiştir; yani bu, **جِداد** ve **جَداد** gibi **فِعال** ve **فَعال** üzere gelenlerden değildir.

(**كنس**)  **الكاف** ve**النون** ve**السين** iki sahih asıldır: birisi, bir şeyin yüzünden bir şeyi süpürmeye delâlet eder; o, onun açığa çıkarılmasıdır. Diğer asıl ise gizlenmeye delâlet eder.
Birincisi: evin **كَنْس**’i; o, toprağı yerinin yüzünden süpürmektir. **المِكْنسة**: süpürme aleti. **الكُناسَة**: süpürülen şey.
Diğer asıl: **الكِناس**: ceylanın evi. **الكانس**: ceylan, **كِناس**’ına girer.
**الكُنَّس**: yıldızlar, burçlarında **تَكْنِسُ** eder; tıpkı ceylanların **كِناس**’larına girmesi gibi. Ebû ‘Ubeyde dedi: batışta **تَكنِس** eder.

(**كنع**)  **الكاف** ve**النون** ve**العين** sahih bir asıldır; kasılmaya, büzülmeye ve toplanmaya delâlet eder. Ondandır: parmaklarda **الكَنَع**; o, kasılma ve büzülmedir. Denir ki: parmakları **كَنِعَتْ**; **كَنَعاً** olarak **تَكنع** eder. Ondandır: falan, falana **تكنَّع** etti; ona yapıştığında. Ve kartal, saldırmak için kanadını topladığında **كَنَعَت**. Ve kavim **اكتَنَعَ** etti; meylettiklerinde([9]). Ve iş **كَنَع** etti: yaklaştı. Ve derler ki: adam **كَنَع** etti ve **أكنَع**; yumuşadığında. Bu, babdandır; çünkü büzülür ve toplanır. Hadiste: “**الكُنُوع**’dan sana sığınırım([10])” (vardır). Bu, **كَنَع**’dandır.

(**كنف**)  **الكاف** ve**النون** ve**الفاء** tek sahih bir asıldır; örtmeye delâlet eder. Ondandır: **الكَنِيف**; o, örtendir. Bir topluluk, kalkanın “**كنيفاً**” diye adlandırıldığını iddia etti; çünkü o örtendir. Araplarda her örten ağıl **كَنِيف**’tir. ‘Urve dedi:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])
Babdandır: falanı **كَنَفْتُ** ve onu **أكنفتُ**. Kuşun iki **كَنَفَا**’sı: iki kanadıdır; çünkü onu örterler. Ondandır **الكِنْف**; çünkü içindekini örter. ‘Umer’in, ‘Abdullah b. Mes‘ûd’a sözü içinde: “İlimle doldurulmuş bir **كُنَيْفٌ**”; bununla **كِنْف**’in küçültmesini kastetti. Ve **كَنوفٌ** deve: soğuk ona isabet eder; o da diğer develerle örtünür. Ve denir ki: develer için bir ağıl yaptım; onlar için **كنَفْتُ** ve onları **كنَفْتُ**; onu **أكنُفها**. Ama onların “bir şeyden **كَنَفتُ**: saptım” sözleri ve onların şu inşadı:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
bu, zikrettiğimiz kıyasa göre arıtılmış değildir; ancak mânâ: ondan, başkasıyla örtünerek ve gizlenerek saptım (demektir).

--------------ـــ
([1]) Beyit Lisân’da (**قذر**، **كنى**)dadır. Islahu’l-Mantık 157’de rivayet etti. Ve **قذور**: bir kadının adıdır; kadınlardan **القذور**: pisliklerden uzak duran (kadın)dır.
([2]) Lisân’da da böyledir. Mücmel’de: “عن أعنان”. Ve **الأعنان**: uçlar ve taraflar.
([3]) Meclisü Sa‘leb 525’te ve Lisân’da (**كنب**) “كفاك” rivayetiyle inşad etti.
([4]) Tarimmah Dîvânı 128 ve Lisân (**كنب**). Dîvân rivayeti: “معاليات عن الخنزير”; şerhinde: “**معاليات**: domuz eti yemekten uzak/yüksek”.
([5]) Asılda: “وأكنت”; doğrusu Mücmel ve Kâmûs’tadır. Madde Lisân’da gelmemiştir.
([6]) Asılda böyledir; Mücmel’de: “وهو في شعر عدي”; şahidini henüz bulamadım.
([7]) A‘şâ Dîvânı 500 ve Lisân (**كند**).
([8]) Asılda: “وأسهم”; doğrusu Mücmel’dedir.
([9]) Asılda: “قالوا”. Lisân’da: “واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف” ve Mücmel’de: “واكتنع القوم، إذا تجمعوا”; Lisân’ın başka bir yerinde de bunun benzeri.
([10]) Lisân’da: “Asma‘î: bir bedevîyi duasında şöyle derken işittim: Rabbim, **الخنوع** ve **الكنوع**’dan sana sığınırım.”
([11]) Beyit ‘Urve Dîvânı 88 ve Mu‘cemü’l-Büldân (**ماوان**)dadır. Süyûtî, Hem‘u’l-Hevâmi‘ (2: 116)’da, sıfat ile mevsûf arasını sırf bir ayrıkla ayırmaya delil olarak onunla istişhâd etti.
([12]) Kutâmî’nin Dîvânı 25 ve Lisân (**كنف**). Ve sadrı:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ن ب
كنبت يداه‏:‏ غلظتا من العمل‏.‏
قال‏:‏ قد أكنبت يداك بعد لين وبعد دهن البان والمضنون

##### Türkçe

ك ن ب
**كنبت يداه**: Çalışmadan dolayı kalınlaştılar.
Dedi: Yumuşaklıktan sonra ve **دهن البان** ve **المضنون**dan sonra ellerin gerçekten kalınlaştı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَنَبَ يَكْنُبُ كُنُوباً: غَلُظَ؛ وأَنشد لدُرَيْدِ بن الصِّمَّة: وأَنتَ امْرُؤٌ جَعْدُ القَفا مُتَعَكِّسٌ، *  من الأَقِطِ الـحَوْلِـيِّ شَبْعانُ كانِبُ أَي شَعَرُ لِحْيته مُتَقَبِّضٌ لم يُسَرَّحْ، وكُلُّ شيءٍ مُتَقَبِّضٍ، فهو مُتَعَكِّسٌ. \<ص:728>
وأَكْنَبَ: كَكَنَبَ. وقال أَبو زيد: كانِبٌ كانِزٌ، يقال: كَنَب في جِرابه شيئاً إِذا كَنزَه فيه. والكَنَبُ: غِلَظٌ يَعْلُو الرِّجْلَ والخُفَّ والحافِرَ واليَدَ؛ وخَصَّ بعضُهم به اليَدَ إِذا غَلُظَتْ من العَمَل؛ كَنِـبَتْ يَدُه وأَكْنَبَتْ، فهي مُكْنِـبة. وفي الصحاح: أَكْنَبَتْ، ولا يقال: كَنِـبَتْ؛ وأَنشد أَحمد بن يحيـى: قد أَكْنَبَتْ يَداكَ بَعْدَ لِـينِ،
وبعْدَ دُهْنِ البانِ والـمَضْنُونِ،
وهَمَّتا بالصَّبرِ والـمُرُونِ
والـمَضْنُونُ: جنسٌ من الطِّيبِ؛ قال العجاج:
قد أَكْنَبَتْ نُسورُه وأَكْنَبا
أَي غَلُظَتْ وعَسَتْ. وفي حديث سَعدٍ: رآه رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وقد أَكْنَبَتْ يداه، فقال له: أَكنَبَتْ يَداك؛ فقال: أُعالِـجُ بالـمَرِّ والـمِسْحاةِ؛ فأَخذ بيده وقال: هذه لا تَمَسُّها النارُ أَبداً. أَكْنَبتِ اليدُ إِذا ثَخُنَتْ وغَلُظَ جِلْدُها، وتَعَجَّرَ من مُعاناة الأَشياءِ الشاقَّةِ. والكَنَبُ في اليد: مثلُ الـمَجَلِ، إِذا صَلُبَت من العَمل. والـمِكْنَبُ: الغليظُ من الحوافر. وخُفٌّ مُكْنَبٌ، بفتح النون: كمُكْنِبٍ، عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: بكُلِّ مَرثُومِ النَّواحِـي مُكْنَبِ
وأَكْنَبَ عليه بَطْنُه: اشْتدَّ. وأَكْنَبَ عليه لسانُه: احْتَبَس. وكَنَبَ الشيءَ يَكْنِـبه كَنْباً: كَنَزَه. والكانِبُ: الـمُمْتَلِـئُ شِبَعاً. والكِنابُ، بالكسر، والعاسِي: الشِّمراخُ. والكَنيبُ: اليبيسُ من الشجر. قال أَبو حنيفة: الكَنِبُ، بغير ياء، شبيه بقَتادِنا هذا، الذي يَنْبُت عندنا، وقد يُحْصَف عندنا بلِحائِه، ويُفْتلُ منه شُرُطٌ باقيةٌ على النَّدى. وقال مرَّة: سأَلتُ بعضَ الأَعراب عن الكَنِبِ، فأَراني شِرْسَةً مُتَفرِّقَةً من نَبات الشَّوْك، بيضاءَ العيدانِ، كثيرةَ الشَّوْك، لها في أَطرافها بَراعِـيمُ، قد بَدَتْ من كل بُرْعُومة شَوْكاتٌ ثلاثٌ. والكَنِبُ: نَبْتٌ؛ قال الطرماح:
مُعالِـياتٌ، على الأَريافِ، مَسْكَنُها *  أَطْرافُ نَجْدٍ، بأَرضِ الطَّلْحِ والكَنِبِ الليث: الكَنِبُ شجر؛ قال:
في خَضَدٍ من الكَراثِ والكَنِبْ
وكُنَيْبٌ، مصغراً: موضع؛ قال النابغة:
زيدُ بنُ بَدْرٍ حاضِرٌ بعُراعِرٍ، *  وعلى كُنَيْبٍ مالكُ بنُ حِمارِ

##### Türkçe

كَنَبَ يَكْنُبُ كُنُوباً: Kalınlaştı; ve Düreyd b. es-Sımme’ye ait olarak inşad etti:

Ve sen, ense kılları kıvırcık, ters dönmüş bir kimsesin, *  yıllanmış kurutulmuş yoğurttan tok, **كانِب**
Yani sakalının kılı büzülmüş, taranmamış; ve her büzülmüş şey, o hâlde ters dönmüştür.

\<ص:728>
Ve **أَكْنَبَ**: **كَكَنَبَ** gibidir. Ebû Zeyd dedi: **كانِبٌ** **كانِزٌ**; denir ki: **كَنَب** onun torbasında bir şeyi, onda onu yığdı (depoladı) ise. Ve **الكَنَبُ**: ayağın, mestin, tırnağın ve elin üzerine çıkan bir kalınlıktır; bazıları onu, işten dolayı kalınlaştığı zaman ele tahsis etti; **كَنِـبَتْ يَدُه** ve **أَكْنَبَتْ**, o hâlde o **مُكْنِـبة**dir. Ve Sıhâh’ta: **أَكْنَبَتْ**, ve denilmez: **كَنِـبَتْ**; ve Ahmed b. Yahyâ inşad etti:

Şüphesiz iki elin yumuşaklıktan sonra **أَكْنَبَتْ**,
Ve bân yağından ve **الـمَضْنُونِ**’dan sonra,
Ve sabra ve **الـمُرُونِ**’a niyet ettiler
Ve **الـمَضْنُونُ**: güzel kokudan bir cinstir; el-Accec dedi:

Şüphesiz onun akbabaları **أَكْنَبَتْ** ve **أَكْنَبا**
Yani kalınlaştı ve sertleşti. Ve Sa‘d hadîsinde: Allah’ın Resûlü, sallallahu aleyhi ve sellem, onu gördü, hâlbuki iki eli **أَكْنَبَتْ** idi; ona dedi ki: “İki elin **أَكنَبَتْ**”; o dedi ki: “**بالـمَرِّ والـمِسْحاةِ** ile uğraşıyorum”; bunun üzerine elinden tuttu ve dedi ki: “Bu, ateş ona asla dokunmaz.” El **أَكْنَبتِ** olur; kalınlaştığı ve derisi kabalaştığı, ve zor şeylerle uğraşmaktan nasırlaştığı zaman. Ve elde **الكَنَبُ**: işten sertleştiği zaman **الـمَجَلِ** gibidir. Ve **الـمِكْنَبُ**: tırnakların kalın olanıdır. Ve **خُفٌّ مُكْنَبٌ**, nûn’un fethiyle: İbnü’l-A‘râbî’den, **مُكْنِبٍ** gibi; ve inşad etti:

Her yanları damgalı, **مُكْنَبِ** olanla
Ve **أَكْنَبَ** onun üzerine karnı: şiddetlendi. Ve **أَكْنَبَ** onun üzerine dili: tutuldu.

Ve **كَنَبَ** şeyi, onu **يَكْنِـبه** **كَنْباً**: onu yığdı (depoladı). Ve **الكانِبُ**: toklukla dolu olan. Ve **الكِنابُ**, kesre ile, ve **العاسِي**: salkım dalıdır. Ve **الكَنيبُ**: ağaçtan kuru olan. Ebû Hanîfe dedi: **الكَنِبُ**, yâ’sız, bizim şu **قَتاد**’ımıza benzer; ki yanımızda biter; ve yanımızda kabuğuyla birlikte sertleşebilir; ve ondan, çiğ üzerinde kalıcı şeritler bükülür. Ve Merre dedi: **الكَنِبِ** hakkında bazı bedevîlere sordum; bana, diken bitkisinden dağınık bir **شِرْسَةً** gösterdi; dalları beyaz, dikeni çok; uçlarında tomurcuklar var; her tomurcuktan üç diken ortaya çıkmış.

Ve **الكَنِبُ**: bir bitkidir; et-Tırimmâh dedi:

Yüksek yerler; kırsallar üzerinde, meskeni *  Necd’in uçlarıdır, **الطَّلْحِ** ve **الكَنِبِ** toprağında
el-Leys: **الكَنِبُ** bir ağaçtır; dedi ki:

Pırasanın ve **الكَنِبْ**’in kesilmişinde
Ve **كُنَيْبٌ**, küçültme olarak: bir yerdir; en-Nâbiga dedi:

Zeyd b. Bedr, ‘Urâ‘ir’de hazırdır, *  ve **كُنَيْبٍ** üzerinde Mâlik b. Himâr’dır

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كنب الرجل ، يكنب ، كنوبا ظاهره أنه من حد: نصر ، على مقتضى قاعدته ، وضبطه الصاغاني من حد: فرح: غلظ ، نقله الصاغاني أيضا. كنب كنوبا ، من حد: نصر استغنى ، نقله الصاغاني. والكنب ، محركة: غلظ يعلو الرجل والخف والحافر واليد ، أو هو خاص بها ، أي باليد إذا غلظت من العمل. وقد كنبت يده كفرح ، وأكنبت ، فهي مكنبة، قاله ابن دريد. وفي الصحاح: أكنبت ، وأنشد أحمد بن يحيى:
  قد أكنبت يداك بعـد لـين                      وبعد دهن البان والمضنون وقال العجاج:
  وقد أكنبت نسوره وأكنبا أي: غلظت وعست. وفي حديث سعد  رآه رسول الله، صلى الله عليه وسلم، وقد أكنبت يداه، فقال له: أكنبت. فقال أعالج بالمر والمسحاة. فأخذ بيده وقال: هذه لا تمسها النار أبدا  . أكنبت اليد: إذا ثخنت، وغلظ جلدها، وتعجر من معاناة الأشياء الشاقة. والكنب في اليد مثل المجل إذا صلب من العمل، كما في الصحاح. وحافر مكنب، كمحسن: غليظ خف مكنب، بفتح النون، كمكنب مثل منبر عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  بكل مرثوم النواحي مكنب وأكنب عليه بطنه: إذا اشتد أكنب عليه لسانه: أحتبس وكنبه في جرابه، يكنبه، كنبا: كنزه فيه، نقله الصاغاني. والكانب: الممتلئ شبعا، قال دريد بن الصمة:
  وأنت امرؤ جعد القفا متعكـش                      من الأقط الحولي شعبان كانب وقال أبو زيد: كانب: كانز. والكنب، ككتف: قال أبو حنيفة: شبيه بقتادنا، هذا الذي ينبت عندنا، وقد يخصف عندنا بلحائه، ويفتل منه شرط باقية على الندى. وقال مرة: سألت بعض الأعراب عن الكنب، فأراني شرسة متفرقة من نبات الشوك، بيضاء العيدان، كثيرة الشوك، لها في أطرافها براعيم، قد بدت من كل برعومة شوكات ثلاث. والكنب: نبت، قال الطرماح:
  معاليات على الأرياف مسكنـهـا                      أطرف نجد بأرض الطلح والكنب وعن الليث: الكنب: شجر، قال:
  في حصد من الكراث والكنب.

  الكنيب، على فعيل: اليابس وفي نسخة: اليبس من الشجر، أو هو ما تحطم منه وتكسر شوكه. كنيب، مصغرا كزبير: ع، قال النابغة:
  زيد بن بدر حاضر بعراعر                      وعلى كنيب مالك بن حمار كنب، بضمتين كجنب: د، بما وراء النهر، لقبها في كتب الأعاجم أشروسنه، بضم الهمزة وسكون الشين وفتح الراء، وسيذكر في محله. والمكنئب، كمكفهر: الغليظ الشديد، العاسي، القصير. نقله الصاغاني. والكناب، بالكسر: الشمراخ والعاسي.

##### Türkçe

**كنب** الرجل ، **يكنب** ، **كنوبا**: zahiri şudur ki **نصر** bâbından (gelir); kaidesinin مقتضى’sına göre; ve bunu الصاغاني **فرح** bâbından ضبط etmiştir: kalınlaştı; bunu da الصاغاني nakletti. **كنب** **كنوبا** ، **نصر** bâbından: müstağni oldu; bunu الصاغاني nakletti. Ve **الكنب** ، harekeli: erkeğin, ve **الخف**’in ve **الحافر**’in ve elin üzerine çıkan kalınlık; yahut o ona mahsustur, yani işe bağlı olarak kalınlaştığı zaman ele mahsustur. Ve **كنبت** yedim **كفرح** (bâbından), ve **أكنبت**; artık o **مكنبة**’dir; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve **الصحاح**’ta: **أكنبت**; ve Ahmed b. Yahyâ inşâd etti:
  “Muhakkak ki iki elin, yumuşaklıktan sonra,
  ve **البان** yağı ve saklanmış (yağ)dan sonra kalınlaştı.”
Ve el-Accec dedi:
  “Ve onun akbabalarını kalınlaştırdı ve kalınlaştılar”
Yani: kalınlaştı ve sertleşti. سعد hadîsinde: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, onu gördü; ve iki eli kalınlaşmıştı; ona dedi ki: **أكنبت**. O dedi: **المر** ve **المسحاة** ile iş yapıyorum. Bunun üzerine onun elini tuttu ve dedi ki: “Buna ateş asla dokunmayacaktır.” **أكنبت** el: kalınlaştığı zaman; ve derisi kalınlaştığı zaman; ve meşakkatli şeylerle uğraşmaktan dolayı çatlayıp kabalaştığı zaman. Ve eldeki **الكنب**, işten dolayı sertleştiği zaman **المجل** gibidir; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve **حافر** **مكنب**، **كمحسن**: kalın. **خف** **مكنب**: **النون**’un fethiyle; İbnü’l-A‘râbî’den, **مكنب** gibi, **منبر** vezninde; ve inşâd etti:
  “Her yanı işaretlenmiş (izli) olan, kenarları (uçları) **مكنب** ile.”
Ve **أكنب** عليه بطنه: şiddetlendiği zaman. **أكنب** عليه لسانه: tutulduğu zaman. Ve onu torbasında **كنبه**; **يكنبه**; **كنبا**: onu orada biriktirdi; bunu الصاغاني nakletti. Ve **الكانب**: tokluktan dolu olan; Düreyd b. es-Sımme dedi:
  “Ve sen, ense arkası kıvırcık, büzüşmüş bir adamsın;
  yıllanmış kurut (peyniri)nden, Şa‘bân’da tok olan.”
Ve Ebû Zeyd dedi: **كانب**: **كانز**. Ve **الكنب**، **ككتف**: Ebû Hanîfe dedi: bizim **قتاد**’ımıza benzer; bu, yanımızda biten şeydir; ve yanımızda onun kabuğuyla hasır örülür; ve ondan, çiğ üzerinde kalıcı olan ipler bükülür. Ve bir defa dedi: bazı bedevîlere **الكنب** hakkında sordum; bana, diken bitkisinden dağınık bir **شرسة** gösterdi; dalları beyaz; dikeni çok; uçlarında tomurcuklar var; her tomurcuktan üç diken ortaya çıkmış. Ve **الكنب**: bir bitkidir; et-Tırimmâh dedi:
  “Kırsallar üzerinde yüksekler; meskenleri,
  **الطلح** ve **الكنب** diyarında Necd’in uçlarıdır.”
Ve el-Leys’ten: **الكنب**: bir ağaç; dedi ki:
  “Pırasa ve **الكنب**’den bir hasatta.”

**الكنيب**، **فعيل** vezni üzere: kuru olan. Ve bir nüshada: ağaçtan kuruluk; yahut o, ondan kırılıp parçalanan ve dikeni kırılan şeydir. **كنيب**، küçültme olarak, **كزبير** gibi: bir yer adı; en-Nâbiga dedi:
  “Zeyd b. Bedr, **بعراعر**’de hazırdır;
  ve Mâlik b. Himâr’ın **كنيب**’i üzerindedir.”
**كنب**، iki damme ile, **كجنب** gibi: bir belde; Mâverâünnehir’in ötesinde; acem kitaplarında onun lakabı **أشروسنه**’dir; **الهمزة**’nin dammesiyle, **الشين**’in sükûnu ve **الراء**’nın fethiyle; ve yerinde zikredilecektir. Ve **المكنئب**، **كمكفهر**: kalın, şiddetli, sert, kısa. Bunu الصاغاني nakletti. Ve **الكناب**، kesre ile: salkım ve sert olan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَنَبَ
1 كَنَبَ ذ , aor. كَنُبَ , inf. n. كُنُوبٌ; and ↓ اكنب; He, or it, was, or became, gross; thick, coarse; or rough: syn. غَلُظَ. (K.) See 4. ― -b2- كَنَبَ He was, or became, possessed of plenty, or riches: syn. اِسْتَغْنَى. (K.) ― -b3- كَنَبَهُ فِى جِرَابِهِ, aor. كَنِبَ , inf. n. كَنْبٌ, He stowed it, or deposited it, in his provision-bag. (K.)

أَكْنَبَتْ يَدُهُ
4 أَكْنَبَتْ يَدُهُ ذ ; and ↓ كَنِبَتْ, aor. كَنَبَ , inf. n. كَنَبٌ; (K;) or the former verb only is used; not the latter; (As, S;) His hand was, or became, callous, or hard, (S,) or coarse, or rough, (K,) by reason of work. (S, K.) See 1. ― -b2- اكنب لِسَانُهُ His tongue was impeded, or tied up. (K.) ― -b3- اكنب عَلَيْهِ بَطْنُهُ His belly [meaning its contents] oppressed him, or gave him pain: syn. اِشْتَدَّ. (K.)

كَنَبٌ
كَنَبٌ ذ Callousness, or hardness, of the hand, resulting from work: (S:) or coarseness, or roughness, of the foot, and of the hoof, and of the camel's foot, and of the hand: or of the hand only, resulting from work. (K.) -A2- See كَنِبٌ.

كَنِبٌ
كَنِبٌ ذ , of the same measure as كَتِفٌ, (K,) or ↓ كَنَبٌ, (as in the copies of the S in my hands) A certain plant: (S, K:) or a certain tree: (Lth:) AHn says, It resembles the قَتَاد growing in our country, where, sometimes, sandals or shoes are sewed with its bark, and thereof are twisted ropes which endure moisture, day-dew, or rain: and in one place he says, I asked one of the Arabs of the desert respecting the كنب, and he shewed me a scattered, small, thorny plant, with white twigs or branches, abounding with thorns, having, at the extremities, بَرَاعِيم [or calyxes, or flowers, or flower-buds,] from each of which grew forth three thorns. (TA.)

كِنَابٌ
كِنَابٌ ذ i. q. شِمْرَاخٌ [i. e. the fruit-stalk of the raceme of a palm tree]. (S, K.)

كَنِيبٌ
كَنِيبٌ ذ What is dry, of trees: or having its thorns broken. (K.)

كُنْتُبٌ
كُنْتُبٌ ذ and كُنَاتِبٌ Short: (K:) or thick, or coarse, and short: (TA:) or hard and strong: (see كُنْتثُبٌ:) but the ث is augmentative, (TA,) [and therefore the proper art. is كنب].

كَانِبٌ
كَانِبٌ ذ Full to satiety; glutted with food. (K.)

مُكْنَبٌ
مُكْنَبٌ ذ and مِكْنَبٌ: see next paragraph.

مُكْنِبٌ
مُكْنِبٌ ذ and ↓ مِكْنَبٌ A coarse, or rough, hoof; (IAar, K;) and the same words, and ↓ مُكْنَبٌ, the same as applied to a camel's foot. (IAar)

مُكْنَئِبٌّ
مُكْنَئِبٌّ ذ Thick, or coarse, and strong, and short. (K)

##### Türkçe

**كَنَبَ**
1 **كَنَبَ** **ذ** , muzâri‘ **كَنُبَ** , mastar ismi **كُنُوبٌ**; ve ↓ **اكنب**; O, yahut o (şey), kaba oldu yahut kaba hâle geldi; kalın, kaba; yahut pürüzlü: eş anlamlısı **غَلُظَ**. (K.) 4’e bak. ― -b2- **كَنَبَ** O, yahut o (kimse), bolluk yahut zenginlik sahibi oldu: eş anlamlısı **اِسْتَغْنَى**. (K.) ― -b3- **كَنَبَهُ فِى جِرَابِهِ**, muzâri‘ **كَنِبَ** , mastar ismi **كَنْبٌ**, Onu azık torbasına yerleştirdi yahut koydu. (K.)

**أَكْنَبَتْ يَدُهُ**
4 **أَكْنَبَتْ يَدُهُ** **ذ** ; ve ↓ **كَنِبَتْ**, muzâri‘ **كَنَبَ** , mastar ismi **كَنَبٌ**; (K;) yahut yalnız birinci fiil kullanılır; ikincisi değil; (As, S;) Eli, iş sebebiyle nasırlı yahut sert oldu, (S,) yahut kaba, yahut pürüzlü oldu. (K,) (S, K.) 1’e bak. ― -b2- **اكنب لِسَانُهُ** Dili tutuldu, yahut bağlandı. (K.) ― -b3- **اكنب عَلَيْهِ بَطْنُهُ** Karnı [yani içindekiler] onu sıkıştırdı, yahut ona ağrı verdi: eş anlamlısı **اِشْتَدَّ**. (K.)

**كَنَبٌ**
**كَنَبٌ** **ذ** İşten doğan el nasırı yahut el sertliği: (S:) yahut ayağın, ve tırnağın, ve devenin ayağının, ve elin kabalığı yahut pürüzlülüğü: yahut yalnız elin, işten doğan (kabalığı). (K.) -A2- **كَنِبٌ**’e bak.

**كَنِبٌ**
**كَنِبٌ** **ذ** , **كَتِفٌ** vezninde, (K,) yahut ↓ **كَنَبٌ**, (elimdeki S nüshalarında olduğu üzere) Belli bir bitki: (S, K:) yahut belli bir ağaç: (Lth:) AHn der ki, Ülkemizde yetişen **قَتَاد**’a benzer; orada bazen onun kabuğuyla sandaletler yahut ayakkabılar dikilir; ondan da nemi, gündüz çiyini yahut yağmuru dayanacak ipler bükülür: ve bir yerde de der ki, Çöl Araplarından birine **كنب** hakkında sordum; bana dağınık, küçük, dikenli bir bitki gösterdi; beyaz çubukları yahut dalları vardı; diken bakımından boldu; uçlarında **بَرَاعِيم** [yahut çanak yapraklar, yahut çiçekler, yahut çiçek tomurcukları] vardı; bunların her birinden üç diken çıkardı. (TA.)

**كِنَابٌ**
**كِنَابٌ** **ذ** **شِمْرَاخٌ** ile aynı anlamdadır [yani bir hurma ağacının salkımının meyve sapı]. (S, K.)

**كَنِيبٌ**
**كَنِيبٌ** **ذ** Ağaçlardan kuru olan şey: yahut dikenleri kırılmış olan. (K.)

**كُنْتُبٌ**
**كُنْتُبٌ** **ذ** ve **كُنَاتِبٌ** Kısa: (K:) yahut kalın, yahut kaba, ve kısa: (TA:) yahut sert ve güçlü: (bk. **كُنْتثُبٌ**:) fakat **ث** ziyadedir, (TA,) [bu sebeple asıl madde **كنب**’dir].

**كَانِبٌ**
**كَانِبٌ** **ذ** Tokluğa kadar dolu; yiyecekle tıka basa dolmuş. (K.)

**مُكْنَبٌ**
**مُكْنَبٌ** **ذ** ve **مِكْنَبٌ**: sonraki paragrafa bak.

**مُكْنِبٌ**
**مُكْنِبٌ** **ذ** ve ↓ **مِكْنَبٌ** Kaba, yahut pürüzlü, bir tırnak; (IAar, K;) ve aynı kelimeler, ve ↓ **مُكْنَبٌ**, deve ayağına nispetle de aynı (anlamdadır). (IAar)

**مُكْنَئِبٌّ**
**مُكْنَئِبٌّ** **ذ** Kalın, yahut kaba, ve güçlü, ve kısa. (K)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَنَبَ
كَنَبَ U ( n. ac. كُنُوْب 27 ),
a.  Was thick, coarse.

b.  Was, became rich.

c.  I ( n. ac. كَنْب 1 ) [ acc. &  Fī ], Stowed away in.

كَنِبَ
كَنِبَ A ( n. ac. كَنَب 4 ),
a.  Was callous, horny.

أَكْنَبَ
أَكْنَبَ IV ,
a.  see I (a) & ( كَنِبَ )

c.  Was embarrassed, tied ( tongue ).

d.  [ 'Ala ], Pained ( belly ).

كَنَب
كَنَب 4 ,
a.  Callousness, coarseness, roughness.

b.  see 5 .

كَنِب
كَنِب 5 ,
a.  Hemp.

مِكْنَب
مِكْنَب 20 ,
a.  Callous; rough.

كَاْنِب
كَاْنِب 21 ,
a.  Satiated, glutted.

كِنَاْب
كِنَاْب 23 ,
a.  Fruit-stalk ( of a palm-tree ).

كَنِيْب
كَنِيْب 25 ,
a.  Dry, withered ( tree ).

أَكْنَبَ
N. Ag. أَكْنَبَ IV ,
a.  see 20 .

أَكْنَبَ
N. P. أَكْنَبَ IV ,
a.  see 20 .

مُكْنَئِبّ
مُكْنَئِبّ
a.  Coarse; strong.

b.  Short.

##### Türkçe

**كَنَبَ**
**كَنَبَ** U ( n. ac. **كُنُوْب** 27 ),
a. Kalın, kaba idi.

b. Zengin idi, zengin oldu.

c. I ( n. ac. **كَنْب** 1 ) [ acc. & Fī ], içine istiflendi.

**كَنِبَ**
**كَنِبَ** A ( n. ac. **كَنَب** 4 ),
a. Nasırlaşmış, boynuzsu idi.

**أَكْنَبَ**
**أَكْنَبَ** IV ,
a. I (a) ve ( **كَنِبَ** )’e bak.

c. Utandı, (dil) bağlandı.

d. [ 'Ala ], (karın) ağrıdı.

**كَنَب**
**كَنَب** 4 ,
a. Nasırlaşma, kabalık, pürüzlülük.

b. 5’e bak.

**كَنِب**
**كَنِب** 5 ,
a. Kenevir.

**مِكْنَب**
**مِكْنَب** 20 ,
a. Nasırlaşmış; pürüzlü.

**كَاْنِب**
**كَاْنِب** 21 ,
a. Doymuş, tıka basa yemiş.

**كِنَاْب**
**كِنَاْب** 23 ,
a. Meyve sapı (bir hurma ağacının).

**كَنِيْب**
**كَنِيْب** 25 ,
a. Kuru, solmuş (ağaç).

**أَكْنَبَ**
N. Ag. **أَكْنَبَ** IV ,
a. 20’ye bak.

**أَكْنَبَ**
N. P. **أَكْنَبَ** IV ,
a. 20’ye bak.

**مُكْنَئِبّ**
**مُكْنَئِبّ**
a. Kaba; güçlü.

b. Kısa.
