# كندر (ك-ن-د-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ن - د - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والدال
ك ن د ر، د ر ن ك، ك ر د م، د ر م ك، د م ل ك مستعملات كندر: الكُنْدُر: اسم للعلك، والكُنْدُرُ: ضرب من حساب الروم. والكُنْدُرُ: الحمار الوحشي وكذلك الكُنادر، قال العجاج:
كأن تحتي كُنْدُراً كُنادِرا
وكُنْدُرةُ البازي: مجثم يهيأ له من خشب أو مدر، دخيل.
درنك: الدُّرْنُوكُ: ضرب من الثياب له خمل قصير كخمل المناديل، وبه تشبه فروة البعير، قال:
عن ذي دَرانِيكَ، ولبداً أهدبا
درمك: الدَّرْمَكُ: الدقيق الحوارى. قال:
له دَرْمكٌ في رأسِه ومشاربٌ		ومسك وريحان وراح تصفقُ
كردم: الكَرْدَمُ: الرجل القصير الضخم.
دملك: الدُّمْلُوكُ: الحجر المُدَمْلَكُ المُدَمْلَقُ. وقد تَدَمْلَك ثديها، ولا يقال: تَدَمْلَق، قال:
لم يعد ثديها عن آن تَفَلَّكا
مستنكران المس قد تَدَمْلَكا

##### Türkçe

**الكاف** ve **الدال**
**ك ن د ر**، **د ر ن ك**، **ك ر د م**، **د ر م ك**، **د م ل ك** kullanımdadır. **كندر**: **الكُنْدُر**: sakız için bir addır; ve **الكُنْدُر**: Rumların hesabından bir türdür. Ve **الكُنْدُر**: yaban eşeğidir; aynı şekilde **الكُنادر** de. **العجاج** dedi ki:
Sanki altımda **كُنْدُراً** **كُنادِرا** varmış gibi
Ve **كُنْدُرةُ البازي**: ona (doğan için) ağaçtan veya kerpiçten hazırlanmış bir tünek; yabancı (dâhil)dir.
**درنك**: **الدُّرْنُوك**: kısa bir tüylülüğü olan, mendillerin tüylülüğü gibi, elbiselerden bir türdür; onunla devenin postu benzetilir. Dedi ki:
**ذي دَرانِيكَ** olandan, ve püsküllü bir keçe(den)
**درمك**: **الدَّرْمَك**: beyaz (hâlis) un. Dedi ki:
Onun başında **دَرْمكٌ** ve içecekler var;		misk ve reyhan ve çırpınan şarap
**كردم**: **الكَرْدَم**: kısa, iri yapılı adam.
**دملك**: **الدُّمْلُوك**: **المُدَمْلَكُ** **المُدَمْلَقُ** taş. Ve onun memesi **تَدَمْلَك** oldu; **تَدَمْلَق** denilmez. Dedi ki:
Onun memesi bir vakitten beri **تَفَلَّكا** olmaktan geri kalmadı
Dokunuşu yadırgayan iki (şey); gerçekten **تَدَمْلَكا** oldu

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكُنْدُرُ: اللبَانُ. والكُنْدُرُ والكُنادِرُ: القصير الغليظ مع شِدَّةٍ، ويوصف به الغليظُ من حُمُرِ الوحش.

##### Türkçe

**الكُنْدُرُ**: **اللبَانُ**. Ve **الكُنْدُرُ** ile **الكُنادِرُ**: şiddetle birlikte kısa, kalın olan; ve bununla vahşî eşeklerin kalın olanı vasfedilir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُنْدُورُ والكُنادِرُ والكُنَيدِرُ من الرجال: الغليظ القصير مع شدّة، ويوصف به الغليظ من حُمُر الوحش. وروى شمر لابن شميل كُنَيْدِرٌ، على فعيلل، وكُنَيْدِرٌ تصغير كُنْدُر؛ وحمار كُنْدُر وكُنادِرٌ: عظيم، وقيل غليظ؛ وأَنشد للعجاج:
كأَنّ تَحْتي كُنْدُوراً كُنادِرا،
جَأْباً قَطَوْطى يَنْشِجُ المَشاجِرَا
يقال: حمار كُدُرٌ وكُنْدُورٌ وكُنادِرٌ للغليظ. والجأْب: الغليظ، والقَطَوطى: الذي يمشي مُقْطَوْطِياً، وهو ضرب من المشي سريعٌ. وقوله: يَنْشِجُ المَشاجر أَي يصوّت بالأَشجار، وذهب سيبويه إِلى أَنه رباعي، وذهب غيره إِلى أَنه ثلاثي بدليل كَدَرَ، وهو مذكور في موضعه، وقال أَبو عمرو: إِنه لذو كِنْدِيرَة؛ وأَنشد:
يَتْبَعْنَ ذا كِنْدِيرَةٍ عَجَنَّسا،
إِذا الغرابانِ به تَمَرَّسا،
لم يَجِدا إِلا أَدِيماً أَمْلَسا
ابن شميل: الكُنْدُر الشديد الخَلْقِ، وفِتْيانٌ كَنادِرَة. والكُنْدُر: اللُّبانُ، وفي المحكم: ضَرْبٌ من العِلْكِ، الواحدة كُنْدُرة. والكُنْدُرة من الأَرض: ما غَلُظ وارتفع. وكُنْدُرة البازي: مَجْثِمُه الذي يُهَيَّأُ له من خَشَب أَو مَدَر، وهو دخيل ليس بعربي، وبيان ذلك أَنه لا يلتقي في كلمة عربية حرفان مثلان في حشو الكلمة إِلا بِفَصْلٍ لازم كالعَقَنْقَل والخَفَيْفَد ونحوه؛ قال أَبو منصور: قد يلتقي حرفان مثلان بلا فصل بينهما في آخر الاسم؛ يقال: رَمادٌ رِمْدَِدٌ وفرس سُقْدُدٌ إِذا كان مُضمَّراً. والخَفَيْدَدُ: الظلم. وما لَهُ عُنْدُدٌ. وقال المبرد: ما كان من حرفين من جنس واحد فلا إِدغام فيها إِذا كانت في ملحقات الأَسماء لأَنها تنقص عن مقادير ما أُلحقت به نحو: قَرْدَدٍ ومَهْدَدٍ لأَنه ملحق بجَعْفَر، وكذلك الجمع نحو قَرادِدَ ومهادِدَ مثل جَعافِرَ، فإِن لم يكن ملحقاً لزمه الإِدغام نحو أَلَدّ وأَصَمّ.
والكَنْدَر: ضرب من حساب الروم، وهو حساب النجوم.
وكِنْدِيرٌ: اسم، مثل به سيبويه وفسره السيرافي.

##### Türkçe

**الكُنْدُورُ** ve **الكُنادِرُ** ve **الكُنَيدِرُ**, erkeklerden: şiddet ile birlikte kalın kısa (olan). Ve bununla yaban eşeklerinin kalın olanı vasfedilir. Ve Şemr, İbn Şümeyl’den rivayet etti: **كُنَيْدِرٌ**, **فعيلل** vezni üzere; ve **كُنَيْدِرٌ**, **كُنْدُر**’ün küçültmesidir; ve **حمار كُنْدُر** ve **كُنادِرٌ**: büyük; ve denildi: kalın; ve el-‘Accâc’a ait olarak inşad etti:

Sanki altımda **كُنْدُوراً كُنادِرا**,
**جَأْباً قَطَوْطى** **يَنْشِجُ المَشاجِرَا**

Denilir: kalın (olan) için **حمار كُدُرٌ** ve **كُنْدُورٌ** ve **كُنادِرٌ**. Ve **الجأْب**: kalın (olan). Ve **القَطَوطى**: **مُقْطَوْطِياً** yürüyen; ve o, yürüyüşten bir türdür, hızlıdır. Ve onun sözü: **يَنْشِجُ المَشاجر** yani ağaçlarla ses çıkarır. Ve Sîbeveyh onun dörtlü olduğuna gitti; ve başkası, **كَدَرَ** deliliyle onun üçlü olduğuna gitti; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve Ebû ‘Amr dedi: muhakkak o, **كِنْدِيرَة** sahibi olandır; ve inşad etti:

**يَتْبَعْنَ ذا كِنْدِيرَةٍ عَجَنَّسا،**
**إِذا الغرابانِ به تَمَرَّسا،**
**لم يَجِدا إِلا أَدِيماً أَمْلَسا**

İbn Şümeyl: **الكُنْدُر** yaratılışı şiddetli (olan)dır; ve delikanlılar **كَنادِرَة** (dir). Ve **الكُنْدُر**: **اللُّبانُ**’dır; ve **المحكم**’de: sakızdan bir türdür; teki **كُنْدُرة**. Ve yerden **الكُنْدُرة**: kalınlaşıp yükselen şeydir. Ve doğanın **كُنْدُرة**’si: ona ağaçtan yahut kerpiçten hazırlanmış olan, onun tüneğidir; ve o, dâhildir, Arapça değildir. Ve bunun beyanı şudur: Arapça bir kelimede, kelimenin iç kısmında, iki benzer harf, zorunlu bir ayırma olmaksızın birleşmez; **العَقَنْقَل** ve **الخَفَيْفَد** ve benzeri gibi. Ebû Mansûr dedi: iki benzer harf, aralarında ayırma olmaksızın ismin sonunda birleşebilir; denilir: **رَمادٌ رِمْدَِدٌ** ve **فرس سُقْدُدٌ** eğer zayıf (ince) ise. Ve **الخَفَيْدَدُ**: zulümdür. Ve onun için **عُنْدُدٌ** yoktur. Ve el-Müberred dedi: bir cinsten iki harften olan şeyde, isimlerin eklerine dâhil olanlarda idğam yoktur; çünkü, kendisine eklendiği şeyin ölçülerinden eksilir; **قَرْدَدٍ** ve **مَهْدَدٍ** gibi; çünkü o, **جَعْفَر**’e eklenmiştir. Ve yine çoğul da böyledir: **قَرادِدَ** ve **مهادِدَ**, **جَعافِرَ** gibi. Şayet eklenmiş değilse, idğam ona gerekli olur; **أَلَدّ** ve **أَصَمّ** gibi.

Ve **الكَنْدَر**: Rumların hesabından bir türdür; ve o, yıldızların hesabıdır.

Ve **كِنْدِيرٌ**: bir isimdir; Sîbeveyh onunla örnek verdi ve es-Sîrâfî onu açıkladı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكندر، بالضم، أهمله الجوهري هنا، وقال ابن سيده: ضرب من العلك، الواحدة كندرة. قال الأطباء: هو اللبان، نافع لقطع البلغم جدا، يذهب بالنسيان، وخواصه في كتب الطب مذكورة. الكندر: الرجل الغليظ القصير مع شدة. الكندر أيضا: الحمار العظيم، وقيل الغليظ من حمر الوحش، كالكنادر، كعلابط فيهما، والكدر كعتل، في الأخير، قال العجاج:
  كأن تحتي كنـدرا كـنـادرا                      جأبا قطوطى ينشج المشاجرا وذهب سيبويه إلى أنه رباعي، وذهب غيره إلى أنه ثلاثي، بدليل كدر، وهو مذكور في موضعه. والكندرة: ما غلظ من الأرض وارتفع، والكندرة: مجثم البازي الذي يهيأ له من خشب أو مدر، وهو دخيل ليس بعربي. الكندر، بلا هاء: ضرب من حساب الروم في النجوم، نقله صاحب اللسان. والكندارة، بالكسر: سمكة لها سنام كسنام الجمل. والكنيدر، كقنيفذ، تصغير كندر، رواه شمر عن ابن شميل وسميدع: هو الغليظ من حمر الوحش. ولو ذكره عند قوله كالكنادر لكان أضبط في الصنعة، فإن المعنى واحد. والكندير، بالكسر: الحمار الغليظ، وهذا أيضا إذا ذكره مع نظائره كان أحسن. كندير. اسم، مثل به سيبويه وفسره السيرافي. قال أبو عمرو: إنه لذو كنديرة، أي غلظ وضخامة وأنشد لعلقمة التيمي:
  يتبعن ذا كنديرة عجنسا                      إذا الغرابان به تمرسا
  لم يجدا إلا أديما أملسا وأورده الصاغاني في ك-د-ر وأنشد هذا، قال: ويروى: ذا هداهد. ومما يستدرك عليه: الكندر، بالضم: الشديد الخلق؛ وفتيان كنادرة، قاله ابن شميل. وكندر، بالضم: قرية بقرب قزوين، منها عميد الملك أبو نصر منصور ابن محمد الكندري، وزير السلطان طغرلبك، قتل سنة 457 وأما عبد الملك بن سليمان الكندري فإلى بيع الكندر، سمع حسان بن إبراهيم.

##### Türkçe

**الكندر**، ötre ile; el-Cevherî bunu burada ihmal etti; İbn Sîde dedi ki: sakızdan bir tür; teki **كندرة**. Tabipler dedi ki: o, **اللبان**dır; balgamı kesmek için pek faydalıdır; unutkanlığı giderir; onun özellikleri tıp kitaplarında zikredilmiştir. **الكندر**: şiddet ile beraber kalın kısa adam. **الكندر** ayrıca: büyük eşek; ve denildi ki: yaban eşeklerinin kalını; **كالكنادر** gibi; ikisinde de **كعلابط** gibi; ve **الكدر** **كعتل** gibi; sonda; el-A‘câc dedi ki:
  Sanki altımda **كندرا** **كنادرا** gibi                      kambur, kısa-kuyruklu; çatışanları hırıldatarak anırır
Sîbeveyh, onun dörtlü olduğuna gitti; başkası ise onun üçlü olduğuna gitti; delil olarak **كدر** ile; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve **الكندرة**: yerden kalınlaşıp yükselen şey. Ve **الكندرة**: doğanın (şahinin) tüneği; ona ağaçtan yahut kerpiçten hazırlanır; o, dâhildir, Arapça değildir. **الكندر**، هاء’sız: yıldızlarda Rumların hesabından bir tür; Lisân sahibi onu nakletti. Ve **الكندارة**، esre ile: deve hörgücü gibi hörgücü olan bir balık. Ve **الكنيدر**، **كقنيفذ** gibi: **كندر**’in küçültmesi; Şemmer onu İbn Şümeyl’den rivayet etti; ve Semîda‘: o, yaban eşeklerinin kalınıdır. Onu **كالكنادر** sözünde zikretseydi, sanatta daha ضبطlı olurdu; çünkü mânâ birdir. Ve **الكندير**، esre ile: kalın eşek; bu da, onu benzerleriyle beraber zikretse daha iyi olurdu. **كندير**. İsim; Sîbeveyh onunla misal verdi ve Sîrâfî onu tefsir etti. Ebû ‘Amr dedi ki: şüphesiz o, **لذو كنديرة**’dir; yani kalınlık ve irilik; ve ‘Alkame et-Teymî’den inşad etti:
  **ذا كنديرة**’yi takip ederler, iri yapılı                      iki karga onunla alıştırma yaptığında
  pürüzsüz bir deriden başka bir şey bulmadılar
es-Sağânî onu **ك-د-ر** içinde verdi ve bunu inşad etti; dedi ki: ve rivayet olunur: **ذا هداهد**. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الكندر**، ötre ile: yaratılışı sert olan; ve **فتيان كنادرة**; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve **كندر**، ötre ile: Kazvîn yakınında bir köy; ondan, sultan Tuğrulbek’in veziri, 457 yılında öldürülen, ‘Amîdü’l-mülk Ebû Nasr Mansûr b. Muhammed el-Kenderî. أما ‘Abdülmelik b. Süleymân el-Kenderî ise **الكندر** satmaya nispetledir; Hassân b. İbrâhîm’den işitti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كُنْدُرٌ
كُنْدُرٌ ذ [Greek χόνδρος λιβανωτοῦ, or λιβάνου χόνδρος] i. q. لُبَانٌ [q. v., i. e. Frankincense], (S, in art. كدر; TA;) accord. to the physicians; (TA;) a kind of عِلْك [or resin], very useful for stopping phlegm, (K,) and a dispeller of forgetfulness, and having other properties: n. un. with ة. (TA.)

##### Türkçe

**كُنْدُرٌ**
**كُنْدُرٌ** ذ [Greek χόνδρος λιβανωτοῦ, or λιβάνου χόνδρος] **لُبَانٌ** ile aynı anlamdadır [bkz., yani günlük], (S, **كدر** maddesinde; TA;) tabiplere göre; (TA;) **عِلْك**’ten [veya reçineden] bir türdür; balgamı durdurmak için çok faydalı, (K,) ve unutkanlığı giderici, ve başka özelliklere sahip: tekil isim (n. un.) ة ile gelir. (TA.)
