# كندش (ك-ن-د-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ن - د - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكُنْدُشُ: العَقْعَقُ.

##### Türkçe

**الكُنْدُشُ**: saksağan.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُنْدُشُ: العَقْقعَقُ. قال ابن الأَعرابي: أَخبرني المفضّل يقال هو أَخبَثُ من كُنْدُشٍ، وهو العَقْقعَق؛ وأَنشد لأَبي الغَطَمّش يصف امرأَة:
مُنِيتُ بِزَنْمَرْدَةٍ كالعصا،
أَلَصَّ وأَخْبَث من كُنْدُشِ
تُحِبُّ النِّساء وتأْبى الرجال،
وتمشي مع الأَخْبَثِ الأَطْيَشِ
لها وجْهُ قِرْدٍ إذا ازَّينَتْ
ولَوْنٌ كَبَيْضِ القَطا الأَبْرَشِ
ومعنى مُنِيتُ: بُلِيتُ. وزَنْمَرْدةٌ: امرأَةٌ يُشْبِهُ خَلْقُها خَلْقَ الرجل، فارسي معرب، ويروى: بِزِنْمِرْدة، بكسر الزاي مع الميم، ويروى: بِزمَّرْدة، بحذف النون، على مثال عِلَّكْدة. وقوله: أَلصّ وأَخْبَث من كُنْدُش، قال ابن خالويه: الكُنْدُشُ لِصُّ الطير، وهو العَقْعَقُ، والرِّيبَالُ لِصُّ الأُسُودِ، والطِّمْلُ لِصّ الذِّئابِ، والزَّبابةُ لِصُّ الفِيرانِ، والفُوَيْسِقةُ سارقةُ الفَتِيلة من السراج، والكُنْدُشُ ضرْبٌ من الأَدْوِية.

##### Türkçe

**الكُنْدُشُ**: **العَقْقعَقُ**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: el-Mufaḍḍal bana haber verdi:
“**كُنْدُشٍ**’ten daha habîs denilir”; o da **العَقْقعَق**’tır. Ve Ebû’l-Ġaṭammaş’tan, bir kadını vasfederken, şu şiiri okudu:

مُنِيتُ بِزَنْمَرْدَةٍ كالعصا،
أَلَصَّ وأَخْبَث من كُنْدُشِ
تُحِبُّ النِّساء وتأْبى الرجال،
وتمشي مع الأَخْبَثِ الأَطْيَشِ
لها وجْهُ قِرْدٍ إذا ازَّينَتْ
ولَوْنٌ كَبَيْضِ القَطا الأَبْرَشِ

**مُنِيتُ**’un mânası: “belâya uğratıldım”. Ve **زَنْمَرْدةٌ**: yaratılışı erkeğin yaratılışına benzeyen bir kadın; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Ve “**بِزِنْمِرْدة**” diye de rivayet edilir; **الزاي**’in **الميم** ile birlikte kesresiyle. Ve “**بِزمَّرْدة**” diye de rivayet edilir; **النون**’un hazfiyle, **عِلَّكْدة** vezni üzere.

Ve onun sözü: “**أَلصّ** ve **كُنْدُش**’ten daha habîs”; İbn Hâlaveyh dedi: **الكُنْدُشُ**, kuşların hırsızıdır; o da **العَقْعَقُ**’tır. Ve **الرِّيبَالُ**, aslanların hırsızıdır; ve **الطِّمْلُ**, kurtların hırsızıdır; ve **الزَّبابةُ**, farelerin hırsızıdır; ve **الفُوَيْسِقةُ**, kandilden fitili çalan (dişi) hırsızdır. Ve **الكُنْدُشُ**, ilaçlardan bir türdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكندش، بالضم، كتبه بالحمرة، على أنه مما استدرك به على الجوهري، وليس كذلك بل ذكره الجوهري في تركيب ك د ش على أن النون زائدة، فليتنبه لذلك، وكأنه به عنده لم يأت به هنا، فكأنه أهمله، وقد يختار ذلك كثيرا في كتابه، قال الجوهري: الكندش: هو العقعق، ونقل ابن بري عن ابن خالويه: أنه لص الطير، كما أن الرئبال لص الأسود، والطمل: لص الذئاب، والزبابة: لص الفيران، قال ابن الأعرابي: أخبرني ابن المفضل: يقال: هو أخبث من كندش وأنشد لأبي الغطمش الأسدي، هكذا في الحماسة، وصحح ابن جني هو لابن المغطش الحنفي، وضبطه، يصف امرأة، كذا في نسخ الصحاح، وفي بعضها يذم امرأة:

  منيت بزنمردة كالـعـصـا                      ألص وأخبث من كـنـدش
  تحب النساء وتأبى الرجـال                      وتمشي مع الأخبث الأطيش
  لها وجه قـرد إذا ازينـت                      ولون كبيض القطا الأبرش قال ابن بري: منيت: أي بليت، وزنمردة: امرأة يشبه خلقها خلق الرجل، فارسي معرب، ويروى بكسر الزاي مع الميم، ويروى بزمردة، بحذف النون، على مثال علكدة. قلت: ويروى، أيضا، بفتح الزاي وكسر الميم. وأما الدواء المعطس فبالسين، لا غير، وذكره الجوهري في الشين، وهو تصحيف، وقد نبه على هذا أبو سهل الهروي، والصاغاني، أو الشين لغية مرذولة. ومما يستدرك عليه: الكندش لغة في الكندش بالضم بمعنى العقعق.

##### Türkçe

**الكندش**; (ضمة ile), onu kırmızıyla yazdı; bunun, onunla Cevherî’ye karşı istidrâk edilenlerden olduğu üzere; ve öyle değildir; bilakis Cevherî onu **ك د ش** terkibinde, **النون**’un زائد olduğu üzere zikretti; öyleyse buna dikkat edilsin. Ve sanki onun yanında bununla, onu burada getirmedi; öyleyse sanki onu ihmal etti; ve kitabında bunu çokça seçer. Cevherî dedi: **الكندش**: o, **العقعق**’tır. Ve İbn Berrî, İbn Hâleveyh’ten nakletti: onun kuşların hırsızı olduğu; tıpkı **الرئبال**’ın aslanların hırsızı olması gibi; ve **الطمل**: kurtların hırsızı; ve **الزبابة**: farelerin hırsızı. İbnü’l-A‘râbî dedi: İbnü’l-Mufaddal bana haber verdi: denilir: o, **كندش**’ten daha habistir. Ve Ebû’l-Ğatmeş el-Esedî’ye ait olarak inşâd etti; Hamâse’de böyle. Ve İbn Cinnî, onun İbnü’l-Muğatmeş el-Hanefî’ye ait olduğunu tashih etti; ve onu ضبط etti; bir kadını vasfeder; Sıhâh nüshalarında böyle; ve bazılarında bir kadını yerer:

منيت بزنمردة كالـعـصـا                      ألص وأخبث من كـنـدش
تحب النساء وتأبى الرجـال                      وتمشي مع الأخبث الأطيش
لها وجه قـرد إذا ازينـت                      ولون كبيض القطا الأبرش

İbn Berrî dedi: **منيت**: yani belaya uğratıldım. Ve **زنمردة**: yaratılışı erkeğin yaratılışına benzeyen bir kadın; Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ve **بكسر الزاي مع الميم** rivayet olunur; ve **بزمردة** rivayet olunur; **النون**’u hazf ile; **علكدة** misali üzere. Dedim: ve ayrıca, **بفتح الزاي وكسر الميم** ile de rivayet olunur. Ve aksırtan ilaç ise **بالسين** iledir, başka değil. Ve Cevherî onu **في الشين**’de zikretti; ve o, bir tashiftir. Ve Ebû Sehl el-Herevî ve es-Sağânî buna dikkat çekmiştir; yahut **الشين** kötülenmiş bir lugattır. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الكندش**; (ضمة ile) **الكندش**’te bir lugattır; **العقعق** manasında.
