# كند (ك-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Anud sürüden ayrılan ve tek başına otlayan hayvandır

- Harfler: ك - ن - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَكَنُودٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/siga/%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%AF%D9%8C.md) | لَفَعُولٌ | Nankör | 1 | 1 | [100:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/ayet/100:6.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
2. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md), [جحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF.md), [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İpi veya bağı kesip koparmak, ürün vermeyip bereketi kesmek |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın Rabbine karşı iyilik bağını kesmesi, nimetleri unutup yalnızca musibetleri sayması |
| Çekirdek Özet 3 | Nimeti içe kapatıp akışını ve şükrünü durduran nankörlük ve toplumsal dayanışmayı kesen cimrilik hali |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca teorik veya zihinsel bir inkâr sayıp nimeti tek başına tüketme, bağı koparma ve paylaşıma kapatma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كن | İçe çekme, örtme, saklama, depolama ve dışa kapatma (örneğin hazineyi gizleyip yığmak [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md), yuvasına çekilip gizlenmek [كنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B3.md), örtüp korumak ve gizlemek [كنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%86.md)) | د | د harfinin getirdiği sert sınır ve kesinti hareketiyle, içe kapanma eylemi dış dünya ve kaynakla olan bağı fiilen koparma, nimeti kendi içine hapsedip akışını ve teşekkürünü kesme anlamına daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Elde tutulanı avuç içine alıp kavrama, dışarıya karşı kapatma ve kendine saklama eğilimi |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Nimetin, bağın veya can damarının süregelen akışı ve ardışıklığı |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Akışı kesen nihai engel, geçişi kapatan kesin sınır ve irtibatı koparan kapı |
| كند | Avuç içindeki nimeti/bağı sert bir engelle kesip dışa kapatmak | Süregelen iyilik ve nimet akışını (ن) kavrayıp kendine mal ederek (ك) sert bir duvar veya kapıyla dışa karşı kesip koparma (د) hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İpi kesip koparmak (كَنَدَ الحَبْلَ: ipi kesti); su veya ürün vermeyen, bereketi kesilmiş çorak arazi (أَرْضٌ كَنُودٌ: hiçbir şey bitirmeyen çorak toprak). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ kasidesinde dostluk bağlarını kuran ve kesen kimseyi tanımlarken şöyle der: أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤادِ / وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها (Gönlü metin, dostluk bağlarını kimi zaman birleştiren kimi zaman da kesip koparan kimseden uzak dur). Nimr b. Tevleb ise sevgi ve bağlılığı kesen kadını nitelerken şu ifadeyi kullanır: كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي (Gönül bağını kesip atan, ne lütufta bulunan ne de fidye kabul eden kadın). |
| Erken Arapça kullanım | Güney Arabistan kökenli Kindî (Kinde) kabilesinin atasına babasından ayrılıp dayılarına katıldığı ve baba ocağıyla bağını kestiği için «كَنَدْتَ» (bağını kopardın) denilmiş ve bu adla anılmıştır; ayrıca erken dönem bedevi kullanımında «tek başına yiyen, kölesini döven ve ikramı engelleyen» bencil karakter için kullanılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça كند kökü, kök yapısı itibarıyla merkezî Sami dillerinde dar bir alanda korunmuş, özellikle Kuzey ve Güney Arapça sahasında «kesmek, ayırmak, bağları koparmak ve çoraklaşmak» ana semantik matrisi etrafında gelişmiştir. Doğu Sami (Akadca) ve Kuzeybatı Sami (İbranice, Aramice) kollarında doğrudan k-n-d üçlüsü olarak birincil bir fiil kökü biçiminde yaygın değildir; ancak «örtmek, gizlemek, içine toplamak» anlamındaki ortak Sami *k-n-n / *k-n-z çekirdeği ile bağı koparma ve sonlandırma ifade eden *d kök geni arasındaki birleşimden türemiş sekonder bir Arapça gelişme olarak değerlendirilir. Arapçada kök, nimeti verene karşı minnet bağını koparmayı ve verimsiz, taşlık, bitki bitirmeyen çorak toprağı nitelemekte özelleşerek ahlaki ve fiziksel bir yalıtılmışlığı ifade eder hale gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كند (koparmak, nimeti kesmek) | İpi kesmek ve çorak arazinin ürün vermemesi kök anlamından hareketle şükrü ve minnet bağını kesme anlamına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | *k-n çekirdeği ile ilişkili türeme | Ortak Sami içe saklama ve biriktirme tabanının Arapça bünyede kesme/ayırma yönünde daralmasıdır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan örtüşen bir Afro-Asyatik eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كند | Anlamlı | Kesmek, nimeti inkâr etmek, çorak olmak | İpi kesmek, şükrü kesip nimeti nankörlükle karşılamak, çorak arazi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [كدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Ağırlaşmak, kalınlaşmak, binek hayvanı | Ağır yürüyen katır ve yük hayvanı için kullanılır; kaba ve hantal yapı | Kur'an'da geçmez |
| [نكد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%AF.md) | Anlamlı | Azlık, güçlük, meşakkat, uğursuzluk | Suyun veya malın güçlükle, az ve faydasız biçimde çıkması; verimsizlik | Kur'an'da geçer (نكدا) |
| [ندك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanım dışı (mühmel) sayılmıştır | Kur'an'da geçmez |
| [دكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%83%D9%86.md) | Anlamlı | Karartı, dükkân, yığmak | Tozla karışık koyu siyahımsı renk; malların yığıldığı yükselti ve dükkân | Kur'an'da geçmez |
| [دنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%83.md) | Anlamlı | Zayıflık, kıtlık, alçaklık | Aklın veya bedenin zayıflığı, geçim darlığı ve sefalet hali | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كند | Merkez | Nankörlük ve bağı koparma | İyilik akışını kesmek, nimeti tek başına tüketip şükrü ve paylaşımı dışa kapatmak | Nimetin bağını kesen ve musibetleri sayıp iyilikleri unutan bencil nankörlük |
| [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Örtme ve yok sayma | Gerçeğin veya nimetin üstünü örtüp hiç yokmuş gibi davranmak | En genel inkâr ve nankörlük köküdür; ontolojik ve zihinsel örtmeyi de içerir |
| [جحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D8%AF.md) | Komşu | Bilerek inkâr etme | Kalben doğru olduğunu bildiği halde diliyle reddetmek ve teslim olmamak | Zihinsel bilginin aksine inatla yalanlama yönü baskındır |
| [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) | Komşu | Haktan sapma ve inat | Ana yoldan, sürüden veya haktan bile bile ayrılarak karşı tarafta durmak | Birlik ve hakikate karşı bireysel kibirle diretme boyutu öne çıkar |
| [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) | Zıt | Nimeti açığa vurma ve yayma | Nimeti itiraf etmek, yaymak, gereğini yaparak bereketi dolaşıma sokmak | كند kökünün kesip kapattığı nimet bağını şükür tam tersine besler ve çoğaltır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كند | Kesmek, nimeti inkâr etmek | İyilik bağını keserek nimeti verene karşı nankörlük etmek ve bencilce kapanmak | Kesin |
| Latince | ingratus, infructuosus | Nankör, verimsiz/çorak | ingratus minnet bağını koparmayı, infructuosus ise çorak toprak gibi ürün vermemeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | ungrateful, barren, withholding | Nankör, çorak, esirgeyen | Kökün hem minnetsizlik hem de nimeti başkasına kapatıp tek başına yeme nüansını kapsar | Güçlü |
| Almanca | undankbar, unproduktiv | Nankör, verimsiz | Teşekkür etmeyip bağı koparma ve hiçbir hayır üretmeme durumunu verir | Güçlü |
| Fransızca | ingrat, stérile | Nankör, kısır/verimsiz | İyiliği inkâr eden kişi ve ürün vermeyen çorak zemin anlamlarını bir arada taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Wehr, Dictionary of Modern Written Arabic.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَنُودٌ (mübalağalı ism-i fâil) | Nankör, Rabbine karşı bağını kesen, nimetleri unutup musibetleri sayan | İnsanın yaratılışındaki nankörlük, mala aşırı düşkünlük ve fedakârlıktan kaçınma bağlamında tekil kullanım: Âdiyât [100:6](https://lisan.digital/tr/ayet/100:6.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan tabiatı ve küfür psikolojisi | İnsanın varoluşsal olarak hidayet ve vahiy terbiyesi olmadan nimete karşı sergilediği fıtri zaaf ve nankörlük tutumu | Nimeti inkâr etmenin itikadi küfürden ziyade ameli ve ahlaki nankörlük tabiatı olarak tahlili |
| Fıkıh | Nafaka ve infak mükellefiyeti | Malın şükrü olan zekât ve infakı terk edip tek başına biriktirmenin mali mesuliyeti | Toplumsal dayanışma bağını kesip refahı tekelleştirmenin kınanması |
| Tefsir | Âdiyât Suresi 6. ayetin tefsiri | Hasan-ı Basrî'nin «musibetleri sayıp nimetleri unutan», İbn Abbas'ın «tek başına yiyip kölesini döven ve yardımını esirgeyen» tanımları | Bencillik, nankörlük ve Allah ile olan manevi bağın kesilmesi boyutu |
| Hadis | İnsan ahlakı ve nankörlük rivayetleri | Verilen iyiliğe teşekkür etmeyip sıkıntı anında isyana yönelen karakter yapısının tasviri | İnsanlara teşekkür etmeyenin Allah'a da şükretmeyeceği ilkesiyle birleşen ahlaki uyarı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Rab irtibatı | Şükürsüzlük ve irtibatı koparma | Varlık borcunu unutma | Kulun yaratıcısından gelen sürekli ihsanı görmezden gelerek manevi bağı koparmasıdır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik ahlak | Hakikati ketmetme ve verimsizlik | Bilgiyi üretimsiz kılma | Edinilen bilginin gereğini yapmayıp çorak toprak gibi meyvesiz ve topluma faydasız kalmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve sadakat | Dayanışmayı bozma ve ayrılıkçılık | Ortak bağı terk etme | Kinde kabilesinin kökeninde olduğu gibi kamusal birlikten bencilce ayrılıp toplumsal hukuku kesmektir | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve dolaşım | Serveti tekelleştirme (kenz zihniyeti) | İktisadi akışı tıkama | Malı tek başına tüketip infaktan kaçınarak servetin dolaşımını ve toplumsal refahı kesintiye uğratmaktır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Açık devrede akımın kesilmesi veya yalıtkan direnç | Sisteme enerji girdisi olduğu halde çıkış vermeyen, iletim hattını kesintiye uğratıp enerjiyi toprağa veya ısıya hapseden yalıtkan blokaj modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal anomi ve aşırı bireyci yabancılaşma | Bireyin toplumdan ve ortak ahlaki değerlerden beslenmesine rağmen topluma hiçbir katkı sunmaması, sosyal sermaye bağlarını koparıp kendi içine kapanması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «nankör» veya «kâfir» diyerek soyut bir inançsızlık sıfatına indirgemek ve kelimenin taşıdığı somut eylemleri göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Âdiyât Suresi bağlamında كند, yalnızca zihinsel bir inkâr değil; mala aşırı düşkünlükle (hubbu'l-hayr) birleşen, nimeti tek başına tüketip elindekini paylaşmayan, iyilik akışını kesen pratik bir hayat tarzıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin muhatabını sadece klasik müşrikler sanarak modern dindarın veya bireyin içine düşebileceği nimet bencilliğini, musibet odaklı şikâyet psikolojisini ve infakı kesme tehlikesini teşhis edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın zenginlik, güç ve bolluk karşısında sergilediği en köklü psikolojik zaaflardan biri olan «nimet akışını kesme ve şikâyet üretme» mekanizmasını tek bir kelimede teşhir ettiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın nankör fıtratını, mala olan hırsını ve hesap günündeki çıplak sorumluluğunu konu edinen kısa Mekkî surelerde (özellikle Âdiyât Suresi) anahtar kavramdır. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nankörlüğün sadece diliyle Allah'ı inkâr etmekten ibaret olduğu zannını düzeltir; asıl nankörlüğün nimeti başkalarından esirgemek, tek başına yemek ve şükür bağını fiilen koparmak olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir ipi veya bağı kesip ayırmak; üzerine düşen yağmura rağmen hiçbir bitki yetiştirmeyen çorak ve bereketsiz toprak olmak.
- Soyut anlam: Nimeti verene karşı minnet ve kulluk bağını koparmak; üzerindeki binlerce nimeti unutup yalnızca karşılaştığı sıkıntıları sayarak sızlanmak.
- Sistematik karşılık: Sisteme kesintisiz kaynak aktarılmasına rağmen sistemin bu kaynağı içe hapsedip dışa hiçbir çıktı veya paylaşım sunmaması hali; açık devre arızası ve infak tıkanıklığı.
- LaTeX modeli: $$K = \left( \frac{\Delta R}{\Delta S} \right) \cdot \left( 1 - \frac{O}{I} \right)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $K$ insanın kenûd (nankörlük ve bağı kesme) derecesini; $R$ bireyin hafızasında tuttuğu ve sürekli sayıp döktüğü musibet/şikâyet miktarını; $S$ bireyin idrak edip andığı nimet miktarını temsil eder ($\Delta R / \Delta S$ oranı Hasan-ı Basrî'nin belirttiği «musibetleri sayıp nimetleri unutma» meylini simgeler). İkinci çarpan olan $(1 - O/I)$ ise sisteme giren ilahi ve toplumsal nimet girdisi ($I$) ile bireyin dışa aktardığı şükür, infak ve fayda çıktısı ($O$) arasındaki orantısızlığı ifade eder; çıktı sıfıra yaklaştıkça nimeti tek başına tüketme ve bağları kesme katsayısı ($K$) en yüksek değerine ulaşır.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Adiyat 100:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/ayet/100:6.md) — لَكَنُودٌ

إِنَّ الْإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ

Meal (IK): Gerçekten insan; Rabbına karşı çok nankördür.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Anud sürüden ayrılan ve tek başına otlayan hayvandır. “Kenud” “anud”dan dönüşmüştür. İcmaa karşı görüşünde direnen kimse demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والدال والنون معهما
ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د مستعملات كدن: الكَوْدَنُ والكَوْدَنيّ أيضاً: البغل والفيل، قال:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن		إلى قصعة فيها عيون الضياون
شبه الثريدة الزريقاء بعيون السنانير لما فيها من الزيت.
والكِدْيَوْنُ: دقاق التراب على وجه الأرض ودقاق السرجين يجلى به الدروع ونحوها. ويقال: يخلط به الزيت فيسمى كديون. قال الضرير: الكديون: دردي الزيت.
وكَدِنَت مشافر الإبل تكْدَن كَدَناً فهي كَدِنةٌ وهو لغة في الكَتَن، وكَتِنَت أصوب.
وامرأة ذات كِدْنةٍ، أي: كثيرة اللحم، وإنها لحسنة الكِدْنة، أي: ذات لحم.
ويقال: الكِدْنة: السنام. وبعير ذو كِدْنة، أي: ضخم السنام، قال الكميت:
لم تغن كِدنتها الإبقار زامـلة		ولا وطاب لبون الحي والعلب
يصف ناقة لم يحمل عليها الإبقار وهي زاملة فيمحق شحمها ولحمها.
كند: الكَنُودُ: الكفور للنعمة، وقوله عز وجل: "إن الإنسان لربه لَكَنُود". يفسر بأنه يأكل وحده، ويضرب عبده، ويمنع رفده.
دكن: الدُّكْنة والدَّكَنُ مصدران للأَدْكَن، وهو لون يضرب إلى الغبرة والسواد، دَكِنَ يَدْكَنُ دَكَناً.
والدُّكَّانُ فعال، وجمعه: دَكاكين. ودَكَّنْتُ دُكّانا، أي: اتخذته.
نكد: النَّكَدُ: اللؤم والشؤم، وكل شيء جر على صاحبه شراً فهو نَكَدٌ، وصاحبه: أَنْكَدُ نَكِدٌ.
ورجال نَكْدَى وَنُكُد.
والنُّكْدُ: قلة العطاء، وألا يهنأه من يعطاه، قال:
وأعط ما أعطيته طـيبـاً		لا خير في المنكود والنّاكدِ

##### Türkçe

**الكاف** ve **الدال** ve **النون** birlikte

ك د ن، ك ن د، د ك ن، ن ك د kullanımdadır. **كدن**: **الكَوْدَنُ** ve **الكَوْدَنيّ** de: katır ve fil. Dedi ki:
خليلي عوجا من صدور الكوادِن		إلى قصعة فيها عيون الضياون
Zeytinyağı bulunduğundan dolayı mavi çorbayı kedilerin gözlerine benzetti.

**الكِدْيَوْنُ**: yer yüzündeki ince toprak ve zırhlar ve benzerlerinin onunla parlatıldığı ince tezek. Ve denilir ki: onunla yağ karıştırılır da **كديون** diye adlandırılır. Kör dedi ki: **الكديون**: yağ tortusu.

**وكَدِنَت** develerin dudakları **تكْدَن** **كَدَناً**; böylece o **كَدِنةٌ** olur; bu, **الكَتَن** hakkında bir dildir; **وكَتِنَت** daha daha doğrudur.

Ve **امرأة ذات كِدْنةٍ**, yani: eti çok. Ve şüphesiz o, **لحسنة الكِدْنة**dir, yani: et sahibi.

Ve denilir ki: **الكِدْنة**: hörgüç. Ve **بعير ذو كِدْنة**, yani: hörgücü iri. Kümeyt dedi ki:
لم تغن كِدنتها الإبقار زامـلة		ولا وطاب لبون الحي والعلب
Üzerine **الإبقار** yüklenmemiş olduğu hâlde o **زاملة** iken, yağını ve etini eriten bir dişi deveyi vasfeder.

**كند**: **الكَنُودُ**: nimete karşı nankör. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: “إن الإنسان لربه لَكَنُود”. Şöyle tefsir edilir: yalnız başına yer, kölesini döver ve ihsanını men eder.

**دكن**: **الدُّكْنة** ve **الدَّكَنُ**, **الأَدْكَن** için iki mastardır; o, tozluluğa ve siyahlığa çalan bir renktir. **دَكِنَ يَدْكَنُ دَكَناً**.

Ve **الدُّكَّانُ** “فعال” veznindedir; çoğulu: **دَكاكين**. Ve **دَكَّنْتُ دُكّانا**, yani: onu edindim.

**نكد**: **النَّكَدُ**: alçaklık ve uğursuzluk. Ve sahibine bir kötülük çeken her şey **نَكَدٌ**dür; onun sahibi: **أَنْكَدُ نَكِدٌ**.

Ve **رجال نَكْدَى وَنُكُد**.

Ve **النُّكْدُ**: vermenin azlığı ve kendisine verilenin onu hoşnut etmemesi. Dedi ki:
وأعط ما أعطيته طـيبـاً		لا خير في المنكود والنّاكدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَنَدَ كُنوداً، أي كَفَرَ النِعمة، فهو كَنودٌ. وامرأةٌ كَنودٌ أيضاً، وكُنُدٌ مثله. وأرضٌ كَنودٌ: لا تُنبِتُ شيئاً. وكَنَدَهُ، أي قطعه.

##### Türkçe

**كَنَدَ** **كُنوداً**: yani nimeti inkâr etti; o hâlde o **كَنودٌ**dur. Ve bir kadın da **كَنودٌ**dur; ve **كُنُدٌ** de onun gibidir. Ve **أرضٌ كَنودٌ**: hiçbir şey bitirmez. Ve **كَنَدَهُ**: yani onu kesti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك د ن
كدن ، كند ، نكد ، دكن ، دنك : مستعملة :
دنك : أما دنك فلم أجد فيه غير الدَّوْنَك ، وهو موضع ذكره ابن مقبل :
يَكادَانِ بين الدَّوْنَكَيْنِ وأَلْوَةٍ
وذاتِ القَتَادِ السُّمْرِ ينسلخان
وقال الحطيئة :
أَدَارَ سُلَيْمَى بالدَّوَانِكِ فالعُرف
كدن : ( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الكُدُونُ : التي تُوَطِّىُء به المرأَةُ لِنفسها في الهوْدَجِ .
قال الأحمر : هي الثيابُ التي تكونُ على الخُدورِ ، وَاحِدها : كِدْنٌ .
وقال غيرهما : الكُدُونُ واحدُها : كِدْنٌ ، وهيَ عَباءَةٌ أَو قَطِيفَةٌ تُلْقيهِ المرأةُ على ظَهْرِ بَعيرها ثم تَشُدُّ هَودَجَها عليه ، وَتَثني طَرَفَيِ العباءَةِ من الشِّقيْنِ وتَخُلُّ مُؤخَّرَ الكدِنِ ومُقدَّمهُ ، فيصيرُ مثلَ الخُرْجينِ ، فتلقى فيه بُرْمتها وأَداتها مِمَّا تحتاج إلى حَمْلهِ .
وقال الليث : امْرأَةٌ ذاتُ كِدْنةٍ أَي ذَاتُ لحمٍ .
( قلت ) : ورجلٌ ذُو كِدْنةٍ إذا كان عَبْلاً سَميناً .
وقال الليث : الكَوْدَنُ والكَوْدَنِيُّ : البَغْلُ .
قال ويقال لِلفيلِ أيضاً : كَودَنٌ : وأنشد :
خَلِيليَّ عُوجَا من صُدورِ الكَوَادِنِ
إلى قَصْعةٍ فيها عُيونُ الضَّيَاونِ
قال : شَبَّهَ الثَّرِيدةَ الزُّرَيقَاء بِعيونِ السَّنانيرِ لما فيها من الزّيْتِ .
( أبو عبيد ) الكِدْيَوْنُ : دُرْدِيُّ الزّيْتِ .
وقال النَّابغَةُ يصفُ الدُّرُوعَ :
عُلِينَ بِكدْيوْنٍ وأُبْطِنَّ كُرَّةً
فَهُنّ وِضَاءٌ صافِياتُ الغلائلِ
وصَفَ دُروعاً جُلِيَتْ بالكديَونِ والبعرِ .
وقال الليث : الكِدْيَوْنُ : دُقاقُ التُّرَابِ ، ودقاقُ السِّرْقينِ يجلى به الدُّروعُ .
ويقال : يُخلطُ به الزّيْتُ فَيسَمَّى كِدْيوناً ، وقال الطرماح :
تَيَمَّمْتُ بالكِدْيَونِ كَيْلاَ يفوتَني
من المقْلةِ البَيضاء تَقْريظُ باعِقِ
ويقال لِلبِرْذَوُن الثَّقيلِ : كَوْدَنٌ ، شُبِّهَ بالبَغْلِ .
( الحرّاني عن ابن السكيت ) : كَدِنَتْ مَشافِرُ الإبلِ ، وكَتِنَتْ إِذا رعَتِ العُشبَ فاسودّتْ مشافرُهَا من مائهِ وغَلُظَتْ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : إذا كثر شَحم
الناقةِ ولحمها فهي المكدَنَة ، والكدنة : الشحمُ .
وقال أَبو تراب قال أَبو عمرو : الكَدَنُ أنْ تُنْزَحَ البئرُ فَيْبقى الكَدَرُ فذلك الكَدَنُ .
يقال : أَدْرِكُوا كَدَنَ مائكم أَي كَدَرَهُ .
ويقال : كَدِنَ الصِّلِّيَانُ إِذا رُعِيَ فُرُوعُهُ وبَقيَتْ أصولُه .
( قلت ) : الكَدَنُ ، والكَدَرُ ، والكَدَلُ : وَاحِدٌ .
كند : قال الله جل وعز : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) .
قال الفراءُ قال الكلبيُّ : لكَنُودٌ : لكَفُورٌ بالنعمةِ .
وقال الحَسنُ : ( جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ ) ( العاديات : 6 ) قال : لوَّامٌ لِرَبِّهِ يَعُدُّ المصائبَ ويَنسى النِّعَمَ .
وقال الزجاج : لكنودٌ معناه : لكفُورٌ يعني بذلك الكافِرَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : امرأَةٌ كُنُدٌ وكَنُودٌ أَي كَفُورٌ للمواصَلةِ .
وقال الليث : كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً .
وقال النّمِرُ بن تَولَبٍ يَصِفُ امرأَةً كَفَرت مودّتَه إِيّاها :
كَنُودٌ لا تمنُّ ولا تُفادِي
إِذا عَلِقَتْ حَبائلُها بِرَهْنِ
قال أبو عمرو : كَنُودٌ : كَفورٌ لِلموَدّةِ .
نكد : قال الليث : النَّكَدُ : الشُّؤمُ واللؤمُ ، وكلُّ شيءٍ جَرَّ على صاحبه شرّاً فهو نَكَدٌ ، وصاحبه : أَنكد نكِدٌ ، والنكدُ : قِلّةُ العطاء وألا يهنأَه من يعطاه وأنشد :
وأعْطِ ما أعطيتَه طيِّباً
لا خَيرَ في الْمَنْكُودِ والناكدِ
وقال جلّ وعزّ : ( وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا ) ( الأعراف : 58 ) قرأَ أهلُ المدينة ( نَكَداً ) بفتْح الكاف . وقرأَتِ العامةُ ( نَكِداً ) ، قال ذلك الفرّاءُ .
وقال الزَّجاجُ : وفيه وجهانِ آخران لم يُقرأْ بهما : نَكْداً ، ونُكْداً .
وقال الفرّاء : معناه : لا يخرج إلاّ في نَكَدٍ وَشِدَّةٍ .
ويقال : عطَاءٌ مَنْكُودٌ أي نَزْرٌ قليلٌ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : النُّكْدُ : النوقُ : الغزيراتُ اللبنِ .
وقال في موضع آخر : النُّكْدُ : التي لا يبقى لها ولد . وقال الكميت :
وَوَحْوَحَ في حِضْنِ الفَتَاةِ ضَجِيعُهَا
وَلَمَ يَكُ في النُّكْد المَقَالِيتِ مَشْخَبُ
وقال بعضهم : النكْدُ : النُّوقُ التي ماتت أولادُها فَغَزُرَتْ . وقال الكميت :
وَلَمْ تَبْضِضِ النُّكْدُ لِلْجَاشِرِينَ
وَأَنْفَدَتِ النملُ ما تَنْقُلُ
وأنشد :
ولم أرَأم الضيمَ اختتَاءً وَذلة
كما شمت النَّكداء بوًّا مُجلدا
النكداء : تأنيث أنكد ، ونكِد ، والأنثى : نكداء ويقال للناقة التي مات ولدها : نكداء ، وإياها عنى الشاعر .
ويقال : نُكِدَ الرجلُ فهو منكودٌ إِذا كثر سؤالُه وقلَّ خيره .
دكن : قال الليث : الدُّكْنَةُ : لون الأدْكن كلون الخزِّ الذي يضربُ إلى الغُبْرة بين الحمرة والسواد . والنعتُ : أدكَنُ ، والفعل دَكِن يدكَنُ دَكَناً .
قال : والدُّكّانُ : فُعَّالٌ ، والفعلُ التَّدكينُ .
وقال غيره : ثَرِيدَةٌ دَكْناءُ ، وهي التي عليها من الأبزارِ ما دَكَّنها من الفُلفُل وغيره .

##### Türkçe

ك د ن
**كدن** ، **كند** ، **نكد** ، **دكن** ، **دنك** : kullanımdadır:
**دنك** : **دنك**’e gelince, onda **الدَّوْنَك**’ten başka bir şey bulmadım; o, İbn Mukbil’in andığı bir yerdir:
İki **الدَّوْنَك** ile **أَلْوَة** arasında neredeyse
ve esmer **القَتَاد** sahibiyle soyunurlar
Ve Hutay’e dedi:
Süleymâ’yı **الدَّوَانِك**’te dolaştırdı, sonra **العُرف**

**كدن** : (Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **الكُدُونُ**: kadının **الهوْدَج** içinde kendisi için altına yaydığı şeydir.
Ahmer dedi: o, **الخُدور** üzerinde bulunan elbiselerdir; onun teki: **كِدْنٌ**.
İkisi dışında başkaları dedi: **الكُدُونُ**’un teki: **كِدْنٌ**’dür; o, bir **عَباءَة** yahut bir **قَطِيفَة**’dir; kadın onu devesinin sırtına atar, sonra **هَودَج**’ını onun üzerine bağlar; sonra **العباءَة**’nin iki ucunu iki yandan katlar ve **الكدِن**’in arkasını ve önünü birbirine geçirir; böylece **الخُرْجين** gibi olur; içine de **بُرْمة**sini ve taşımaya ihtiyaç duyduğu aletini atar.
Leys dedi: **امْرأَةٌ ذاتُ كِدْنةٍ** yani et sahibi (dolgun) kadın.
(قلت): ve **ذُو كِدْنةٍ** olan erkek, iri yapılı şişman olduğunda.
Leys dedi: **الكَوْدَنُ** ve **الكَوْدَنِيُّ**: katırdır.
Dedi ki: file de denir: **كَودَنٌ**; ve şu beyiti okudu:
Ey iki dostum, **الكَوَادِن**’in göğüslerinden sapın
içinde **الضَّيَاون** gözleri bulunan bir **قَصْعة**’ye
Dedi ki: içinde yağ bulunduğu için mavi **الثَّرِيدة**’yi kedilerin gözlerine benzetti.
(Ebû Ubeyd) **الكِدْيَوْنُ**: yağın tortusudur.
Nâbiga, zırhları vasfederek dedi:
**كدْيوْن** ile üstlendiler ve içten bir **كُرَّة** giydiler
işte onlar parlaktır; iç gömlekleri tertemizdir
**الكديَون** ve tezek ile parlatılmış zırhları vasfetti.
Leys dedi: **الكِدْيَوْنُ**: toprağın ince kırıntısıdır; ve zırhların parlatıldığı gübrenin ince kırıntısıdır.
Ve denir: onunla yağ karıştırılır da **كِدْيوناً** diye adlandırılır; Tırmâh dedi:
**الكِدْيَون** ile yöneldim ki kaçırmasın beni
beyaz gözden parlayan birinin övgüsü
Ve ağır **البِرْذَوُن**a denir: **كَوْدَنٌ**; katıra benzetilmiştir.
(Harrânî, İbn Sikkît’ten): **كَدِنَتْ مَشافِرُ الإبلِ** ve **كَتِنَتْ**: otladığında, suyundan dolayı dudakları kararıp kalınlaştığında.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): deve dişisinin yağı ve eti çoğalırsa o **المكدَنَة**’dir; **الكدنة**: yağdır.
Ebû Turâb dedi; Ebû Amr dedi: **الكَدَنُ**: kuyunun suyu çekilip de bulanıklık kalmasıdır; işte o **الكَدَنُ**’dir.
Denir: **أَدْرِكُوا كَدَنَ مائكم** yani onun bulanıklığını.
Ve denir: **كَدِنَ الصِّلِّيَانُ**: dalları otlanıp kökleri kaldığında.
(قلت): **الكَدَنُ** ile **الكَدَرُ** ile **الكَدَلُ**: birdir.

**كند** : Allah, aziz ve celil, dedi: ( **جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ** ) (el-Âdiyât: 6).
Ferrâ dedi; Kelbî dedi: **لكَنُودٌ**: nimete karşı çok nankördür.
Hasen dedi: ( **جَمْعاً إِنَّ الإِنسَانَ لِرَبِّهِ** ) (el-Âdiyât: 6) dedi ki: Rabbine karşı kınayıcıdır; musibetleri sayar ve nimetleri unutur.
Zeccâc dedi: **لكنودٌ**’un manası: çok nankördür; bununla kâfiri kasteder.
(Ebû Ubeyd, Asmaî’den): **امرأَةٌ كُنُدٌ** ve **كَنُودٌ** yani bağ kurmaya karşı nankördür.
Leys dedi: **كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً**.
Nemir b. Tevleb, kendisine olan sevgisini inkâr eden bir kadını vasfederek dedi:
**كَنُودٌ**; ne minnet eder ne de fidye verir
ipleri bir rehinle takılıp kaldığında
Ebû Amr dedi: **كَنُودٌ**: sevgiye karşı nankördür.

**نكد** : Leys dedi: **النَّكَدُ**: uğursuzluk ve alçaklıktır; sahibine kötülük çeken her şey **نَكَدٌ**’dir; onun sahibi: **أَنكد** **نكِدٌ**; ve **النكدُ**: bağışın azlığı ve verilenin onu alanı hoşnut etmemesidir; ve şu beyiti okudu:
Verdiğini hoş olarak ver
**الْمَنْكُودِ** ve **الناكدِ**’de hayır yoktur
Ve aziz ve celil dedi: ( **وَالَّذِى خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَكِدًا** ) (el-A‘râf: 58). Medine ehli ( **نَكَداً** ) kâf’ı fetha ile okudu. Genel halk ( **نَكِداً** ) okudu; bunu Ferrâ söyledi.
Zeccâc dedi: onda, kendileriyle okunmamış iki başka vecih daha vardır: **نَكْداً** ve **نُكْداً**.
Ferrâ dedi: manası: ancak **نَكَدٍ** ve şiddet içinde çıkar.
Ve denir: **عطَاءٌ مَنْكُودٌ** yani az, kıt.
(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **النُّكْدُ**: develer; sütü bol olanlar.
Başka bir yerde dedi: **النُّكْدُ**: yavrusu kalmayanlar. Kümeyt dedi:
Kızın kucağında onun eşi **وَوَحْوَحَ** (bir kuş) ötüşür
ve **النُّكْد المَقَالِيت** içinde bir sağım kabı olmadı
Bazıları dedi: **النكْدُ**: yavruları ölen develerdir de sütleri bollaşır. Kümeyt dedi:
**النُّكْدُ** sağanlara süt fışkırtmadı
ve karıncalar taşıdığını tüketti
Ve şu beyit okundu:
Zulme katlanmayı ve zilleti görmedim
**النَّكداء**’nın sert bir boğaya sevinmesi gibi
**النكداء**: **أنكد** ve **نكِد**’in müennesi; dişisi: **نكداء**. Ve yavrusu ölen deveye denir: **نكداء**; şair onunla onu kastetmiştir.
Ve denir: **نُكِدَ الرجلُ فهو منكودٌ**: sorusu çok, hayrı az olduğunda.

**دكن** : Leys dedi: **الدُّكْنَةُ**: **الأدْكن**’in rengi; kızıllık ile siyahlık arasında toza çalan **الخزِّ** rengi gibi. Sıfat: **أدكَنُ**; fiil: **دَكِن يدكَنُ دَكَناً**.
Dedi: ve **الدُّكّانُ**: **فُعَّالٌ** (vezni); fiil: **التَّدكينُ**.
Başkası dedi: **ثَرِيدَةٌ دَكْناءُ**; o, üzerinde onu karartan baharatlardan, biber ve başkasından bulunanıdır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والنون وما يثلثهما)
(كنه)  الكاف والنون والهاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على غايةِ الشَّيء ونهايةِ وقتِه. يقال: بلغْتُ كُنْهَ هذا الأمرِ، أي غايتَه وحِينَه الذي هُوَ له.
(كنو)  الكاف والنون والحرف المعتل يدلُّ على توريةٍ عن اسمٍ بغيره. يقال: كنيت عن كذا. إذا تكلَّمت بغيره مما يُستَدَلُّ به عليه. وكَنَوْتُ أيضاً. ومِمَّا يوضِّح هذا قول القائل:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])ألا تراه جعلَ الكِنايةَ مقابِلة للمصارحة. ولذلك تسمَّى الكُنْية كُنيةً، كأنَّها توريةٌ عن اسمه. وفي كتاب الخليل أنَّ الصَّواب أن يقال يُكْنَى بأبي عبد الله، ولا يقال يكنى بعبد الله. وكُنَى الرُّؤيا هي الأمثالُ التي يَضربُها مَلَكُ الرُّؤيا، يكْنِي بها عن أعيان([2]) الأمور.
(كنب)  الكاف والنون والباء كلمةٌ واحدةٌ لا تُفرّع. قالوا: الكَنَب: غِلَظٌ يعلو اليدينِ من العَمَل إذا مَجِلَتَا. قال:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
قال الأصمعيّ: أكنبَتْ يدُه، ولا يقال كَنِبت. وممّا ليس من هذا. الكَنِب، وهو نبتٌ. قال الطرِمَّاح:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])(كنت)  الكاف والنون والتاء كلمةٌ إن صحّتْ. يقولون: كَنَتَ، واكْتَنَتَ([5])، إذا لزِمَ وقَنِع. وقال عديّ([6]).
(كند)  الكاف والنون والدال أصل صحيحٌ واحد يدلُّ على القَطْع. يقال كَنَدَ الحبْلَ يكنُده كَنْداً. والكَنُود: الكفور للنِّعمة. وهو من الأوَّل، لأنَّه يكنُد الشكر، أي يقطعُه. ومن الباب: الأرضُ الكَنود، وهي التي لا تُنبِت. وقال الأعشى:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])وسمِّي كِندةُ فيما زعموا لأنَّه كَنَد أباه، أي فارَقَه ولحِق بأخواله ورأَسَهُم([8]) فقال له أبوه: كَندْتَ.
(كنر)  الكاف والنون والراء ليس هو عندنا أصلاً، وفيه كلمتان أظنُّهما فارسيَّتين. يقال الكِنَّار: الشُّقَّة من الثِّيَابِ الكَتَّانِ. ويقولون: الكِنَّارات: العِيدان أو الدُّفوف، تفتح كافها وتكسر.
(كنز)  الكاف والنون والزاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّع في شيء. من ذلك ناقة كِنَازُ اللَّحم، أي مجتمِعة. وكَنَزت التَّمْرَ في وعائه أكنِزُه. وكنَزت الكنْزَ أكنِزه. ويقولون في كَنْز التَّمر: هو زمن الكَنَاز. قال ابن السِّكِّيت: لم يُسمَع هذا إلاَّ بالفتح، أي إنَّه ليس هذا مما جاء على فِعال وفَعال كجِداد وجَداد.
(كنس)  الكاف والنون والسين أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على سَفْر شيءٍ عن وجهِ شيء، وهو كَشْفُه. والأصل الآخر يدلُّ على استخفاء.
فالأوَّل: كَنْس البيتِ، وهو سَفْرُ التُّرَابِ عن وجه أرضه. والمِكْنسة: آلة الكنْس. والكُناسَة: ما يكنَس.
والأصل الآخر: الكِناس: بيتُ الظَّبي. والكانس: الظبي يَدْخُل كِناسَه.
والكُنَّس: الكواكب تَكْنِسُ في بُروجها كما تَدخُل الظِّباءُ في كِناسها. قال أبو* عبيدة: تَكنِس في المَغيب.
(كنع)  الكاف والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تشنُّجٍ وتقبّض وتجمُّع. من ذلك الكَنَع في الأصابع، وهو تشنُّج وتقبُّض. يقال: كَنِعَتْ أصابعُه تَكنع كَنَعاً. ومنه تكنَّع فلانٌ بفلانٍ، إذا ضَبِث به. وكَنَعَت العُقاب إذا ضمَّت جناحَها للانقضاض. واكتَنَعَ القومُ، إذا مالوا([9]). [و] كَنَع الأمرُ: قرُب. ويقولون: كَنَع الرّجلُ وأكنَع، إذا لان. وهذا من الباب لأنه يتقبَّض ويتجمَّع. وفي الحديث: "أعوذُ بك من الكُنُوع([10])". فهذا من كَنَع.
(كنف)  الكاف والنون والفاء أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على سَتْر. من ذلك الكَنِيف، هو السَّاتر. وزعم ناسٌ أنَّ الترسَ يسمَّى كنيفاً لأنّه ساتر. وكلُّ حظيرةٍ ساترةٍ عند العرب كَنِيف. قال عُروة:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])ومن الباب كَنَفْتُ فلاناً وأكنفتُه. وكَنَفَا الطّائرِ: جناحاه، لأنَّهما يستُرانِه. ومنه الكِنْف، لأنَّه يستُر ما فيه. وفي قول عمر لعبد الله بن مسعود: "كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلماً"، أراد به تصغير كِنْف. وناقةٌ كَنوفٌ: يصيبها البردُ، فهي تَسَتَّرُ بسائر الإبل. ويقال: حظَرت للإبل حظيرةً، وكنَفْتُ لها وكَنَفْتُها أكنُفها. فأمَّا قولُهم: كَنَفتُ عن الشَّيء: عدلت، وإنشادُهم:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
فليس ذلك بملخَّص على القياس الذي ذكرناه، وإنما المعنى عدلت عنه متوارياً ومتستِّراً بغيره.
--------------ـــ
([1]) البيت في اللسان (قذر، كنى). وأنشده في إصلاح المنطق 157. وقذور: اسم امرأة والقذور من النساء: التي تتنَزه عن الأقذار.
([2]) وكذا في اللسان. وفي المجمل: "عن أعنان". والأعنان: الأطراف والنواحِي.
([3]) أنشده في مجالس ثعلب 525 واللسان (كنب) برواية: "كفاك".
([4]) ديوان الطرماح 128 واللسان (كنب). ورواية الديوان: "معاليات عن الخنزير" وفي شرحه: "معاليات: مرتفعات عن أكل لحم الخنزير".
([5]) في الأصل: "وأكنت" صوابه في المجمل والقاموس. ولم ترد المادة في اللسان.
([6]) كذا في الأصل، وفي المجمل: "وهو في شعر عدي"، ولم أعثر على شاهده بعد.
([7]) ديوان الأعشى 500 واللسان (كند).
([8]) في الأصل: "وأسهم"، صوابه في المجمل.
([9]) في الأصل: "قالوا". وفي اللسان: "واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف" وفي المجمل: "واكتنع القوم، إذا تجمعوا"، ومثله في موضع آخر من اللسان.
([10]) في اللسان: "الأصمعي: سمعت أعرابياً يقول في دعائه: رب أعوذ بك من الخنوع والكنوع".
([11]) البيت في ديوان عروة 88 ومعجم البلدان (ماوان). وقد استشهد به السيوطي في همع الهوامع (2: 116) على الفصل بين الصفة والموصوف بمباين محض.
([12]) للقطامي في ديوانه 25 واللسان (كنف). وصدره:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

ـ

##### Türkçe

(كaf ve **النون** ve ikisini üçleyenler bâbı)

(**كنه**)  **الكاف** ve **النون** ve **الهاء** tek bir kelimedir; bir şeyin gayesine ve vaktinin sonuna delâlet eder. Denir ki: “Bu işin **كُنْهَ**’ine ulaştım”; yani onun gayesine ve kendisi için olan vaktine.

(**كنو**)  **الكاف** ve **النون** ve illetli harf, bir ismi başkasıyla örtülü söylemeye delâlet eder. Denir ki: “Şundan **كنيت**”; yani onunla delâlet olunan başka bir şeyle konuştun. Ve “**كَنَوْتُ**” da (denir). Bunu açıklayan şey, söyleyenin sözüdür:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])
Görmez misin, **الكِناية**’yi **المصارحة**’ye karşılık kıldı. Bundan dolayı **الكُنْية** “**كُنية**” diye adlandırılır; sanki onun isminden bir örtülü söyleyiştir. Halîl’in kitabında, doğru olanın “**يُكْنَى** بأبي عبد الله” denmesi olduğu, “يكنى بعبد الله” denmeyeceği (yazılıdır). Rüyanın **كُنَى**’ları, rüya meleğinin vurduğu misallerdir; onlarla işlerin aynları hakkında örtülü söyler.

(**كنب**)  **الكاف** ve **النون** ve **الباء** tek bir kelimedir; dallandırılmaz. Dediler ki: **الكَنَب**: çalışmadan ellerin üzerinde yükselen bir kalınlıktır; iki el nasırlaştığında. Dedi ki:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
Asma‘î dedi: “Eli **أكنبَتْ**”; “**كَنِبت**” denmez. Ve bundan olmayan: **الكَنِب**; o bir bitkidir. Tarimmah dedi:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])(**كنت**)  **الكاف** ve **النون** ve **التاء**—eğer sahihse—bir kelimedir. “**كَنَتَ**” ve “**واكْتَنَتَ**”([5]) derler; yerleşip (bir şeye) yapıştı ve kanaat ettiğinde. Adiyy de söyledi([6]).

(**كند**)  **الكاف** ve **النون** ve **الدال** tek sahih bir asıldır; kesmeye delâlet eder. Denir ki: “İpi **كَنَدَ**; onu **كَنْداً** olarak **يكنُده**.” **الكَنُود**: nimete karşı nankör olan. Bu, birincidendir; çünkü şükrü **يكنُد** eder; yani onu keser. Bâbdan: **الأرضُ الكَنود**; o, bitirmeyen (toprak)tır. A‘şâ dedi:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])
Ve **كِندة**—iddia ettiklerine göre—babasıyla **كَنَد** ettiği için adlandırıldı; yani ondan ayrıldı ve dayılarına katıldı ve onlara reis oldu([8]); bunun üzerine babası ona: “**كَندْتَ**” dedi.

(**كنر**)  **الكاف** ve **النون** ve **الراء** bizce bir asıl değildir; onda iki kelime vardır, ikisini de Farsça zannediyorum. Denir ki: **الكِنَّار**: keten elbiselerden parça. Ve derler ki: **الكِنَّارات**: çalgı çubukları yahut defler; **الكاف**’ı fetha ile ve kesra ile okunur.

(**كنز**)  **الكاف** ve **النون** ve **الزاء** sahih bir köktür; bir şeyde toplanmaya delâlet eder. Bundan: eti **كِنَازُ** olan deve; yani toplanmış (eti birikmiş). “Hurmaları kabında **كَنَزتُ**; onu **أكنِزُه**.” Ve “hazineyi **كنَزتُ**; onu **أكنِزه**.” Hurmaların **كَنْز**’i hakkında derler ki: o, **الكَنَاز** zamanıdır. İbnü’s-Sikkît dedi: Bu, ancak fetha ile işitildi; yani bu, **جِداد** ve **جَداد** gibi **فِعال** ve **فَعال** üzere gelenlerden değildir.

(**كنس**)  **الكاف** ve **النون** ve **السين** iki sahih asıldır: birisi, bir şeyin yüzünden bir şeyi süpürüp gidermeye delâlet eder; o, onun açığa çıkarılmasıdır. Diğer asıl, gizlenmeye delâlet eder.
Birincisi: evin **كَنْس**’i; o, toprağı yerinin yüzünden süpürüp gidermektir. **المِكْنسة**: süpürme âleti. **الكُناسَة**: süpürülen şey.
Diğer asıl: **الكِناس**: ceylanın evi. **الكانس**: ceylan; **كِناس**’ına girer.
**الكُنَّس**: yıldızlar; burçlarında **تَكْنِسُ** ederler, tıpkı ceylanların **كِناس**’larına girmesi gibi. Ebû Ubeyde dedi: batışta **تَكنِس** eder.

(**كنع**)  **الكاف** ve **النون** ve **العين** sahih bir asıldır; kasılmaya, büzülmeye ve toplanmaya delâlet eder. Bundan: parmaklarda **الكَنَع**; o, kasılma ve büzülmedir. Denir ki: “Parmakları **كَنِعَتْ**; **كَنَعاً** olarak **تَكنع**.” Ondan: “Falanca, falancaya **تكنَّع** etti”; ona yapışıp tutunduğunda. Ve kartal **كَنَعَت** etti; kanadını saldırmak için topladığında. Ve kavim **اكتَنَعَ** etti; meylettiklerinde([9]). Ve **كَنَع** iş: yaklaştı. Ve derler ki: adam **كَنَع** etti ve **أكنَع** etti; yumuşadığında. Bu, bâbdandır; çünkü büzülür ve toplanır. Hadiste: “**الكُنُوع**’dan sana sığınırım([10]).” Bu, **كَنَع**’dandır.

(**كنف**)  **الكاف** ve **النون** ve **الفاء** tek sahih bir asıldır; örtmeye delâlet eder. Bundan: **الكَنِيف**; o, örtendir. Bir topluluk, kalkanın **كنيفاً** diye adlandırıldığını iddia etti; çünkü o örtendir. Araplarda her örten ağıl **كَنِيف**’tir. Urve dedi:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])
Bâbdan: “Falancayı **كَنَفْتُ** ve onu **أكنفتُ**.” Kuşun iki **كَنَفَا**’sı: iki kanadıdır; çünkü onu örterler. Ondan: **الكِنْف**; çünkü içindekini örter. Ömer’in Abdullah b. Mes‘ûd’a sözünde: “İlimle doldurulmuş bir **كُنَيْفٌ**”; bununla **كِنْف**’in küçültmesini kastetti. Ve **كَنوفٌ** deve: ona soğuk isabet eder; o da diğer develerle örtünür. Ve denir ki: develer için bir ağıl yaptım; onlar için **كنَفْتُ** ve onları **كنَفْتُ**; onu **أكنُفها**. Ama onların “Bir şeyden **كَنَفتُ**: saptım” sözü ve onların şu şiiri:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
Bu, zikrettiğimiz kıyasa göre arıtılmış değildir; ancak mânâ: ondan saptım; başkasıyla gizlenerek ve örtünerek.

--------------ـــ
([1]) Beyit Lisân’da (**قذر**، **كنى**)dadır. Islahu’l-Mantık 157’de rivayet etti. **قذور**: bir kadının adıdır; ve kadınlardan **القذور**: pisliklerden uzak duran (kadın)dır.
([2]) Lisân’da da böyledir. Mücmel’de: “عن أعنان”. **الأعنان**: uçlar ve taraflar.
([3]) Sa‘leb meclislerinde 525’te ve Lisân’da (**كنب**) “كفاك” rivayetiyle rivayet etti.
([4]) Tarimmah divanı 128 ve Lisân (**كنب**). Divan rivayeti: “معاليات عن الخنزير”; şerhinde: “**معاليات**: domuz eti yemekten yüksek (uzak)”.
([5]) Asılda: “وأكنت”; doğrusu Mücmel ve Kâmûs’tadır. Madde Lisân’da gelmedi.
([6]) Asılda böyledir; Mücmel’de: “وهو في شعر عدي”; şahidini henüz bulamadım.
([7]) A‘şâ divanı 500 ve Lisân (**كند**).
([8]) Asılda: “وأسهم”; doğrusu Mücmel’dedir.
([9]) Asılda: “قالوا”. Lisân’da: “واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف”; Mücmel’de: “واكتنع القوم، إذا تجمعوا”; Lisân’ın başka bir yerinde de böyledir.
([10]) Lisân’da: “Asma‘î: bir bedevîyi duasında şöyle derken işittim: Rabbim, **الخنوع** ve **الكنوع**’dan sana sığınırım.”
([11]) Beyit Urve divanı 88 ve Mu‘cemü’l-Büldân (**ماوان**)dadır. Süyûtî, Hem‘u’l-Hevâmi‘ (2: 116)’da, sıfat ile mevsûf arasını sırf bir ayrıkla ayırmaya delil olarak onunla istişhâd etti.
([12]) Katamî’nin divanında 25 ve Lisân’da (**كنف**). Sadrı:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ن د
رجل كنودٌ وامرأة كنود وكندٌ‏.‏
وكند النعمة‏:‏ كفرها ومنه‏:‏ كندة‏:‏ لأنه كند أباه ففارقه وتقول‏:‏ فلان إن سألته نكد وإن أعطيته كند‏.‏
ووقع البازي على كندرته وهو مجثم مهيأ له من خشب أو غيره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أرض‏:‏ كنود لا تنبت‏.‏

##### Türkçe

ك ن د
**رجل كنودٌ** ve **امرأة كنود** ve **كندٌ**.
Ve **كند النعمة**: onu inkâr etti; ve ondandır: **كندة**: çünkü o, babasını inkâr etti de ondan ayrıldı; ve dersin ki: falan, eğer ona sorarsan **نكد** (eder), ve eğer ona verirsen **كند** (eder).
Ve **وقع البازي على كندرته**: ve o, kendisi için hazırlanmış, ağaçtan veya başkasından bir **مجثم** (tünek) üzerinedir.
Ve mecazdandır: **أرض**: **كنود**; bitirmez.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً: كَفَرَ النِّعْمَة؛ ورجل كنَّادٌ وكَنُودٌ. وقوله تعالى: إِن الإِنسان لِرَبِّه لَكَنُود؛ قيل: هو الجَحُود وهو أَحسن، وقيل: هو الذي يأْكُل وحْدَه ويمْنَعُ رِفْدَه ويَضْرِب عَبْده. قال ابن سيده: ولا أَعرف له في اللغة أَصلاً ولا يسوغ أَيضاً مع قوله لربه. وقال الكلبي: لَكَنود، لَكَفور بالنعمة؛ وقال الحسن: لَوَّام لربه يَعُدُّ المصيباتِ ويَنْسى النِّعَم؛ وقال الزجاج: لكنود، معناه لكفور يعني بذلك الكافر. وامرأَة كُنُدٌ وكَنُود: كَفور للمواصلة؛ قال النمر بن تولب يصف امرأَته:
كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي،
إِذا عَلِقَتْ حَبائِلُها بِرَهْنِ
وقال أَبو عمرو: كَنُود كَفور للمودّة. وكَنَدَه أَي قطَعَه؛ قال الأَعشى:
أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفؤاد
وَصُول حِبالٍ وكَنَّادها
وأَرض كَنُود: لا تُنْبِتُ شيئاً.
وكِنْدَةُ: أَبو قبيلة من العرب، وقيل: أَبو حيّ من اليمن وهو كَنْدَةُ بن ثَوْرٍ. وكَنُودٌ وكنَّاد وكُنادة: أَسماء.

##### Türkçe

**كَنَدَ** **يَكْنُدُ** **كُنوداً**: nimete küfretti; ve **كنَّادٌ** ve **كَنُودٌ** (olan) bir adam. Ve Yüce Allah’ın sözü: **إِن الإِنسان لِرَبِّه لَكَنُود**; denildi ki: o **الجَحُود**’dur ve o daha iyidir; ve denildi ki: o, tek başına yiyen, **رِفْد**’ini engelleyen ve kölesini döven kimsedir. İbn Sîde dedi ki: dilde onun için bir asl bilmiyorum; ayrıca “**لِرَبِّه**” sözüyle birlikte de caiz olmaz. Kelbî dedi ki: **لَكَنود**: nimete karşı **لَكَفور**; Hasan dedi ki: Rabbine karşı çok kınayıcıdır; musibetleri sayar ve nimetleri unutur; Zeccâc dedi ki: **لكنود**; manası **لكفور**dur; bununla kâfiri kasteder. Ve **كُنُدٌ** ve **كَنُود** bir kadın: sürdürmeye karşı **كَفور**; Nemer b. Tevleb karısını vasfederek dedi:
كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي،
إِذا عَلِقَتْ حَبائِلُها بِرَهْنِ
Ebû Amr dedi ki: **كَنُود**: sevgiye karşı **كَفور**. Ve onu **كَنَدَه** yani onu kesti; A‘şâ dedi:
أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفؤاد
وَصُول حِبالٍ وكَنَّادها
Ve **كَنُود** bir yer: hiçbir şey bitirmez.
Ve **كِنْدَةُ**: Araplardan bir kabilenin babasıdır; ve denildi ki: Yemen’den bir hayyın babasıdır; o, **ثَوْرٍ** oğlu **كَنْدَةُ**’dir. Ve **كَنُودٌ** ve **كنَّاد** ve **كُنادة**: isimlerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ن د * * كَنَدَ * كفر النعمة وبابه دخل فهو * كَنُودٌ * وامرأة كنود أيضا

##### Türkçe

* ك ن د * * **كَنَدَ** * nimete nankörlük etti; ve onun bâbı **دخل**’dür; o hâlde o **كَنُودٌ**’dur; ve kadın da ayrıca كنود’dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكنود، بالضم: كفران النعمة مصدر كندها يكندها، كدخل، كما في الأساس، وضبطه في البصائر بالكسر، من حد ضرب، وتقول: فلان إن سألته نكد، وإن أعطيته كند، وإنه لكنود وكناد. قال الله تعالى في كتابه العزيز  إن الإنسان لربه لكنود  هو بالفتح، أي لجحود، قال ابن منظور: وهو أحسن، وقال الكلبي: معناه الكفور بالنعمة كالكناد، وقال الزجاج، لكنود، معناه: لكفور، يعني بذلك، الكافر، وقال الحسن: هو اللوام لربه تعالى تعد المصيبات وينسى النعم. في لغة بني مالك هو البخيل، وفي لغة كندة هو العاصي، كما نقله البيضاوي وغيره من المفسرين. من المجاز: الكنود: الأرض لا تنبت شيئا، وقال الخليل الكنود في الآية: الذي يأكل وحده، ويمنع رفده، ويضرب عبده كما عزاه في البصائر، قال ابن سيده: ولا أعرف له في اللغة أصلا، ولا يسوغ أيضا مع قوله لربه. الكنود: المرأة الكفور للمودة والمواصلة، كالكند، بضمتين، قاله الأصمعي، قال النمر بن تولب يصف امرأته:
  فقلت وكيف صادتني سليمى                      ولما أرمها حتى رمتنـي
  كنود لا تمـن ولا تـفـادي                      إذا علقت حبائلها بـرهـن

  كنود: علم وكذلك كناد وكنادة. وكندة، بالضم: بسمرقند منها، أبو المجاهد محمد بن عبد الخالق بن عبد الوهاب الكندي، فقيه فاضل، روى عنه أبو سعد السمعاني. كندة بالفتح: ناحية بخجند من فرغانة توصف نساؤها بالحسن والجمال، وإليها نسب أبو إبراهيم إسماعيل بن إسحاق بن إبراهيم بن يحيى الكندي الفرغاني روى له الماليني عن أنس. والكندة بالكسر: القطعة من الجبل. كناد ككتان: ابن أودع الغافقي، وفد على النبي صلى الله عليه وسلم، هكذا في سائر النسخ، ومثله في التكملة. والصواب على ما في كتب الأنساب أن الذي وفد على النبي صلى الله عليه وسلم حفيده مالك بن عبادة بن كناد، ويقال فيه مالك بن عبد الله، كنيته أبو موسى، وهو من بني الجمد بطن من العتاقة من غافق، له صحبة، ويقال فيه: عبد الله بن مالك أيضا، مصري، ويقال: شامي، شهد فتح مصر، وحديثه عند المصريين، مات سنة ثمان وخمسين. وقال الذهبي، وابن فهدك مالك بن عبادة بن كناد بن أودع الغافقي، مصري له صحبة، روى عنه وداعة ابن حميد الجمدي، وثعلبة بن أبي الكنود، ويحيى بن ميمون. وكندة، بالكسر، هذا هو المشهور المتداول، وعليه أقتصر الجمهور، قال شيخنا: ورأيت من ضبطه بالفتح أيضا في كتب الأنساب. قلت: وسمعت أهل عمان والبحرين والكنديين يقولون: كندة، بالضم ويقال: كندي أيضا، أي بياء النسبة، وهو لقب ثور بن عفير بن عدي بن الحارث بن مرة بن أدد أبو حي من اليمن، كذا لابن الكلبي والرشاطي، وقال الهمداني: وهو ثور ابن مرتع بن معاوية، وقيل: ثور بن عبيد بن الحارث بن مرة، وفي شرح الشفاء للخافجي نقلا عن العباب: ثور بن عنبس بن عدي، وفي روض السهيلي أن كندة بنو ثور بن مرة بن أدد بن زيد، ويقال إنهم بنو مرتع بن ثور، وقد قيل إن ثورا هو مرتع، وكندة أبوه، وقال ابن خلكان إن مرتعا، كمحدث، هو والد ثور، وإن ثور بن مرتع هو كندة، وفي الصحاح: هو كندة بن ثور، قال شيخنا: والذي جزم به أكر شراح الحماسة وديوان امرىء القيس أن ثورا ولد كندة لا لقبه، والله أعلم. قال ابن دريد: سمي به لأنه كند أباه النعمة أي كفرها ولحق بأخواله. وقال أبو جعفر: أصله من قولهم أرض كنود، أي لا تنبت شيئا، وقيل: لكونه كان بخيلا، وقيل: لأنه كند أباه، أي عقه. والكند: القطع، وقد كنده. ومما يستدرك عليه: قال الأعشى:
  أميطي تميطي بصلب الفؤاد                      وصول حبال وكـنـادهـا أي قطاعها. وثعلبة بن أبي الكنود محدث. وقال الليث: كندد البازي، كقنفذ: مجثم يهيأ له من خشب أبو مدر، وهو دخيل ليس بعربي، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**الكنود**، (ötre ile): nimeti inkâr; **كندها يكندها**’nın mastarıdır; **كدخل** gibi; **الأساس**’ta olduğu üzere. **البصائر**’da onu esre ile ضبط etmiştir; **حد ضرب**’dan. Ve dersin ki: falan, ona sorarsan **نكد**; ona verirsen **كند**; ve o, elbette **كنود** ve **كناد**’dır. Allah Teâlâ aziz kitabında dedi ki:  **إن الإنسان لربه لكنود**  o, fetha iledir; yani **لجحود**. İbn Manzûr dedi: ve o daha güzeldir. Kelbî dedi: manası, nimete karşı küfrandır; **الكناد** gibi. Zeccâc dedi: **لكنود**’un manası: elbette **لكفور**; bununla, kâfiri kasteder. Hasan dedi: o, Rabbine Teâlâ karşı ayıplayıcıdır; musibetleri sayar ve nimetleri unutur. Benî Mâlik’in dilinde o, cimridir; Kinde’nin dilinde o, âsidir; Beydâvî ve müfessirlerden başkaları onu böyle nakletmiştir. Mecazdan: **الكنود**: hiçbir şey bitirmeyen toprak. Halîl dedi: âyetteki **الكنود**: tek başına yiyen, ihsanını men eden ve kölesini döven kimsedir; **البصائر**’da ona nispet ettiği üzere. İbn Sîde dedi: onun için dilde bir asıl bilmiyorum; ayrıca **قوله لربه** ile de caiz olmaz.

**الكنود**: sevgiye ve sürdürmeye karşı küfrân eden kadın; **الكند** gibi; iki ötre ile; Asmaî söyledi. Nemir b. Tevleb, karısını vasfederek dedi:
  فقلت وكيف صادتني سليمى                      ولما أرمها حتى رمتنـي
  كنود لا تمـن ولا تـفـادي                      إذا علقت حبائلها بـرهـن

**كنود**: bir özel addır; aynı şekilde **كناد** ve **كنادة**. Ve **كندة**, (ötre ile): Semerkand’dan bir yer; ondan, Ebü’l-Mücâhid Muhammed b. Abdülhâlik b. Abdülvehhâb el-Kindî; faziletli fakih; ondan Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî rivayet etti. **كندة** fetha ile: Fergana’dan Hucend’de bir nahiye; kadınları güzellik ve cemal ile vasfolunur; ona nispetle Ebû İbrâhîm İsmâîl b. İshâk b. İbrâhîm b. Yahyâ el-Kindî el-Fergânî; Enes’ten onun için Mâlînî rivayet etti. Ve **الكندة** esre ile: dağdan bir parça.

**كناد** **ككتان**: İbn Evda‘ el-Gâfikî; Peygamber’e صلى الله عليه وسلم heyet olarak geldi; bütün nüshalarda böyle; **التكملة**’de de benzeri. Doğrusu, ensâb kitaplarında olana göre, Peygamber’e صلى الله عليه وسلم heyet olarak gelen onun torunu Mâlik b. Ubâde b. **كناد**’dır; onda Mâlik b. Abdullâh da denir; künyesi Ebû Mûsâ’dır; o, Benî’l-Cemd’dendir; Gâfik’ten el-Atâka’nın bir koludur; onun sohbeti vardır. Onda: Abdullâh b. Mâlik da denir; Mısırlıdır; Şâmî de denir; Mısır’ın fethine şahit oldu; hadisi Mısırlıların yanındadır; elli sekiz yılında öldü. Zehebî dedi: ve İbn Fehdek: Mâlik b. Ubâde b. **كناد** b. Evda‘ el-Gâfikî; Mısırlı; onun sohbeti vardır; ondan Vedâ‘a b. Humeyd el-Cemdî, Sa‘lebe b. Ebî’l-**كنود**, ve Yahyâ b. Meymûn rivayet etti.

Ve **كندة**, esre ile: bu, meşhur, tedavülde olandır; cumhur bununla iktifa eder. Şeyhimiz dedi: ve ensâb kitaplarında onu fetha ile de ضبط eden kimseyi gördüm. Dedim: Umân ve Bahreyn ehlinin ve Kindîlerin **كندة**’yi ötre ile söylediklerini işittim; ve **كندي** de denir; yani nisbet **ياء**’sı ile. O, Yemen’den bir kabile babası olan Sevr b. ‘Afîr b. ‘Adî b. el-Hâris b. Murra b. Udd’dur; İbnü’l-Kelbî ve Reşâtî’ye göre böyle. Hemdânî dedi: o, Sevr b. Merta‘ b. Muâviye’dir. Ve denildi: Sevr b. Ubeyd b. el-Hâris b. Murra. Hâficî’nin **شرح الشفاء**’sında **العباب**’dan naklen: Sevr b. ‘Anbes b. ‘Adî. **روض السهيلي**’de: **كندة** Benû Sevr b. Murra b. Udd b. Zeyd’dir; ve denilir ki onlar Benû Merta‘ b. Sevr’dir. Ve denilmiştir ki Sevr, Merta‘dır; ve **كندة** onun babasıdır. İbn Hallikân dedi: Merta‘, **كمحدث** gibi, Sevr’in babasıdır; ve Sevr b. Merta‘, **كندة**’dir. **الصحاح**’ta: o, **كندة** b. Sevr’dir. Şeyhimiz dedi: **الحماسة** şârihlerinin ekserinin ve İmruü’l-Kays divanının kesinlediği: Sevr, **كندة**’nin oğludur; lakabı değildir. Allah daha iyi bilir.

İbn Düreyd dedi: ona bu ad verildi; çünkü o, babasının nimetini **كند** etti; yani onu inkâr etti; ve dayılarına iltihak etti. Ebû Ca‘fer dedi: aslı, onların “**أرض كنود**” sözündendir; yani hiçbir şey bitirmez. Ve denildi: onun cimri oluşundan dolayı. Ve denildi: çünkü o, babasını **كند** etti; yani ona asi oldu. Ve **الكند**: kesmedir; ve onu **كنده** etti.

Ve ona ilâve olarak: A‘şâ dedi:
  أميطي تميطي بصلب الفؤاد                      وصول حبال وكـنـادهـا أي قطاعها.

Ve Sa‘lebe b. Ebî’l-**كنود** bir muhaddistir. Leys dedi: **كندد البازي**، **كقنفذ**: ona, **أبو مدر** ağacından hazırlanmış bir tünek; o, dâhildir, Arapça değildir; Sâğânî onu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَنَدَ
1 كَنَدَ ذ , (S, &c.), aor. كَنُدَ , (A, MS,) or كَنِدَ , (ElBasلïr,) or كَنَدَ نِعْمَةً, (TA,) inf. n. كُنُودٌ, (S. K, &c.) He was ungrateful; he disacknowledged a benefit. (S, A, K.) ― -b2- اِنْ سَأَلْتَهُ نَكَدَ وَاِنْ أَعْطَيْتَهُ كَنَدَ If thou ask of him, he refuseth; and if thou give him. he is ungrateful. (A.) ― -b3- كَنَدَ أَبَاهُ النِّعْمَة (K) He disacknowleged his father's beneficence. (TA.) ― -b4- كَنَذُهُ, (S, L,) inf. n. كَنْدٌ, (K,) He cut, or severed, it. (S, L, K.)

كُنَدٌ
كُنَدٌ ذ : see كَنُودٌ.

كِنْدَةٌ
كِنْدَةٌ ذ A portion of a mountain. (K.)

كَنُودٌ
كَنُودٌ ذ Ungrateful; who disacknowledges benefits; (El-Kelbee, S, A, L, K;) as also ↓ كَنَّادٌ: (L, K;) or a denier: (L:) the former applied also to a woman; and so ↓ كُنُدٌ: (S, A, L:) an unbeliever: (Zj, L:) a blamer of his Lord, (El-Hasan, L, K,) who takes account of evil accidents and forgets benefits: (El-Hasan, L:) rebellious. or disobedient, (K,) in the dial. of Kindeh: (TA:) niggardly; tenacious; avaricious; (K;) in the dial. of the Benoo-Mلlik: (TA:) who eats alone, and withholds his drinking-bowl (رَِفْدَهُ), and beats his slave: (Kh, L, K:) all these meanings are assigned to it in the verse [6 of ch. c.] of the Kur-لn, اِنَّ الْاِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ: but of the last, ISd remarks, that he knows no foundation for it in the classical language, and that it is not easily admissible coupled with لربّه. (L, TA.) ― -b2- A woman ungrateful for friendship, and for loving communion, commerce, or intercourse; (As, L, K;) as also ↓ كُنُدٌ. (As, L.) ― -b3- أَرْضٌ كَنُودٌ (tropical:) Land that produces nothing. (S, A, L, K.)

كَنَّادٌ
كَنَّادٌ ذ : see كَنُودٌ. ― -b2- Also, One who cuts, or severs; who is wont to do so. (S, L.)

##### Türkçe

**كَنَدَ**
1 **كَنَدَ** ذ , (S, &c.), muzâri‘ı **كَنُدَ** , (A, MS,) veya **كَنِدَ** , (ElBasلïr,) veya **كَنَدَ نِعْمَةً**, (TA,) mastarı **كُنُودٌ**, (S. K, &c.) Nankör oldu; bir nimeti inkâr etti. (S, A, K.) ― -b2- **اِنْ سَأَلْتَهُ نَكَدَ وَاِنْ أَعْطَيْتَهُ كَنَدَ** Eğer ondan istersen reddeder; ve eğer ona verirsen, nankör olur. (A.) ― -b3- **كَنَدَ أَبَاهُ النِّعْمَة** (K) Babasının iyiliğini inkâr etti. (TA.) ― -b4- **كَنَذُهُ**, (S, L,) mastarı **كَنْدٌ**, (K,) Onu kesti, yahut kopardı. (S, L, K.)

**كُنَدٌ**
**كُنَدٌ** ذ : **كَنُودٌ**’a bak.

**كِنْدَةٌ**
**كِنْدَةٌ** ذ Bir dağın bir parçası. (K.)

**كَنُودٌ**
**كَنُودٌ** ذ Nankör; nimetleri inkâr eden; (El-Kelbee, S, A, L, K;) ve ayrıca ↓ **كَنَّادٌ**: (L, K;) veya inkârcı: (L:) birincisi kadına da uygulanır; ve yine ↓ **كُنُدٌ**: (S, A, L:) kâfir: (Zj, L:) Rabbini ayıplayan, (El-Hasan, L, K,) kötü musibetleri sayıp nimetleri unutan: (El-Hasan, L:) âsi, yahut itaatsiz, (K,) Kindeh lehçesinde: (TA:) cimri; sıkı tutan; haris; (K;) Benoo-Mلlik lehçesinde: (TA:) yalnız yiyen, ve içme kabını (**رَِفْدَهُ**) esirgeyen, ve kölesini döven: (Kh, L, K:) bu mânaların hepsi Kur-لn’ın [c. sûresinin 6. âyetindeki] **اِنَّ الْاِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ** âyetinde ona verilmiştir: fakat sonuncusu hakkında ISd, klasik dilde onun için bir temel bilmediğini ve **لربّه** ile birlikte kolayca kabul edilebilir olmadığını belirtir. (L, TA.) ― -b2- Dostluğa ve sevgiyle ünsiyete, muâmeleye yahut münasebete karşı nankör olan kadın; (As, L, K;) ve ayrıca ↓ **كُنُدٌ**. (As, L.) ― -b3- **أَرْضٌ كَنُودٌ** (mecaz:) Hiçbir şey bitirmeyen arazi. (S, A, L, K.)

**كَنَّادٌ**
**كَنَّادٌ** ذ : **كَنُودٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, kesen yahut koparan; bunu yapmaya alışkın olan. (S, L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَنَدَ
كَنَدَ I ,  U ( n. ac. كُنُوْد 27 ),
a.  Was ungrateful, thankless.

b.  ( n. ac. كَنْد 1 ), Cut, severed.

كِنْدَة
كِنْدَة 2t ,
a.  Portion of a mountain.

كُنُد
كُنُد 10 ,
a.  Ungrateful, thankless, unthankful.

كَنُوْد
كَنُوْد 26 ,
a.  see 10 .

b.  Rebellious; impious.

c.  Unnatural.

d.  Barren, unfruitful, unproductive ( soil ).

كُنُوْد
كُنُوْد 27 ,
a.  Ingratitude, thanklessness, unthankfulness.

كَنَّاْد
كَنَّاْد 28 ,
a.  see 10 .

b.  Cutter, severer.

كِنْدَأْو
كِنْدَأْو
a.  Big camel.

كُنْدُث
كُنْدُث
a.  see كَنْبَثَ كُنْدُ٤ 54 .

كَنْدَجَة
كَنْدَجَة
a.  Beam, wood-work.

كُنْدُر
كُنْدُر G. ,
a.  Frankincense; incense.

كُنْدُرَة
كُنْدُرَة
a.  [ coll. ], Shoes.

كُنْدُرْجِيّ
كُنْدُرْجِيّ
a.  [ coll. ], Shoemaker.

كُنْدُس
كُنْدُس P. ,
a.  A medicinal root.

b.  Magpie.

كُنْدُش
كُنْدُش P. ,
a.  see supra (b) .

كَنْدَلَى
كَنْدَلَى
a.  A marine plant.

##### Türkçe

**كَنَدَ**
**كَنَدَ** I , U ( mastar ismi **كُنُوْد** 27 ),
a. Nankör oldu, şükretmez oldu.

b. ( mastar ismi **كَنْد** 1 ), Kesti, kopardı.

**كِنْدَة**
**كِنْدَة** 2t ,
a. Bir dağın parçası.

**كُنُد**
**كُنُد** 10 ,
a. Nankör, şükretmez, şükürsüz.

**كَنُوْد**
**كَنُوْد** 26 ,
a. 10’a bak.

b. Asi; dinsiz.

c. Tabiata aykırı.

d. Kısır, meyvesiz, verimsiz (toprak).

**كُنُوْد**
**كُنُوْد** 27 ,
a. Nankörlük, şükretmeme, şükürsüzlük.

**كَنَّاْد**
**كَنَّاْد** 28 ,
a. 10’a bak.

b. Kesici, koparıcı.

**كِنْدَأْو**
**كِنْدَأْو**
a. Büyük deve.

**كُنْدُث**
**كُنْدُث**
a. **كَنْبَثَ كُنْدُ٤** 54’e bak.

**كَنْدَجَة**
**كَنْدَجَة**
a. Kiriş, ahşap işçiliği.

**كُنْدُر**
**كُنْدُر** G. ,
a. Günlük; buhur.

**كُنْدُرَة**
**كُنْدُرَة**
a. [topluluk ismi], Ayakkabılar.

**كُنْدُرْجِيّ**
**كُنْدُرْجِيّ**
a. [topluluk ismi], Ayakkabıcı.

**كُنْدُس**
**كُنْدُس** P. ,
a. Tıbbî bir kök.

b. Saksağan.

**كُنْدُش**
**كُنْدُش** P. ,
a. Yukarıdakine (b) bak.

**كَنْدَلَى**
**كَنْدَلَى**
a. Deniz bitkisi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كند
كَنَدَ - يَكْنُدُ - كَنُود
كَنَد - يَكْنُد + كائن + لكائن: يعامل الآخر بلؤم:  ينكر ولا يعترف بإحسانه وفضله: يقابل إحسانه بقطيعة أو إساءة ونكران وجحود
كَنُود: اسم فاعل مبالغة على وزن " فََعول " من " كَنَدَ - يَكْنُدُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم التعرف على معلومة وعدم قبول صوابها، وذلك لجهل أو نسيان أو هوى أو غرض" وهي:
جَحَدَ - يَجْحَدُ، جَهِلَ - يَجْهَلُ، نَكِرَ - يَنْكَرُ، كَفَرَ - يَكْفُرُ، نَسِيَ - يَنْسَى، كَنَد - يَكْنُدُ
كنود
 	﴿إن الإنسان لربه لكنود(6)﴾ العاديات
جاء في التفسير: الكنود: البخيل الذي يأكل وحده ويمنع رفده -  السيء الملكة - الذي يكفر باليسير ولا يشكر الكثير -الجاحد للحق - يقطع ما ينبغي أن يواصله من الشكر
معجم الفرائد
ك ن د
"كَنُودٌ " فـي قولـه تعالـى :" إِنَّ الإِنْسـَانَ لِرَبـِّهِ لَكَنُـودٌ  " (6) العاديات .
كَنَد : جحد، وكنود: جحود كافر لنعمة ربه .
مختار الصحاح
● [كند] ك ن د: كَنَدَ كفر النعمة وبابه دخل فهو كَنُودٌ وامرأة كنود أيضا
ملخص اللسان:
1.     كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً: كَفَرَ النِّعْمَة؛
2. ورجل كنَّادٌ  وكَنُودٌ. وقوله تعالى: إِن الإِنسان لِرَبِّه لَكَنُود؛ قيل: هو الجَحُود
3.    وكَنَدَه أَي قطَعَه
4.    وأَرض كَنُود: لا تُنْبِتُ شيئاً.
لسان العرب
● - كند: كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً: كَفَرَ النِّعْمَة؛ ورجل كنَّادٌ  وكَنُودٌ. وقوله تعالى: إِن الإِنسان لِرَبِّه لَكَنُود؛ قيل: هو الجَحُود وهو  أَحسن، وقيل: هو الذي يأْكُل وحْدَه ويمْنَعُ رِفْدَه ويَضْرِب عَبْده.  قال ابن سيده: ولا أَعرف له في اللغة أَصلاً ولا يسوغ أَيضاً مع قوله لربه.  وقال الكلبي: لَكَنود، لَكَفور بالنعمة؛ وقال الحسن: لَوَّام لربه  يَعُدُّ المصيباتِ ويَنْسى النِّعَم؛ وقال الزجاج: لكنود، معناه لكفور يعني  بذلك الكافر. وامرأَة كُنُدٌ وكَنُود: كَفور للمواصلة؛ قال النمر بن تولب  يصف امرأَته:  كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي،  إِذا عَلِقَتْ حَبائِلُها بِرَهْنِ  وقال أَبو عمرو: كَنُود كَفور للمودّة. وكَنَدَه أَي قطَعَه؛ قال  الأَعشى:  أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفؤاد  وَصُول حِبالٍ وكَنَّادها  وأَرض كَنُود: لا تُنْبِتُ شيئاً.  وكِنْدَةُ: أَبو قبيلة من العرب، وقيل: أَبو حيّ من اليمن وهو كَنْدَةُ  بن ثَوْرٍ. وكَنُودٌ وكنَّاد وكُنادة: أَسماء.
مقاييس اللغة:
(كند) الكاف والنون والدال أصل صحيحٌ واحد يدلُّ على القَطْع. يقال كَنَدَ الحبْلَ يكنُده كَنْداً. والكَنُود: الكفور للنِّعمة. وهو من الأوَّل، لأنَّه يكنُد الشكر، أي يقطعُه. ومن الباب: الأرضُ الكَنود، وهي التي لا تُنبِت. وقال الأعشى:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])
وسمِّي كِندةُ فيما زعموا لأنَّه كَنَد أباه، أي فارَقَه ولحِق بأخواله ورأَسَهُم([8]) فقال له أبوه: كَندْتَ.
القاموس المحيط:
الكُنُودُ كُفْرانُ النِّعْمَةِ، وبالفتح الكَفُورُ، كالكَنَّادِ، والكافِرُ، واللَّوَّامُ لِرَبِّه تعالى، والبَخيلُ، والعاصي، والأرضُ لا تُنْبِتُ شيئاً، ومَنْ يأكُلُ وحْدَهُ، ويَمْنَعُ رِفْدَهُ، ويَضْرِبُ عَبْدَهُ، والمرأةُ الكَفورُ للمَوَدَّةِ والمُواصَلَةِ، وعَلَمٌ. وكُنْدَةُ، بالضم ة بسَمَرْقَنْدَ، وبالفتح ناحِيَةٌ بِخُجَنْدَ تُوصَفُ نِساؤُها بالحُسْنِ، وبالكسر القِطْعَةُ من الجبلِ، وككَتَّانٍ ابنُ أودَعَ الغافِقِيُّ، وفَدَ على النبِيِّ، صلى الله عليه وسلم. وكِنْدَةُ، بالكسر، ويُقالُ كِنْدِيٌّ لَقَبُ نَوْرِ بنِ عُفَيْرٍ أبو حَيٍّ من اليَمَنِ، لأِنَّه كنَدَ أباهُ النِّعْمَةَ، ولَحِقَ بأخْوالِه. والكَنْدُ القَطْعُ.
تاج العروس:
ك ن د
الكُنُودُ بالضمّ : كُفْرَانُ النِّعْمَةِ مَصْدَر كَنَدَها يَكْنُدُها كدَخَل كما في الأَساس وضبطه في البصائر بالكَسْر من حَدِّ ضَرَب وتقول : فلان إِن سأَلْته نَكَد وإِن أَعْطَيْته كَنَد وإِنه لكَنُودٌ وكَنَّادٌ . قال الله تعالى في كتابه العزيز " إِنَّ الإِنْسَانَ لِرَبِّهِ لَكَنُودٌ " هو بالفتح أَي لَجَحُودٌ قال ابنُ منظور : وهو أَحسن وقال الكلبيّ : معناه الكَفُورُ بالنِّعْمَة كالكَنَّادِ وقال الزّجَاج لَكَنُودٌ معناه : لَكَفُورُ يعنِي بذلك الكَافِر وقال الحَسَنُ : هو اللَّوَّامُ لِرَبِّه تعالى تَعُدُّ المُصِيبات ويَنْسَى النِّعَم . في لغة بني مالك هو البَخِيلُ وفي لغة كِنْدَة هو العاصِي كما نقلَه البَيضاوِيُّ وغيرُه من المفسِّرين . من المَجاز : الكَنُودُ : الأَرْضُ لا تُنْبِتُ شيئاً وقال الخليل الكَنُودُ في الآية : الذي يَأْكُلُ وَحْدَه ويَمْنَعُ رِفْدَه ويَضْرِب عَبْدَه كما عَزاه في البصائر قال ابنُ سِيده : ولا أَعْرِف له في اللغة أَصْلاً ولا يَسوغ أَيضاً مع قوله لِرَبِّه . الكَنُودُ : المَرْأَةُ الكَفُورُ لِلْمَوَدَّة والمُوَاصَلَة كالكُنُدِ بضمّتين قاله الأَصمعيّ قال النَّمِرُ بن تَوْلَب يَصف امرأَتَه :
فَقُلْتُ وكَيْفَ صَادَتْني سُلَيْمَى ... ولَمَّا أَرْمِهَا حَتَّى رَمَتْنِي
كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفَادِي ... إِذا عَلِقَتْ حَبائلُها بِرَهْنِ
كَنُودٌ : عَلَمٌ وكذلك كَنَّادٌ وكُنَادَةُ . وكُنْدَةُ بالضمّ : بِسَمَرْقَنْدَ منها أَبو المجاهد محمّد بن عبد الخالق بن عبد الوهّاب الكُنْدِيّ فقيهٌ فاضِل روى عنه أَبو سعد السمعانيّ . كَنْدَة بالفتح : ناحِيَةٌ بِخُجَنْدَ من فَرْغَانَةَ تُوصَف نِسَاؤُهَا بالحُسْنِ والجمال وإِليها نُسِب أَبو إِبراهيم إسماعيل بن إِسحاق بن إِبراهيم بن يحيَى الكَنْدِيّ الفَرْغَانيّ روى له المالينيّ عن أَنس . والكِنْدَة بالكسر : القِطْعَةُ من الجَبَل . كَنَّاد ككَتَّان : ابنُ أَوْدَعَ الغافِقِيُّ وَفدَ على النبي صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ هكذا في سائر النُّسخ ومثله في التكملة . والصواب على ما في كُتب الأَنساب أَن الذي وفدَ على النبيِّ صلى اللهُ عَليه وسلَّمَ حَفِيدُه مالكُ بن عُبَادَة بن كَنَّاد ويقال فيه مالك بن عبد الله كُنيته أَبو موسى وهو من بني الجَمَدِ بَطْن من العَتَاقَةِ من غافِق له صُحْبة ويقال فيه : عبدُ الله بن مالك أَيضاً مِصرِيٌّ ويقال : شاميّ شهد فَتْحَ مصر وحديثه عند المصريين مات سنة ثمان وخمسين . وقال الذَهبيّ وابن فهدك مالك بن عُبادة بن كَنَّاد بن أَوْدَعَ الغَافِقِيُّ مِصريٌّ له صُحْبَة روى عنه وَدَاعة ابن حُمَيْد الجَمَدِيّ وثَعلبةُ بن أَبي الكَنُود ويَحيى بن مَيْمُون . وكِنْدَةُ بالكسر هذا هو المشهور المُتَدَاول وعليه أقتصر الجمهورُ قال شيخنا : ورأَيت مَنْ ضَبَطَه بالفتح أَيضاً في كُتب الأَنساب . قلت : وسمعت أَهل عُمَان والبَحْرَيْنِ والكِنْدِيِّين يقولون : كُنْدَة بالضمّ ويقال : كِنْدِيٌّ أَيضاً أَي بياءِ النِّسبة وهو لَقَبُ ثَوْرِ بنِ عُفَيْرِ بن عَدِيّ بن الحارث بن مُرَّة بن أُدَد أَبو حَيٍّ من اليَمنِ كذا لابن الكلبيّ والرّشاطيّ وقال الهَمْدَانِيّ : وهو ثَوْرُ ابن مُرَتِّعِ بن معاوية وقيل : ثور بن عُبَيد بن الحارث بن مُرَّة وفي شرح الشفاءِ للخافجيّ نقلاً عن العُباب : ثَوْر بن عَنْبَس بن عَدِيٍّ وفي رَوْضِ السُّهَيليّ أَن كِنْدة بنو ثَوْر بن مُرَّة بن أُدَدَ بنِ زَيْد ويقال إِنهم بنو مُرَتِّع بن ثَوْر وقد قيل إِن ثَوْراً هو مُرْتِّع وكندة أَبوه وقال ابن خلِّكان إِنّ مُرَتِّعا كمُحَدِّث هو والد ثَور وإِن ثَوْر بن مُرَتِّع هو كِنْدة وفي الصحاح : هو كِنْدَة بن ثَوْر قال شيخنا : والذي جَزم به أَكرُ شُرَّاح الحمَاسَة وديوان امرىءِ القيس أَن ثَوْراً وَلَدُ كِنْدَةَ لا لَقَبُه والله أَعْلم . قال ابنُ دُرَيْد : سُمِّي به لأَنّه كَنَدَ أَبَاه النِّعْمَةَ أَي كَفَرَهَا ولَحِقَ بأَخْوَالِه . وقال أَبو جعفر : أصلُهُ مِن قولهم أَرْضٌ كَنُودٌ أَي لا تُنْبِت شيئاً وقيل : لكونه كان بَخِيلاً وقيل : لأَنّه كَنَدَ أَباه أَي عَقَّه . والكَنْدُ : القَطْعُ وقد كَنَدَه . ومما يستدرك عليه : قال الأَعشى :
أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفُؤَادِ ... وَصُولِ حِبَالٍ وكَنَّادِهَا أَي قَطَّاعها . وثَعْلَبَة بن أَبي الكَنُود مُحَدِّث . وقال الليث : كُنْدُدُ البَازِي كقُنْفُذٍ : مُجْثَمٌ يُهَيَّأُ له من خَشَبٍ أَبو مَدَرٍ وهو دَخِيل ليس بعربيٍّ نقله الصاغانيُّ

##### Türkçe

كند
**كَنَدَ** - **يَكْنُدُ** - **كَنُود**
**كَنَد** - **يَكْنُد** + var olan + bir var olana: başkasına alçaklıkla muamele eder: iyiliğini ve faziletini inkâr eder ve kabul etmez: iyiliğine, ilişkiyi kesme veya kötülük ve tanımazlık ve nankörlük ve inkâr ile karşılık verir.
**كَنُود**: “**كَنَدَ - يَكْنُدُ**”dan “**فََعول**” vezninde mübalağa ism-i fâil.
Ve lafız, “bir bilgiyi tanımama ve onun doğruluğunu kabul etmeme; bu da cehalet veya unutma veya heves veya amaç sebebiyledir” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**جَحَدَ - يَجْحَدُ**، **جَهِلَ - يَجْهَلُ**، **نَكِرَ - يَنْكَرُ**، **كَفَرَ - يَكْفُرُ**، **نَسِيَ - يَنْسَى**، **كَنَد - يَكْنُدُ**

كنود
 ﴿Şüphesiz insan, Rabbine karşı elbette **لَكَنُود**dur(6)﴾ **العاديات**

Tefsirde geldi: **الكنود**: cimri; tek başına yer ve yardımını engeller - kötü tabiatlı - azı inkâr eder ve çoğu şükretmez - hakka karşı inkârcı - şükürden sürdürmesi gereken şeyi keser.

**معجم الفرائد**
ك ن د
“**كَنُودٌ**” Yüce’nin sözü içinde: “Şüphesiz insan, Rabbine karşı elbette **لَكَنُودٌ**dur” (6) **العاديات**.
**كَنَد**: inkâr etti; ve **كنود**: Rabbisinin nimetine karşı nankör inkârcı.

**مختار الصحاح**
● [كند] ك ن د: **كَنَدَ** nimeti inkâr etti; babı **دخل**’dir; o hâlde o **كَنُودٌ**dur; ve kadın da **كنود** (olur) ayrıca.

**ملخص اللسان:**
1. **كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً**: nimeti inkâr etti;
2. ve erkek **كنَّادٌ** ve **كَنُودٌ**. Ve Yüce’nin sözü: Şüphesiz insan, Rabbine karşı elbette **لَكَنُود**dur; denildi ki: o **الجَحُود**dur.
3. ve **كَنَدَه** yani onu kesti.
4. ve **أَرض كَنُود**: hiçbir şey bitirmez.

**لسان العرب**
● - كند: **كَنَدَ يَكْنُدُ كُنوداً**: nimeti inkâr etti; ve erkek **كنَّادٌ** ve **كَنُودٌ**. Ve Yüce’nin sözü: Şüphesiz insan, Rabbine karşı elbette **لَكَنُود**dur; denildi ki: o **الجَحُود**dur ve bu daha iyidir; ve denildi ki: o, tek başına yer ve yardımını engeller ve kölesini döver. İbn Sîde dedi: dilde onun için bir asl bilmiyorum; ayrıca “Rabbine karşı” sözüyle de caiz olmaz. Kelbî dedi: elbette **لَكَنود**; nimete karşı elbette **لَكَفور**. Hasan dedi: Rabbine karşı çok kınayıcıdır; musibetleri sayar ve nimetleri unutur. Zeccâc dedi: **لكنود**; manası **لكفور**dur; bununla kâfiri kasteder. Ve kadın **كُنُدٌ** ve **كَنُود**: sürdürmeye karşı nankör; Nemer b. Tevleb, karısını vasfederek dedi:
**كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفادِي،**
**إِذا عَلِقَتْ حَبائِلُها بِرَهْنِ**
Ebû Amr dedi: **كَنُود** sevgiye karşı nankördür. Ve **كَنَدَه** yani onu kesti; A‘şâ dedi:
**أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفؤاد**
**وَصُول حِبالٍ وكَنَّادها**
Ve **أَرض كَنُود**: hiçbir şey bitirmez. Ve **كِنْدَةُ**: Araplardan bir kabilenin babasıdır; ve denildi ki: Yemen’den bir hayyın babasıdır; o **كَنْدَةُ بن ثَوْرٍ**dur. Ve **كَنُودٌ** ve **كنَّاد** ve **كُنادة**: isimlerdir.

**مقاييس اللغة:**
(**كند**) **الكاف** ve **النون** ve **الدال** tek bir sahih asıldır; kesmeye delalet eder. Denilir: **كَنَدَ الحبْلَ** onu **يكنُده** **كَنْداً**. Ve **الكَنُود**: nimete karşı nankördür. Ve o, birincidendir; çünkü o, şükrü **يكنُد** eder; yani onu keser. Babdan: **الأرضُ الكَنود**; o, bitirmeyen (toprak)tır. A‘şâ dedi:
**أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])**
Ve onu, zannettiklerine göre, **كِندةُ** diye adlandırdılar; çünkü o, babasını **كَنَد** etti; yani ondan ayrıldı ve dayılarına katıldı ve onların başı oldu([8]); babası ona dedi ki: **كَندْتَ**.

**القاموس المحيط:**
**الكُنُودُ** nimetin inkârıdır; fetha ile **الكَفُورُ**dur; **الكَنَّادِ** gibi; ve kâfir; ve Rabbine (yüce) karşı çok kınayıcı; ve cimri; ve âsi; ve hiçbir şey bitirmeyen toprak; ve tek başına yiyen ve yardımını engelleyen ve kölesini döven; ve sevgi ve sürdürmeye karşı nankör kadın; ve bir özel addır. Ve **كُنْدَةُ**, damme ile: Semerkand’da; ve fetha ile: Hucend’de bir nahiyedir; kadınları güzellikle vasfedilir; ve kesra ile: dağdan bir parça; ve **كَتَّانٍ** gibi: **ابنُ أودَعَ الغافِقِيُّ**; Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi. Ve **كِنْدَةُ**, kesra ile; ve denilir: **كِنْدِيٌّ**; **نَوْرِ بنِ عُفَيْرٍ**in lakabıdır; Yemen’den bir hayyın babasıdır; çünkü o, babasına nimeti **كَنَدَ** etti; yani onu inkâr etti; ve dayılarına katıldı. Ve **الكَنْدُ** kesmedir.

**تاج العروس:**
ك ن د
**الكُنُودُ** damme ile: nimetin inkârıdır; **كَنَدَها يَكْنُدُها**’nın masdarıdır; **دَخَل** gibi; **الأَساس**’ta olduğu üzere; ve **البصائر**’de onu **الكَسْر** ile, **ضَرَب** haddinden ضبط etti; ve dersin: falan, ona sorarsan **نَكَد**; ona verirsen **كَنَد**; ve o elbette **كَنُودٌ** ve **كَنَّادٌ**dur. Allah Teâlâ, aziz kitabında dedi: “Şüphesiz insan, Rabbine karşı elbette **لَكَنُودٌ**dur”; o, fetha iledir; yani elbette **لَجَحُودٌ**dur. İbn Manzûr dedi: ve bu daha iyidir. Kelbî dedi: manası nimete karşı **الكَفُورُ**dur; **الكَنَّادِ** gibi. Zeccâc dedi: **لَكَنُودٌ** manası: **لَكَفُورُ**dur; bununla kâfiri kasteder. Hasan dedi: Rabbine (yüce) karşı çok kınayıcıdır; musibetleri sayar ve nimetleri unutur. Benî Mâlik dilinde o cimridir; **كِنْدَة** dilinde o âsidir; Beydâvî ve müfessirlerden başkaları onu böyle nakletti. Mecazdan: **الكَنُود**: hiçbir şey bitirmeyen toprak. Halîl dedi: âyette **الكَنُود**: tek başına yiyen ve yardımını engelleyen ve kölesini döven; **البصائر**’de ona nispet ettiği üzere. İbn Sîde dedi: dilde onun için bir asl bilmiyorum; ayrıca “Rabbine karşı” sözüyle de caiz olmaz. **الكَنُود**: sevgi ve sürdürmeye karşı nankör kadın; dammeli iki **الكُنُد** gibi; Asma‘î söyledi. Nemer b. Tevleb, karısını vasfederek dedi:
**فَقُلْتُ وكَيْفَ صَادَتْني سُلَيْمَى ... ولَمَّا أَرْمِهَا حَتَّى رَمَتْنِي**
**كَنُودٌ لا تَمُنُّ ولا تُفَادِي ... إِذا عَلِقَتْ حَبائلُها بِرَهْنِ**
**كَنُودٌ**: bir özel addır; aynı şekilde **كَنَّادٌ** ve **كُنَادَةُ**. Ve **كُنْدَةُ** damme ile: Semerkand’da; ondan Ebû’l-mücâhid Muhammed b. Abdülhâlik b. Abdülvehhâb **الكُنْدِيّ**; faziletli bir fakih; ondan Ebû Sa‘d es-Sem‘ânî rivayet etti. **كَنْدَة** fetha ile: Fergana’dan Hucend’de bir nahiyedir; kadınları güzellik ve cemal ile vasfedilir; ve ona nispetle Ebû İbrâhîm İsmâ‘îl b. İshâk b. İbrâhîm b. Yahyâ **الكَنْدِيّ الفَرْغَانيّ**; Mâlînî onun için Enes’ten rivayet etti. **الكِنْدَة** kesra ile: dağdan bir parçadır. **كَنَّاد** **كَتَّان** gibi: **ابنُ أَوْدَعَ الغافِقِيُّ**; Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) geldi; bütün nüshalarda böyle; ve tekmîlede de benzeri. Doğrusu, ensâb kitaplarında olana göre, Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) gelen, onun torunu Mâlik b. Ubâde b. **كَنَّاد**’dır; ve onda “Mâlik b. Abdullâh” da denir; künyesi Ebû Mûsâ’dır; o, Benî’l-Cemed’dendir; Atâka’dan bir batındır; Gâfik’tendir; onun sahâbeliği vardır; ve onda “Abdullâh b. Mâlik” de denir; ayrıca Mısırlıdır; ve denir: Şâmîdir; Mısır fethine şahit oldu; hadisi Mısırlıların yanındadır; elli sekiz yılında öldü. Zehebî ve İbn Fehd dedi: Mâlik b. Ubâde b. **كَنَّاد** b. Evda‘ el-Gâfikî Mısırlıdır; onun sahâbeliği vardır; ondan Vedâ‘a b. Humeyd el-Cemedî ve Sa‘lebe b. Ebî **الكَنُود** ve Yahyâ b. Meymûn rivayet etti. Ve **كِنْدَةُ** kesra ile: bu, meşhur ve tedavülde olandır; onunla çoğunluk iktifa etti. Şeyhimiz dedi: ve ensâb kitaplarında onu fetha ile de ضبط eden kimseyi gördüm. Dedim: Umân ve Bahreyn ehlinin ve **الكِنْدِيِّين**in “**كُنْدَة**” damme ile dediklerini işittim; ve denilir: **كِنْدِيٌّ** de; yani nisbet yâ’sı ile; o, **ثَوْرِ بنِ عُفَيْرِ** b. Adî b. Hâris b. Murra b. Üdüd’ün lakabıdır; Yemen’den bir hayyın babasıdır; İbnü’l-Kelbî ve er-Reşâtî’ye göre böyle. Hemdânî dedi: o, Sevr b. Muretti‘ b. Muâviye’dir; ve denildi: Sevr b. Ubeyd b. Hâris b. Murra. Ve Hâfâcî’nin Şifâ şerhinde, el-Ubâb’dan naklen: Sevr b. Anbes b. Adî. Ve Süheylî’nin Ravd’unda: **كِنْدة** Benû Sevr b. Murra b. Üdüd b. Zeyd’dir; ve denilir: onlar Benû Muretti‘ b. Sevr’dir; ve denildi ki: Sevr, Muretti‘dir; ve **كندة** onun babasıdır. İbn Hallikân dedi: Muretti‘, **مُحَدِّث** gibi, Sevr’in babasıdır; ve Sevr b. Muretti‘, **كِنْدة**’dir. **الصحاح**’ta: o, **كِنْدَة بن ثَوْر**’dur. Şeyhimiz dedi: **الحمَاسَة** şârihlerinin en sağlamlarının ve İmru’ül-Kays divanının kesinleştirdiği: Sevr, **كِنْدَة**’nin oğludur; onun lakabı değildir; Allah daha iyi bilir. İbn Düreyd dedi: onunla adlandırıldı; çünkü o, babasına nimeti **كَنَدَ** etti; yani onu inkâr etti; ve dayılarına katıldı. Ebû Ca‘fer dedi: aslı, “**أَرْضٌ كَنُودٌ**” sözündendir; yani hiçbir şey bitirmez; ve denildi: cimri oluşundan dolayı; ve denildi: çünkü o, babasını **كَنَدَ** etti; yani ona asi oldu. Ve **الكَنْدُ**: kesmedir; ve onu **كَنَدَه**. Ve ona istidrâk edilenlerden: A‘şâ dedi:
**أَمِيطِي تُمِيطِي بِصُلْبِ الفُؤَادِ ... وَصُولِ حِبَالٍ وكَنَّادِهَا** yani onun kesicileri. Ve Sa‘lebe b. Ebî **الكَنُود** bir muhaddistir. Leys dedi: **كُنْدُدُ البَازِي** **قُنْفُذٍ** gibi: ağaçtan, ona hazırlanmış bir tünek; **أَبو مَدَرٍ**; o, dâhildir; Arapça değildir; Sâgânî onu nakletti.
