# كنع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: كنع

باب العين و الكاف والنون معهما
) ع ك ن، ع ن ك، ك ن ع، ن ك ع مستعملات و ن ع ك، ك ع ن مهملان( عكن: العُكَنُ: الأطواء في بطن الجارية السمينة، ويجوز جارية عكناء، ولم يجزه الضرير، قال: ولكنهم يقولون: مُعَكَّنة. وواحدة العُكَنِ: عُكْنة. قال الأعشي:
إليها وإن حُسِـرَتْ أكـلة		يوافي لأخرى عظيم العُكَنْ
وتعكَّنَ الشيء تعكُّنا، أي: آرتكم بعضُه على بعض، وانثني.
عنك: العانكُ: لون من الحُمْرة. دمٌ عانكٌ، وعِرْقٌ عانكٌ: في لونه صفرة. والعانك من الرمل: الذي في لونه حمرة. قال ذو الرمة:
على أُقْحُوان في حناديج حُرَّةٍ		يناصي حشاها عانك متكاوس
والعِنْكُ: سدفة من اللّيل. يقال: مضى من الليل عِنْكٌ. والعِنْكٌ: البابُ بلغة اليمن كنع: الكَنْع: تشّنجٌ في الأصابع وتقبّضٌ. وقد كَنَعَ كَنْعاً فهو كَنِعٌ، أي شَنِجٌ.
قال:
أنحى أبو لَقِطٍ حزّاً بشَفْرتـه		فأصبحت كفُّهُ اليُمُنَى بها كَنَعُ
وقال ابن أحمر:
ترى كَعبه قد كان كعبَيْنِ مـرّة		وتحسسَبُهُ قد عاش دهراً مُكَنَّعا
وتكنَّعَ فلان بفلان، أي تضبث به وتعلّق. وكنع الموت يكنَع كنوعاً، أي: اقترب.
قال الأحوص:
يلوذُ حِذاء الموتِ والموتُ كانعُ

وكَنَعَتِ العُقابُ إذا ضَمَّتّ جناحَيْها للانقضاض، فهي كانعة جانحة. قال:
قعوداً على أبوابهم يَثمـدونـهـم		رمى الله في تلك الأكف الكوانع
وأكنَعَ الشيء: لانَ وخضع. قال:
من نَفِثِه والرّفقِ حتّى أكْنَعا
والاكتناع: العطف. اكتنع عليه، أي عطف. والاكتناع: الاجتماع. قال:
ساروا جميعاً حذار الكهل فاكتنعوا		بين الإياد وبين الهجفة الغـدقـه
وكنعان بن سام بن نوح إليه ينسب الكنعانيون وكانوا يتكلمون بلغة تقارب العربية نَكع: الأنكع: المتقشّر مع حمرة لونٍ شديدةٍ. وقد نَكِعَ ينكَعُ. ونكعة الطرثوث: نبت من أعلاه إلى أسفله قدرُ إصبع، وعليه قشر أحمر كأنه نقط. ونكعه مثل كسعه إذا ضرب بظهر قدمه على دبره.
قال:
بني ثعل لا تنكوا العنز إنـه		بني ثعل من ينكع العنز ظالم
يقول: العنز سمحة الدّرّة، تحتاج إلى أن تُنكَعَ كما تنكع النّعجة، يقول: أحسنوا الحلب. ويقال: أنكعه الله، أي: أبغضه.

### Türkçe

باب **العين** ve **الكاف** ve **النون** bunlarla birlikte
) **ع ك ن**، **ع ن ك**، **ك ن ع**، **ن ك ع** استعمالdadır; **ن ع ك**، **ك ع ن** ise ihmaldir( **عكن**: **العُكَنُ**: semiz cariyenin karnındaki kıvrımlar. Ve **جارية عكناء** caizdir; **الضرير** bunu caiz görmedi. Dedi ki: Fakat onlar **مُعَكَّنة** derler. **العُكَنِ**’in bir tanesi: **عُكْنة**. **الأعشي** dedi ki:
Ona—her ne kadar yemeği sıyrılmış olsa da—		başka birine büyük **العُكَنْ** ile gelir
Ve **تعكَّنَ** şey **تعكُّنا**; yani: onun bir kısmı bir kısmı üzerine bindi ve katlandı.

**عنك**: **العانكُ**: kızıllıktan bir renk. **دمٌ عانكٌ** ve **عِرْقٌ عانكٌ**: renginde sarılık vardır. Ve kumdan **العانك**: renginde kızıllık olan. **ذو الرمة** dedi ki:
Hür **حناديج** içinde bir **أُقْحُوان** üzerinde		içini, büzüşmüş **عانك** (kum) karşılar
Ve **العِنْكُ**: geceden bir karanlık. Denir ki: geceden bir **عِنْكٌ** geçti. Ve **العِنْكٌ**: Yemen lügatinde kapıdır.

**كنع**: **الكَنْع**: parmaklarda kasılma ve büzülme. Ve **كَنَعَ** **كَنْعاً**; o hâlde o **كَنِعٌ**’dir; yani: **شَنِجٌ** (kasılmış).
Dedi ki:
**أبو لَقِطٍ** bıçağıyla bir kesişle yöneldi		derken sağ eli onda **كَنَعُ** oldu
Ve **ابن أحمر** dedi ki:
Onun topuğunu görürsün; bir defa iki topuk idi		ve onu, bir devir yaşamış **مُكَنَّعا** sanırsın
Ve **تكنَّعَ** falan, falan ile; yani ona yapıştı ve tutundu. Ve **كنع** ölüm **يكنَع** **كنوعاً**; yani: yaklaştı.
**الأحوص** dedi ki:
Ölümün hizasına sığınır; hâlbuki ölüm **كانعُ**dur

Ve **كَنَعَتِ** kartal, kanatlarını dalış için topladığı zaman; o hâlde o **كانعة** **جانحة**’dır. Dedi ki:
Onların kapıları üzerinde oturarak onları yıpratırlar		Allah o **الأكف** içinde **الكوانع**’ı attı
Ve **أكنَعَ** şey: yumuşadı ve boyun eğdi. Dedi ki:
Onun üflemesinden ve yumuşaklıktan, ta ki **أكْنَعا** oluncaya kadar
Ve **الاكتناع**: eğme/bükme. **اكتنع** ona; yani: eğdi/büktü. Ve **الاكتناع**: toplanma. Dedi ki:
Hepsi birlikte yürüdüler; ihtiyardan sakınarak; derken **فاكتنعوا**		**الإياد** ile **الهجفة الغـدقـه** arasında
Ve **كنعان بن سام بن نوح**; **الكنعانيون** ona nisbet edilir; ve onlar Arapçaya yaklaşan bir lügatle konuşurlardı.

**نَكع**: **الأنكع**: şiddetli bir renk kızıllığı ile birlikte soyulan. Ve **نَكِعَ** **ينكَعُ**. Ve **نكعة الطرثوث**: üstünden altına kadar bir parmak miktarı (uzunluğunda) bir bitki; ve onun üzerinde, sanki noktalar gibi, kırmızı bir kabuk vardır. Ve **نكعه** onun benzeri **كسعه** gibidir: ayağının üstüyle onun arkasına vurduğu zaman.
Dedi ki:
Ey **بني ثعل**! keçiyi **تنكوا** etmeyin; çünkü		ey **بني ثعل**! keçiyi **ينكع** eden zalimdir
Der ki: keçi, sütü bol ve yumuşaktır; **تُنكَعَ** edilmeye muhtaçtır, tıpkı koyun **تنكع** edildiği gibi; der ki: sağmayı güzel yapın. Ve denir ki: **أنكعه الله**; yani: ona buğzettirdi.
