# كنف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كنف

الكَنَفُ والكَنَفةُ: ناحية الشيء، وناحِيتا كلِّشيء كنَفاه، والجمع أَكناف. وبنو فلان يَكْنُفون بني فلان أَي هم نُزول في ناحيتهم. وكنَفُ الرَّجل: حِضْنه يعني العَضُدين والصدْرَ. وأَكناف الجبل والوادي: نواحِيه حيث تنضم إليه، الواحد كنَفٌ. والكَنَفُ: الجانب والناحية، بالتحريك. وفي حديث جرير، رضي اللّه عنه: قال له أَين منزلك؟ قال: بأَكْنافِ بِيشةَ أَي نواحيها. وفي حديث الإفك: ما كشَفْتُ من كَنَفِ أُنثى؛ يجوز أَن يكون بالكسر من الكِنْفِ، وبالفتح من الكَنَف. وكنَفا الإنسان: جانِباه، وكنَفاه ناحِيتاه عن يمينه وشماله، وهما حِضْناه. وكنَفُ اللّه: رحمته. واذْهَبْ في كنَف اللّه وحِفظه أَي في كَلاءته وحِرْزه وحِفظه، يَكْنُفه بالكَلاءة وحُسن الوِلاية. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما، في النْجوى: يُدْنى المؤمنُ من ربّه يوم القيامة حتى يضَع عليه كنَفه؛ قال ابن المبارك: يعني يستره، وقيل: يرحمه ويَلْطُف به، وقال ابن شميل: يضَعُ اللّه عليه كنَفه أَي رحمته وبِرّه وهو تمثيل لجعله تحت ظلّ رحمته يوم القيامة. وفي حديث أَبي وائل، رضي اللّه عنه: نشَر اللّه كنَفه على المسلم يوم القيامة هكذا، وتعطَّفَ بيده وكُمه. وكنَفَه عن الشيء: حَجَزه عنه. وكنَف الرجلَ يكْنُفه وتَكَنَّفَه واكْتَنَفه: جعله في كنَفِه. وتكَنَّفوه واكْتَنَفُوه: أَحاطوا به، والتكْنِيفُ مثله. يقال: صِلاء مكَنَّف أَي أُحيط به من جَوانِبه . وفي حديث الدعاء: مَضَوْا على شاكلتهم مُكانِفين أَي يكنُف بعضُهم بعضاً. وفي حديث يحيى بن يَعْمَرَ: فاكتنَفْته أنا وصاحبي أي أَحطْنا به من جانِبَيْه. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: فتكنَّفَه الناس. وكنَفَه يَكنُفه كنْفاً وأَكنَفه: حَفِظه وأَعانه؛ الأَخيرة عن اللحياني. وقال ابن الأَعرابي: كنَفه ضمّه إليه وجعله في عِياله. وفلان يَعِيش في كنف فلان أي في ظِلِّه. وأَكنَفْت الرجل إذا أَعَنْتَه، فهو مُكْنَف. الجوهري: كنَفْت الرَّجل أَكنُفه أَي حُطْتُه وصُنْتُه، وكنفت بالرجل إذا قمت به وجعلته في كنَفك. والمُكانفة: المعاونة. وفي حديث أَبي ذر، رضي اللّه عنه: قال له رجل أَلا أَكون لك صاحباً أَكنُف راعِيَكَ وأَقْتَبِس منك؟ أَي أُعِينُه وأَكون إلى جانبه وأجعله في كنَف. وأَكنَفَه: أَتاه في حاجة فقام له بها وأَعانه عليها. وكَنَفا الطائر: جناحاه. وأَكنَفَه الصيدَ والطير: أَعانه على تصيّدها، وهو من ذلك.
ويُدْعى على الإنسان فيقال: لاتكنُفُه من اللّه كانفة أي لا تحفظه. الليث: يقال للإنسان المخذول لا تكنفه من اللّه كانفة أَي لا تحْجُزه. وانهزموا فما كانت لهم كانفة دون المنزل أَو العسكر أَي موضع يلجَؤُون إليه، ولم يفسره ابن الأَعرابي، وفي التهذيب: فما كان لهم كانفة دون العسكر أَي حاجز يحجُز عنهم العدوَّ.
وتكنَّف الشيء واكْتَنَفه: صار حواليه. وتكنَّفُوه من كل جاني أي احْتَوَشُوه.
وناقة كنوف: وهي التي إذا أَصابها البرد اكتنفت في أَكناف الإبل تستتر بها من البرد. قال ابن سيده: والكَنوف من النوق التي تبرُك في كنَفة الإبل لتقي نفسها من الريح والبرد، وقد اكتنفت، وقيل: الكَنوف التي تبرك ناحية من الإبل تستقبل الريح لصحتها: واطْلُب ناقتك في كنَف الإبل أَي في ناحيتها. وكنَفةُ الإبل: ناحيتها. قال أَبو عبيدة: يقال ناقة كَنوف تبرك في كنَفة الإبل مثل القَذُور إلا أَنها لا تَسْتبعد كما تستبعد القَذور. وحكى أَبو زيد: شاة كَنْفاء أَي حَدْباء. وحكى ابن بري: ناقة كنوف تبيت في كنف الإبل أَي ناحيتها؛ وأَنشد:
إذا اسْتَثارَ كنُوفاً خِلْت ما بَرَكَت
عليه يُنْدَفُ، في حافاتِه، العُطُبُ
والمُكانِفُ: التي تبرُك من وراء الإبل؛ كلاهما عن ابن الأعرابي. والكَنَفانِ: الجَناحانِ؛ قال:
سِقْطانِ من كَنَفَيْ نَعامٍ جافِلِ
وكلُّ ما سُتر، فقد كُنف.
والكَنِيفُ: التُّرْس لسَتْره، ويوصف به فيقال: تُرْس كَنِيف، ومنه قيل للمَذْهب كَنِيف، وكل ساتر كَنيف؛ قال لبيد:
حَريماً حين لم يَمْنَعْ حَريماً
سُيوفُهمُ، ولا الحَجَفُ الكَنِيفُ
والكنيفُ: الساتر. وفي حديث علي، كرم اللّه وجهه: ولا يكن للمسلمين كانفةٌ أَي ساترة، والهاء للمبالغة. وفي حديث عائشة، رضي اللّه عنها: شَقَقْن أَكنَفَ مُروطِهنّ فاخْتَمَرْن به أَي أَسْتَرَها وأَصْفَقَها، ويروى بالثاء المثلثة، وقد تقدم. والكنيفُ: حَظيرة من خشَب أو شجر تتخذ للإبل، زاد الأَزهري: وللغنم؛ تقول منه: كنَفْت الإبل أَكنُف وأَكنِفُ. واكْتَنَفَ القومُ إذا اتخذوا كَنيفاً لإبلهم. وفي حديث النخعي: لا تؤخذ في الصدقة كَنوف، قال: هي الشاة القاصية التي لا تمشي مع الغنم، ولعله أَراد لإتْعابها المصدِّق باعتزالها عن الغنم، فهي كالمُشَيِّعةِ المنهي عنها في الأَضاحي، وقيل: ناقة كَنوف إذا أَصابها البرد فهي تستتر بالإبل. ابن سيده: والكَنيف حَظيرة من خشب أَو شجر تتخذ للإبل لتقِيَها الريح والبرد، سمي بذلك لأَنه يكنِفُها أي يسترها ويقيها؛ قال الراجز:
تَبِيتُ بين الزَّرْبِ والكَنِيفِ
والجمع كُنُفٌ؛ قال:
لَمّا تَآزَيْنا إلى دِفْء الكُنُفْ
وكنَف الكَنِيفَ يكنُفه كَنْفاً وكُنوفاً: عمله. وكنَفْت الدار أَكنُفها: اتخذت لها كنيفاً. وكَنف الإبل والغنم يكْنُفها كَنْفاً: عمل لها كَنيفاً.وكنَف لإبله كَنِيفاً: اتخذه لها؛ عن اللحياني. وكَنف الكَيّالُ يكنُفُ كَنْفاً حَسناً: وهو أَن يجعل يديه على رأْس القَفِيز يُمْسِك بهما الطعام، يقال: كِلْه كَيْلاً غير مَكْنُوف. وتكنَّف القومُ بالغِثاث: وذلك أَن تموت غنمهم هُزالاً فيَحْظُروا بالتي ماتت حول الأَحْياء التي بَقِين فتسْتُرها من الرِّياح. واكتَنف كَنِيفاً: اتخذه. وكنَف القومُ: حبَسوا أَموالهم من أَزْلِ وتَضْييق عليهم. والكَنيف: الكُنّة تُشْرَع فوق باب الدار. وكنَف الدارَ يكْنُفها كَنْفاً: اتخذ لها كَنِيفاً. والكَنِيف: الخَلاء وكله راجع إلى السَّتر، وأَهل العراق يسمون ما أَشرعوا من أَعالي دُورهم كَنِيفاً، واشتقاق اسم الكَنِيف كأَنه كُنِفَ في أَستر النواحي، والحظيرةُ تسمى كَنِيفاً لأَنها تكنف الإبل أَي تسترها من البرد، فعيل بمعنى فاعل. وفي حديث أَبي بكر حين استخلف عمر، رضي اللّه عنهما: أَنه أَشرف من كَنِيف فكلَّمهم أَي من سُتْرة؛ وكلُّ ما سَتر من بناء أَو حظيرة، فهو كنيف؛ وفي حديث ابن مالك والأَكوع:
تبيت بين الزرب والكنيف
أَي الموضع الذي يكنفها ويسترها.
والكِنْفُ: الزَّنْفَلِيجة يكون فيها أَداة الراعي ومَتاعه، وهو أَيضاً وِعاء طويل يكون فيه مَتاع التِّجار وأَسْقاطهم؛ ومنه قول عمر في عبد اللّه بن مسعود، رضي اللّه عنهما: كُنَيْفٌ مُلِئ عِلْماً أَي أَنه وعاء للعلم بمنزلة الوعاء الذي يضع الرجل فيه أَداته، وتصغيره على جهة المدح له، وهو تصغير تعظيم لكِنْف كقول حُباب بن المُنْذِر: أَنا جُذَيْلُها المُحَكَّك وعُذَيْقُها المُرَجّب؛ شبّه عمر قلب ابن مسعود بِكِنْف الرّاعي لأَن فيه مِبْراتَه ومِقَصَّه وشَفْرته ففيه كلُّ ما يريد؛ هكذا قلبُ ابن مسعود قد جُمع فيه كلُّ ما يحتاج إليه الناس من العلوم، وقيل: الكِنْف وعاء يجعل فيه الصائغ أَدواته، وقيل: الكِنْف الوعاء الذي يكْنُف ما جُعل فيه أَي يحفظه. والكِنْفُ أَيضاً: مثل العَيْبة؛ عن اللحياني. يقال: جاء فلان بكنِف فيه متاع، وهو مثل العيبة. وفي الحديث: أَنه توضَّأَ فأدخل يده في الإناء فكَنَفَها وضرب بالماء وجهه أَي جَمَعها وجعلها كالكِنْف وهو الوعاء. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: أَنه أَعطى عياضاً كنف الرَّاعي أَي وعاءه الذي يجعل فيه آلته. وفي حديث ابن عمرو وزوجته، رضي اللّه عنهم: لم يُفَتِّش لنا كِنْفاً؛ قال ابن الأَثير: لم يدخل يده معها كما يدخل الرجل يده مع زوجته في دواخل أَمرها؛ قال: وأَكثر ما يروى بفتح الكاف والنون من الكَنَف، وهو الجانب، يعني أَنه لم يَقْرَبها. وكَنَف الرجلُ عن الشيء: عدل؛ قال القطامي:
فَصالوا وصُلْنا، واتَّقَونا بماكِرٍ،
ليُعْلَمَ ما فِينا عن البيْع كانِفُ
قال الأَصمعي: ويروى كاتف؛ قال: أَظن ذلك ظنّاً؛ قال ابن بري: والذي في شعره:
ليُعلَمَ هل مِنّا عن البيع كانف
قال: ويعني بالماكر الحمار أَي له مَكر وخَديعة.
وكَنيف وكانِف ومُكنِف، بضم الميم وكسر النون: أَسماء. ومُكنِف بن زَيد الخيل كان له غَناء في الرِّدّة مع خالد بن الوليد، وهو الذي فتَح الرَّيَّ، وأَبو حمّاد الراوية من سَبْيه.

### Türkçe

**الكَنَفُ** ve **الكَنَفةُ**: şeyin yönü; her şeyin iki yönü onun **كنَفاه**’ıdır; çoğulu **أَكناف**. Ve “falancanın oğulları falancanın oğullarını **يَكْنُفون**” yani onlar onların yönünde konaklayanlardır. Ve adamın **كنَفُ**’u: kucağıdır; yani iki üst kolu ve göğsü. Ve dağın ve vadinin **أَكناف**’ı: ona bitiştiği yerlerdeki yönleridir; teki **كنَفٌ**’tur. Ve **الكَنَفُ**: yan ve yön; harekeli olarak. Cerîr hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Ona “Evin nerede?” dedi. “**بأَكْنافِ بِيشةَ**” dedi; yani onun yönlerinde. Ve ifk hadîsinde: “Bir dişinin **كَنَفِ**’inden açmadım”; kesre ile **الكِنْفِ**’ten olması caizdir, fetḥa ile **الكَنَف**’ten de. Ve insanın iki **كنَفا**’sı: iki yanıdır; ve onun **كنَفاه**’ı sağından ve solundan iki yönüdür; ikisi de iki kucağıdır. Ve Allah’ın **كنَفُ**’u: rahmetidir. Ve “Allah’ın **كنَف**’inde ve korumasında git” yani O’nun gözetiminde, sığınağında ve korumasında; onu gözetim ve güzel velâyet ile **يَكْنُفه**. İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun, gizli konuşma hakkında: Mümin kıyamet günü Rabbine yaklaştırılır, ta ki onun üzerine **كنَفَه**’ini koyar; İbnü’l-Mübârek dedi ki: yani onu örter; ve denildi ki: ona merhamet eder ve ona lütfeder. İbn Şümeyl dedi ki: Allah onun üzerine **كنَفَه**’ini koyar; yani rahmetini ve iyiliğini; bu, kıyamet günü onu rahmetinin gölgesi altında kılmasının bir temsîlidir. Ebû Vâil hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Allah kıyamet günü Müslümanın üzerine **كنَفَه**’ini şöyle yaydı”; ve eliyle ve yen’iyle sarınıp büründü. Ve onu bir şeyden **كنَفَه**: onu ondan alıkoydu. Ve adamı **كنَفَ** eder, onu **يكْنُفه**; ve onu **تَكَنَّفَه** ve **اكْتَنَفه**: onu kendi **كنَفِ**’inde kıldı. Ve onu **تكَنَّفوه** ve **اكْتَنَفُوه**: onu kuşattılar; **التكْنِيفُ** de onun gibidir. Denir: **صِلاء مكَنَّف** yani yanlarından kuşatılmış. Dua hadîsinde: “Kendi hâlleri üzere gittiler, **مُكانِفين**”; yani bazısı bazısını **يكنُف** eder. Yahyâ b. Ya‘mer hadîsinde: “Ben ve arkadaşım onu **فاكتنَفْته**”; yani iki yanından onu kuşattık. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “İnsanlar onu **فتكنَّفَه**.” Ve onu **كنَفَه**; onu **يَكنُفه**; **كنْفاً** olarak; ve onu **أَكنَفه**: onu korudu ve ona yardım etti; sonuncusu Lihyânî’dendir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Onu **كنَفَه**: onu kendine kattı ve onu bakımı altına aldı. Ve falan, falanın **كنف**’inde yaşar; yani onun gölgesinde. Ve adamı **أَكنَفْت**: ona yardım ettim; o da **مُكْنَف**’tir. Cevherî: Adamı **كنَفْت**; onu **أَكنُفه**; yani onu himaye ettim ve korudum. Ve adamla **كنفت**: onunla ilgilendim ve onu kendi **كنَف**’inde kıldım. Ve **المُكانفة**: yardımlaşmadır. Ebû Zer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: Bir adam ona dedi ki: “Sana arkadaş olmayayım mı; çobanına **أَكنُف** ederim ve senden istifade ederim?” yani ona yardım ederim, onun yanında olurum ve onu bir **كنَف** içinde kılarım. Ve onu **أَكنَفَه**: bir ihtiyaç için ona geldi; onun için onu yerine getirdi ve onda ona yardım etti. Ve kuşun iki **كَنَفا**’sı: iki kanadıdır. Ve avı ve kuşu ona **أَكنَفَه**: onları avlamada ona yardım etti; bu da ondandır.

İnsana beddua edilerek denir: “Allah’tan onu bir **كانفة** **لاتكنُفُه**”; yani onu korumasın. Leys: Mahrum bırakılmış insana “Allah’tan onu bir **كانفة** **لا تكنفه**” denir; yani onu engellemesin. Ve bozguna uğradılar; ev ya da ordu dışında onlar için bir **كانفة** olmadı; yani sığınacakları bir yer; İbnü’l-A‘râbî onu açıklamadı. Ve Tehzîb’de: “Ordu dışında onlar için bir **كانفة** olmadı”; yani düşmanı onlardan engelleyen bir engel.

Bir şeyi **تكنَّف** etti ve onu **اكْتَنَفه**: onun çevresinde oldu. Ve onu her yandan **تكنَّفُوه**; yani onu kuşatıp toplandılar.

**وناقة كنوف**: o, soğuk ona isabet ettiğinde develerin **أَكناف**’ında **اكتنفت** olup soğuktan onlarla örtünen dişi devedir. İbn Sîde dedi ki: **الكَنوف** develerden, rüzgâr ve soğuktan kendini korumak için develerin **كنَفة**’sinde çöken devedir; ve **قد اكتنفت**. Ve denildi ki: **الكَنوف** develerden, sağlığı için rüzgârı karşılayarak develerin bir yönünde çöken devedir. Ve “Deveni develerin **كنَف**’inde ara”; yani onların yönünde. Ve develerin **كنَفةُ**’si: onların yönüdür. Ebû Ubeyde dedi ki: “**ناقة كَنوف**” denir; develerin **كنَفة**’sinde çöker; **القَذُور** gibi, ancak **القَذُور**’un uzak durduğu gibi uzak durmaz. Ebû Zeyd aktardı: **شاة كَنْفاء**; yani kambur. İbn Berrî aktardı: **ناقة كنوف** develerin **كنف**’inde geceleyip kalır; yani onların yönünde; ve şu beyti okudu:
إذا اسْتَثارَ كنُوفاً خِلْت ما بَرَكَت
عليه يُنْدَفُ، في حافاتِه، العُطُبُ
Ve **المُكانِفُ**: develerin arkasında çöken (dişi deve); ikisi de İbnü’l-A‘râbî’dendir.

**والكَنَفانِ**: iki kanattır; dedi ki:
سِقْطانِ من كَنَفَيْ نَعامٍ جافِلِ
Ve örtülen her şey, **كُنف** edilmiştir.

**والكَنِيفُ**: onu örtmesi sebebiyle kalkandır; onunla nitelendirilir de “**تُرْس كَنِيف**” denir. Ve bundan dolayı mezhebe **كَنِيف** denildi. Ve her örten şey **كَنيف**’tir; Lebîd dedi ki:
حَريماً حين لم يَمْنَعْ حَريماً
سُيوفُهمُ، ولا الحَجَفُ الكَنِيفُ
Ve **الكنيفُ**: örtendir. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Müslümanlar için bir **كانفةٌ** olmasın”; yani örten; **هاء** mübalağa içindir. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlar, örtülerinin **أَكنَف**’ını yardılar da onunla örtündüler”; yani onu örttüler ve onu sıkıca kapattılar; üç noktalı **ثاء** ile de rivayet edilir; daha önce geçti. Ve **الكنيفُ**: develer için yapılan, tahtadan veya ağaçtan bir ağıl/çit; Ezherî ekledi: koyunlar için de; ondan fiil olarak: “Develeri **كنَفْت**; **أَكنُف** ve **أَكنِفُ**.” Ve kavim **اكْتَنَفَ** ettiğinde: develeri için bir **كَنيف** edindiler. Nehaî hadîsinde: “Sadakada **كَنوف** alınmaz”; dedi ki: o, sürüyle yürümeyen, uzak kalan koyundur; sanki onu sürüden ayrılması sebebiyle tahsildarı yorması için kastetti; o, kurbanlarda yasaklanan **المُشَيِّعةِ** gibidir. Ve denildi ki: soğuk ona isabet ettiğinde **ناقة كَنوف**; o, develerle örtünür. İbn Sîde: **والكَنيف** tahtadan veya ağaçtan, rüzgâr ve soğuktan korumak için develere yapılan bir ağıl/çittir; ona bu ad verildi, çünkü onları **يكنِفُها**; yani örter ve korur; Recez söyleyen dedi ki:
تَبِيتُ بين الزَّرْبِ والكَنِيفِ
Ve çoğulu **كُنُفٌ**; dedi ki:
لَمّا تَآزَيْنا إلى دِفْء الكُنُفْ
Ve **الكَنِيفَ**’i **كنَف** eder; onu **يكنُفه**; **كَنْفاً** ve **كُنوفاً**: onu yaptı. Ve evi **كنَفْت**; onu **أَكنُفها**: ona bir **كنيفاً** edindim. Ve develeri ve koyunları **كَنَف** eder; onları **يكْنُفها**; **كَنْفاً**: onlara bir **كَنيفاً** yaptı. Ve develeri için bir **كَنِيفاً** **كنَف** etti: onu onlar için edindi; Lihyânî’den. Ve ölçücü **الكَيّالُ** güzel bir **كَنْفاً** **كَنَف** eder: o, iki elini **القَفِيز**’in başına koyup onlarla yiyeceği tutmasıdır; denir: “Onu, **مَكْنُوف** olmayan bir ölçüyle ölç.” Ve kavim **الغِثاث** ile **تكنَّف** etti: bu, koyunları zayıflıktan ölünce, ölenlerle, kalan canlıların etrafını çitleyip rüzgârlardan onları örtmeleridir. Ve bir **كَنِيفاً** **اكتَنف** etti: onu edindi. Ve kavim **كنَف** etti: mallarını onlara karşı engelleme ve sıkıştırma ile hapsettiler. Ve **الكَنيف**: ev kapısının üstüne doğru uzatılan **الكُنّة**’dir. Ve evi **كنَف** eder; onu **يكْنُفها**; **كَنْفاً**: ona bir **كَنِيفاً** edindi. Ve **الكَنِيف**: helâdır; hepsi örtmeye döner. Irak ehli, evlerinin üst kısımlarından dışarı doğru uzattıklarına **كَنِيفاً** derler. **الكَنِيف** adının iştikakı, sanki en örtülü yönlerde **كُنِفَ** edilmiş gibidir. Ve ağıl/çit **كَنِيفاً** diye adlandırılır; çünkü develeri **تكنف** eder; yani soğuktan örter; **فعيل** vezni **فاعل** anlamındadır. Ebû Bekir hadîsinde, Ömer’i halife tayin ettiğinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Bir **كَنِيف**’ten yukarıdan baktı da onlarla konuştu”; yani bir örtüden. Ve bina veya ağıl/çitten örten her şey, **كنيف**’tir. İbn Mâlik ve Ekva‘ hadîsinde:
تبيت بين الزرب والكنيف
yani onu **يكنفها** ve örten yer.

**والكِنْفُ**: çobanın aleti ve eşyasının bulunduğu **الزَّنْفَلِيجة**’dir; ayrıca tüccarların eşyası ve döküntülerinin bulunduğu uzun bir kaptır. Ömer’in Abdullah b. Mes‘ûd hakkında sözü bundandır, Allah ikisinden de razı olsun: “**كُنَيْفٌ** ilimle dolduruldu”; yani o, ilim için bir kaptır; adamın aletini içine koyduğu kap menzilesindedir. Onu övme yönüyle küçültmedir; bu, **كِنْف** için büyütme küçültmesidir; Hubâb b. Münzir’in sözü gibi: “Ben onun **جُذَيْلُها المُحَكَّك**’iyim ve onun **عُذَيْقُها المُرَجّب**’iyim.” Ömer, İbn Mes‘ûd’un kalbini çobanın **كِنْف**’ine benzetti; çünkü onda onun törpüsü, makası ve bıçağı vardır; onda istediği her şey vardır; işte İbn Mes‘ûd’un kalbi de, insanların ilimlerden ihtiyaç duyduğu her şey onda toplanmıştır. Ve denildi ki: **الكِنْف** kuyumcunun aletlerini koyduğu kaptır. Ve denildi ki: **الكِنْف** içine konulanı **يكْنُف** eden kaptır; yani onu korur. Ve **الكِنْفُ** ayrıca: **العَيْبة** gibidir; Lihyânî’den. Denir: Falanca, içinde eşya olan bir **كنِف** ile geldi; o, **العيبة** gibidir. Hadîste: “Abdest aldı; elini kaba soktu da onu **فكَنَفَها** ve suyla yüzüne vurdu”; yani onu topladı ve onu, kap olan **الكِنْف** gibi yaptı. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: O, İyâz’a çobanın **كنف**’ini verdi; yani aletini içine koyduğu kabını. İbn Amr ve eşi hadîsinde, Allah onlardan razı olsun: “Bizim için bir **كِنْفاً** araştırmadı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Onunla birlikte elini, adamın karısının işlerinin iç kısımlarına elini soktuğu gibi sokmadı; dedi ki: çoğunlukla **الكَنَف**’ten, yani yan’dan, kâf ve nûn’un fethasıyla rivayet edilir; yani ona yaklaşmadı. Ve adam bir şeyden **كَنَف** etti: saptı; Kutâmî dedi ki:
فَصالوا وصُلْنا، واتَّقَونا بماكِرٍ،
ليُعْلَمَ ما فِينا عن البيْع كانِفُ
Asma‘î dedi ki: **كاتف** diye rivayet edilir; dedi ki: bunu bir zan olarak zannediyorum. İbn Berrî dedi ki: Onun şiirinde olan:
ليُعلَمَ هل مِنّا عن البيع كانف
Dedi ki: **الماكِر** ile kastettiği eşektir; yani onda hile ve aldatma vardır.

Ve **كَنيف** ve **كانِف** ve **مُكنِف** (mîm’in zammı ve nûn’un kesri ile): isimlerdir. Ve **مُكنِف بن زَيد الخيل**’in, Hâlid b. Velîd ile ridde (irtidat) sırasında bir yararlılığı vardı; ve o, **الرَّيَّ**’yi fetheden kimsedir; ve Ebû Hammâd er-Râviye onun esirlerindendir.
