# كنه (ك-ن-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%86%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ن - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكاف والنون معهما
ك ه ن، ن ه ك، ك ن ه، ن ك ه مستعملات
كهن:
كَهَنَ الرّجلُ يَكْهَنُ كهانة، وقلّما يقال إلاّ تَكَهَّنَ الرّجل.
وتقول: لم يكن كاهِناً، ولقد كَهُنَ، ويقال: كَهَنَ لهم إذا قال لهم قول الكَهَنة. وفي الحديث: وليس منّا مَنْ تَكَهَّنَ أو تُكُهِّنَ له.
نهك:
النَّهْكُ: التَّنَقُّصُ. نَهِكَتْهُ الحُمّى إذا رُئِي أَثَرُ الهُزالِ فيه من المرض، فهو منهوكٌ، وبدت فيه نَهْكَةُ المَرَضِ، أي: أَثَرُ الهُزِال.
وانتهكْت حُرْمَة فلان، إذا تناولتها بما لا يَحِلُّ. وفي الحديث: انهكُوا وجوهَ القوم...
أي: آبلْغوا جُهْدَهُمْ.
ورجلٌ نهيكٌ، وقد نَهُكَ نَهاكَةً، وهو الجَريءُ الشُّجاعُ كالأسد.
والنّهيكُ: البئيسُ. وسيفٌ نَهيكٌ: قاطعٌ، ماضٍ.
وتقول: ما يَنْهَكُ فلانٌ يَصْنُع كذا، أي: ما يَنْفَكُّ. قال:
لن يَنْهكوا صَفْعاً إذا أَرَّموا
أي: ضرباً إذا سكتوا.
كنه:
كُنْهُ كلِّ شيء: غايتُه وفي بعض المعاني: وقتُه ووجهُه.
تقول: بلغتُ كُنْهَ الأمر، أي: غايته. وفعلُته في غير كُنْهِه، أي: وَجْهه.
نكه:
نكهتُ فلاناً وآستنكَهْتُهُ، أي: تشمَّمْتُ ريح فمه. والاسمُ: النَّكْهة.
واستنكهتُ فلاناً فنكَهَ عليّ، أي: أوجدني ريح نَكْهَته، ونَكَهْتُ على فلان. أي: أَشْمَمْتُهُ نكْهتي. قال:
نَكَهْتُ مُجالداً فوجدت مـنـه		كريحِ الكَلْبِ مات حديث عَهْدِ

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**الكاف** ve**النون** onlarla birlikte

**ك ه ن**، **ن ه ك**، **ك ن ه**، **ن ك ه** kullanımdadırlar
**كهن**:
**كَهَنَ** adam **يَكْهَنُ** **كهانة**; ve pek az denir; ancak: adam **تَكَهَّنَ**.
Ve dersin: **كاهِناً** olmadı; ve andolsun **كَهُنَ**; ve denilir: onlara **كَهَنَ**; onlara kâhinlerin sözü gibi bir söz söylediği zaman. Ve hadiste: “Bizden değildir: kim **تَكَهَّنَ** yahut kendisi için **تُكُهِّنَ**.”

**نهك**:
**النَّهْكُ**: eksiltme. **الحُمّى** onu **نَهِكَتْهُ**; hastalıktan onda zayıflığın izi görüldüğü zaman; o hâlde o **منهوكٌ**tur; ve onda **نَهْكَةُ المَرَضِ** belirdi; yani: zayıflığın izi.
Ve falanın **حُرْمَة**sini **انتهكْت**; onu helâl olmayanla ele aldığın zaman. Ve hadiste: “Kavmin yüzlerini **انهكُوا**...”
yani: onların gayretini en ileri dereceye ulaştırın.
Ve bir adam **نهيكٌ**tur; ve **نَهُكَ** **نَهاكَةً**; ve o, aslan gibi cüretkâr yiğittir.
Ve **النّهيكُ**: bedbaht. Ve bir kılıç **نَهيكٌ**: kesici, keskin.
Ve dersin: falan şöyle yapmayı **يَنْهَكُ**; yani: **يَنْفَكُّ** etmez. Dedi ki:
لن يَنْهكوا صَفْعاً إذا أَرَّموا
yani: sustukları zaman vurma(lar)ı.

**كنه**:
Her şeyin **كُنْهُ**u: onun nihayeti; ve bazı mânalarda: onun vakti ve vechi.
Dersin: işin **كُنْهَ**ine ulaştım; yani: onun nihayetine. Ve onu **كُنْهِه** dışında yaptım; yani: vechi.

**نكه**:
Falanı **نكهتُ** ve onu **آستنكَهْتُهُ**; yani: ağzının kokusunu kokladım. İsim: **النَّكْهة**.
Falanı **استنكهتُ** de o bana **نكَهَ**; yani: bana **نَكْهَته**nin kokusunu buldurdu; ve falanın üzerine **نَكَهْتُ**; yani: ona kendi **نكْهتي**mi koklattım. Dedi ki:
نَكَهْتُ مُجالداً فوجدت مـنـه		كريحِ الكَلْبِ مات حديث عَهْدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كُنْهُ الشيءِ: نهايتُهُ. يقال: أَعْرِفُهُ كُنْهَ المعرفة. ووقتُ الأمرِ: كُنْهُهُ أيضاً، ولا يُشتقُّ منه فعلٌ. وقولهم: لا يَكْتَنِهُهُ الوصفُ، بمعنى لا يَبلغ كُنْهَهُ، أي قدرَهُ وغايتَهُ. كلامٌ مُوَلَّدٌ.

##### Türkçe

**كُنْهُ** şeyin: onun nihayetidir. Denilir ki: Onu, bilmenin **كُنْهَ**’i olarak bilirim. Ve işin vakti: onun **كُنْهُهُ**’dur da; ve ondan bir fiil türetilmez. Ve onların sözü: “Vasıf onu **يَكْتَنِهُهُ** etmez”, “onun **كُنْهَهُ**’ine ulaşmaz” mânâsındadır; yani onun kadrine ve gayesine. Türetilmiş bir sözdür.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ك ن
هنك ، كهن ، كنه ، نهك ، نكه : مستعملة .
نهك : قال الليث : يقال : نهِكْته الحُمَّى : إذا رُئي أثرُ الهُزال فيه من المَرَضِ ، فهو مَنْهوك وبَدَتْ فيه نَهْكة .
وفي الحديث : ( لِيَنْهِك الرجلُ ما بين أصابعه أو لَتَنْهَكنَّه النار ) يقول : لِيبالِغ في غَسْل
ما بين أصابعه مبالغَةً يُنعِم غَسْلَه ، ويقال : انتهَكْتُ حُرْمةَ فلان : إذا تناوَلْتَها بما لا يَحِلّ .
وفي حديث يزيدَ بن شجرةَ حين حَضَّ المؤمنين الذين كانوا معه في غَزاةٍ وهو قائدُهم على قتال المشركين : انْهكُوا وجوهَ القوم ، يقول : ابلُغوا جُهْدَهم .
وَرَجل نَهيك ، وقد نَهُك نَهاكةً ، إذا وُصف بالشَّجاعة والنَّهِيك : البَئِيس ، وسيفٌ نَهيك : قاطعٌ ماضٍ .
وقال الأصمعيّ : النَّهْك : أن تُبالِغَ في العَمَل ، فإِن شَتَمْتَ وبالَغْتَ في شَتْمِ العِرض قيل : انْتَهَكَ عِرْضَه . ونهِكَتْه الحُمَّى تَنهَكه نَهْكَةً : إذا بلغتْ منه ، ورجلٌ مَنْهوك : إذا رأيتَه قد بلغ منه المَرَض . ويقال : أَنْهَكْه عُقوبةً ، أي أبلغ في عُقوبَتِه .
قال : ويقال : ما ينفكّ فلانٌ يَنهَك الطعامَ : إذا ما أَكلَ ما يشتد أَكلُه ، والنَّهِيك : الشُّجاع ، لأنه ينهك عَدُوّه فَيبلُغ منه ، وهو نهِيك بيِّن النّهاكة في الشجاعة . ورَجُل مَنْهوك البَدَن : بيِّن النَّهْكة من المَرَض .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعي : النّهِيك من الرِّجال : الشجاع ، وقد نهُك نَهاكةً ، وهو من الإبل القويُّ الشديد .
وقال الليث ، يقال : ما يَنْهك فلانٌ يصنَع كذا وكذا ، أي ما ينفكُّ ، وأنشد :
لَنْ يَنْهَكوا صَفْعاً إذا أَرَمُّوا
أي ضرْباً إذا سَكتوا .
قلت : لا أعرف ما قاله اللّيث ، ولا أَدري ما هو ، ولم أَسمع لأحد : ما يَنهك يَصنَع كذا ، أي ما يَنفكَ ، لغير الليث ولا أحقُّه .
وقال الليث : يقال : مررتُ برجل ناهِيكَ من رجلٍ وناهاك من رجل ، قلت : ليس هذا الحرف من باب نَهَك ، وإنما هو من معتلّ الهاء من نَهَى يَنْهَى ، ومَعْنى نَاهِيك مِن رَجُل : أي كافِيكَ ، وهو غيرُ مُشكل . ونَهَكْتُ النافةَ حَلْباً ، إذا نَقْضْتَها فَلم تُبقِ في ضَرْعها لَبَناً .
وفي حديث ابن عباس : ( غير مُضِرَ بنَسْل ولا ناهِكٍ في حَلب ) .
ورُوِي عن النّبيّ ج أنّه قال للخافضة : ( أشِمِّي ولاتَنهِكي ) ، أي لا تُبالِغي في إسْحاتِ مَخْفِض الجارية ، ولكن اخفضي طُرَيْفَة .
وفي ( النوادر ) : النُّهَيْكة : دابّة سُوَيداء مُدَارةٌ تَدْخُل مداخل الحَراقِيص ، ونَهكَت الإبلُ ماء الحَوْض : إذا شَربَتْ جميعَ مافيه .
قال ابن مقبل :
نَواهِكُ بَيُّوتِ الحِياضِ إذا غَدَتْ
عليه وقد ضَمَّ الضَّرِيبُ الأفاعيَا
كنه : قال اللّيث : كُنْه كلِّ شيء : غايَتُه ، وفي بعض المعاني : وقتهُ وَوجْهُه ، تقول بلغتُ كُنْهَ هذا الأمر : أي غايتَه ، وفعلتُ هذا في غير كُنْهِه . وأَنْشَد :
وإنّ كلامَ المرءِ في غير كُنْهه
لكالنَّبْل تَهوِي ليس فيها نِصالُها
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الكُنه : جوهرُ الشَّيء ، والكنْه : الوَقْت : يقال تكلَّم في كُنْه الأمر : أي في وَقْته ، والكُنْه : نِهايةُ الشّيء وحقيقتُه . وقال غيرُه : اكتَنَهْتُ الأمرَ اكتناهاً : إذا بلغتَ كُنْهَه .
نكه : قال الليث تقول : نَكَهْتُ فلاناً واستَنْكَهْتُه : أي تَشمَّمت ريحَ فمه ، والاسم النَّكْهَةُ .
نَكَهْتُ مُجالِداً فَوَجدْتُ مِنْه
كريح الكَلْبِ ماتَ حَديثَ عَهْدِ
هنك : قرأتُ في نسخة من ( كتاب اللّيث ) : الهَنَك : حَبٌّ يُطبَخ أغبرُ أكدرُ ، يقال له القُفْص ، قلتُ : الهَنَكُ ما أراه عَرَبياً .
كهن : قال الليث : كَهَنَ الرجلُ يَكْهَنُ كَهانةً ، وقَلَّما يقال إلاّ تَكَهَّنَ الرجلُ ، وتقول : ما كان فلانٌ كاهِناً ، ولقد كَهُن . ويقال : كَهَنَ لهم : إذا ما قال لهم قولَ الكَهَنة .
وفي الحديث : ( مَن أَتَى كاهِناً أو عَرّافاً فقد كَفَر بما أُنزِل على النَّبيّ محمد ) ( صلى الله عليه وسلم ) أي من صَدَّقَهم . قلتُ : وكانت الكِهَانةُ في العرب قبلَ مَبعَث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فلمّا بُعِث نبياً وحُرسَت السماءُ بالشُّهُب ، ومنِعت الجِنّ وَمَرَدَةُ الشّياطين من استِراق السَّمْع وإلقائِه إلى الكَهَنة بَطَل عِلمُ الكهَانة ، وأزهَق الله أباطيلَ الكُهَّان بالفُرقان الَّذي فرق جل وعزّ به بين الحقّ والباطل ، وأطلَع الله نبيَّه بالوَحْي على ما شاء من عِلْم الغُيوب الَّتي عَجَزَت الكَهَنةُ عن الإحاطة به ، فلا كِهَانةَ اليومَ بحَمْدِ الله ومَنِّه .
وفي الحديث : ( إنّ الشياطين كانت تَسترِق السَّمَع في الجاهليَّة وتُلقيه إلى الكَهَنة فتَزيد فيه ما تَزِيد ويَقبله الكُفار منهم ) .
والكاهن أيضاً في كلام العرب الَّذي يقوم بأمر الرّجل ويَسعَى في حاجته والقيام بما أَسنَد إليه من أسبابه . ويقال لقُريْظة والنَّضير : الكاهِنان ، وهما قَبِيلا اليَهود بالمدينة .
وفي حديثٍ مرفوعٍ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يَخرُجُ من الكاهنين رجلٌ يقرأ القرآن قراءةً لا يقرؤه أحدٌ قراءتَهُ . وقيل إنه محمّد بن كعب القُرَظيّ .

##### Türkçe

ه ك ن
**هنك** , **كهن** , **كنه** , **نهك** , **نكه** : kullanımdadır.

**نهك** : Leys dedi: Denilir ki: **نهِكْته الحُمَّى**: hastalıktan onda zayıflığın izi görüldüğü zaman; o hâlde o **مَنْهوك**tur ve onda bir **نَهْكة** belirmiştir.
Hadiste: ( **لِيَنْهِك الرجلُ ما بين أصابعه أو لَتَنْهَكنَّه النار** ) “der ki: parmaklarının arasını yıkamada mübalağa etsin; yıkamasını iyice yaparak mübalağa etsin.” Denilir ki: **انتهَكْتُ حُرْمةَ فلان**: onu helâl olmayan bir şeyle ele aldığın zaman.
Müşriklerle savaşmaya, kendileriyle birlikte olduğu bir gazvede onların kumandanı iken, beraberindeki müminleri teşvik ettiği sırada Şecere oğlu Yezîd’in hadisi: **انْهكُوا وجوهَ القوم**; der ki: onların gücünün yettiği son noktaya varın.
Ve **رَجل نَهيك**; ve **نَهُك نَهاكةً**: şecaatle vasfedildiği zaman. Ve **النَّهِيك**: bedbaht olan. Ve **سيفٌ نَهيك**: kesen, keskin.
Asmaî dedi: **النَّهْك**: işte mübalağa etmendir; eğer sövdün ve ırza sövmede mübalağa ettin ise “**انْتَهَكَ عِرْضَه**” denilir. Ve **نهِكَتْه الحُمَّى تَنهَكه نَهْكَةً**: ondan (gücünü) aldığı zaman. Ve **رجلٌ مَنْهوك**: onu gördüğünde hastalığın ondan (gücünü) aldığını gördüğün zaman. Denilir ki: **أَنْهَكْه عُقوبةً**; yani cezasında mübalağa et.
Dedi: Denilir ki: “Falanca, yemeği **يَنهَك** etmeyi bırakmaz”: yemesi şiddetli olanı yediği zaman. Ve **النَّهِيك**: yiğit; çünkü düşmanını **ينهك** eder de ondan (gücünü) alır. Ve o, şecaatte **بيِّن النّهاكة** olan **نهِيك**tir. Ve **رَجُل مَنْهوك البَدَن**: hastalıktan **بيِّن النَّهْكة** olan.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Erkeklerden **النّهِيك**: yiğit; ve **نهُك نَهاكةً**; ve develerden güçlü, şiddetli olandır.
Leys dedi: Denilir ki: “Falanca şunu şunu yapmayı **يَنْهك** etmez”; yani bırakmaz. Ve şu beyiti okudu:
لَنْ يَنْهَكوا صَفْعاً إذا أَرَمُّوا
yani sustukları zaman vurma(ya) (devam etmezler).
Dedim: Leys’in dediğini bilmiyorum ve onun ne olduğunu da bilmiyorum; Leys’ten başkası için “şunu yapmayı **يَنهك** etmez”, yani “bırakmaz” sözünü işitmedim; ve onu doğrulamıyorum.
Leys dedi: Denilir ki: “Bir adamın yanında, adamdan **ناهِيكَ** bir adama ve adamdan **ناهاك** bir adama uğradım.” Dedim: Bu harf, **نَهَك** babından değildir; ancak **نَهَى يَنْهَى**’dan, **الهاء**’sı illetli olandandır. Ve “adamdan **نَاهِيك**”in manası: yani “sana yeter”dir; ve bu müşkil değildir. Ve **نَهَكْتُ النافةَ حَلْباً**: onu sağmada tükettiğin, memesinden süt bırakmadığın zaman.
İbn Abbâs hadisi: ( **غير مُضِرَ بنَسْل ولا ناهِكٍ في حَلب** ).
Peygamber’den ج rivayet edildi ki, “hâfıda”ya dedi: ( **أشِمِّي ولاتَنهِكي** ); yani cariyenin “indirme yeri”ni kazımada mübalağa etme; fakat bir uç kısmını indir.
( **النوادر** )’de: **النُّهَيْكة**: siyahımsı, yuvarlak bir binek; **الحَراقِيص**’in girişlerine girer. Ve **نَهكَت الإبلُ ماء الحَوْض**: havuzun içindeki suyun tamamını içtiği zaman.
İbn Mukbil dedi:
نَواهِكُ بَيُّوتِ الحِياضِ إذا غَدَتْ
عليه وقد ضَمَّ الضَّرِيبُ الأفاعيَا

**كنه** : Leys dedi: Her şeyin **كُنْه**’i: onun gayesidir; bazı manalarda: onun vakti ve yönüdür. “Bu işin **كُنْه**’ine ulaştım” dersin; yani onun gayesine. “Bunu, onun **كُنْه**’i dışında yaptım.” Ve şu beyiti okudu:
وإنّ كلامَ المرءِ في غير كُنْهه
لكالنَّبْل تَهوِي ليس فيها نِصالُها
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الكُنه**: şeyin cevheridir. Ve **الكنْه**: vakittir; “işin **كُنْه**’inde konuştu” denilir; yani vaktinde. Ve **الكُنْه**: şeyin nihayeti ve hakikatidir. Başkası dedi: **اكتَنَهْتُ الأمرَ اكتناهاً**: onun **كُنْه**’ine ulaştığın zaman.

**نكه** : Leys dedi: “**نَكَهْتُ** falancayı ve **استَنْكَهْتُه**” dersin; yani ağzının kokusunu kokladım. İsim: **النَّكْهَةُ**.
نَكَهْتُ مُجالِداً فَوَجدْتُ مِنْه
كريح الكَلْبِ ماتَ حَديثَ عَهْدِ

**هنك** : ( **كتاب اللّيث** )’in bir nüshasında okudum: **الهَنَك**: pişirilen bir tane; tozlu, daha bulanık; ona **القُفْص** denilir. Dedim: **الهَنَك**’in Arapça olduğunu sanmıyorum.

**كهن** : Leys dedi: **كَهَنَ** adam **يَكْهَنُ كَهانةً**; ve pek az denilir, ancak “adam **تَكَهَّنَ**” denilir. Ve dersin: “Falanca **كاهِناً** değildi; ama gerçekten **كَهُن**.” Denilir ki: “Onlara **كَهَنَ**”: onlara kâhinlerin sözü gibi bir söz söylediği zaman.
Hadiste: ( **مَن أَتَى كاهِناً أو عَرّافاً فقد كَفَر بما أُنزِل على النَّبيّ محمد** ) ( صلى الله عليه وسلم ) yani onları tasdik eden kimse. Dedim: **الكِهَانةُ** Araplarda, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) gönderilişinden önce vardı; ne zaman ki peygamber olarak gönderildi ve gök, alevli yıldızlarla korundu, cinler ve azgın şeytanlar, işitme hırsızlığından ve onu kâhinlere atmalarından men edildi; **عِلمُ الكهَانة** bâtıl oldu. Allah, hak ile bâtılı ayırdığı **الفُرقان** ile kâhinlerin bâtıllarını yok etti. Allah, peygamberini vahiy ile, kâhinlerin kuşatmaya güç yetiremediği gayb bilgisinden dilediği şeye muttali kıldı. Artık bugün, Allah’ın hamdi ve lütfuyla, **كِهَانة** yoktur.
Hadiste: ( **إنّ الشياطين كانت تَسترِق السَّمَع في الجاهليَّة وتُلقيه إلى الكَهَنة فتَزيد فيه ما تَزِيد ويَقبله الكُفار منهم** ).
Ve **الكاهن** ayrıca Arapların sözünde: adamın işini üstlenen, ihtiyacında koşan ve kendisine dayandırılan sebeplerinden olan şeyleri yerine getiren kimsedir. Ve Kurayza ile Nadîr’e: **الكاهِنان** denilir; ikisi Medine’de Yahudilerin iki kabilesidir.
Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) merfû bir hadiste: **الكاهنين**’den bir adam çıkar; Kur’an’ı, hiç kimsenin onun okuyuşu gibi okumadığı bir okuyuşla okur. “Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî’dir” denildi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والنون وما يثلثهما)
(كنه)  الكاف والنون والهاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على غايةِ الشَّيء ونهايةِ وقتِه. يقال: بلغْتُ كُنْهَ هذا الأمرِ، أي غايتَه وحِينَه الذي هُوَ له.
(كنو)  الكاف والنون والحرف المعتل يدلُّ على توريةٍ عن اسمٍ بغيره. يقال: كنيت عن كذا. إذا تكلَّمت بغيره مما يُستَدَلُّ به عليه. وكَنَوْتُ أيضاً. ومِمَّا يوضِّح هذا قول القائل:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])ألا تراه جعلَ الكِنايةَ مقابِلة للمصارحة. ولذلك تسمَّى الكُنْية كُنيةً، كأنَّها توريةٌ عن اسمه. وفي كتاب الخليل أنَّ الصَّواب أن يقال يُكْنَى بأبي عبد الله، ولا يقال يكنى بعبد الله. وكُنَى الرُّؤيا هي الأمثالُ التي يَضربُها مَلَكُ الرُّؤيا، يكْنِي بها عن أعيان([2]) الأمور.
(كنب)  الكاف والنون والباء كلمةٌ واحدةٌ لا تُفرّع. قالوا: الكَنَب: غِلَظٌ يعلو اليدينِ من العَمَل إذا مَجِلَتَا. قال:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
قال الأصمعيّ: أكنبَتْ يدُه، ولا يقال كَنِبت. وممّا ليس من هذا. الكَنِب، وهو نبتٌ. قال الطرِمَّاح:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])(كنت)  الكاف والنون والتاء كلمةٌ إن صحّتْ. يقولون: كَنَتَ، واكْتَنَتَ([5])، إذا لزِمَ وقَنِع. وقال عديّ([6]).
(كند)  الكاف والنون والدال أصل صحيحٌ واحد يدلُّ على القَطْع. يقال كَنَدَ الحبْلَ يكنُده كَنْداً. والكَنُود: الكفور للنِّعمة. وهو من الأوَّل، لأنَّه يكنُد الشكر، أي يقطعُه. ومن الباب: الأرضُ الكَنود، وهي التي لا تُنبِت. وقال الأعشى:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])وسمِّي كِندةُ فيما زعموا لأنَّه كَنَد أباه، أي فارَقَه ولحِق بأخواله ورأَسَهُم([8]) فقال له أبوه: كَندْتَ.
(كنر)  الكاف والنون والراء ليس هو عندنا أصلاً، وفيه كلمتان أظنُّهما فارسيَّتين. يقال الكِنَّار: الشُّقَّة من الثِّيَابِ الكَتَّانِ. ويقولون: الكِنَّارات: العِيدان أو الدُّفوف، تفتح كافها وتكسر.
(كنز)  الكاف والنون والزاء أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّع في شيء. من ذلك ناقة كِنَازُ اللَّحم، أي مجتمِعة. وكَنَزت التَّمْرَ في وعائه أكنِزُه. وكنَزت الكنْزَ أكنِزه. ويقولون في كَنْز التَّمر: هو زمن الكَنَاز. قال ابن السِّكِّيت: لم يُسمَع هذا إلاَّ بالفتح، أي إنَّه ليس هذا مما جاء على فِعال وفَعال كجِداد وجَداد.
(كنس)  الكاف والنون والسين أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على سَفْر شيءٍ عن وجهِ شيء، وهو كَشْفُه. والأصل الآخر يدلُّ على استخفاء.
فالأوَّل: كَنْس البيتِ، وهو سَفْرُ التُّرَابِ عن وجه أرضه. والمِكْنسة: آلة الكنْس. والكُناسَة: ما يكنَس.
والأصل الآخر: الكِناس: بيتُ الظَّبي. والكانس: الظبي يَدْخُل كِناسَه.
والكُنَّس: الكواكب تَكْنِسُ في بُروجها كما تَدخُل الظِّباءُ في كِناسها. قال أبو* عبيدة: تَكنِس في المَغيب.
(كنع)  الكاف والنون والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على تشنُّجٍ وتقبّض وتجمُّع. من ذلك الكَنَع في الأصابع، وهو تشنُّج وتقبُّض. يقال: كَنِعَتْ أصابعُه تَكنع كَنَعاً. ومنه تكنَّع فلانٌ بفلانٍ، إذا ضَبِث به. وكَنَعَت العُقاب إذا ضمَّت جناحَها للانقضاض. واكتَنَعَ القومُ، إذا مالوا([9]). [و] كَنَع الأمرُ: قرُب. ويقولون: كَنَع الرّجلُ وأكنَع، إذا لان. وهذا من الباب لأنه يتقبَّض ويتجمَّع. وفي الحديث: "أعوذُ بك من الكُنُوع([10])". فهذا من كَنَع.
(كنف)  الكاف والنون والفاء أصلٌ صحيح واحد يدلُّ على سَتْر. من ذلك الكَنِيف، هو السَّاتر. وزعم ناسٌ أنَّ الترسَ يسمَّى كنيفاً لأنّه ساتر. وكلُّ حظيرةٍ ساترةٍ عند العرب كَنِيف. قال عُروة:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])ومن الباب كَنَفْتُ فلاناً وأكنفتُه. وكَنَفَا الطّائرِ: جناحاه، لأنَّهما يستُرانِه. ومنه الكِنْف، لأنَّه يستُر ما فيه. وفي قول عمر لعبد الله بن مسعود: "كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلماً"، أراد به تصغير كِنْف. وناقةٌ كَنوفٌ: يصيبها البردُ، فهي تَسَتَّرُ بسائر الإبل. ويقال: حظَرت للإبل حظيرةً، وكنَفْتُ لها وكَنَفْتُها أكنُفها. فأمَّا قولُهم: كَنَفتُ عن الشَّيء: عدلت، وإنشادُهم:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
فليس ذلك بملخَّص على القياس الذي ذكرناه، وإنما المعنى عدلت عنه متوارياً ومتستِّراً بغيره.
--------------ـــ
([1]) البيت في اللسان (قذر، كنى). وأنشده في إصلاح المنطق 157. وقذور: اسم امرأة والقذور من النساء: التي تتنَزه عن الأقذار.
([2]) وكذا في اللسان. وفي المجمل: "عن أعنان". والأعنان: الأطراف والنواحِي.
([3]) أنشده في مجالس ثعلب 525 واللسان (كنب) برواية: "كفاك".
([4]) ديوان الطرماح 128 واللسان (كنب). ورواية الديوان: "معاليات عن الخنزير" وفي شرحه: "معاليات: مرتفعات عن أكل لحم الخنزير".
([5]) في الأصل: "وأكنت" صوابه في المجمل والقاموس. ولم ترد المادة في اللسان.
([6]) كذا في الأصل، وفي المجمل: "وهو في شعر عدي"، ولم أعثر على شاهده بعد.
([7]) ديوان الأعشى 500 واللسان (كند).
([8]) في الأصل: "وأسهم"، صوابه في المجمل.
([9]) في الأصل: "قالوا". وفي اللسان: "واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف" وفي المجمل: "واكتنع القوم، إذا تجمعوا"، ومثله في موضع آخر من اللسان.
([10]) في اللسان: "الأصمعي: سمعت أعرابياً يقول في دعائه: رب أعوذ بك من الخنوع والكنوع".
([11]) البيت في ديوان عروة 88 ومعجم البلدان (ماوان). وقد استشهد به السيوطي في همع الهوامع (2: 116) على الفصل بين الصفة والموصوف بمباين محض.
([12]) للقطامي في ديوانه 25 واللسان (كنف). وصدره:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** و**النون** وما يثلثهما)
(**كنه**)  **الكاف** ve**النون** ve**الهاء** tek bir kelimedir; bir şeyin gayesine ve vaktinin sonuna delâlet eder. Denir: “Bu işin **كُنْهَ**’ine ulaştım”; yani onun gayesine ve ona ait olan vaktine.

(**كنو**)  **الكاف** ve**النون** ve illetli harf, bir ismi başkasıyla örtülü söylemeye delâlet eder. Denir: “Şundan **كنيت**”; yani onunla delâlet olunan başka bir şeyle konuştun. Ve “**كَنَوْتُ**” da (denir). Bunu açıklayan şeylerden biri, söyleyenin sözüdür:
وإنِّي لأكنو عن قَذُورَ بغيرِها *** وأُعرِبُ أحياناً بها فأُصارِحُ([1])
Görmez misin, **الكِناية**’yi **المصارحة**’ye karşılık kıldı. Bundan dolayı **الكُنْية** “**كُنية**” diye adlandırılır; sanki onun isminden bir örtülü söyleyiş gibidir. Halîl’in kitabında, doğru olanın “**يُكْنَى** بأبي عبد الله” denmesi olduğu, “يكنى بعبد الله” denmeyeceği vardır. Ve rüyanın **كُنَى**’ları, rüya meleğinin vurduğu misallerdir; onlarla işlerin aynları hakkında kinayede bulunur.

(**كنب**)  **الكاف** ve**النون** ve**الباء** dallandırılmayan tek bir kelimedir. Dediler: **الكَنَب**: iki el işten dolayı kabalaşıp nasırlaştığında onların üzerine çıkan bir kalınlıktır. Dedi:
* قد أكنَبَتْ يدايَ بعدَ لينِ([3]) *
Asma‘î dedi: “**أكنبَتْ** eli”; “**كَنِبت**” denmez. Ve bundan olmayan şeylerdendir: **الكَنِب**; o bir bitkidir. Tarimmah dedi:
مُعاليات عن الأرياف مسكنُها *** أطرافُ نجدٍ بأرض الطَّلح والكَنِبِ([4])(**كنت**)  **الكاف** ve**النون** ve**التاء**—eğer sahihse—bir kelimedir. Derler: “**كَنَتَ**” ve “**واكْتَنَتَ**”([5]); yerleşip (ona) bağlandı ve kanaat ettiğinde. Ve ‘Adiyy dedi([6]).

(**كند**)  **الكاف** ve**النون** ve**الدال** tek sahih bir asıldır; kesmeye delâlet eder. Denir: “İpi **كَنَدَ** eder; onu **كَنْداً** **يكنُده**.” Ve **الكَنُود**: nimete karşı nankör olandır. Bu, birincidendir; çünkü şükrü **يكنُد** eder; yani onu keser. Babdandır: **الأرضُ الكَنود**; o, bitirmeyen (toprak)tır. A‘şâ dedi:
أَمِيطِي تُمِيطي بصُلْبِ الفُؤاد *** وَصُولِ حِبالٍ وكنَّادِها([7])
Ve **كِندةُ**—iddia ettiklerine göre—babasıyla **كَنَد** ettiği için adlandırıldı; yani ondan ayrıldı ve dayılarına katıldı ve onlara reis oldu([8]); babası ona dedi ki: “**كَندْتَ**.”

(**كنر**)  **الكاف** ve**النون** ve**الراء** bizce asıl değildir; onda iki kelime vardır, ikisini de Farsça sanıyorum. Denir: **الكِنَّار**: keten elbiselerden parça. Ve derler: **الكِنَّارات**: çalgı çubukları yahut defler; **كاف**’ı fetha ile ve kesra ile okunur.

(**كنز**)  **الكاف** ve**النون** ve**الزاء** sahih bir köktür; bir şeyde toplanmaya delâlet eder. Ondandır: eti **كِنَازُ** olan deve; yani toplanmış (derli toplu). Ve “hurmayı kabında **كَنَزتُ**; onu **أكنِزُه**.” Ve “hazineyi **كنَزت**; onu **أكنِزه**.” Ve hurmanın **كَنْز**’i hakkında derler: o, **الكَنَاز** zamanıdır. İbnü’s-Sikkît dedi: Bu, ancak fetha ile işitilmiştir; yani bu, **جِداد** ve **جَداد** gibi **فِعال** ve **فَعال** üzere gelenlerden değildir.

(**كنس**)  **الكاف** ve**النون** ve**السين** iki sahih asıldır: birisi, bir şeyin yüzünden bir şeyi süpürüp gidermeye delâlet eder; o, onun açığa çıkarılmasıdır. Diğer asıl ise gizlenmeye delâlet eder.
Birincisi: evin **كَنْس**’i; o, toprağı yerinin yüzünden süpürüp gidermektir. **المِكْنسة**: süpürme âleti. **الكُناسَة**: süpürülen şey.
Diğer asıl: **الكِناس**: ceylanın evi. **الكانس**: ceylan; **كِناس**’ına girer.
Ve **الكُنَّس**: yıldızlar burçlarında **تَكْنِسُ** eder; tıpkı ceylanların **كِناس**’larına girmesi gibi. Ebû ‘Ubeyde dedi: batışta **تَكنِس** eder.

(**كنع**)  **الكاف** ve**النون** ve**العين** sahih bir asıldır; kasılmaya, büzülmeye ve toplanmaya delâlet eder. Ondandır: parmaklarda **الكَنَع**; o, kasılma ve büzülmedir. Denir: “Parmakları **كَنِعَتْ**; **كَنَعاً** **تَكنع** eder.” Ondandır: “Falan, falana **تكنَّع** etti”; ona yapışıp tutunduğunda. Ve kartal **كَنَعَت** ettiğinde; saldırmak için kanadını topladığında. Ve kavim **اكتَنَعَ** ettiğinde; meylettiklerinde([9]). Ve **كَنَع** olan iş: yaklaştı. Ve derler: Adam **كَنَع** etti ve **أكنَع** etti; yumuşadığında. Bu, babdandır; çünkü büzülür ve toplanır. Hadiste: “**أعوذُ بك من الكُنُوع([10])**.” Bu, **كَنَع**’dandır.

(**كنف**)  **الكاف** ve**النون** ve**الفاء** tek sahih bir asıldır; örtmeye delâlet eder. Ondandır: **الكَنِيف**; o, örtendir. Bir topluluk, kalkanın “**كنيفاً**” diye adlandırıldığını iddia etti; çünkü o örtendir. Araplarda her örten çit **كَنِيف**’tir. ‘Urve dedi:
أقولُ لقومٍ في الكنيف تَروَّحُوا *** عشِيَّةَ بتنا عند ماوَانَ، رُزَّحِ([11])
Babdandır: “Falanı **كَنَفْتُ** ve onu **أكنفتُ**.” Ve kuşun **كَنَفَا**’sı: iki kanadıdır; çünkü onu örterler. Ondandır: **الكِنْف**; çünkü içindekini örter. Ve Ömer’in Abdullah b. Mes‘ûd’a sözünde: “**كُنَيْفٌ مُلِئَ عِلماً**”; bununla **كِنْف**’in küçültmesini kastetti. Ve **كَنوفٌ** deve: ona soğuk isabet eder; o da diğer develerle örtünür. Ve denir: Develer için bir çit yaptım; ve onlar için **كنَفْتُ** ve onları **كنَفْتُ**; onu **أكنُفها**. Ama onların “Bir şeyden **كَنَفتُ**: saptım” sözü ve onların şu inşadı:
* ليُعْلَم ما فينا عن البَيع كانفُ([12]) *
Bu, zikrettiğimiz kıyasa göre arıtılmış değildir; ancak mânâ: ondan, başkasıyla örtünerek ve gizlenerek saptım.

--------------ـــ
([1]) Beyit Lisân’da (**قذر**، **كنى**)dadır. Onu İslâhu’l-Mantık 157’de rivayet etti. Ve **قذور**: bir kadının adıdır; ve kadınlardan **القذور**: pisliklerden uzak duran (kadın)dır.
([2]) Lisân’da da böyledir. Mücmel’de: “عن أعنان”. Ve **الأعنان**: uçlar ve taraflar.
([3]) Onu Mecâlisü Sa‘leb 525’te ve Lisân’da (**كنب**) rivayetinde: “كفاك” ile rivayet etti.
([4]) Dîvânü’t-Tarimmah 128 ve Lisân (**كنب**). Dîvân rivayeti: “معاليات عن الخنزير”; şerhinde: “**معاليات**: domuz eti yemekten yüksek (uzak)”.
([5]) Asılda: “وأكنت”; doğrusu Mücmel ve Kâmûs’tadır. Madde Lisân’da gelmemiştir.
([6]) Asılda böyledir; Mücmel’de: “وهو في شعر عدي”; şahidini henüz bulamadım.
([7]) Dîvânü’l-A‘şâ 500 ve Lisân (**كند**).
([8]) Asılda: “وأسهم”; doğrusu Mücmel’dedir.
([9]) Asılda: “قالوا”. Lisân’da: “واكتنع عليه: تعطف، والاكتناع: التعطف” Mücmel’de: “واكتنع القوم، إذا تجمعوا”; Lisân’ın başka bir yerinde de bunun gibidir.
([10]) Lisân’da: “الأصمعي: سمعت أعرابياً يقول في دعائه: رب أعوذ بك من الخنوع والكنوع”.
([11]) Beyit Dîvânü ‘Urve 88 ve Mu‘cemü’l-Büldân (**ماوان**)dadır. Süyûtî onu Hem‘u’l-Hevâmi‘ (2: 116)’da, sıfat ile mevsûf arasını sırf bir ayrıkla ayırmaya delil olarak getirdi.
([12]) Katamî’nin dîvânında 25 ve Lisân’da (**كنف**). Ve onun صدر’ı:
* فصالوا وصلنا واتقونا بماكر *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ن ه
سله عن كنه الأمر‏:‏ عن حقيقته وكيفيته‏.‏
وأتيته في غير كنهه‏.‏
في غير وقته‏.‏
واكتنه الأمر‏:‏ بلغ كنهه‏.‏
وعندي من السرور بمكانك ما لا يكتنهه الوصفُ.‏ُ
وأكنَهَ الأمرَ‏:‏ بلّغه غايته‏.‏
وسحابٌ كَنَهْوَرٌ: ضِخامٌ بِيضٌ.

##### Türkçe

ك ن ه
Ona işin **كنه**’i hakkında sor: onun hakikati ve keyfiyeti hakkında.
Ona, onun **كنه**’i dışında geldim.
Onun vakti dışında.
İşi **اكتنه** etti: onun **كنه**’ine ulaştı.
Bende, senin mekânın sebebiyle öyle bir sevinç vardır ki onu vasıf **يكتنهه**.
İşi **أكنَهَ** etti: onu gayesine ulaştırdı.
**سحابٌ كَنَهْوَرٌ**: iri, beyaz(lar).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كُنْهُ كلِّ شيءٍ قَدْرُه ونِهايتُه وغايَتُه. يقال: اعْرِفْه كُنْهَ المعرفةِ، وفي بعض المعاني: كُنْهُ كلِّ شيءٍ وَقْتُه ووَجْهُه. تقول: بلَغْتُ كُنْهَ
هذا الأَمر أَي غايَته، وفعلت كذا في غير كُنْهِه؛ وأَنشد: وإنَّ كلامَ المَرْءِ في غير كُنْهِه
لَكالنَبْلِ تَهْوِي ليس فيها نِصالُها
الجوهري: لا يُشْتقُّ منه فِعْلٌ، وقولهم: لا يَكْتَنِهُه الوصفُ بمعنى لا يَبْلغ كُنْهَه، كلامٌ
مولَّد. الأَزهري: اكْتَنَهْتُ الأَمرَ اكْتِناهاً إذا بلَغْتَ كُنْهَه. ابن الأَعرابي: الكُنْه جوهر الشيء، والكُنْهُ الوقتُ، تقول: تَكَلَّم في كُنْهِ الأَمر أَي في وقْتِه. وفي الحديث: مَنْ قَتَلَ مُعاهَداً في غير كُنْهِه، يعني مَنْ قَتَلَه في غير وقته أَو غايةِ أَمره الذي يجوز فيه قتله؛ ومنه الحديث: لا تَسْأَلِ المرأَةُ طَلاقَها في غير كُنْهِه أَي في غير أَن تَبْلُغَ من الأَذَى إلى الغاية التي تُعْذَرُ في سُؤال الطلاق معها. والكُنْهُ: نهايةُ الشيء وحقيقته.

##### Türkçe

**كُنْهُ** her şeyin ölçüsü, sonu ve gayesidir. Denir ki: Onu bil,
**كُنْهَ المعرفةِ** (marifetin künhünü). Bazı manalarda: **كُنْهُ** her şeyin vakti ve vechidir. Dersin ki:
Bu işin **كُنْهَ**’ine ulaştım, yani onun gayesine; ve şöyle yaptım, onun **كُنْهِه**’inde olmaksızın; ve inşad etti:
Ve şüphesiz kişinin sözü, **كُنْهِه**’inde olmaksızın,
uçup giden oklara benzer; onlarda temrenleri yoktur.
Cevherî: Ondan bir fiil türetilmez; onların sözü: “Vasf onu **يَكْتَنِهُه**” yani
onun **كُنْهَه**’ine ulaşmaz, sözü
müvelleddir. Ezherî: **اكْتَنَهْتُ الأَمرَ اكْتِناهاً**; **كُنْهَه**’ine ulaştığın zaman.
İbnü’l-A‘râbî: **الكُنْه** şeyin cevheridir; ve **الكُنْهُ** vakittir; dersin ki: Konuş
işin **كُنْهِ**’inde, yani onun vaktinde. Hadiste: “Kim bir muâhedi
**كُنْهِه**’inde olmaksızın öldürürse”; yani kim onu vaktinin dışında yahut öldürülmesinin caiz olduğu işinin gayesinin dışında öldürürse; ve ondan hadistir: “Kadın, onun **كُنْهِه**’inde olmaksızın taleb etmesin”, yani
eziyetin, onunla birlikte talak istemede mazur görüleceği gayeye ulaşması dışında. Ve **الكُنْهُ**: şeyin sonu ve hakikatidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ن ه * * كُنْهُ * الشيء نهايته يقال أعرفه كنه المعرفة وقولهم لا * يَكْتَنِهُهُ * الوصف بمعنى لا يبلغ كنهه كلام مولد

##### Türkçe

* ك ن ه * **كُنْهُ** şeyin nihayetidir; denilir: Onu **كنه** marifetle bilirim. Ve onların sözü: Sıfat onu **يَكْتَنِهُهُ** değil; “yani onun **كنه**’ine söz ulaşmaz.” Müvelled sözdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الكُنْهُ ، بالضَّمِّ : جَوْهَرُ الشَّيءِ ) ؛ ) عن ابنِ الأعْرابيِّ .
( و ) أَيْضاً : ( غايَتُه ) ونِهايَتُه . يقالُ : أَعْرِفْه كُنْهَ المَعْرِفَةِ .
وبَلَغْتُ كُنْهَ هذا الأمْر : أَي غايَتَه .
( و ) قالَ ابنُ دُرَيْدٍ : يكونُ كُنْهُ

الشيءِ ( قَدْرُهُ ) . ) يقالُ : فَعَلَ فَوْقَ كُنْه اسْتِحْقاقه .
( و ) في بعضِ المعاني : كُنْهُ كُلِّ شيءٍ ( وَقْتُه ) وَوَجْهُهُ ؛ ومنه قَوْلُ الشاعِرِ :
وإنَّ كلامَ المَرْءِ في غيرِ كُنْهِهِلَكالنَّبْلِ يَهْوِي ليسَ فيه نِصالُهاقالَ الجوْهرِيُّ : ولا يُشْتَقُّ منه فعْلٌ .
وفي الحدِيثِ : ( مَنْ قَتَلَ مُعاهَداً في غيرِ كُنْهِه ) ، يعْنِي في غيرِ وَقْتِه أَو غايةِ أَمْرِه الذي يَجوزُ فيه قَتْله .
وفي حديثٍ آخر : ( لا تَسْأَلِ المرْأَةُ طَلاقَها في غيرِ كُنْهِه ) ، أَي في غيرِ أن تَبْلُغَ من الأَذَى إلى الغايَةِ التي تُعْذَرُ في سُؤَالِ الطَّلاقِ معها .
( و ) يقالُ : هو في كُنْهِه ، أَي في ( وَجْهِه .
( واكْتَنَهَهُ وأَكْنَهَهُ : بَلَغَ كُنْهَهُ ) ، الأُولى نَقَلَها الأزْهرِيُّ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : وقوْلُهم : لا يَكْتَنِهُه الوَصْفُ بمعْنَى لا يَبْلغ كُنْهَه ، كَلامٌ مُولَّدٌ .
ونَقَلَه شرَّاحُ المفْتاحِ وأَبو البَقاءِ هكذا .
وصَحَّحَه الأزْهرِيُّ وغيرُهُ .
( والكَنْهانُ : نباتٌ يُشْبِهُ وَرَقُهُ وَرَق الحَبَّةِ الخَضْراءِ طَرَّادٌ للعقارِبِ جِدًّا يُؤْكَلُ وَرَقُها فيُسَخِّنُ الكَبِدَ والطِّحالَ والدِّماغَ والبَدَنَ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
كُنْهُ الشيءِ : حَقيقَتُهُ وكَيْفيَّتُهُ ؛ نَقَلَهُ الزَّمَخْشريُّ .
ونَسَبَهُ ابنُ دُرَيْدٍ للعامَّةِ وأَقَرَّه الجماهيرُ واسْتَعْملُوه فيها حتى صارَ أَشْهَر مِن هذه المعاني التي ذُكِرَتْ . ذَكَرَه ابنُ هِلالِ في كتابِ الفُرُوقِ .
وكنه أَي اكتنه .

##### Türkçe

: ( **الكُنْهُ** , ضamme ile: şeyin cevheri ) ؛ İbnü’l-A‘râbî’den.
( ve ) ayrıca: ( onun gayesi ) ve nihayeti. Denilir: Onu, marifetin **كُنْهَ**’iyle bil.
Ve bu işin **كُنْهَ**’ine ulaştım: yani onun gayesine.
( ve ) İbn Düreyd dedi: şeyin **كُنْهُ**’ü ( onun miktarıdır ). ) Denilir: İstihkakının **كُنْه**’ünün üstünde yaptı.
( ve ) bazı manalarda: her şeyin **كُنْهُ**’ü ( onun vakti ) ve vechidir; bundan şairin sözü:
Ve şüphesiz kişinin sözü, **كُنْهِه**’inin dışında, uçup giden oka benzer; onda temrenleri yoktur
Cevherî dedi: Ondan bir fiil türetilmez.
Hadiste: ( Kim bir muâhedi **كُنْهِه**’inin dışında öldürürse ), yani onun vaktinin dışında yahut onu öldürmenin caiz olduğu işinin gayesinin dışında.
Başka bir hadiste: ( Kadın, **كُنْهِه**’inin dışında boşanmasını istemesin ), yani eziyetten, onunla birlikte boşanma istemesinde mazur görüleceği gayeye ulaşmaksızın.
( ve ) denilir: O, **كُنْهِه**’indedir, yani ( onun vechindedir ).
( **واكْتَنَهَهُ** ve **أَكْنَهَهُ**: onun **كُنْهَهُ**’ine ulaştı ), birincisini Ezherî nakletti.
Cevherî dedi: Onların sözü: vasıf onu **يَكْتَنِهُه** değil, “onun **كُنْهَهُ**’ine ulaşmaz” manasında, müvelled bir sözdür.
Miftâh şârihleri ve Ebû’l-Bekâ bunu böyle nakletti.
Ezherî ve başkası onu sahih kıldı.
( **والكَنْهانُ**: yaprağı yeşil habbenin yaprağına benzeyen bir bitkidir; akrepleri pek çok kovucudur; yaprağı yenir de karaciğeri, dalağı, beyni ve bedeni ısıtır ).
( Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
Şeyin **كُنْهُ**’ü: onun hakikati ve keyfiyetidir; Zemahşerî onu nakletti.
İbn Düreyd onu avama nisbet etti ve cumhur onu kabul etti ve onda kullandılar; nihayet zikredilen bu manalardan daha meşhur oldu. Bunu İbn Hilâl, el-Furûk kitabında zikretti.
Ve **كنه** yani **اكتنه**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

أَكْنَهَ
4 أَكْنَهَ ذ : see an ex. in a verse cited voce مَعَسٌّ.

كُنْهٌ
كُنْهٌ ذ : see فَصٌّ. ― -b2- كُنْهٌ may often be rendered Entity.

##### Türkçe

**أَكْنَهَ**
4 **أَكْنَهَ** **ذ**: **مَعَسٌّ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.

**كُنْهٌ**
**كُنْهٌ** **ذ**: **فَصٌّ**’a bak. ― -b2- **كُنْهٌ** çoğu kez “Varlık” diye tercüme edilebilir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَنَهَ
كَنَهَ أَكْنَهَ IV ,
a.  Reached the end; culminated.

اِكْتَنَهَ
اِكْتَنَهَ VIII ,
a.  see IV .

كُنْه
كُنْه 3 ,
a.  Extremity; highest point, acme.

b.  Substance, essence.

c.  Quantity.

d.  Manner, fashion.

e.  Opportune moment.

كَنْهَاْنُ
كَنْهَاْنُ 33 ,
a.  A tree.

كَلَام فِى غَيْر كُنْهِهِ
كَلَام فِى غَيْر كُنْهِهِ
a.  Inopportune talk.

يَعْرِفُهُ كُنْهَ المَعْرِفَة
يَعْرِفُهُ كُنْهَ المَعْرِفَة
a.  He knows it thoroughly.

كَنْهَبَُل
كَنْهَبَُل
a.  A tree.

b.  A species of barley.

كَنْهَدَل
كَنْهَدَل
a.  Stout; strong.

كَنَهْوَر
كَنَهْوَر
a.  Cloud-bank.

##### Türkçe

كَنَهَ
كَنَهَ أَكْنَهَ IV ,
a. Sonuna ulaştı; nihayete erdi.

اِكْتَنَهَ
اِكْتَنَهَ VIII ,
a. IV’e bak.

كُنْه
كُنْه 3 ,
a. Uç nokta; en yüksek nokta, zirve.

b. Cevher, öz.

c. Miktar.

d. Tarz, biçim.

e. Uygun an.

كَنْهَاْنُ
كَنْهَاْنُ 33 ,
a. Bir ağaç.

كَلَام فِى غَيْر كُنْهِهِ
كَلَام فِى غَيْر كُنْهِهِ
a. Uygunsuz konuşma.

يَعْرِفُهُ كُنْهَ المَعْرِفَة
يَعْرِفُهُ كُنْهَ المَعْرِفَة
a. Onu tam olarak bilir.

كَنْهَبَُل
كَنْهَبَُل
a. Bir ağaç.

b. Arpanın bir türü.

كَنْهَدَل
كَنْهَدَل
a. İri yapılı; güçlü.

كَنَهْوَر
كَنَهْوَر
a. Bulut yığını.
