# كها (ك-ه-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ه - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D8%A7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والهاء وما يثلثهما)
(كها)  الكاف والهاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة لا تنقاس ولا يُفرَّع عنها. ويقولون للنَّاقة الضَّخمة: كَهَاةٌ. قال:
إذَا عَرَِضَتْ منها كَهَاةٌ سمينةٌ	 *** فلا تُهدِ منها واتَّشِقْ وتجَبْجَبِ([1])(كهب)  الكاف والهاء والباء كلمةٌ. يقولون للغُبرة المَشُوبةِ سواداً في الإبل كُهْبَةٌ.
(كهد)  الكاف والهاء والدال، يقولون فيه شيئاً يدلُّ على تحرُّكٍ إلى فوق. يقولون: كَهَدَ الحِمارُ، إذا رَقَص في مِشْيته. وأكهدتُه: أرقصتُه، في شِعر الفرزدق:
* يُكْهِدُون الحُمُرْ([2]) *
ويقولون: اكْوَهَدَّ الفَرْخُ، إذا تحرَّك ليرتفع.
(كهر)  الكاف والهاء والراء كلمتانِ متباعدتانِ جداً: الأولى الانتهار، يقال كَهَرَهْ يَكْهَرُه كَهْراً. وفي الحديث: "بأبي وأمي ما كَهَرَني ولا شَتَمنِي". وقرأ ناسٌ: ﴿فأمَّا اليَتِيمَ فَلاَ تَكْهَرْ([3])﴾ [الضحى 9].
والأصل الآخَر: كَهْرُ النَّهارِ، وهو ارتفاعُه، يقال كَهَرَ يَكْهَرُ. قال:
* وإذا العانة في كَهْر الضُّحى([4]) *
(كهف)  الكاف والهاء والفاء كلمةٌ واحدة، وهي غارٌ في جَبَل، وجمعه كُهوف.
(كهل)  الكاف والهاء واللام أصلٌ يدلُّ على قُوَّة في الشَّيء أو اجتماع جِبِلَّة. من ذلك الكَاهل: ما بين الكتِفين: سمِّي بذلك لقُوّته. ويقولون للرَّجُل المجتمِع إذا وَخَطه الشَّيب: كَهْل، وامرأة كَهْلة. قال:
ولا أعود بعدَها كَرِيَّا *** أُمارِسُ الكَهلة والصَّبِيَّا([5])وأمَّا قولُهم للنَّبات: اكتَهَلَ، فإنما [هو] تشبيه بالرّجل الكهل. واكتهالُ الروضة: أن يعمَّها النَّوْر. قال الأعشى:
* مُؤزَّر بعَميم النبتِ مكتهلُ([6]) *
(كهم)  الكاف والهاء والميم أُصَيلٌ يدلُّ على كَلالٍ وبُطْء. من ذلك الفَرس الكَهَام: البَطيء. والسَّيف الكَهام: الكليل. واللِّسان الكَهام:العييّ. ثم يقولون للمُسِنّ كَهْكَمٌ. ويقولون: أكْهَمَ بَصرُه، إذا رَقَّ.
(كهن)  الكاف والهاء والنون كلمةٌ واحدة. وهي الكاهن، وقد تكهَّنَ يَتَكهَّن. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) البيت لخمام بن زيد مناة اليربوعي، كما في اللسان (جبب)، وفي (كها، وشق) بدون نسبة. وقد سبق في (عرض).
([2]) في المجمل: "الحمير".
([3]) هي قراءة ابن مسعود وإبراهيم التيمي. تفسير أبي حيان (8: 486).
([4]) صدر بيت لعدي بن زيد، كما في اللسان (كهر). وعجزه:
* دونها أحقب ذو لحم زيم *
([5]) الرجز لعذافر الكندي، كما في (كرا). وأنشده في (كهل) بدون نسبة.
([6]) صدره كما في ديوانه 43 واللسان (كهل):
* يضاحك الشمس منها كوكب شرق *

ـ

##### Türkçe

(كaf ve **الهاء** ve ikisini üçleyen şey babı)
(**كها**)  **الكاف** ve **الهاء** ve illetli harf bir tek kelimedir; kıyas edilmez ve ondan türetme yapılmaz. Ve iri deveye: **كَهَاةٌ** derler. Dedi ki:
Eğer ondan semiz bir **كَهَاةٌ** arz olursa	 *** ondan hediye etme; ve **اتَّشِقْ** ve **تَجَبْجَبِ**([1])(**كهب**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الباء** bir kelimedir. Develerde siyahlıkla karışmış toza: **كُهْبَةٌ** derler.
(**كهد**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الدال**; onda yukarıya doğru bir hareketi gösteren bir şey söylerler. Derler ki: **كَهَدَ** eşek; yürüyüşünde raks ettiğinde. Ve **أكهدتُه**: onu raks ettirdim; Ferazdak’ın şiirinde:
* **يُكْهِدُون** **الحُمُرْ**([2]) *
Ve derler ki: **اكْوَهَدَّ** civciv; yükselmek için hareket ettiğinde.
(**كهر**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الراء** çok uzak iki kelimedir: birincisi azarlamadır; **كَهَرَهْ** **يَكْهَرُه** **كَهْراً** denir. Ve hadiste: “Babam ve anam ona feda olsun; beni **كَهَرَني** etmedi ve bana sövmedi.” Ve bir topluluk okudu: ﴿Yetîme gelince, onu **تَكْهَرْ** etme([3])﴾ [ed-Duhâ 9].
Ve diğer asl: **كَهْرُ** gündüzdür; o, onun yükselmesidir; **كَهَرَ** **يَكْهَرُ** denir. Dedi ki:
* Ve **العانة** kuşluk vaktinin **كَهْر**’inde iken([4]) *
(**كهف**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الفاء** bir tek kelimedir; o, dağda bir mağaradır; çoğulu **كُهوف**’tur.
(**كهل**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **اللام** bir asıldır; bir şeyde kuvvete yahut tabiatın toplanmasına delâlet eder. Bundan: **الكَاهل**: iki kürek kemiği arasıdır; kuvveti sebebiyle böyle adlandırılmıştır. Ve saçı ağarıp da toplanık olan adama: **كَهْل** derler; ve kadın: **كَهْلة**. Dedi ki:
Ve ondan sonra bir daha **كَرِيَّا** olarak dönmem *** **الكَهلة** ve **الصَّبِيَّا** ile meşgul olurum([5])Ve bitki için onların sözü: **اكتَهَلَ** ise, ancak [o] kâhil adamla benzetmedir. Ve çayırın **اكتهالُ**’i: çiçeğin onu kaplamasıdır. A‘şâ dedi ki:
* Bol bitkiyle kuşanmış, **مكتهلُ**([6]) *
(**كهم**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الميم** bir asılcık olup bitkinliğe ve yavaşlığa delâlet eder. Bundan: **الكَهَام** at: yavaş olan. Ve **الكَهام** kılıç: körelmiş olan. Ve **الكَهام** dil: tutuk olan. Sonra yaşlıya **كَهْكَمٌ** derler. Ve derler ki: **أكْهَمَ** görmesi; inceldiğinde.
(**كهن**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **النون** bir tek kelimedir. O, **الكاهن**’dir; ve **تَكهَّنَ** **يَتَكهَّن**. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Beyit, Lisân’da (جبب) geçtiği üzere, Humâm b. Zeyd Menât el-Yerbû‘î’nindir; (كها، وشق)’ta nisbesizdir. (عرض)’da daha önce geçti.
([2]) el-Mücmel’de: “**الحمير**”.
([3]) Bu, İbn Mes‘ûd ve İbrâhîm et-Teymî’nin kıraatidir. Ebû Hayyân tefsiri (8: 486).
([4]) ‘Adî b. Zeyd’in bir beytinin صدر’ıdır; Lisân’da (كهر) geçtiği üzere. Onun عجز’i:
* Onun altında etli, uzun süreli bir **أحقب** **ذو لحم زيم** *
([5]) Recez, (كرا)’da olduğu üzere, ‘Azâfir el-Kindî’nindir. (كهل)’de nisbesiz olarak rivayet etti.
([6]) Onun صدر’ı, divanında 43 ve Lisân’da (كهل) olduğu üzere:
* Ondan güneşe güler, doğu yıldızı *

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ناقة كَهاةٌ: سَمِينة، وقيل: الكَهاةُ الناقة العظيمة؛ قال الشاعر: إِذا عَرَضَتْ منها كَهاةٌ سَمِينةٌ،
فَلا تُهْدِ مِنها، واتَّشِقْ وتَجَبْجَبِ
وقيل: الكَهاةُ الناقة الضَّخْمة التي كادت تدخل في السِّنّ؛ قال طرفة: فَمَرَّتْ كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ
عَقِيلةُ شَيْخٍ، كالوبيل، يَلَنْدَدِ
وقيل: هي الواسعة جلد الأَخْلاف لا جمع لها من لفظها، وقيل: ناقة كَهاة عظيمة السنام جليلة عند أَهلها. وفي الحديث: جاءت امرأَة إِلى ابن عباس، رضي الله عنهما، فقالت في نفسي مسأَلة وأَنا أَكْتَهِيكَ أَن أُشافِهَك بها أَي أُجِلُّك وأُعَظمك وأَحتشِمك، قال: فاكتبيها في بِطاقة أَي في رُقعة، ويقال في نِطاقة، والباء تبدل من النون في حروف كثيرة، قال: وهذا من قولهم للجبان أَكْهَى، وقد كَهِيَ يَكْهَى واكْتَهى، لأَن المحتشم تمنعه الهيبة عن الكلام. ورجل أَكْهَى أَي جَبان ضعيف، وقد كَهِيَ كَهًى؛ وقال الشَّنْفَرَى:
ولا حبَّاءٍ أَكْهَى مُرِبٍّ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأْنِه: كيف يَفْعَلُ؟
والأَكْهاء: النبَلاء من الرجال، قال: ويقال كاهاهُ إِذا فاخَرَه أَيهما أَعظمُ بَدناً، وهاكاهُ إِذا استصغر عَقْلَه.
وصَخْرةُ أَكْهَى: اسم جبل. وأَكْهَى: هَضْبة؛ قال ابن هَرمة: كما أَعْيَتْ على الراقين أَكْهَى
تَعَيَّتْ، لا مِياهَ ولا فِراغا
وقضى ابن سيده أَن أَلف كَهاة ياء، لأَن الأَلف ياء أَكثر منها واواً. أَبو عمرو: أَكْهَى الرجلُ إِذا سَخَّن أَطراف أَصابعه بنَفَسه، وكان في الأَصل أَكَهَّ فقُلبت إِحدى الهاءين ياء؛ وقول الشاعر:
وإِنْ يَكُ إِنْساً ما كَها الإِنسُ يَفْعَل
(* قوله« وان يك إلخ» صدره كما في التكملة: فان يك من جن فأَبرح طارقاً) يريد: ما هكذا الإِنس تَفعل، فترك ذا وقدم الكاف.

##### Türkçe

**ناقة كَهاةٌ**: semiz; ve denildi ki: **الكَهاةُ** büyük deve; şair dedi ki:
Eğer ondan semiz bir **كَهاةٌ** ortaya çıkarsa,
Ondan hediye etme; ve kuşan ve kabar.

Ve denildi ki: **الكَهاةُ** yaşa girmeye neredeyse girmiş olan iri deve; Tarafe dedi ki:
Derken geçti: heybetli bir yanlı, bir örtü sahibi bir **كَهاةٌ**
Bir şeyhin seçkini; sağanak gibi; sendeleyip durur.

Ve denildi ki: o, memelerin derisi geniş olandır; onun lafzından bir çoğulu yoktur; ve denildi ki: **ناقة كَهاة** hörgücü büyük, kendi ehli yanında heybetli. Ve hadiste: bir kadın İbn Abbas’a geldi, Allah ikisinden de razı olsun, sonra dedi: içimde bir mesele var ve ben seni onunla yüz yüze konuşmaktan **أَكْتَهِيكَ**; yani seni yüceltirim ve seni büyütürüm ve senden çekinirim. Dedi: öyleyse onu bir **بِطاقة**’ya, yani bir **رُقعة**’ya yaz; ve **نِطاقة**’da denilir; ve **الباء** birçok harfte **النون**’dan بدل edilir. Dedi: ve bu, onların korkağa **أَكْهَى** demelerindendir; ve gerçekten **كَهِيَ يَكْهَى** ve **اكْتَهى**; çünkü çekinen kimseyi heybet konuşmadan alıkoyar. Ve **رجل أَكْهَى**: yani korkak, zayıf; ve gerçekten **كَهِيَ كَهًى**; ve **الشَّنْفَرَى** dedi ki:
Ve ne de bir **حبَّاءٍ**; **أَكْهَى**; karısının yanında oturup kalan,
Onu kendi işi hakkında gözetler: nasıl yapacak?

Ve **الأَكْهاء**: erkeklerden soylular; dedi: ve **كاهاهُ** denilir, onunla övünüşürse: hangisi beden bakımından daha büyük? Ve **هاكاهُ**: aklını küçük görürse.

Ve **صَخْرةُ أَكْهَى**: bir dağın adı. Ve **أَكْهَى**: bir tepe; İbn Herme dedi ki:
Nasıl ki okuyuculara karşı **أَكْهَى** güç yetiremedi,
Şaşırdı; ne sular var ne de boşluk.

Ve İbn Sîde hükmetti ki **كَهاة**’nin elif’i yâ’dır; çünkü elifin yâ olması, vâv olmasından daha çoktur.

Ebû Amr: adam **أَكْهَى** olur, eğer parmaklarının uçlarını nefesiyle ısıtırsa; ve aslında **أَكَهَّ** idi; sonra iki **الهاء**’dan biri yâ’ya çevrildi; ve şairin sözü:
Ve eğer bir insan olursa, insanın yaptığı gibi **كها** yapmaz
(* Onun sözü: «وان يك إلخ»; صدرُه tekmilede olduğu gibi: فان يك من جن فأَبرح طارقاً)
İster: insan böyle yapmaz; sonra **ذا**’yı bıraktı ve **الكاف**’ı öne aldı.
