# كها — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كها](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كها

ناقة كَهاةٌ: سَمِينة، وقيل: الكَهاةُ الناقة العظيمة؛ قال الشاعر: إِذا عَرَضَتْ منها كَهاةٌ سَمِينةٌ،
فَلا تُهْدِ مِنها، واتَّشِقْ وتَجَبْجَبِ
وقيل: الكَهاةُ الناقة الضَّخْمة التي كادت تدخل في السِّنّ؛ قال طرفة: فَمَرَّتْ كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ
عَقِيلةُ شَيْخٍ، كالوبيل، يَلَنْدَدِ
وقيل: هي الواسعة جلد الأَخْلاف لا جمع لها من لفظها، وقيل: ناقة كَهاة عظيمة السنام جليلة عند أَهلها. وفي الحديث: جاءت امرأَة إِلى ابن عباس، رضي الله عنهما، فقالت في نفسي مسأَلة وأَنا أَكْتَهِيكَ أَن أُشافِهَك بها أَي أُجِلُّك وأُعَظمك وأَحتشِمك، قال: فاكتبيها في بِطاقة أَي في رُقعة، ويقال في نِطاقة، والباء تبدل من النون في حروف كثيرة، قال: وهذا من قولهم للجبان أَكْهَى، وقد كَهِيَ يَكْهَى واكْتَهى، لأَن المحتشم تمنعه الهيبة عن الكلام. ورجل أَكْهَى أَي جَبان ضعيف، وقد كَهِيَ كَهًى؛ وقال الشَّنْفَرَى:
ولا حبَّاءٍ أَكْهَى مُرِبٍّ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأْنِه: كيف يَفْعَلُ؟
والأَكْهاء: النبَلاء من الرجال، قال: ويقال كاهاهُ إِذا فاخَرَه أَيهما أَعظمُ بَدناً، وهاكاهُ إِذا استصغر عَقْلَه.
وصَخْرةُ أَكْهَى: اسم جبل. وأَكْهَى: هَضْبة؛ قال ابن هَرمة: كما أَعْيَتْ على الراقين أَكْهَى
تَعَيَّتْ، لا مِياهَ ولا فِراغا
وقضى ابن سيده أَن أَلف كَهاة ياء، لأَن الأَلف ياء أَكثر منها واواً. أَبو عمرو: أَكْهَى الرجلُ إِذا سَخَّن أَطراف أَصابعه بنَفَسه، وكان في الأَصل أَكَهَّ فقُلبت إِحدى الهاءين ياء؛ وقول الشاعر:
وإِنْ يَكُ إِنْساً ما كَها الإِنسُ يَفْعَل
(* قوله« وان يك إلخ» صدره كما في التكملة: فان يك من جن فأَبرح طارقاً) يريد: ما هكذا الإِنس تَفعل، فترك ذا وقدم الكاف.

### Türkçe

**ناقة كَهاةٌ**: semiz; ve denildi ki: **الكَهاةُ** büyük deve; şair dedi ki:
Eğer ondan semiz bir **كَهاةٌ** ortaya çıkarsa,
Ondan hediye etme; ve kuşan ve kabar.

Ve denildi ki: **الكَهاةُ** yaşa girmeye neredeyse girmiş olan iri deve; Tarafe dedi ki:
Derken geçti: heybetli bir yanlı, bir örtü sahibi bir **كَهاةٌ**
Bir şeyhin seçkini; sağanak gibi; sendeleyip durur.

Ve denildi ki: o, memelerin derisi geniş olandır; onun lafzından bir çoğulu yoktur; ve denildi ki: **ناقة كَهاة** hörgücü büyük, kendi ehli yanında heybetli. Ve hadiste: bir kadın İbn Abbas’a geldi, Allah ikisinden de razı olsun, sonra dedi: içimde bir mesele var ve ben seni onunla yüz yüze konuşmaktan **أَكْتَهِيكَ**; yani seni yüceltirim ve seni büyütürüm ve senden çekinirim. Dedi: öyleyse onu bir **بِطاقة**’ya, yani bir **رُقعة**’ya yaz; ve **نِطاقة**’da denilir; ve **الباء** birçok harfte **النون**’dan بدل edilir. Dedi: ve bu, onların korkağa **أَكْهَى** demelerindendir; ve gerçekten **كَهِيَ يَكْهَى** ve **اكْتَهى**; çünkü çekinen kimseyi heybet konuşmadan alıkoyar. Ve **رجل أَكْهَى**: yani korkak, zayıf; ve gerçekten **كَهِيَ كَهًى**; ve **الشَّنْفَرَى** dedi ki:
Ve ne de bir **حبَّاءٍ**; **أَكْهَى**; karısının yanında oturup kalan,
Onu kendi işi hakkında gözetler: nasıl yapacak?

Ve **الأَكْهاء**: erkeklerden soylular; dedi: ve **كاهاهُ** denilir, onunla övünüşürse: hangisi beden bakımından daha büyük? Ve **هاكاهُ**: aklını küçük görürse.

Ve **صَخْرةُ أَكْهَى**: bir dağın adı. Ve **أَكْهَى**: bir tepe; İbn Herme dedi ki:
Nasıl ki okuyuculara karşı **أَكْهَى** güç yetiremedi,
Şaşırdı; ne sular var ne de boşluk.

Ve İbn Sîde hükmetti ki **كَهاة**’nin elif’i yâ’dır; çünkü elifin yâ olması, vâv olmasından daha çoktur.

Ebû Amr: adam **أَكْهَى** olur, eğer parmaklarının uçlarını nefesiyle ısıtırsa; ve aslında **أَكَهَّ** idi; sonra iki **الهاء**’dan biri yâ’ya çevrildi; ve şairin sözü:
Ve eğer bir insan olursa, insanın yaptığı gibi **كها** yapmaz
(* Onun sözü: «وان يك إلخ»; صدرُه tekmilede olduğu gibi: فان يك من جن فأَبرح طارقاً)
İster: insan böyle yapmaz; sonra **ذا**’yı bıraktı ve **الكاف**’ı öne aldı.
