# كهف (ك-ه-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kovuk

- Harfler: ك - ه - ف
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 2 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْكَهْفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%81%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Kovuk | 4 | 4 | [18:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:9.md) |
| [كَهْفِهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/siga/%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%92%D9%81%D9%90%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | فَعْلِهِمْ | Onların kovuğu | 2 | 2 | [18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:17.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (61 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Biçim gibi
2. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · “Rasad” gözetleyici demektir
3. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Seneler
4. [فجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Geniş boşluk
5. [أوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Eveye kuş yuvası demektir
6. [رقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Rakam Herhangi bir manayı taşıyan işarettir
7. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
8. [تسع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B3%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Suva tas demektir
9. [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Zeyr” ziyaret, “zira” ağacın güneş almasına mani olduğu…
10. [قرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kırpıntı demektir
11. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yüz
12. [عزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “A’zel(zal)” denk yapmak için bir torbada bulunanı iki…
13. [شمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sol
14. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
15. [لدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Katın
16. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Dal demektir
17. [فتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kepçe, kefe demektir
18. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
19. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Murar acı bir ağacın adıdır
20. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
21. [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kaldınız
22. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sülle çokluk demektir
23. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Güneş demektir
24. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
25. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
26. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örnek verdi
27. [زيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Zade : Azık demektir
28. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sağ yandır
29. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
30. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kulak demektir
31. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Su birikintisidir
32. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
33. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahip
34. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
35. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
36. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
37. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
38. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
39. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
40. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
41. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
42. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كهف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md), [لجا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A7.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Dağda veya kayalıkta bulunan, içine girilip barınılabilen geniş oyuk ve doğal korunak |
| Çekirdek Özet 2 | Baskı ve tehlike karşısında ilahi rahmete sığınarak içine çekilinen güvenli ve yalıtılmış mekan |
| Çekirdek Özet 3 | Zahiri dünyadan ve toplumsal yozlaşmadan korunmak için inşa edilen koruyucu kurumlaşma ve himaye alanı |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin yalnızca basit, dar ve tesadüfi bir taş kovuğu sayılarak, içerdiği genişlik, barınak ve bilinçli iltica boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كه | Yoğunlaşma, toplanma, gövdede bir hacim ve kuvvet oluşturma; nitekim [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) olgunlaşma ve gövdenin güç toplanmasını, [كهن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86.md) gizli bilgi veya güç merkezinde yoğunlaşmayı bildirir | ف | Çekirdekteki hacim ve toplanma hareketine açıklık, ağız ve kenar boyutu eklenerek dağ gövdesinde dışarıya ağzı açılan geniş bir iç kovuğa ve sığınak alanına dönüşmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Hacimsel bir boşluğu sarıp çevreleyen, içine alanı örten ve koruyan kavisli örtü |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçeride varlığını sürdüren canın, nefes alan hayatın ve sığınış bilincinin barınması |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | Dış dünyaya açılan kenar, geçit ve oyuğun girişi |
| كهف | Dışarıya açılan bir ağzı bulunan, canlıyı çepeçevre sarıp örterek dış tehlikelerden koruyan geniş barınak hacmi | Dağın veya yer kabuğunun kavis yaparak açıldığı, sığınan kişiyi içine alıp gözlerden saklayan geniş doğal kovuk |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağ veya sert arazide yer alan, dar kovuklardan farklı olarak birden fazla insanın yerleşip barınabileceği genişlikteki doğal mağara ve oyuk |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiir şahidinde kabile büyüğü veya cömert koruyucu, zayıfların ve sığınanların barındığı muhkem bir kehfe benzetilmiştir: وكنتَ لهم كَهْفاً حصيناً وجُنَّةٌ / يؤول إليها كَهْلُها ووَليدُهـا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin felaket veya tehdit anında arkasını yasladığı dayanak, kavminin sığınağı ve himaye merkezi anlamında mecazen kullanımı yaygındır; nitekim kabilenin koruyucu liderine kavminin kehfi denilirdi |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça كهف kökü, dağdaki geniş mağarayı ve mecazen güvenli sığınağı ifade eden özgül bir morfolojik yapıdır. Kuzeybatı Sami dillerinde genel mağara ve oyuk kavramları için daha çok Proto-Sami ortak mirası olan [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) ve [نقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%A8.md) kökleriyle ilişkili biçimler öne çıkarken, كهف kökü Güneybatı Sami ve Arap sahasında genişlik ve barınak vasfı taşıyan oyukları diğerlerinden ayırmak üzere belirginleşmiştir. Fonetik akrabalıklar bakımından kökün içindeki ك ve ه sesleri içbükeylik ve örtülme hissini taşır; üçüncü ses olan ف ise ağız ve açıklık bildirir. İbranice ve Aramice gibi komşu dillerde doğrudan bu üçlü kökten türeyen yaygın bir mağara terimi bulunmamakla birlikte, kök Arap dilinde fiziksel bir yeryüzü şeklinden siyasi ve toplumsal bir himaye kavramına genişleyerek bağımsız bir semantik alan kurmuştur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dağda geniş kovuk ve içine sığınılan korunak | Kelime dar mağara anlamındaki غار kelimesinden genişliğiyle ayrılmış, zamanla himaye edene ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Arap sahasına özgü biçimlenme | Genel Sami dillerindeki mağara terimlerinden ziyade Arapça içi hacim ve barınak semantiğiyle gelişmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dışı ailelerle doğrudan ve kanıtlanabilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كهف | Anlamlı | Geniş mağara, sığınak | Dağda içine yerleşilebilecek genişlikteki oyuk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [كفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%87.md) | Anlamlı | Geri çevirme, engelleme | Bir şeyi yöneldiği çizgiden çevirip durdurma veya sakınma | Kur'an'da geçmez |
| [هكف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D9%81.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [هفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%81%D9%83.md) | Anlamlı | Yıkılma, zayıflama | Aklın gitmesi veya binanın çöküp yıkılması | Kur'an'da geçmez |
| [فكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%83%D9%87.md) | Anlamlı | Neşelenme, meyve, lezzet | Gıdalanma dışında zevk ve sevinç veren tatlı yiyecek veya eğlenme | Kur'an'da geçer |
| [فهك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%87%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كهف | Merkez | Geniş sığınak ve barınak | İçinde uzun süre kalınabilen, geniş ve güvenli doğal korunak | Mekanın genişliği ve koruyucu barınak vasfı esastır |
| [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Mağara ve çukurluk | Çukurda veya dağda olan, dar da olabilen derin oyuk | Genişlik şartı aranmaksızın her türlü mağarayı kapsar |
| [لجا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A7.md) | Komşu | Sığınma ve iltica | Tehlikeden kaçıp güvenli bir yere veya şahsa dayanma eylemi | Mekanın kendisinden ziyade yöneliş ve iltica fiilini bildirir |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Sarp dağ korunağı ve dayanak | İnsanı koruyan aşılmaz sarp dağ veya koruyucu güç | Sarp ve aşılmaz bir sığınağa veya arkadaki güce işaret eder |
| [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) | Zıt | Açığa çıkma, meydana atılma | Korunaksız biçimde ortaya çıkmak, gizlenmeyi bırakmak | Gizlenme ve sığınmanın aksine bütünüyle görünür olma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كهف | Geniş mağara, sığınak | İçinde barınılabilen geniş kaya kovuğu ve mecazen himaye | Kesin |
| Latince | spelunca, specus | Mağara, korunaklı oyuk | Doğal dağ kovuğunu karşılar ancak himaye ve sığınak mecazını bütünüyle içermez | Güçlü |
| İngilizce | cavern, refuge, sanctuary | Geniş mağara, sığınak | Doğal genişliği cavern, korunma vasfını ise refuge ve sanctuary kelimeleri karşılar | Güçlü |
| Almanca | Höhle, Zufluchtsort | Mağara, iltica yeri | Höhle taş kovuğunu, Zufluchtsort tehlikeden sığınılan mekanı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | caverne, abri | Geniş kovuk, korunak | Caverne geniş yer altı boşluğunu, abri ise himaye ve örtü boyutunu taşır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْكَهْفِ | İman eden gençlerin zalim otoriteden kaçıp sığındıkları somut geniş mağara | İnanç özgürlüğünü korumak için toplumsal baskıdan çekilinen ve ilahi mucizenin gerçekleştiği korunak; Kehf [18:9](https://lisan.digital/tr/ayet/18:9.md), [18:10](https://lisan.digital/tr/ayet/18:10.md), [18:11](https://lisan.digital/tr/ayet/18:11.md), [18:16](https://lisan.digital/tr/ayet/18:16.md) |
| كَهْفِهِمْ | Kendilerine tahsis edilmiş ve ilahi rahmetin yayıldığı güvenli barınak | Mağaranın fiziksel yönelişi ve gençlerin orada uyutulduğu süreyi anlatan bağlam; Kehf [18:17](https://lisan.digital/tr/ayet/18:17.md), [18:25](https://lisan.digital/tr/ayet/18:25.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet dışı harikalar ve keramet | Peygamber olmayan Ashab-ı Kehf'in asırlarca canlı kalmasının imkanı ve veli kerameti | İlahi kudretin tabiat kanunlarını askıya aldığı koruyucu mekan |
| Fıkıh | Dini korumak için hicret ve uzlet | Dini yaşama imkanı kalmadığında fitneden kaçmanın ve dağlara sığınmanın hükmü | Canı ve inancı kurtarmak için meşru çekilme ve barınma alanı |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve ilahi rahmet | Gençlerin mağarayı bir zindan değil ilahi rahmetin açıldığı bir genişlik olarak görmeleri | Darlık içinde ilahi genişliğin tecelli ettiği sığınak |
| Hadis | Deccal fitnesinden korunma | Kehf suresinin başını veya sonunu okumanın fitnelere karşı manevi kalkan oluşu | Fitne çağlarında zihni ve imanı koruyan manevi barınak |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhidin korunması | İtikadi dokunulmazlık alanı | Dış baskılardan arınarak imanı muhafaza etme | Tevhid akidesinin zalim sistemlerin dayatmalarından korunarak saklandığı zemin | Kesin |
| İlmi | Hakikatin saklanması | Bilgi ve bilinç arşivi | Hakiki bilginin tahrifattan uzak tutulması | Yozlaşan egemen paradigmanın dışında sahih bilincin uykuya yatırılarak korunması | Güçlü |
| Siyasi | Totaliter baskıdan çekilme | Özerk muhalefet sığınağı | Gayrimeşru iktidarın tahakküm alanından çıkma | Gücün yetmediği tiranlık karşısında çatışmadan önce stratejik ricat ve korunma | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim ve sömürüden azade olma | Asgari iktisadi otonomi | Sömürü çarklarına dahil olmayı reddetme | Lüks ve dayatmacı piyasa düzeninden çekilip saf ve temiz rızıkla yetinme potansiyeli | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtılmış kapalı sistem veya Faraday kafesi | Dış ortamdaki elektromanyetik, termodinamik ve yıkıcı gürültülerin içeri sızmasını engelleyen, içerideki durağanlığı koruyan koruyucu sınır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Asil ve stratejik sığınma hakkı | Bireyin veya zümrenin sistematik şiddet karşısında haklarını korumak üzere hukuken tanınan korunaklı bölgeye çekilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca dağdaki rastgele bir jeolojik çukurluk sayarak pasif bir kaçış ve çaresizlik mekanı olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnancın, canın ve bilincin muhafazası için bilinçli olarak seçilen, içinde ilahi rahmetin ve genişliğin barındığı stratejik korunma merkezi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ashab-ı Kehf olayını çağ dışı bir mağara efsanesine indirgemek; toplumsal baskı anlarında ilkeli geri çekilmenin ve ilahi himayeye sığınmanın değerini kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Gücün ve zulmün mutlaklaştığı kriz dönemlerinde müminin mekansal ve zihinsel sığınağını, ilahi rahmetin dar mekanları nasıl genişlettiğini gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kehf suresinin başında yer alan gençlerin hicreti, mağaradaki mucizevi uykuları ve uyanışlarını anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekanın darlığının imanın ve rahmetin darlığı anlamına gelmediğini; bazen dağdaki bir kovuğun saraylardan daha geniş ve güvenli bir özgürlük alanı olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağda bulunan, insanın girip barınabileceği genişlikteki doğal korunak, kaya oyuğu ve sığınak.
- Soyut anlam: Dış tehdit, inkar ve zulüm karşısında ilahi korumaya ve rahmete yönelerek varlığı koruma altına alma hali.
- Sistematik karşılık: Bozucu dış etkenlerin baskısından korunmak amacıyla oluşturulan güvenli, yalıtılmış ve asgari düzeyde özerk yaşam alanı.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \left\{ x \in \Omega \mid \Phi(x) \le \epsilon \right\} \implies \frac{d}{dt} \Psi(x) = 0$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $\Omega$ toplam varlık ve tehdit alanını, $S(t)$ zaman içinde korunaklı kılınan sığınak hacmini yani kehfi temsil eder. $\Phi(x)$ dış ortamdan kaynaklanan baskı ve yıkıcı gürültü potansiyelini, $\epsilon$ ise mağaranın yalıtımı sayesinde içeriye sızması engellenen kritik eşik değerini gösterir. Dış baskının eşik değerin altına indirildiği bu alanda, sığınan öznenin içsel imanı, canı ve bilinci olan $\Psi(x)$ fonksiyonunun zamana göre değişimi sıfıra eşitlenerek varlığın dış bozulmalardan mutlak biçimde korunduğu ifade edilir.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:9.md) — الْكَهْفِ

أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ كَانُوا مِنْ آيَاتِنَا عَجَبًا

Meal (IK): Yoksa; sen, mağara ve kitabe ehlini şaşılacak ayetlerimizden mi sandın?

### [Kehf 18:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:10.md) — الْكَهْفِ

إِذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

Meal (IK): Hani o yiğitler; mağaraya sığınmışlardı da: Rabbımız; bize katından rahmet ver, işlerimizde başarılı kıl, demişlerdi.

### [Kehf 18:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:11.md) — الْكَهْفِ

فَضَرَبْنَا عَلَى آذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَدًا

Meal (IK): Bunun üzerine yıllarca mağarada onların kulaklarına perde vurduk.

### [Kehf 18:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:16.md) — الْكَهْفِ

وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ أَمْرِكُمْ مِرْفَقًا

Meal (IK): Onlara: Madem siz, onlardan ve Allah’tan başka tapmakta olduklarınızdan ayrıldınız; o halde mağaraya çekilin ki Rabbınız; size, rahmetinden genişlik versin, işinizde kolaylık göstersin, denildi.

### [Kehf 18:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:17.md) — كَهْفِهِمْ

وَتَرَى الشَّمْسَ إِذَا طَلَعَتْ تَزَاوَرُ عَنْ كَهْفِهِمْ ذَاتَ الْيَمِينِ وَإِذَا غَرَبَتْ تَقْرِضُهُمْ ذَاتَ الشِّمَالِ وَهُمْ فِي فَجْوَةٍ مِنْهُ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ مَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَمَنْ يُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُ وَلِيًّا مُرْشِدًا

Meal (IK): Güneşin doğduğu zaman; mağaralarının sağ tarafına yöneldiğini, battığı zaman da; sol tarafa gittiğini görürsün. Kendileri de mağaranın iç tarafında idiler. Bu, Allah’ın ayetlerindendir. Allah, kimi hidayete erdirirse; o, doğru yola ermiştir, kimi de şaşıracak olursa; artık onun için yol gösterici bir dost bulamazsın.

### [Kehf 18:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/ayet/18:25.md) — كَهْفِهِمْ

وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا

Meal (IK): Onlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكاف والفاء معهما
ك ه ف، ف ك ه مستعملان فقط
كهف:
الكَهْفُ: كالمَغارةِ في الجَبَلِ إلاّ أَنَّه واسعٌ، فإذا صَغُر فهو غارٌ، وجمعُه: كهوف. قال:
وكنتَ لهم كَهْفاً حصيناً وجُنَّةٌ		يؤول إليها كَهْلُها ووَليدُهـا
فكه:
الفاكهةُ قد اختُلِفَ فيها، فقال بعضُ العُلَماءِ: كلّ شيءِ قد سُمّي في القرآن من الثِّمار، نحو العنب، والرّمّان فإنّا لا نُسّميه فاكهةً، ولو حَلَفَ أن لا يأكل فاكهةً فأَكَلَ عِنَباً ورُمّاناً لم يكنْ حانثاً. وقال آخرون: كلُّ الثّمارِ فاكهةٌ، وإنّما كرّر في القرآن فقال عز وجل: "فيهما فاكهة ونخلٌ ورُمّان"، لتفضيل النَّخْل والرُّمّان على سائر الفواكه. وذلك أسلوب اللّغة العربية، كما قال تعالى: "وإذْ أخذنا من النّبيّين ميثاقَهم ومنك ومن نُوحٍ وإبراهيمَ وموسَى وعيسَى بنِ مَرْيَمَ" وكرّر هؤلاءِ للتفضيلِ على النّبيّينَ، ولم يَخْرُجوا منهم وقال من خالف: لو كانا فاكهةً ما كُرِّرا.
وفكَّهْتُ القومَ بالفاكهةِ تفكيها، وفاكَهْتُهم مُفاكَهَةً بمُلَحِ الكلامِ والمُزاحِ، والاسم: الفكيهةُ والفُكاهةُ.
وتفكَّهْنا من كذا، أي: تَعَجَّبنا، ومنه قولُه تعالى: "فَظَلْتُمْ تَفَكَّهونَ"، أي: تَعَجَّبونَ.
وقوله عزّ وجلّ: "فاكِهينَ بما آتاهم ربُّهم" أي: ناعمينَ مُعْجَبينَ بما هم فيه، ومَنْ قرأ فَكْهينَ فمعناه: فرحين، ويُختار ما كان لأهل الجنّة: فاكهينَ، وما كان لأهل النّار: فَكِهينَ، أي: أَشْرينَ بَطِرينَ.
والفُكاهةُ: المُزاحُ، والفاكِهُ: المازحُ. ويقال في قوله تعالى: "فظَلْتُمْ تفكَّهونَ": تَنَدَّمونَ.
وأَفكَهَتِ النّاقةُ إذا رأيت في لَبَنِها خثُوُرةً قبلّ أن تَضَعَ فهي: مُفْكِهٌ.
والفَكِهُ: الطّيّبُ النَّفْس.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الكاف** و**الفاء** معهما
**ك ه ف**، **ف ك ه** yalnızca kullanılandır.

**كهف**:
**الكَهْفُ**: dağdaki **المَغارةِ** gibidir; ancak o geniştir. Küçülürse o **غارٌ**dur. Çoğulu: **كهوف**. Dedi ki:
وكنتَ لهم **كَهْفاً** حصيناً وجُنَّةٌ		يؤول إليها كَهْلُها ووَليدُهـا

**فكه**:
**الفاكهةُ** hakkında ihtilaf edilmiştir. Bazı âlimler dedi ki: Kur’ân’da meyvelerden adı anılan her şey, meselâ **العنب** ve **الرّمّان**; biz ona **فاكهةً** demeyiz. Eğer (bir kimse) **فاكهةً** yemeyeceğine yemin etse de **عِنَباً** ve **رُمّاناً** yese, yeminini bozmuş olmaz. Başkaları dedi ki: Bütün meyveler **فاكهةٌ**dir. Kur’ân’da ancak tekrar etti; aziz ve celil olan şöyle dedi: "فيهما فاكهة ونخلٌ ورُمّان"، **النَّخْل** ve **الرُّمّان**ı diğer meyvelere üstün kılmak için. Bu, Arap dilinin üslubudur; nitekim yüce Allah dedi ki: "وإذْ أخذنا من النّبيّين ميثاقَهم ومنك ومن نُوحٍ وإبراهيمَ وموسَى وعيسَى بنِ مَرْيَمَ" ve bunları peygamberlere üstün kılmak için tekrar etti; onlardan çıkmış olmadılar. Muhalefet eden dedi ki: Eğer ikisi **فاكهةً** olsaydı tekrar edilmezdi.

**وفكَّهْتُ** القومَ بالفاكهةِ تفكيها: kavmi **الفاكهةِ** ile eğlendirdim, eğlendirme olarak. Ve **فاكَهْتُهم** مُفاكَهَةً: sözün nükteleri ve şaka ile onlarla latifeleştim. İsim: **الفكيهةُ** ve **الفُكاهةُ**.

Ve **تفكَّهْنا** من كذا: yani şaşırdık. Ondandır yüce Allah’ın sözü: "فَظَلْتُمْ تَفَكَّهونَ"، yani şaşırıyorsunuz.

Ve aziz ve celil olanın sözü: "فاكِهينَ بما آتاهم ربُّهم" yani içinde bulundukları şeye karşı nimet içinde, beğenenler. Kim **فَكْهينَ** okursa, manası: sevinçli olanlar. Cennet ehli için olan: **فاكهينَ**; ateş ehli için olan: **فَكِهينَ** seçilir; yani azgın, şımarık.

**والفُكاهةُ**: şaka. **والفاكِهُ**: şaka yapan. Ve yüce Allah’ın sözü hakkında denir: "فظَلْتُمْ تفكَّهونَ": pişman oluyorsunuz.

**وأَفكَهَتِ** النّاقةُ: devede, doğurmadan önce sütünde bir pıhtılaşma gördüğün zaman; o, **مُفْكِهٌ**dir.

**والفَكِهُ**: nefsi hoş olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكَهْفُ كالبيت المنقور في الجبل، والجمع الكُهوفُ. ويقال: فلان كَهْفٌ، أي ملجأ.

##### Türkçe

**الكَهْفُ**: dağda oyulmuş ev gibi; çoğulu **الكُهوفُ**. Ve denilir: falan **كَهْفٌ**’tir; yani sığınak.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ك ف
فكه ، كهف ، هفك ، كفه : مستعملة .
فكه : قال الليث : الفاكهة قد اختُلف فيها ، فقال بعض العلماء : كلُّ شيء قد سُمِّي من الثمار في القرآن نحو العِنَب والرُّمّان فإنَّا لا نسمّيه فاكهة . قال : ولو حَلَف أنْ لا يأكل فاكهةً فأكل عِنَباً ورُمَّاناً لم يكن حانثاً .
وقال آخرون : كلُّ الثِّمارِ فاكهة وإنَّما كُرِّر في القرآن فقال جلّ وعزّ : ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرَّحمان : 68 ) لتفضيل النّخْل والرُّمّان على سائر الفواكِه .
ومِثله قول الله جلّ وعزّ : ( الْكِتَابِ مَسْطُوراً وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّيْنَ مِيثَاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِن نُّوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِّيثَاقًا غَلِيظاً ) ( الأحزَاب : 7 ) فكرّر هؤلاء للتفضيل على النبيِّين ولم يخرجوا منهم .
قلتُ : وما علمتُ أحداً من العَرب قال في النَّخيل والكُرومِ وثِمارِهما إنّها ليست من
الفاكهة ، وإنما شذّ قولُ النُّعمان بنِ ثابت في هذه المسألة عن أَقاويل جماعةِ فقهاء الأمصار لقلِّةِ عِلْمه كان بكلامِ العَرب وعِلم اللغة وتأويلِ القرآن العربيّ المبين . والعربُ تَذكُر الأشياءَ جُملةً ثمَّ تخصُّ منها شيئاً بالتَّسْمية تنبيهاً على فضْلٍ فيه .
قال الله جلّ وعزّ : ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البَقَرَة : 98 ) فمن قال إنَّ جِبريل وميكال ليسا من الملائكة لإفراد الله إيَّاهما بالتّسمية بعد ذِكر الملائكة جملة فهو كافر ؛ لأن الله نص على ذلك وبيَّنه ، وكذلك من قال إن ثمر النخل والرمان ليس من الفاكهة : لإفراد الله إياهما بالتسمية بعد ذكر الفاكهة جملةً فهو جاهل ، لأن الله وإنْ أفرَدَهما بالتّسمِية فإنه لم يُحرِجهما من الفاكهة ، ومن قال : إنَّهُما ليسا من الفاكهة فهو خلافُ المعقول ، وخلاف ما تَعرفُه العرب .
وقال الليث : فَكَّهْتُ القومَ تفكِيهاً بالفاكهة . قال : وفاكَهْتُ القومَ مُفاكَهةً بمُلَح الكلام والمُزاح ، والاسم الفَكِيهةُ والفاكهة .
وتقول : تفكَّهْنا من كذا وكذا : تَعَجَّبْنَا .
ومنه قولُ الله : ( حُطَاماً فَظَلْتُمْ ) ( الواقِعَة : 65 ) أي تَعَجَّبون .
قال : وقولُ الله جلّ وعزّ : ( وَنَعِيمٍ فَاكِهِينَ بِمَآ ءَاتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ ) ( الطُّور : 18 ) أي ناعمين مُعجبين بما هم فيه ، ومَنْ قرأ ( فَكِهِينَ ) فمعناه فَرِحِين .
قال : وسمعتُ أهلَ التفسيرِ يَختارُون ما كان في وصف أهل الجَنَّة فاكِهين ، وما كان من وَصْف أهل النّار فَكِهين ، يعني أَشرينَ بَطرين .
وقال الفرّاء في قول الله جلَّ وعزّ في صفة أهل الجنّة : ( الْجَنَّةِ اليَوْمَ فِى ) ( يس : 55 ) بالألف ، ويقرأ ( فَكِهون ) وهي بمنزلة حَذرُون وحاذِرُون . قلتُ : لمَّا قرىء بالحرفين في صفة أهل الجنّة علم أَنَّ معناهما واحد .
وقال الفرّاءُ في قوله تعالى : ( تَعْمَلُونَ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ وَنَعِيمٍ ) ( الطور : 17 ، 18 ) قال : مُعجبين بما آتاهم ربُّهم .
وقال الزجّاج : قُرِىء ( فكهين ) و ( فَاكهين ) ( الطُّور : 18 ) جميعاً والنَّصب على الحال ، ومعنى ) وَنَعِيمٍ فَاكِهِينَ بِمَآ ءَاتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ ) ( الطُّور : 18 ) : أي معجَبين بما آتاهم ربُّهم .
وقال أبو عُبَيدة : تقول العرب للرجل إذا كان يَتفكَّه بالطعام أو بالفاكهة أو بأعراضِ الناس : إنَّ فلاناً لَفِكَه بكذا وكذا ، وأنشد قوله :
فكِه إلى جَنْبِ الخِوَانِ إذا غَدَتْ
نَكْبَاءُ تَقْطع ثابِتَ الأطنابِ
وقال أبو عُبَيد : قال أبو زيد : الفَكِهُ : الطَّيِّبُ النَّفْس الضَّحُوك .
وقال شمر : قال أبو زيد : رَجُلٌ فَكِهٌ وفاكِهٌ وفَيْكَهَانٌ ، وهوَّ الطيِّبُ النّفس المَزَّاح . وأنشد :
إذا فَيْكَهَانٌ ذو مُلاَء وَلِمَّةٍ
قليل الأذَى فيما يرى الناسُ مُسلِمُ
قال : وفاكَهتُ : مازحت .
قال أبو عُبَيد في حديث زيدِ بنِ ثابت : إنّه كان من أفْكَه الناس إذا خَلاَ مع أَهْلِه .
قال : الفاكِه ههنا : المازح ، والاسمُ الفُكاهة . والفاكِه أيضاً : النّاعم في قوله : ( الْجَنَّةِ اليَوْمَ فِى ) ( يس : 55 ) والفَكِهُ : المعجب .
وقال الفرّاء في قول الله : ( حُطَاماً فَظَلْتُمْ ) ( الواقِعَة : 65 ) أي تتعجّبون مما نَزل بكم في زَرْعِكم . قال : ويقال معنى ) فَظَلْتُمْ ( تَنَدَّمون وكذلك تفكّنون ، وهي لُغةٌ لِعُكْل .
وقال أبو معاذ النَّحوِيّ : الفاكِه الذي كَثُرَت فاكهتُه ، والفَكِه : الذي يَنالُ من أعراض الناس .
وقال الفرَّاء في ( المصادر ) : الفَكِه : الأشِر والفاكِهةُ : من التفكه .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيدٍ قال : المُفْكِه من النُّوق : التي يُهَرَاقُ لَبَنُهَا عند النِّتاج قبل أن تَضَعَ وقد أَفْكَهَتْ .
وقال شمِر : ناقة مُفْكِهَةٌ ومُفْكِهٌ ، وذلك إذا أَقْرَبَتْ فاستَرْخَى صَلَوَاها وعَظُم ضَرْعُها ودَنَا نِتاجُها .
وقال الأَحوَصُ :
بَنِي عمِّنا لا تَبعثوا الْحَرْبَ إنّني
أَرَى الحَربَ أَمْسَتْ مُفْكِهاً قد أَصَنَّتِ
قال شمِر : أصنَّت : استرخَى صَلَواها ودنا نِتاجُها . وأنشد :
مُفْكِهةٌ أدْنَتْ على رأسِ الوَلَدْ
قد أقْرَبتْ نَتْجاً وحان أنْ تَلِدْ
أي حان وِلادُها . قال : وقومٌ يَجعلون الْمُفْكِهَةَ مُقرِباً من الإبل والخَيل والحُمُر والشاء وبعضُهم يَجعلُها حين اسْتبان حَمْلُها ، وقومٌ يَجعلون المفْكِهَ والدَّافعَ سواء .
وقال غيرُه : تركتُ القومَ يتفكّهون بفلانٍ أي يَغْتابونه ويتناوَلُون منه .
ويقال للمرأة : فَكِهَةٌ وللنساءِ فَكِهَاتٌ ، وتصغر فُكَيْهَةٌ .
كهف : قال الليث : الكَهْف كالمَغَارة في الجَبل إلاّ أَنَّه واسع ، فإذا صَغُرَ فهو غارٌ ، والجميعُ كُهوف .
ويقالُ : فلانٌ كَهفٌ لأهل الرِّيب : إذا كانوا يَلُوذُون به ، ويكون وَزَراً لهم يلجأُون إليه إذا رُوِّعُوا . وأُكْيَهِف : موضِعٌ ذكره أبو وَجْزَة فقال :
حتى إذا طَوَيا والليلُ مُعْتكِرٌ
من ذي أُكَيْهِف جزْع البان والأثَبِ
أراد الأثأب فترك الهمز .
كفه : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ قال : الكافِه : رئيسَ العَسكر ، وهو الزُّوَيْر والعَمود والعِمادُ والعُمدة والعُمْدان .
قلتُ : وهذا حَرْفٌ غَريبٌ لا أحْفَظُه لغير ابن الأعرابيّ .
هفك : امرأةٌ هَيْفَكٌ : أي حَمْقَاء .
وقال عُجَيْر السَّلوليّ : أخبرني أبو بكر الإياديّ عن شمِر أنَّه أَنشَدَه لِعُجَيْر :
دَمَّتْهُما هَيْفَكٌ حَمْقاءٌ مُصْبِيَةٌ
لا تُتْبِعُ العين أشْقَاها إذا وَغَلا
ويقال : فلانٌ مُهفَّكٌ ومُؤَفَّكٌ ومُتَهفِّك وَمُفَنِّنٌ : إذا كان كثيرَ الخطأ وَالاختلاط .

##### Türkçe

ه ك ف
**فكه** ، **كهف** ، **هفك** ، **كفه** : kullanımdadır.

**فكه** : Leys dedi: **الفاكهة** hakkında ihtilaf edilmiştir; bazı âlimler dedi ki: Kur’ân’da üzümler ve narlar gibi meyvelerden adı anılmış her şeyi biz **فاكهة** diye adlandırmayız. Dedi: Eğer **فاكهة** yememeye yemin etse de üzüm ve nar yese, yeminini bozmuş olmaz.

Diğerleri dedi ki: Bütün meyveler **فاكهة**dir; Kur’ân’da ancak tekrar edilmiştir. Yüce ve aziz olan şöyle dedi: ( تُكَذِّبَانِ فِيهِمَا فَاكِهَةٌ وَنَخْلٌ وَرُمَّانٌ ) ( الرَّحمان : 68 ) hurma ağacını ve narı diğer meyvelere üstün kılmak için.

Bunun benzeri, Allah’ın yüce ve aziz olan şu sözüdür: ( الْكِتَابِ مَسْطُوراً وَإِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّيْنَ مِيثَاقَهُمْ وَمِنْكَ وَمِن نُّوحٍ وَإِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَأَخَذْنَا مِنْهُمْ مِّيثَاقًا غَلِيظاً ) ( الأحزَاب : 7 ); bunları peygamberler üzerine üstün kılmak için tekrar etti; onlardan çıkmış olmadılar.

Dedim: Araplardan, hurmalıklar ve asmalar ve ikisinin meyveleri hakkında “bunlar **الفاكهة**den değildir” diyen hiçbir kimseyi bilmedim. Bu meselede Nu‘mân b. Sâbit’in sözü, Arapların sözüne, dil ilmine ve apaçık Arapça Kur’ân’ın te’viline dair bilgisinin azlığından dolayı, şehirlerin fakihleri topluluğunun sözlerinden ayrık kalmıştır. Araplar şeyleri topluca zikreder, sonra onlardan bir şeyi isimlendirme ile tahsis eder; onda bir fazilete dikkat çekmek için.

Allah yüce ve aziz olan şöyle dedi: ( مَن كَانَ عَدُوًّا لّلَّهِ وَمَلائِكَتِهِ وَرُسُلِهِ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَالَ ) ( البَقَرَة : 98 ); kim “Cibrîl ve Mîkâl meleklerden değildir” derse—Allah’ın onları melekleri topluca zikrettikten sonra isimle tekilleştirmesinden dolayı—o kâfirdir; çünkü Allah buna nass getirmiş ve açıklamıştır. Aynı şekilde kim “hurma meyvesi ve nar **الفاكهة**den değildir” derse—Allah’ın **الفاكهة**yi topluca zikrettikten sonra ikisini isimle tekilleştirmesinden dolayı—o cahildir; çünkü Allah ikisini isimle tekilleştirmiş olsa da ikisini **الفاكهة**den çıkarmamıştır. Kim “ikisi **الفاكهة**den değildir” derse, bu akla aykırıdır ve Arapların bildiğine aykırıdır.

Leys dedi: **فَكَّهْتُ** kavmi, **الفاكهة** ile **تفكِيهاً** (eğlendirdim/oyaladım). Dedi: **وفاكَهْتُ** kavmi, sözün latifeleri ve şaka ile **مُفاكَهةً** (şakalaştım); isim **الفَكِيهةُ** ve **الفاكهة**dir.

Ve dersin ki: **تفكَّهْنا** şundan şundan: şaşırdık.

Bundan, Allah’ın sözü: ( حُطَاماً فَظَلْتُمْ ) ( الواقِعَة : 65 ) yani şaşırıyorsunuz.

Dedi: Allah yüce ve aziz olanın sözü: ( وَنَعِيمٍ فَاكِهِينَ بِمَآ ءَاتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ ) ( الطُّور : 18 ) yani içinde bulundukları şeye karşı nimet içinde, hayran kimseler. Kim ( فَكِهِينَ ) okursa, manası sevinçli kimselerdir.

Dedi: Tefsir ehlinin, cennet ehlinin vasfında **فاكِهين** olanı; cehennem ehlinin vasfında **فَكِهين** olanı seçtiklerini işittim; yani azgın, şımarık.

Ferrâ, Allah yüce ve aziz olanın cennet ehlinin sıfatında: ( الْجَنَّةِ اليَوْمَ فِى ) ( يس : 55 ) sözünde—elif ile—dedi; ( فَكِهون ) da okunur; bu, **حَذرُون** ve **حاذِرُون** menzilesindedir. Dedim: Cennet ehlinin sıfatında iki harfle okunduğunda, ikisinin manasının bir olduğu bilindi.

Ferrâ, yüce olanın sözü: ( تَعْمَلُونَ إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِى جَنَّاتٍ وَنَعِيمٍ ) ( الطور : 17 ، 18 ) hakkında dedi: Rablerinin kendilerine verdiği şeye hayran kimseler.

Zeccâc dedi: ( فكهين ) ve ( فَاكهين ) ( الطُّور : 18 ) ikisi de okunmuştur; nasb hâl üzerinedir. ( وَنَعِيمٍ فَاكِهِينَ بِمَآ ءَاتَاهُمْ رَبُّهُمْ وَوَقَاهُمْ ) ( الطُّور : 18 ) manası: yani Rablerinin kendilerine verdiği şeye hayran kimseler.

Ebû Ubeyde dedi: Araplar, adam yemekle yahut **الفاكهة** ile yahut insanların ırzlarıyla **يتفكَّه** ederse, “filan, şundan şundan dolayı elbette **لَفِكَه**tir” derler. Şu beyti okudu:
فكِه إلى جَنْبِ الخِوَانِ إذا غَدَتْ
نَكْبَاءُ تَقْطع ثابِتَ الأطنابِ

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: **الفَكِهُ**: gönlü hoş, gülen.

Şemr dedi: Ebû Zeyd dedi: **رَجُلٌ فَكِهٌ** ve **فاكِهٌ** ve **فَيْكَهَانٌ**; o, gönlü hoş, şakacı kimsedir. Şu beyti okudu:
إذا فَيْكَهَانٌ ذو مُلاَء وَلِمَّةٍ
قليل الأذَى فيما يرى الناسُ مُسلِمُ

Dedi: **وفاكَهتُ**: şakalaştım.

Ebû Ubeyd, Zeyd b. Sâbit hadisi hakkında dedi: O, ehliyle baş başa kaldığında insanların en **أفْكَه** olanlarındandı.

Dedi: Burada **الفاكِه**: şakacı; isim **الفُكاهة**dir. **الفاكِه** ayrıca ( الْجَنَّةِ اليَوْمَ فِى ) ( يس : 55 ) sözünde nimet içinde olan; **الفَكِهُ** ise hayran olandır.

Ferrâ, Allah’ın sözü: ( حُطَاماً فَظَلْتُمْ ) ( الواقِعَة : 65 ) hakkında dedi: yani ekininizde başınıza inen şeye şaşırıyorsunuz. Dedi: ( فَظَلْتُمْ ) manası “pişman oluyorsunuz” da denir; aynı şekilde **تفكّنون** da; bu, **عُكْل**’ün bir lehçesidir.

Ebû Muâz en-Nahvî dedi: **الفاكِه**: **فاكهتُه** çoğalan; **الفَكِه**: insanların ırzlarından pay alan (dil uzatan).

Ferrâ, **( المصادر )** içinde dedi: **الفَكِه**: azgın; **الفاكِهةُ**: **التفكه**dendir.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Develerden **المُفْكِه**: doğum sırasında, doğurmadan önce sütü akıtılan; ve **أَفْكَهَتْ**.

Şemr dedi: **ناقة مُفْكِهَةٌ** ve **مُفْكِهٌ**; bu, yaklaştığında, iki sağrısı gevşediğinde, memesi büyüdüğünde ve doğumu yaklaştığında olur.

Ahvas dedi:
بَنِي عمِّنا لا تَبعثوا الْحَرْبَ إنّني
أَرَى الحَربَ أَمْسَتْ مُفْكِهاً قد أَصَنَّتِ

Şemr dedi: **أصنَّت**: iki sağrısı gevşedi ve doğumu yaklaştı. Ve şu beyti okudu:
مُفْكِهةٌ أدْنَتْ على رأسِ الوَلَدْ
قد أقْرَبتْ نَتْجاً وحان أنْ تَلِدْ

Yani doğurması vakti geldi. Dedi: Bir topluluk **الْمُفْكِهَة**yi develerden, atlardan, eşeklerden, koyunlardan “yakın doğumlu” yapar; bazıları onu hamileliği belirginleştiği zaman yapar; bir topluluk **المفْكِه** ile **الدَّافع**ı eşit yapar.

Başkası dedi: Kavmi filanla **يتفكّهون** halde bıraktım; yani onu gıybet ediyorlar ve ondan (dil ile) alıp veriyorlar.

Kadına **فَكِهَةٌ**, kadınlara **فَكِهَاتٌ** denir; küçültmesi **فُكَيْهَةٌ**.

**كهف** : Leys dedi: **الكَهْف**, dağdaki mağara gibidir; ancak o geniştir. Küçülürse o **غارٌ**dır; çoğulu **كُهوف**tur.

Ve denir ki: Filan, şüphe ehli için **كَهفٌ**tur; onlara sığındıkları (kimse) olduğunda ve korkutulduklarında kendisine sığındıkları bir sığınak olduğunda. **أُكْيَهِف**: Ebû Vecze’nin zikrettiği bir yerdir; şöyle dedi:
حتى إذا طَوَيا والليلُ مُعْتكِرٌ
من ذي أُكَيْهِف جزْع البان والأثَبِ

**الأثأب**i kastetti; hemzeyi terk etti.

**كفه** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الكافِه**: ordunun reisi; o, **الزُّوَيْر** ve **العَمود** ve **العِمادُ** ve **العُمدة** ve **العُمْدان**dır.

Dedim: Bu, İbnü’l-A‘râbî’den başkası için hıfzetmediğim garip bir harftir.

**هفك** : **امرأةٌ هَيْفَكٌ**: yani ahmak.

Uceyr es-Selûlî dedi: Ebû Bekir el-İyâdî bana Şemr’den haber verdi ki, Uceyr’e ait olarak ona şu beyti okuttu:
دَمَّتْهُما هَيْفَكٌ حَمْقاءٌ مُصْبِيَةٌ
لا تُتْبِعُ العين أشْقَاها إذا وَغَلا

Ve denir ki: Filan **مُهفَّكٌ** ve **مُؤَفَّكٌ** ve **مُتَهفِّك** ve **مُفَنِّنٌ**dur; çok hata ve karışıklık sahibi olduğunda.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والهاء وما يثلثهما)
(كها)  الكاف والهاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة لا تنقاس ولا يُفرَّع عنها. ويقولون للنَّاقة الضَّخمة: كَهَاةٌ. قال:
إذَا عَرَِضَتْ منها كَهَاةٌ سمينةٌ	 *** فلا تُهدِ منها واتَّشِقْ وتجَبْجَبِ([1])(كهب)  الكاف والهاء والباء كلمةٌ. يقولون للغُبرة المَشُوبةِ سواداً في الإبل كُهْبَةٌ.
(كهد)  الكاف والهاء والدال، يقولون فيه شيئاً يدلُّ على تحرُّكٍ إلى فوق. يقولون: كَهَدَ الحِمارُ، إذا رَقَص في مِشْيته. وأكهدتُه: أرقصتُه، في شِعر الفرزدق:
* يُكْهِدُون الحُمُرْ([2]) *
ويقولون: اكْوَهَدَّ الفَرْخُ، إذا تحرَّك ليرتفع.
(كهر)  الكاف والهاء والراء كلمتانِ متباعدتانِ جداً: الأولى الانتهار، يقال كَهَرَهْ يَكْهَرُه كَهْراً. وفي الحديث: "بأبي وأمي ما كَهَرَني ولا شَتَمنِي". وقرأ ناسٌ: ﴿فأمَّا اليَتِيمَ فَلاَ تَكْهَرْ([3])﴾ [الضحى 9].
والأصل الآخَر: كَهْرُ النَّهارِ، وهو ارتفاعُه، يقال كَهَرَ يَكْهَرُ. قال:
* وإذا العانة في كَهْر الضُّحى([4]) *
(كهف)  الكاف والهاء والفاء كلمةٌ واحدة، وهي غارٌ في جَبَل، وجمعه كُهوف.
(كهل)  الكاف والهاء واللام أصلٌ يدلُّ على قُوَّة في الشَّيء أو اجتماع جِبِلَّة. من ذلك الكَاهل: ما بين الكتِفين: سمِّي بذلك لقُوّته. ويقولون للرَّجُل المجتمِع إذا وَخَطه الشَّيب: كَهْل، وامرأة كَهْلة. قال:
ولا أعود بعدَها كَرِيَّا *** أُمارِسُ الكَهلة والصَّبِيَّا([5])وأمَّا قولُهم للنَّبات: اكتَهَلَ، فإنما [هو] تشبيه بالرّجل الكهل. واكتهالُ الروضة: أن يعمَّها النَّوْر. قال الأعشى:
* مُؤزَّر بعَميم النبتِ مكتهلُ([6]) *
(كهم)  الكاف والهاء والميم أُصَيلٌ يدلُّ على كَلالٍ وبُطْء. من ذلك الفَرس الكَهَام: البَطيء. والسَّيف الكَهام: الكليل. واللِّسان الكَهام:العييّ. ثم يقولون للمُسِنّ كَهْكَمٌ. ويقولون: أكْهَمَ بَصرُه، إذا رَقَّ.
(كهن)  الكاف والهاء والنون كلمةٌ واحدة. وهي الكاهن، وقد تكهَّنَ يَتَكهَّن. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) البيت لخمام بن زيد مناة اليربوعي، كما في اللسان (جبب)، وفي (كها، وشق) بدون نسبة. وقد سبق في (عرض).
([2]) في المجمل: "الحمير".
([3]) هي قراءة ابن مسعود وإبراهيم التيمي. تفسير أبي حيان (8: 486).
([4]) صدر بيت لعدي بن زيد، كما في اللسان (كهر). وعجزه:
* دونها أحقب ذو لحم زيم *
([5]) الرجز لعذافر الكندي، كما في (كرا). وأنشده في (كهل) بدون نسبة.
([6]) صدره كما في ديوانه 43 واللسان (كهل):
* يضاحك الشمس منها كوكب شرق *

ـ

##### Türkçe

(كaf ve **الهاء** ve ikisinin üçlü kılındığı şeyler babı)

(**كها**)  **الكاف** ve **الهاء** ve illetli harf bir tek kelimedir; kıyas edilmez ve ondan dallandırma yapılmaz. Ve iri deveye derler: **كَهَاةٌ**. Dedi ki:
Eğer ondan semiz bir **كَهَاةٌ** arz olursa	 *** ondan hediye etme; ve **اتَّشِقْ** et ve **تَجَبْجَبِ**

(**كهب**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الباء** bir kelimedir. Develerde siyahlıkla karışmış toza derler: **كُهْبَةٌ**.

(**كهد**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الدال**; onda yukarıya doğru bir hareketi gösteren bir şey söylerler. Derler: **كَهَدَ** eşek; yürüyüşünde raks ettiğinde. Ve **أكهدتُه**: onu raks ettirdim; Ferazdak’ın şiirinde:
* **يُكْهِدُون** eşekleri *
Ve derler: **اكْوَهَدَّ** civciv; yükselmek için hareket ettiğinde.

(**كهر**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الراء** çok uzak iki kelimedir: birincisi azarlamadır; denir: **كَهَرَهْ** **يَكْهَرُه** **كَهْراً**. Ve hadiste: “Babam ve annem ona feda olsun; beni **كَهَرَني** etmedi ve bana sövmedi.” Ve bir topluluk okudu: ﴿Yetîme gelince, onu **تَكْهَرْ** etme﴾ [ed-Duhâ 9].
Ve diğer asl: gündüzün **كَهْرُ**’udur; o, onun yükselmesidir; denir: **كَهَرَ** **يَكْهَرُ**. Dedi ki:
* Ve sürü kuşluk vaktinin **كَهْر**’inde iken *

(**كهف**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الفاء** bir tek kelimedir; o, dağda bir mağaradır; çoğulu **كُهوف**’tur.

(**كهل**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **اللام**; bir asıldır; şeyde bir kuvvete yahut yaratılışın toplanmasına delâlet eder. Bundan: **الكَاهل**: iki kürek arasıdır; kuvvetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve saçı ağarmanın onu dürttüğü, toplanmış (derli toplu) adama derler: **كَهْل**; ve kadın: **كَهْلة**. Dedi ki:
Ve ondan sonra bir daha **كَرِيَّا** olarak dönmem *** **الكَهلة** ve **الصَّبِيَّا** ile uğraşırım
Ve bitkiye “**اكتَهَلَ**” demelerine gelince, ancak [bu] kâhil adamla benzetmedir. Ve bahçenin **اكتهالُ**’i: çiçeğin onu kaplamasıdır. A‘şâ dedi ki:
* bol bitkiyle kuşanmış; **مكتهلُ** *

(**كهم**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الميم**; bir asılcık olup yorgunluğa ve yavaşlığa delâlet eder. Bundan: **الكَهَام** at: yavaş olan. Ve **الكَهام** kılıç: körelmiş olan. Ve **الكَهام** dil: tutuk olan. Sonra yaşlıya derler: **كَهْكَمٌ**. Ve derler: **أكْهَمَ** görmesi; inceldiğinde.

(**كهن**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **النون** bir tek kelimedir. O, **الكاهن**’dir; ve **تَكهَّنَ** **يَتَكهَّن**. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Beyit, Lisân’da (جبب) geçtiği üzere, Humâm b. Zeyd Menât el-Yerbû‘î’nindir; ve (كها، وشق)’ta nisbesizdir. (عرض)’da daha önce geçti.
([2]) el-Mücmel’de: “**الحمير**”.
([3]) Bu, İbn Mes‘ûd ve İbrâhîm et-Teymî’nin kıraatidir. Ebû Hayyân’ın tefsiri (8: 486).
([4]) Adî b. Zeyd’in bir beytinin صدر’ıdır; Lisân’da (كهر) geçtiği üzere. Ve عجز’ı:
* Onun altında etli, uzun zamanlı bir **أحقب**; **زيم** sahibi *
([5]) Recez, (كرا)’da geçtiği üzere, ‘Azâfir el-Kindî’nindir. (كهل)’de nisbesiz olarak rivayet etti.
([6]) صدر’ı, divanında 43 ve Lisân’da (كهل) geçtiği üzere:
* Ondan doğu yıldızı güneşle gülüşür *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ه ف
لجأوا إلى كهف وإلى كهوف وهي الغيران‏.‏
وتكهّف الجبل‏:‏ صارت فيه كهوف‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان كهف قومه‏:‏ ملجؤهم وتقول‏:‏ أولئك معاقلهم وكهوفهم وإليه يأوي ملهوفهم‏.‏
وناقة ذات أرداف وكهوف وهي ما تراكب في ترائبها وجنبيها من كراديس اللحم والشحم‏.‏
قال‏:‏ حسّر منه الخمس عن كهوف مثل أعالي الظعن الوقوف

##### Türkçe

ك ه ف
Bir **كهف**’e ve **كهوف**’a sığındılar; o da **الغيران**’dır.
Ve **تكهّف الجبل**: onda **كهوف** oldu.
Ve mecazdan: Falan, قومunun **كهف**’idir: onların sığınağıdır; ve dersin ki: Şunlar onların **معاقل**’idir ve **كهوف**’udur; ve ona mazlumları sığınır.
Ve **أرداف** ve **كهوف** sahibi bir dişi deve; o, **ترائب**’inde ve iki yanında et ve yağın **كراديس**’inden üst üste binen şeydir.
Dedi ki: Beşli ondan, **كهوف**’lar üzerinden sıyırdı; **أعالي الظعن الوقوف** gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَهْف: كالمَغارة في الجبل إلا أَنه أَوسع منها، فإذا صغر فهو غار، وفي الصحاح: الكهف كالبيت المنقور في الجبل، وجمعه كُهوف. وتكهَّف الجبلُ: صارت فيه كُهوف، وتكهَّفتِ البئر: صار فيها مثل ذلك. ويقال: فلان كَهْف فلان أَي ملجأ. الأَزهري: يقال فلان كهف أَهل الرِّيَبِ إذا كانوا يَلُوذون به فيكون وزَراً ومَلْجأ لهم. وأُكَيْهِفٌ: موضع. وكَهْفةُ: اسم امرأَة، وهي كهفة بنت مَصاد أَحد بني نَبهان.

##### Türkçe

**الكَهْف**: Dağdaki mağara gibidir; ancak ondan daha geniştir. Küçülürse o **غار**dır. **الصحاح**’ta: **الكهف**, dağda oyulmuş ev gibidir; çoğulu **كُهوف**tur.

Dağ **تَكَهَّف** etti: onda **كُهوف** oldu. Kuyu **تَكَهَّفَت**: onda da bunun benzeri oldu.

Ve denir ki: falan, falanın **كَهْف**’idir; yani sığınak. **الأَزهري**: Denir ki, falan, **أَهل الرِّيَبِ**’in **كهف**’idir; onlar ona sığındıklarında, onlar için bir dayanak ve sığınak olur. **أُكَيْهِفٌ**: bir yer (mevki)dir.

**كَهْفةُ**: bir kadının adıdır; o, **نَبهان** oğullarından **مَصاد**’ın kızı **كهفة**’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ه ف * * الكَهْفُ * كالبيت المنقور في الجبل والجمع * كُهُوفٌ * وفلان * كَهْفٌ * أي ملجأ

##### Türkçe

* ك ه ف * * **الكَهْفُ** * dağda oyulmuş ev gibidir; çoğulu * **كُهُوفٌ** *dur. Ve falan * **كَهْفٌ** *dur; yani sığınak.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكهف: كالبيت المنقور في الجبل ج: كهوف كذا في الصحاح أو هو كالغار كذا في النسخ، وصوابه كالمغار في الجبل كما هو نص العين إلا أنه واسع، فإذا صغر فغار أي: فالغار أعم، لا لأنه خاص بغير الواسع، كما توهم، قاله شيخنا.
 ومن المجاز: الكهف: الوزر والملجأ يقال: هو كهف قومه: أي ملجؤهم، وأولئك معاقلهم وكهوفهم، وإليهم يأوي ملهوفهم، كما في الأساس، وفي التهذيب: فلان كهف أهل الريب: إذا كانوا يلوذون به، فيكون وزرا وملجأ لهم، وأنشد الصاغاني:
  وكنت لهم كهفا حصينا وجنة                      يؤول إليها كهلها ووليدهـا وقال ابن دريد: الكهف زعموا السرعة والمشي ونص الجمهرة: السرعة في المشي والعدو، وقال: وهو فعل ممات، ومنه بناء كنهف عنا: إذا أسرع، وقال مرة: ومنه بناء كنهف، وهو موضع والنون زائدة وقد تقدمت الإشارة إليه. وأصحاب الكهف المذكورون في القرآن: اختلف في ضبط أساميهم على خمسة أقوال:

  القول الأول: مكسلمينا، وإمليخا، مرطوكش، نوالس، سانيوس، بطنيوس، كشفوطط. أو، مليخا بحذف الألف مكسلمينا مثل الأول مرطوس، نوانس، أربطانس، أونوس، كند سلططنوس وهذا هو القول الثاني. أو مكسلمينا، مليخا، مرطونس، ينيونس، ساربونس، كفشطيوس وفي بعض النسخ بطاءين ذو نواس وهذا هو القول الثالث. أو مكسلمينا، أمليخا، مرطونس، يوانس، سارينوس، بطنيوس، كشفوطط وهذا هو القول الرابع. أو مكسلمينا، يمليخا، مرطونس، ينيونس، دوانوانس، كشفيطط، نونس وهذا هو القول الخامس. وقد اقتصر الزمخشري في الكشاف على القول الأخير، مع تغيير في بعض الأسماء. وقد ذكر أهل الحروف والمتكلمون في خواصها أن من كتبها في ورقة وعلقها في دار لم تحرق، وقد جرب مرارا، ويزيدون ذكر قطمير وهو اسم كلبهم، ويكتبونه وحده على طرف الرسائل، فتبلغ إلى المرسل إليه. والمكهفة هكذا في النسخ، والصواب: الكهفة: ماءة لبني أسد ابن خزيمة قريبة القعر، كما هو نص العباب والمعجم. وأكيهف مصغرا وذات كهف بالضم، وكنهف كجندل: مواضع شاهد الأول قول أبي وجزة.

  حتى إذا طويا والليل معـتـكـر                      من ذي أكيهف جزع البان والأثب وأما الثاني فقد ضبطه ياقوت والصاغاني بالفتح، ومنه قول بشر بن أبي خازم:
  يسومون الصلاح بذات كهف                      وما فيها لهم سلـع وقـار وقول عوف بن الأحوص:
  يسوق صريم شاءها من جلاجل                      إلى ودوني ذات كهف وقورها وأما الثالث فقد ذكره ابن دريد، وتقدمت الإشارة إليه. وقال ابن دريد: تكهف الجبل: صارت فيه كهوف.
 ومما يستدرك عليه: ناقة ذات أرداف وكهوف، وهي ما تراكب في ترائبها وجنبيها من كراديس اللحم والشحم، وهو مجاز نقله الزمخشري وابن عباد. وتكهفت البئر، وتلجفت، وتلقفت: إذا أكل الماء أسفلها فسمعت للماء في أسفلها اضطرابا، نقله ابن دريد. وتكهف، واكتهف: لزم الكهف. وكهفة: اسم امرأة، وهي كهفة بنت مصاد أحد بني نبهان.

##### Türkçe

**الكهف**: dağda oyulmuş ev gibi; çoğulu: **كهوف**; **الصحاح**’ta böyle. Yahut o, mağara gibi; nüshalarda böyle; doğrusu, **العين**’in nassı üzere dağda oyuk yer gibi, ancak o geniştir; küçültülünce **غار** olur; yani **الغار** daha geneldir; geniş olmayana mahsus olduğu için değil, zannedildiği gibi; bunu şeyhimiz söyledi.

Mecazdan: **الكهف**: sığınak ve melce’; denir ki: o, قومunun **كهف**’idir; yani onların melce’idir; ve şunlar onların kaleleri ve **كهوف**’leridir; ve onların çaresizi onlara sığınır; **الأساس**’ta olduğu gibi. **التهذيب**’de: falan, şüphe ehlinin **كهف**’idir: eğer ona sığınıyorlarsa; böylece onlar için sığınak ve melce’ olur. Ve **الصاغاني** inşad etti:

  Ve ben onlar için sağlam bir **كهف** ve bir cennet idim                      ki ona yaşlısı ve çocuğu döner

Ve İbn Düreyd dedi: **الكهف**; zannettiler ki sürat ve yürüyüştür. Ve **الجمهرة**’nin nassı: yürüyüşte ve koşuda sürattir. Ve dedi: o, ölü bir fiildir. Ondan: “**كنهف** عنا” binası: eğer hızlandıysa. Ve bir kere dedi: ve ondan “**كنهف**” binası; ve o bir yerdir; ve **النون** ziyadedir; ve ona işaret geçmişti. Ve Kur’an’da zikredilen **أصحاب الكهف**: isimlerinin ضبطunda beş kavle ihtilaf edildi:

  Birinci kavl: **مكسلمينا**، **وإمليخا**، **مرطوكش**، **نوالس**، **سانيوس**، **بطنيوس**، **كشفوطط**. Yahut, elifin hazfiyle **مليخا**; birincisi gibi **مكسلمينا**; **مرطوس**، **نوانس**، **أربطانس**، **أونوس**، **كند سلططنوس**; ve bu ikinci kavldir. Yahut **مكسلمينا**، **مليخا**، **مرطونس**، **ينيونس**، **ساربونس**، **كفشطيوس**; ve bazı nüshalarda iki **طاء** ile **ذو نواس**; ve bu üçüncü kavldir. Yahut **مكسلمينا**، **أمليخا**، **مرطونس**، **يوانس**، **سارينوس**، **بطنيوس**، **كشفوطط**; ve bu dördüncü kavldir. Yahut **مكسلمينا**، **يمليخا**، **مرطونس**، **ينيونس**، **دوانوانس**، **كشفيطط**، **نونس**; ve bu beşinci kavldir. Ve **الزمخشري** **الكشاف**’ta son kavle iktisar etti; bazı isimlerde değişiklikle. Ve harf ehli ve kelamcılar, onların özelliklerinde zikrettiler ki: kim onları bir kâğıda yazıp bir evde asarsa, yanmaz; defalarca tecrübe edilmiştir. Ve **قطمير**’in zikrini artırırlar; o, köpeklerinin ismidir; ve onu tek başına mektupların kenarına yazarlar; böylece gönderilene ulaşır. Ve **المكهفة**; nüshalarda böyle; doğrusu: **الكهفة**: Benî Esed b. Huzeyme’ye ait, dibi yakın bir su; **العباب** ve **المعجم**’ın nassı üzere. Ve küçültme olarak **أكيهف**; ve **ذات كهف** (ضم ile); ve **كنهف** “**جندل**” gibi: yerlerdir. Birincinin şahidi, Ebû Vecze’nin sözü:

  Nihayet gece koyulaşmış iken (yolu) katladılar                      **ذي أكيهف**’ten, **جزع البان والأثب**’e

İkinciye gelince: onu Yâkût ve **الصاغاني** فتح ile ضبط etti. Ondan, Bişr b. Ebî Hâzim’in sözü:
  **ذات كهف**’te ıslahı gözetirler                      ve orada onlar için meta ve vakar yoktur

Ve Avf b. el-Ahvas’ın sözü:
  Çanlardan (seslerle) koyun sürüsünün kırpılmışını sürer                      **ودوني**’ye, **ذات كهف** ve **وقورها**’ya

Üçüncüye gelince: onu İbn Düreyd zikretti; ve ona işaret geçmişti. Ve İbn Düreyd dedi: **تكهف الجبل**: onda **كهوف** oldu.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ناقة ذات أرداف وكهوف**; o, göğsünün üst kemiklerinde ve iki yanında et ve yağ kıkırdaklarından üst üste binen şeylerdir; bu, mecazdır; **الزمخشري** ve İbn Abbâd nakletti. Ve **تكهفت البئر** ve **تلجفت** ve **تلقفت**: eğer su onun altını yediyse, böylece onun altında su için çalkantı işittin; İbn Düreyd nakletti. Ve **تكهف** ve **اكتهف**: **الكهف**’e yapıştı. Ve **كهفة**: bir kadının ismidir; o, Benî Nebhân’dan birinin, **مصاد**’ın kızı **كهفة**’dir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَهَفَ
كَهَفَ تَكَهَّفَ V ,
a.  Was full of caverns ( mountain ).

اِكْتَهَفَ
اِكْتَهَفَ VIII ,
a.  Entered a cavern.

كَهْف
كَهْف 1 , ( pl. كُهُوْف 27 ),
a.  Cavern, cave.

b.  Refuge, asylum.

أَصْحَاب الكَهْف
أَصْحَاب الكَهْف
a.  The Seven Sleepers.

كَهْكَب
كَهْكَب ,  كَهْكَم
a.  Egg-plant, melongena.

##### Türkçe

كَهَفَ
**كَهَفَ** **تَكَهَّفَ** V ,
a. (dağ) mağaralarla dolu oldu.

اِكْتَهَفَ
**اِكْتَهَفَ** VIII ,
a. Bir mağaraya girdi.

كَهْف
**كَهْف** 1 , (çoğ. **كُهُوْف** 27 ),
a. Mağara, in.

b. Sığınak, iltica yeri.

أَصْحَاب الكَهْف
**أَصْحَاب الكَهْف**
a. Yedi Uyurlar.

كَهْكَب
**كَهْكَب** , **كَهْكَم**
a. Patlıcan, melongena.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كهف
كَهَفَ - يَكْهُفُ - كَهْف - الكهف
كَهَفَ - يَكْهُفُ + المكان أو الشيء: يتشكل فيه تجويف على شكل ممر له فتحة للخارج ونهاية مسدودة، وله ارتفاعات مختلفة
كَهْف: اسم فعل من " كَهَفَ - يَكْهُفُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الجزء من الجبل أو الرابية الذي يكون محفوراً  داخله، والذي يمكن الدخول إليه من غير نزولٍ عن سطح الأرض، وله فتحة للخارج ونهاية مسدودة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أشكال الأشياء من حيث شكل الفراغ الداخلي المجسم للشيء "، وهي:
بَابَ - يَبوْبُ، قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ، قَنا - يَقْنُوْ، كَهَفَ - يَكْهُفُ، كَابَ - يَكُوبُ، جَيِدَ - يَجْيَدُ

الكهف
 	﴿إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربنا آتنا من لدنك رحمة وهيئ لنا من أمرنا رشدا (10)﴾ الكهف ﴿وإذ اعتزلتموهم وما يعبدون إلا الله فأووا إلى الكهف ينشر لكم ربكم من رحمته ويهيئ لكم من أمركم مرفقا (16)﴾ الكهف
 	﴿أم حسبت أن أصحاب الكهف والرقيم كانوا من آياتنا عجبا(9)﴾ الكهف
 	﴿فضربنا على آذانهم في الكهف سنين عددا (11)﴾ الكهف ﴿ولبثوا في كهفهم ثلاث مائة سنين وازدادوا تسعا (25)﴾ الكهف
 	﴿وترى الشمس إذا طلعت تتزاور عن كهفهم ذات اليمين وإذا غربت تقرضهم ذات الشمال وهم في فجوة منه ذلك من آيات الله من يهد الله فهو المهتدي ومن يضلل فلن تجد له وليا مرشدا(17)﴾ الكهف
ملخص اللسان:
1.     الكَهْف: كالمَغارة في الجبل إلا أَنه أَوسع منها
2.     ويقال: فلان كَهْف فلان أَي ملجأ.
3.     وتكهَّف الجبلُ: صارت فيه كُهوف، وتكهَّفتِ البئر: صار فيها مثل ذلك
لسان العرب
● - كهف: الكَهْف: كالمَغارة في الجبل إلا أَنه أَوسع منها، فإذا صغر فهو   غار، وفي الصحاح: الكهف كالبيت المنقور في الجبل، وجمعه كُهوف.   وتكهَّف الجبلُ: صارت فيه كُهوف، وتكهَّفتِ البئر: صار فيها مثل ذلك.   ويقال: فلان كَهْف فلان أَي ملجأ. الأَزهري: يقال فلان كهف أَهل الرِّيَبِ   إذا كانوا يَلُوذون به فيكون وزَراً ومَلْجأ لهم. وأُكَيْهِفٌ: موضع.   وكَهْفةُ: اسم امرأَة، وهي كهفة بنت مَصاد أَحد بني نَبهان.
مقاييس اللغة:
(كهف) الكاف والهاء والفاء كلمةٌ واحدة، وهي غارٌ في جَبَل، وجمعه كُهوف.
القاموس المحيط:
الكَهْفُ كالبيتِ المَنْقورِ في الجبلِ، ج كُهوفٌ، أو كالغارِ في الجبلِ إلاَّ أنه واسِعٌ، فإذا صَغُرَ؛ فغارٌ، و الوَزَرُ والمَلْجَأُ، والسُّرْعَةُ، والمَشْيُ، وهو فِعْلٌ مُماتٌ، ومنه بِناءُ كَنْهَفَ عَنَّا، والنونُ زائدةٌ.
وأصحابُ الكَهْفِ: مَكْسَلْمينا، إمْلِيخا، مَرْطوكِش، نَوالِس، سانيوس، بَطْنَيوس، كَشْفوطَط. أو: مَليخا، مَكْسَلْمينا، مَرْطوس، نوانس، أرْبطانس، أونوس، كَنْدَسَلْطَطْنوس. أو: مَكْسَلْمينا، مَليخا، مَرطونَس، يَنْيونس، سارَ بونَس، كَفَشْطَيوس، ذو نُواس. أو: مَكْسَلْمينا، أمْليخا، مرطونَس، يُوانَس، سارَيْنوس، بَطْنَيوس، كَشْفوطَط. أو: مَكْسَلْمينا، يَمْليخا، مرْطونَس، يَنْيونِس، دوانَوانس، كَشْفيطَط، نونَس.
والمَكْهَفَةُ: ماءَةٌ لبني أسَدٍ. وأُكَيْهِفٌ، وذاتُ كُهْفٍ، بالضم، وكَنْهَفٌ، كجَنْدَلٍ: مواضِعُ. وتَكَهَّفَ الجَبَلُ: صار فيه كُهوفٌ.
تاج العروس:
ك - ه - ف
الكَهْفُ : كالبَيْتِ المَنْقُور في الجَبلِ ج : كُهُوفٌ كذا في الصحاح أَو هو كالغَارِ كذا في النَّسَخِ وصوابُه كالمَغارِ في الجَبَلِ كما هو نَصُّ العَيْنِ إلا أَنَّه واسِعٌ فإِذا صَغُرَ فَغارٌ أَي : فالغارُ أَعَمُّ لا لأَنه خاصٌّ بغيرِ الواسِعِ كما تَوَهَّمَ قاله شيخُنا
ومن المجازِ : الكَهْفُ : الوَزَرُ والمَلْجَأُ يُقال : هو كَهْفُ قَوْمِه : أَي مَلْجَؤهم وأُولئكَ معاقِلُهُم وكُهُوفُهم وإِلَيْهِم يَأْوِي ملْهُوفُهم كما في الأَساسِ وفي التهذيبِ : فلانٌ كهْفُ أَهْلِ الرِّيَبِ : إِذا كانُوا يلُوذُونَ به فيكُونُ وَزَراً ومَلْجأً لهم وأَنشَد الصّاغانِيُّ :
وكنتَ لَهُمْ كَهْفاً حصِيناً وجُنَّةً ... يَؤُولُ إِلَيْها كَهْلُها وولِيدُها وقال ابنُ دُريْدٍ : الكَهْفُ زَعَمُوا السُّرْعَةُ والمَشْيُ ونصُّ الجمْهَرةِ : السُّرْعَةُ في المَشْيِ والعَدْوِ وقال : وهو فِعْلٌ مُماتٌ ومنه بِناءُ كَنْهَفَ عنّا : إِذا أَسْرعَ وقالَ مَرّةً : ومنه بِناءُ كَنْهَف وهو مَوْضِعٌ والنونُ زائِدةٌ وقد تقَدَّمَت الإشارةُ إِليه . وأَصحابُ الكَهْفِ المذْكُوُرونَ في القُرْآنِ : اخْتُلِفَ في ضَبْطِ أَسامِيهِم على خَمْسةِ أَقوالِ :
القولُ الأَوّلُ : مَكْسَلْمِينا وإِمْلِيخا مَرْطُوكش نَوالِس سانيوس بَطْنَيُوس كَشْفُوطط . أَو مَلِيخا بحذْفِ الأَلفِ مَكْسَلْمِينا مثل الأَول مَرْطُوس نِوانِس أَرْبطانس أَونوس كَنْدَ سَلْطَطْنوس وهذا هو القول الثاني . أَو مَكْسَلْمِينا مَلِيخا مَرْطُونَس يَنْيُونس سارَبونَس كَفَشْطَيُوس وفي بعضِ النسخ بطاءَين ذو نُواس وهذا هو القول الثالث . أَو مَكْسَلْمِينا أَمْليخا مَرَطونَس يُوانَس سارَيْنوس بَطْنَيوس كَشْفوطَط وهذا هو القول الرابع . أَو مَكْسَلْمينا يَمْلِيخا مَرْطونَس يَنْيونِس دوانَوانِس كَشْفيطَط نونَس وهذا هو القول الخامس . وقد اقْتَصَر الزَّمَخْشَريُّ في الكَشّافِ على القولِ الأَخيرِ مع تَغْييرٍ في بعضِ الأَسماءِ . وقد ذكرَ أَهلُ الحُروفِ والمُتَكَلِّمُون في خواصِّها أَنَّ من كَتَبَها في ورقَةٍ وعَلَّقَها في دارٍ لم تُحْرَق وقد جُرِّبَ مِراراً ويَزِيدُون ذِكْرَ قِطْمِير وهو اسمُ كلبِهم ويَكْتُبُونَه وَحْدَه على طَرَفِ الرسائِل فتُبَلَّغُ إلى المُرسَل إِليه . والمَكْهَفَةُ هكذا في النسخ والصوابُ : الكَهْفَةُ : ماءةٌ لبَنِي أَسَد ابن خُزَيْمَةَ قريبةُ القَعْر كما هو نصُّ العُبابِ والمُعْجَم . وأُكَيْهِفٌ مصغّراً وذاتُ كُهْفٍ بالضمِّ وكَنْهَفٌ كجَنْدَلٍ : مواضِعُ شاهِدُ الأَوّلِ قولُ أَبي وَجْزَةَ
حتى إِذا طَوَيَا واللَّيْلُ مُعْتَكِرٌ ... من ذِي أُكَيْهِفَ جِزْعَ البانِ والأَثَبِ وأَما الثانِي فقد ضَبَطَه ياقوتٌ والصّاغانِيُّ بالفَتْح ومنه قولُ بِشْرِ بنِ أَبي خازِمٍ :
يَسُومُونَ الصَّلاحَ بذاتِ كَهْفٍ ... وما فِيها لَهُم سَلَعٌ وقارُ وقولُ عَوْفِ بنِ الأَحوصِ :
يَسُوقُ صُرَيْمٌ شاءها من جُلاجلٍ ... إِلَّى ودُونِي ذاتُ كَهْفٍ وقُورُها وأَما الثالِثُ فقد ذَكَرَه ابنُ دُرَيْدٍ وتَقَدمت الإِشارةُ إِليه . وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : تَكَهَّفَ الجَبَلُ : صارَتْ فيه كُهُوفٌ
ومما يُستدرَكُ عليه : ناقَةٌ ذاتُ أَرْدافٍ وكُهُوفٍ وهي ما تَراكَبَ في تَرائِبِها وجَنْبَيْها من كَرادِيسِ اللَّحْمِ والشَّحْمِ وهو مجازٌ نقَلَه الزَّمَخْشَريُّ وابنُ عَبّادٍ . وتَكَهَّفت البِئْرُ وتَلَجَّفَت وتَلَقَّفَت : إذا أَكَل الماءُ أَسْفَلَها فَسَمِعْتَ للماءِ في أَسْفَلِها اضْطِراباً نقله ابنُ دُرَيْدٍ . وتَكَهَّفَ واكْتَهَفَ : لَزِمَ الكَهْفَ . وكَهْفَةُ : اسمُ امْرأَةٍ وهي كَهْفَةُ بنتُ مَصادٍ أَحدِ بَنِي نَبْهانَ

##### Türkçe

كهف
**كَهَفَ** - **يَكْهُفُ** - **كَهْف** - **الكهف**
**كَهَفَ** - **يَكْهُفُ** + mekân veya şey: onda, dışarıya bir açıklığı ve kapalı bir sonu olan bir geçit şeklinde bir oyuk oluşur; ve onun çeşitli yükseklikleri vardır.
**كَهْف**: “**كَهَفَ** - **يَكْهُفُ**”tan fiil ismidir: ve o, aynı şekilde mef‘ûl anlamındadır: dağın veya tepenin, içi oyulmuş olan ve yeryüzü yüzeyinden aşağı inmeksizin içine girilebilen kısmı; ve onun dışarıya bir açıklığı ve kapalı bir sonu vardır.
Ve lafız, “şeylerin, şeyin cisimleşmiş iç boşluğunun şekli bakımından şekilleri” lafızları grubuna mensuptur; ve onlar şunlardır:
**بَابَ** - **يَبوْبُ**، **قَنْطَرَ** - **يُقَنْطِرُ**، **قَنا** - **يَقْنُوْ**، **كَهَفَ** - **يَكْهُفُ**، **كَابَ** - **يَكُوبُ**، **جَيِدَ** - **يَجْيَدُ**

**الكهف**
﴿Hani gençler **الكهف**’e sığınmışlardı da dediler: Rabbimiz, katından bize bir rahmet ver ve işimizden bize bir doğruluk hazırla (10)﴾ **الكهف** ﴿Ve hani onlardan ve Allah’tan başka taptıklarından ayrıldığınızda, **الكهف**’e sığının; Rabbiniz size rahmetinden yayar ve işinizden size bir kolaylık hazırlar (16)﴾ **الكهف**
﴿Yoksa **الكهف** ve **الرقيم** sahiplerinin âyetlerimizden bir acayip olduklarını mı sandın (9)﴾ **الكهف**
﴿Böylece **الكهف**’te yıllar sayıca onların kulaklarına vurduk (11)﴾ **الكهف** ﴿Ve **كهفهم**’lerinde üç yüz yıl kaldılar ve dokuz artırdılar (25)﴾ **الكهف**
﴿Ve güneşi, doğduğunda **كهفهم**’lerinden sağ tarafa meylederek; battığında onları sol taraftan keserek görürsün; ve onlar onun bir genişliğindedir; işte bu Allah’ın âyetlerindendir; Allah kimi hidayete erdirirse o, hidayete erendir; kimi de saptırırsa, onun için asla bir veli, bir mürşid bulamazsın (17)﴾ **الكهف**

Lisân’ın özeti:
1. **الكَهْف**: dağdaki **المَغارة** gibidir; ancak ondan daha geniştir.
2. Ve denir: falan, falanın **كَهْف**’idir; yani sığınak.
3. Ve **تَكَهَّف** dağ: onda **كُهوف** oldu; ve **تَكَهَّفت** kuyu: onda bunun benzeri oldu.

Lisânü’l-ʿArab
● - **كهف**: **الكَهْف**: dağdaki **المَغارة** gibidir; ancak ondan daha geniştir; küçülürse o **غار**dır. Ve **الصحاح**’ta: **الكهف** dağda oyulmuş ev gibidir; çoğulu **كُهوف**tur. Ve **تكهَّف** dağ: onda **كُهوف** oldu; ve **تكهَّفت** kuyu: onda bunun benzeri oldu. Ve denir: falan, falanın **كَهْف**’idir; yani sığınak. **الأَزهري**: denir: falan, **أَهل الرِّيَبِ**’in **كهف**’idir; onlar ona sığındıklarında, onlar için bir **وزَراً** ve bir **مَلْجأً** olur. Ve **أُكَيْهِفٌ**: bir yer. Ve **كَهْفةُ**: bir kadının adıdır; o, Nebhân oğullarından birinin, Masâd’ın kızı Kehfe’dir.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**كهف**) **الكاف** ve **الهاء** ve **الفاء** bir tek kelimedir; o, bir dağda bir **غار**dır; çoğulu **كُهوف**tur.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**الكَهْفُ** dağda oyulmuş ev gibidir; çoğulu **كُهوفٌ**; yahut dağdaki **الغار** gibidir; ancak o geniştir; küçülürse, o **غارٌ**dır. Ve **الوَزَرُ** ve **المَلْجَأُ**; ve **السُّرْعَةُ**; ve **المَشْيُ**; ve o, ölmüş bir fiildir; ondan: **كَنْهَفَ عَنَّا** binası; **النونُ** ziyadedir.
Ve **أصحابُ الكَهْفِ**: مَكْسَلْمينا، إمْلِيخا، مَرْطوكِش، نَوالِس، سانيوس، بَطْنَيوس، كَشْفوطَط. Yahut: مَليخا، مَكْسَلْمينا، مَرْطوس، نوانس، أرْبطانس، أونوس، كَنْدَسَلْطَطْنوس. Yahut: مَكْسَلْمينا، مَليخا، مَرطونَس، يَنْيونس، سارَ بونَس، كَفَشْطَيوس، ذو نُواس. Yahut: مَكْسَلْمينا، أمْليخا، مرطونَس، يُوانَس، سارَيْنوس، بَطْنَيوس، كَشْفوطَط. Yahut: مَكْسَلْمينا، يَمْليخا، مرْطونَس، يَنْيونِس، دوانَوانس، كَشْفيطَط، نونَس.
Ve **المَكْهَفَةُ**: Esed oğullarına ait bir su. Ve **أُكَيْهِفٌ**, ve **ذاتُ كُهْفٍ**, (ضم ile), ve **كَنْهَفٌ**, **جَنْدَلٍ** gibi: yerler. Ve **تَكَهَّفَ** dağ: onda **كُهوفٌ** oldu.

Tâcü’l-ʿarûs:
ك - ه - ف
**الكَهْفُ**: dağda oyulmuş ev gibidir; çoğulu: **كُهُوفٌ**; **الصحاح**’ta böyle. Yahut o, **الغَارِ** gibidir; nüshalarda böyle; doğrusu, **العَيْن**’in nassı üzere, dağdaki **المَغارِ** gibidir; ancak o geniştir; küçülürse, **فَغارٌ**; yani: **الغارُ** daha geneldir; geniş olmayana mahsus olduğu için değil; zannettiği gibi; bunu şeyhimiz söyledi.
Ve mecazdan: **الكَهْفُ**: **الوَزَرُ** ve **المَلْجَأُ**; denir: o, kavminin **كَهْفُ**’idir; yani onların sığınağı; ve şunlar onların kaleleri ve onların **كُهُوفُ**’udur; ve onların dertlisi onlara sığınır; **الأَساس**’ta böyle. Ve **التهذيب**’te: falan, **أَهْلِ الرِّيَبِ**’in **كهْفُ**’idir: eğer onlar ona sığınıyorlarsa, onlar için bir **وَزَراً** ve bir **مَلْجأً** olur. Ve **الصّاغانِيُّ** inşad etti:
Ve sen onlar için sağlam bir **كَهْفاً** ve bir kalkan idin ... ona onların yaşlısı ve çocuğu döner.
Ve İbn Düreyd dedi: **الكَهْفُ** dediler ki **السُّرْعَةُ** ve **المَشْيُ**’dir; ve **الجمْهَرة**’nin nassı: yürüyüşte ve koşuda **السُّرْعَةُ**; ve dedi: ve o, ölmüş bir fiildir; ondan **كَنْهَفَ عنّا** binası: eğer hızlandıysa. Ve bir defa dedi: ve ondan **كَنْهَف** binası; ve o bir yerdir; ve **النونُ** ziyadedir; ve ona işaret daha önce geçti.
Ve Kur’an’da zikredilen **أَصحابُ الكَهْفِ**: isimlerinin ضبط’unda beş kavle ihtilaf edildi:
Birinci kavl: مَكْسَلْمِينا ve إِمْلِيخا مَرْطُوكش نَوالِس سانيوس بَطْنَيُوس كَشْفُوطط.
Yahut **مَلِيخا** (elifin hazfiyle) مَكْسَلْمِينا birincisi gibi مَرْطُوس نِوانِس أَرْبطانس أَونوس كَنْدَ سَلْطَطْنوس; ve bu ikinci kavildir.
Yahut مَكْسَلْمِينا مَلِيخا مَرْطُونَس يَنْيُونس سارَبونَس كَفَشْطَيُوس; bazı nüshalarda iki **طاء** ile ذو نُواس; ve bu üçüncü kavildir.
Yahut مَكْسَلْمِينا أَمْليخا مَرَطونَس يُوانَس سارَيْنوس بَطْنَيوس كَشْفوطَط; ve bu dördüncü kavildir.
Yahut مَكْسَلْمينا يَمْلِيخا مَرْطونَس يَنْيونِس دوانَوانِس كَشْفيطَط نونَس; ve bu beşinci kavildir.
Ve Zemahşerî, **الكَشّاف**’ta, bazı isimlerde değişiklikle, son kavle iktisar etti.
Ve harf ehli ve kelâmcılar, onların özelliklerinde, onu bir kâğıda yazıp bir evde asanın, yanmayacağını; ve defalarca tecrübe edildiğini zikrettiler; ve **قِطْمِير**’in zikrini artırırlar; ve o, köpeklerinin adıdır; ve onu, mektupların kenarına tek başına yazarlar; böylece gönderilene ulaştırılır.
Ve **المَكْهَفَةُ**: nüshalarda böyle; doğrusu: **الكَهْفَةُ**: Esed b. Huzeyme oğullarına ait bir su; **العُباب** ve **المُعْجَم**’ın nassı üzere, dibi yakın. Ve **أُكَيْهِفٌ** küçültme olarak; ve **ذاتُ كُهْفٍ** (ضم ile); ve **كَنْهَفٌ** **جَنْدَلٍ** gibi: yerler. Birincinin şahidi, Ebû Vecze’nin sözü:
Ta ki ikisi dürdüler ve gece koyu-karanlık iken ... ذِي أُكَيْهِفَ’ten, بان ağacının ve أَثَب’in vadi kıyısına.
İkincisine gelince, onu Yâkût ve Sâğânî fetha ile ضبط etti; ondan Bişr b. Ebî Hâzim’in sözü:
Onlar **ذاتِ كَهْفٍ**’te salahı güderler ... ve onda onlar için ne سَلَع vardır ne de vakar.
Ve Avf b. el-Ahvas’ın sözü:
Suraym, onun koyunlarını جُلاجل’den sürer ... bana kadar; ve önümde **ذاتُ كَهْفٍ** ve onun **وقُورُها**’sı.
Üçüncüsüne gelince, onu İbn Düreyd zikretti; ve ona işaret geçti. Ve İbn Düreyd dedi: **تَكَهَّفَ** dağ: onda **كُهُوفٌ** oldu.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ناقَةٌ ذاتُ أَرْدافٍ وكُهُوفٍ**; ve o, onun göğüs kemiklerinde ve iki yanında et ve yağ kıkırdaklarından üst üste binmiş olandır; ve bu bir mecazdır; Zemahşerî ve İbn Abbâd onu nakletti.
Ve **تَكَهَّفت** kuyu ve **تَلَجَّفَت** ve **تَلَقَّفَت**: su onun altını yediğinde; böylece onun altında su için bir çalkantı işitirsin; İbn Düreyd onu nakletti.
Ve **تَكَهَّفَ** ve **اكْتَهَفَ**: **الكَهْفَ**’e yapıştı.
Ve **كَهْفَةُ**: bir kadının adıdır; o, Nebhân oğullarından birinin, Masâd’ın kızı **كَهْفَةُ**’dir.
