# كهم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كهم

كَهُمَ الرجل وكَهَمَ يَكْهَم كَهامةً، فهو كَهامٌ وكَهِيمٌ، وتكَهَّمَ: بَطُؤَ عن النُّصرة والحرب؛ قال مِلْحة الجرمي: إِذا ما رَمى أَصْحابَه بِجَنيبِه،
سُرى اللَّيلةِ الظلماء، لم يَتَكَهَّمِ
(* قوله «بجنيبه» كذا بالأصل مضبوطاً، والذي في نسخة المحكم: بحنيبه، بالحاء المهملة بدل الجيم).
وفَرَس كَهام: بِطيء عن الغاية. ورجل كَهام وكَهِيم: ثقيل مُسِنٌّ دَثور لا غَناء عنده، وقوم كَهامٌ أَيضاً. وسيف كَهام وكَهِيم: لا يقطع، كَلِيل عن الضربة. وفي مَقتل أَبي جهل: إِن سيفك كَهامٌ أَي كَليل لا يقطع. ولسان كَهيمٌ: كَليل عن البلاغة، وفي التهذيب: لسان كَهامٌ. الجوهري: لسان كَهام عَيِيٌّ. ويقال: أَكْهَمَ بَصَرُه إِذا كَلَّ ورَقَّ. وكهَّمَتْه الشدائدُ: نكَّصَتْه عن الإِقدام وجبَّنَتْه. وكَيْهمٌ: اسم. وقوله في حديث أُسامة: فجعل يتَكهَّمُ بهم؛ التَّكَهُّم: التعرُّض للشر والاقتحام به، وربما يَجْري مِجرى السُّخرية، ولعله إِن كان محفوظاً مقلوب من التَّهَكُّم، وهو الاستهزاء.
الأَزهري في ترجمة كهكه: الكَهْكاهةُ المُتَهَيِّب، قال: وكَهْكامة، بالميم، مثل كَهْكاهةٍ المُتَهيِّبُ، وكذلك كَهْكَمٌ، قال: وأَصله كَهامٌ فزيدت الكاف؛ وأَنشد:
يا رُبَّ شَيْخٍ مِن عَدِيٍّ كَهْكَمِ
(* قوله «من عديّ» كذا في الأصل والتهذيب، والذي في التكملة على اصلاح بدل علي لكيز بصيغة التصغير).
وأَنشد الليث قول أَبي العيال الهذلي:
ولا كَهْكامةٌ بَرَمٌ،
إِذا ما اشتَدَّتِ الحِقَبُ
ورواه أَبو عبيد:
ولا كَهكاهةٌ برم
بالهاء، وسيأْتي ذكره. ابن الأَعرابي: الكَهْكمُ والكَهْكَبُ الباذِنجان.

### Türkçe

**كَهُمَ** adam ve **كَهَمَ**; **يَكْهَم** **كَهامةً** (olarak); o hâlde o **كَهامٌ** ve **كَهِيمٌ**’dir.

Ve **تكَهَّمَ**: yardımdan ve savaştan ağır davrandı; Milha el-Cermî dedi:
إِذا ما رَمى أَصْحابَه بِجَنيبِه،
سُرى اللَّيلةِ الظلماء، لم يَتَكَهَّمِ

(* “**بجنيبه**” sözü: asılda böylece ضبط edilmiş; **المحكم** nüshasında olan ise: **بحنيبه**; **الجيم** yerine noktasız **الحاء** ile).

Ve **كَهام** bir at: hedefe karşı yavaş.

Ve **كَهام** ve **كَهِيم** bir adam: ağır, yaşlı, eskimiş; onda fayda yoktur; ve **كَهامٌ** bir kavim de (böyledir).

Ve **كَهام** ve **كَهِيم** bir kılıç: kesmez; darbeye karşı körelmiş.

Ve Ebû Cehil’in öldürülmesi hakkında: “Şüphesiz senin kılıcın **كَهامٌ**’dur” yani körelmiş, kesmez.

Ve **كَهيمٌ** bir dil: belâgate karşı körelmiş; **التهذيب**’de: **كَهامٌ** bir dil.

Cevherî: **كَهام** bir dil; tutuk (konuşamaz).

Ve denir: **أَكْهَمَ** onun görmesi; köreldiği ve inceldiği zaman.

Ve sıkıntılar onu **كهَّمَتْه**: onu atılmaktan geri çevirdi ve onu korkaklaştırdı.

Ve **كَيْهمٌ**: bir isimdir.

Ve Üsâme hadîsinde olan sözü: “Böylece onlara karşı **يتَكهَّمُ** olmaya başladı”; **التَّكَهُّم**: şerre maruz kalmak ve onunla atılmak; bazen alay yolunda cereyan eder; ve herhâlde eğer mahfuz ise, **التَّهَكُّم**’den (ters çevrilmiş)dir; o da istihzadır.

Ezherî, **كهكه** maddesinde: **الكَهْكاهةُ**: çekinen (kimse); dedi ki: ve **كَهْكامة**, **الميم** ile, çekinenin **كَهْكاهةٍ**’si gibidir; ve yine **كَهْكَمٌ** (da böyledir); dedi ki: ve aslı **كَهامٌ**’dur; sonra **الكاف** artırıldı; ve şu beyti okudu:
يا رُبَّ شَيْخٍ مِن عَدِيٍّ كَهْكَمِ

(* “**من عديّ**” sözü: asılda ve **التهذيب**’de böyle; **التكملة**’de ise ıslah üzere olan: **علي** yerine **لكيز** (küçültme sigasıyla)).

Ve Leys, Ebû’l-İyâl el-Hüzelî’nin sözünü okudu:
ولا كَهْكامةٌ بَرَمٌ،
إِذا ما اشتَدَّتِ الحِقَبُ

Ve onu Ebû Ubeyd rivayet etti:
ولا كَهكاهةٌ برم

**الهاء** ile; ve onun zikri gelecektir.

İbnü’l-A‘râbî: **الكَهْكمُ** ve **الكَهْكَبُ**: patlıcandır.
