# كهم — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%85/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%85.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كهم

ه ك م
همك ، هكم ، كمه ، كهم ، مهك : مستعملة .
همك : قال الليث : انهَمَك فلان في كذا وكذا إذا لَجَّ وتمَادَى فيه ، تقول : ما الذي هَمَكه فيه ؟ .
وقال أبو عبيدة : فرسٌ مَهْمُوك المعدَّين .
وقال أبو دؤاد :
سَلِطُ السُّنْبُك لأْمٌ فَصُّهُ
مُكْرَب الأرساغ مهموك المعَدّ
وقال ابن السكيت : اهْمأَكَّ فلانٌ يَهْمَئِكُّ فهو مُهْمَئِكٌ ومزمئِكٌ ومُصْمَئِكٌّ إذا امتلأ غَضَباً .
كمه : قال الليث : الكمَه في التفسير : العَمَى الذي يولد به الإنسان ، وقد جاء في الشِّعر مِنْ عَرَضٍ حادث .
قال الشاعر :
كَمِهتْ عيناه حتّى ابيضَّتَا
فهوَ يَلْحَا نَفْسَه لما نَزَعْ
ثعلب عن ابن الأعرابي : الأكْمَه : الذي يُولد لا بَصَرَ له ، والفعل منه كَمِه يَكْمَه كَمَهاً .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : الأكمه الأعمى الذي لا يبصر فيتحيّر ويتردّد . ويقال إنّ الأكمه : الذي تَلِده أمُّه أعمى . وأنشد :
هَرَّجْتُ فارتَدَّ ارْتدادَ الأكمهِ
فوصَفَهُ بالهَرَج ، وذَكَر أنه كالأكْمه في حالِ هَرْجه .
وروى أبو عبيد عن حجاج عن جُرَيج عن مجاهد أنه قال : الأكمه : يبصر بالنهار ولا يبصر بالليل .
وقال المفضَّل : يقال للذَّاهب العَقْل : أكمه ، وقد كَمِه كَمَهاً .
كهم : قال الليث : كَهُمَ الرّجل ، وهو يَكْهُم كَهَامةً : إذا كان بطيئاً عن النصْرة والحرب ، وفرسٌ كَهام : بطيء عن الغاية ، وسيفٌ كهام : كليل عن الضَّريبة ، ولسان كهامٌ عن البلاغة ، وتقول : فلان قد كَهَمته الشدائد : إذا جَبّنَته عن الإقدام .
قال والكَهْكامةُ : المتهيِّب .
وقال شمر : رجلٌ كَهْكامةٌ وكَهْكم ، قال : وأصلُه كَهام فزيدت الكاف ، وأنشد :
يا رُبَّ شيخٍ مِنْ عَدِي كَهْكمِ
وقال أبو العيال الهذَلي :
ولا كَهْكامةٌ بَرِمٌ
إذا ما اشتدّت الحِقَبُ
ورواه أبو عبيد : ولا كهكاهَةٌ بَرمٌ ، وقد مرّ تفسيره فيما مرّ من هذا الكتاب .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الكَهْكَم والكهْكَب : الباذَنْجان .
مهك : قال الليث : مُهْكَةُ الشباب : نُفْخَته وامتلاؤه وارتواؤه وماؤه : يقال : شابٌّ مُمَهَّك .
أبو عبيد ، عن الكسائي : الممَهَّك : الطويل ، ويقال : مَهَكْتُ الشيء : إذا مَلَسْتَه وقال النابغة :
إلى المَلِك النُّعْمانِ حِينَ لَقِيتُه
وقد مُهِكتْ أصْلابها والجَنَاجِنُ
قال : مَهِكَتْ : مُلِّسَتْ ومهَكْتُ السَّهمَ : ملّسْتُه .
هكم : قال الليث الهَكِمُ : المقتحِم على مالا يعنيه الذي يتعرض للنّاس بشرِّه ، وأنشد :
تَهَكمَ حَرْبٌ على جارِنَا
وألقى عليه له كَلْكَلا
أبو عبيد ، عن أبي زيد : تَهَكَّمْتُ : تَغَنَّيت ، وهكَّمتُ غيري غَنَّيْتُه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التهكُّم : الاستهزاء . قال : وأخبرني ابن نَجدَة عن أبي زيد أنه قال : التهكم : التكبُّر ، والتَّهكُّم : التَّبَخْترُ بطَراً ، والتهكم : السَّيْلُ الذي لا يطاق ، والتهكم : الاستهزاء والتهكم : تَهَورُّ البِئْر ، والتهكم الطَّعْن المُدَارَك .

### Türkçe

ه ك م
**همك** ، **هكم** ، **كمه** ، **كهم** ، **مهك**: kullanımdadır.

**همك**: Leys dedi ki: Bir kimse şu ve şu şeyde **انهَمَك** olursa, onda ısrar eder ve onda sürdürür; dersin ki: Onu onda **هَمَكه** eden şey nedir?

Ebû Ubeyde dedi ki: **فرسٌ مَهْمُوك المعدَّين**.

Ebû Düâd dedi ki:
Sert tırnaklı, eklemi sağlam, ucu (tırnağın) parçası (sağlam)
Bilekleri bağlanmış, **مهموك المعَدّ**

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Bir kimse **اهْمأَكَّ** olur; **يَهْمَئِكُّ**; o da **مُهْمَئِكٌ** ve **مزمئِكٌ** ve **مُصْمَئِكٌّ** olur: öfkeyle dolduğu zaman.

**كمه**: Leys dedi ki: Tefsirde **الكمَه**: insanın onunla doğduğu körlüktür; şiirde de sonradan meydana gelen bir arızadan (dolayı) gelmiştir.

Şair dedi ki:
Gözleri **كَمِهتْ** oldu, ta ki ikisi de beyazlayıncaya kadar
O da, çekip aldığı şeyden dolayı kendini kınar

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأكْمَه**: görmesi olmaksızın doğan kimsedir; bunun fiili de **كَمِه** **يَكْمَه** **كَمَهاً**’dır.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o şöyle dedi: **الأكمه**: görmeyen kördür; şaşırır ve gidip gelir. Ve denilir ki: **الأكمه**: annesinin onu kör doğurduğu kimsedir. Ve şu beyit okundu:
Gürültü yaptım da **الأكمه**’nin dönüşü gibi döndü

Onu gürültü ile niteledi ve onun, gürültüsü hâlinde **الأكْمه** gibi olduğunu zikretti.

Ebû Ubeyd, Haccâc’dan, Cüreyc’den, Mücâhid’den rivayet etti ki o şöyle dedi: **الأكمه**: gündüz görür, gece görmez.

Mufaddal dedi ki: Aklı gitmiş olana **أكمه** denilir; ve **كَمِه** **كَمَهاً** olmuştur.

**كهم**: Leys dedi ki: Adam **كَهُمَ** olur; o da **يَكْهُم** **كَهَامةً**: yardımdan ve savaştan yavaş olduğu zaman. Ve **فرسٌ كَهام**: hedefe varmada yavaştır. Ve **سيفٌ كهام**: darbeye karşı köreldir. Ve **لسان كهامٌ**: belâgatten (uzak) köreldir. Ve dersin ki: Filânı şiddetler **كَهَمته** etti: atılmaya karşı onu korkaklaştırdığı zaman.

Dedi ki: **الكَهْكامةُ**: çekinen (kimse)dir.

Şemmer dedi ki: **رجلٌ كَهْكامةٌ** ve **كَهْكم**. Dedi ki: Aslı **كَهام**’dır; kâf artırıldı. Ve şu beyit okundu:
Nice Adî’den ihtiyar vardır ki **كَهْكم**’dir

Ebû’l-‘Iyâl el-Hüzelî dedi ki:
Ve ne de **كَهْكامةٌ** huysuzdur
Zamanlar şiddetlendiği vakit

Ebû Ubeyd onu şöyle rivayet etti: **ولا كهكاهَةٌ بَرمٌ**; bunun tefsiri bu kitabın önce geçen kısmında geçti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الكَهْكَم** ve **الكهْكَب**: patlıcandır.

**مهك**: Leys dedi ki: **مُهْكَةُ الشباب**: onun şişkinliği, doluluğu, kanması ve suyu (tazeliği)dir. Denilir ki: **شابٌّ مُمَهَّك**.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الممَهَّك**: uzundur. Ve denilir ki: **مَهَكْتُ الشيء**: onu düzleştirdiğim zaman. Nâbiga dedi ki:
Kral Nu‘mân’a, onunla karşılaştığım vakit
Onların belleri ve göğüs kemikleri **مُهِكتْ** olmuştu

Dedi ki: **مَهِكَتْ**: düzleştirildi. Ve **مهَكْتُ السَّهمَ**: onu düzleştirdim.

**هكم**: Leys dedi ki: **الهَكِمُ**: kendisini ilgilendirmeyen şeye dalan, insanlara kötülüğüyle ilişen kimsedir. Ve şu beyit okundu:
**تَهَكمَ** Harb komşumuza karşı
Ve ona göğsünü (ağırlığını) bıraktı

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **تَهَكَّمْتُ**: şarkı söyledim; **هكَّمتُ** başkasını: ona şarkı söyledim.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التهكُّم**: alay etmedir. Dedi ki: İbn Necde bana Ebû Zeyd’den haber verdi ki o şöyle dedi: **التهكم**: kibirlenmedir; ve **التَّهكُّم**: azgınlıkla salınmadır; ve **التهكم**: dayanılmayan seldir; ve **التهكم**: alay etmedir; ve **التهكم**: kuyunun çökmesidir; ve **التهكم**: yetişilip (peş peşe) yapılan saplamadır.
