# كهن (ك-ه-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kahin

- Harfler: ك - ه - ن
- Kur'an'da: 2 geçiş · 2 ayet · 2 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [بِكَاهِنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/siga/%D8%A8%D9%90%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8D.md) | بِفَاعِلٍ | Kahin | 1 | 1 | [52:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/ayet/52:29.md) |
| [كَاهِنٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%90%D9%86%D9%8D.md) | فَاعِلٍ | Kahin | 1 | 1 | [69:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/ayet/69:42.md) |

## Mücavir kökler — 6 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
2. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Az
3. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
4. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bahçe demektir
5. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
6. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كهن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md), [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md), [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir merciye, tapınağa veya gizli varlıklara intisap ederek bilinmeyeni bildirme, kehanette bulunma ve aracılık etme |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin ve peygamberliğin, cinlerle irtibat kurularak yapılan tahmin, zan ve ritüelistik kehanet iddialarından mutlak surette tenzih edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi bilginin kesinliği ve şeffaflığı karşısında zanna, istismara ve gayb tekeline dayalı beşeri dinî otoritelerin reddi |
| Kritik Hata Riski | Peygamberlik ile kâhinlik arasındaki ontolojik ve ahlaki mahiyet farkını gözden kaçırıp vahyi sezgisel bir tahmin veya gizemli bir esrime ürünü saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كه | İçe çekilme, sığınak bulma, ağırlık ve yerleşiklik kazanma; nitekim [كهف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%81.md) kökünde dağdaki derin sığınak ve barınak, [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) kökünde ise bedenin ve aklın kemale erip yerleşik ağırlığa kavuşması anlamı mevcuttur. | ن | Sığınma ve yerleşiklik imgesine süreklilik, intisap ve gizli olana yönelme boyutu katarak görünmeyen güçlerle sürekli irtibat halinde bulunma ve onlara dayanarak söz söyleme mesleğini oluşturmuştur. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Gizli bir gücü, sırrı veya nesneyi avuç içine alarak sahiplenme ve saklama tutumu. |
| ه | kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Esrime, ses çıkarma, bilinmeyenden gelen işaret ve dikkati üzerine çekme hâli. |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Gizli fısıltının, kesintisiz irtibat iddiasının ve nesiller boyu aktarılan ritüelin akışı. |
| كهن | Avuç içine alarak saklama, gizemli esrime ve fısıltılı süreklilik | Gizli güçlerden veya cinlerden alındığı iddia edilen fısıltılı bilgiyi sahiplenip dikkat çekici ritüellerle insanlara aktarma hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kökün ilksel Sami zeminindeki anlamı tapınak hizmetinde durmak, sunaklar önünde ritüel icra etmek ve aracılık yapmaktır; Arap yarımadasında ise tapınak rahipliğinden ziyade cinlerden haber aldığını, kayıp eşyaların yerini bildiğini veya gelecekten haber verdiğini iddia eden kişilerin mesleğini ifade etmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap toplumunda kâhinler (özellikle Şıkk ve Satîh gibi isimler) kabileler arası davalarda hakemlik yapan, cinlerden ilham aldığını öne sürerek secili ve kapalı sözlerle gelecekten haber veren bağımsız dinî figürler olarak bilinmekteydi; nitekim erken rivayetlerde kâhinlik kazancı nehyedilmiştir: نهى عن حلوان الكاهن |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve İbn Hişâm es-Sîre.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde كهن kökü ortak bir dinî terminolojiye aittir. İbranicede kōhēn (כֹּהֵן) tapınak rahibini, sunak görevlisini ve kurban ritüellerini yöneten din adamını ifade eder; Fenikece ve Aramicede k-h-n kökü yine tapınak rahibi, adak sunucusu ve dinî hizmetkâr anlamındadır. Süryanicede kāhnā (ܟܗܢܐ) rahip ve din adamı karşılığını korurken, Ge'ez dilinde kahən şeklinde Hristiyan rahiplerini tanımlamak üzere yaşamaya devam etmiştir. Arapçada ise kök, merkezî ve kurumsal bir tapınak rahipliğinden ziyade, yerleşik dinî hiyerarşinin bulunmadığı bedevi ve kabilevi ortamda gizemli esrimeye, cinlerle irtibata ve gaybı bilme iddiasına kayarak kâhinlik ve kehanet anlamında uzmanlaşmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كهن (kâhinlik yapmak, gizli şeyleri bilme iddiasında bulunmak) | Arapçada kurumsal tapınak rahipliğinden koparak cinler veya esrime yoluyla gaybı bildiğini iddia etme mesleğine daralmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kōhēn, Aramice ve Süryanice kāhnā, Fenikece khn | Kuzeybatı Sami dillerinde meşru tapınak hizmetkârı ve kurban rahibi iken Arapçada gayb iddiacılığına semantik kayma yaşamıştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami kolu haricindeki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ve bağımsız bir kök denkliği kesin olarak tespit edilmemiştir. | Güçlü |

Kaynak: HALOT, Gesenius Hebrew Grammar, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كهن | Anlamlı | Kehanette bulunmak, gizli olanı bildiğini iddia etmek | Cinlerden veya gizli kaynaklardan haber alma mesleğini icra etmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [كنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D9%87.md) | Anlamlı | Bir şeyin özü, hakikati ve nihai sınırı | Bir meselenin dip noktasına, künhüne ulaşmak ve mahiyetini kavramak | Hedef kökle bilginin kaynağı ve derinliği bağlamında anlamsal temas taşır; Kur'an'da geçmez |
| [هكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%83%D9%86.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [هنك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%83.md) | Anlamlı | Israr etmek, dalmak, bir işte ileri gitmek | Bir fiile veya duruma kendini kaptırmak, aşırı düşkünlük göstermek | Tahdhīb al-Lugha'da müsta'mel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| [نكه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D9%87.md) | Anlamlı | Ağız kokusunu koklamak, soluk almak | Bir kimsenin nefesini koklayarak durumunu veya ne içtiğini anlamaya çalışmak | Duyu yoluyla gizli bir durumu ortaya çıkarma yönüyle zayıf temas içerir; Kur'an'da geçmez |
| [نهك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%83.md) | Anlamlı | Tüketmek, zayıflatmak, ihlal etmek | Hastalığın bedeni eritip takatten düşürmesi; dokunulmazlığı çiğnemek | Güçten düşürme ve sınır aşma anlamı baskındır; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كهن | Merkez | Gizli bilgi iddiası ve aracılık | Görünmeyen varlıklardan fısıltı alma iddiasıyla geleceğe veya gizemli durumlara dair tahmin yürütme | Bilgiyi vahye değil, cinlere ve zanna dayandıran kehanet |
| [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | İpuçlarından sonuç çıkarma, bilme | كهن geleceğe ve sırlara dair iddiada bulunurken, [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) kökünden türeyen arrâf çalınan eşya veya kaybolan hayvan gibi geçmiş somut olayları alametlerden sezmeye çalışır | Sezgi ve emareye dayalı keşif iddiası |
| [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Zanna dayalı tahmin ve uydurma | كهن ritüelistik ve cin irtibatlı bir meslek iken, [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) delilsizce akıl yürüterek yalan ve tahmin üretmektir | Zihinsel tahmin, tahminî varsayım ve yalan |
| [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) | Komşu | İllüzyon, göz boyama ve fısıltı | كهن bilgi iddiasıyken, [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) algıyı yanıltma, varlığı olduğundan farklı gösterme ve tesir etme fiilidir | Hakikati örtüp algıları manipüle etme |
| [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) | Zıt | Kesin, doğru ve ilahi haber | كهن zanna ve şeytani fısıltıya dayalı iken, [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) Allah'tan gelen, şüpheden uzak, apaçık ve faydalı mutlak vahiydir | Vahiy temelli hakiki bilgi ve peygamberlik |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كهن | Kehanette bulunmak, gizemli bilgi iddia etmek | Cinlerden bilgi devşirdiğini ileri sürerek geleceğe veya sırlara dair hüküm verme | Kesin |
| Latince | vates, divinus, haruspex | Kâhin, gaipten haber veren, işaret yorumcusu | vates esrime halindeki şair ve kâhini, haruspex kurban ciğerine bakarak kehanet üreteni karşılar; Arapçadaki cin irtibatı boyutunu tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | soothsayer, diviner, priest | Kâhin, falcı, gaipten haber veren | soothsayer ve diviner geleceği okuma yönünü karşılar; priest kelimesi ise kökün Sami dillerindeki rahip zeminini taşır fakat Kur'an bağlamındaki olumsuz anlamı yansıtmaz | Güçlü |
| Almanca | Wahrsager, Seher | Geleceği bildiren, kâhin | Bilinmeyeni ve geleceği haber verme fiilini karşılar; kehanetin arkasındaki kabilevi hakemlik ve cin tasavvuru eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | devin, devineresse | Falcı, gaipten haber veren | Sezgi veya gizli usullerle bilinmeyeni bilme eylemini ifade eder; kâhinlik kurumunun sosyo-politik ağırlığını dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَاهِنٍ | Zan ve cin irtibatına dayalı kehanet iddiası (peygamberlikten tenzih) | Hz. Peygamber'in vahyi uydurmadığı, kâhinlerin secili ve belirsiz fısıltılarıyla Kur'an'ın bir benzerliğinin bulunmadığı bağlamında nefyedilerek kullanılmıştır (Tûr [52:29](https://lisan.digital/tr/ayet/52:29.md); Hâkka [69:42](https://lisan.digital/tr/ayet/69:42.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvetin ispatı ve vahyin mahiyeti | Kur'an vahyinin kâhinlerin zannî, kesintili ve şeytani fısıltılarından ontolojik olarak farklı ve mucizevi olduğu tartışması | Vahyin kaynağının ilahi, kâhinliğin ise zannî ve süfli olduğunun tespiti |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet, kazanç ve akitler | Kâhine verilen ücretin (hulvânü'l-kâhin) haramlığı, kâhinin sözüyle hüküm bina edilemeyeceği ve şehadetinin reddi | Kehanetin meşru bir meslek ve bilgi kaynağı sayılamayacağı hükmü |
| Tefsir | Tûr ve Hâkka surelerindeki tenzih ayetleri | Mekkeli müşriklerin vahyi gölgelemek için ileri sürdükleri kâhin isnadının çürütülmesi ve Kur'an üslubunun kâhin seciinden ayrılması | Kâhinlik isnadının psikolojik ve polemik amaçlı bir iftira olduğu tespiti |
| Hadis | Akide ve gayb tasavvuru | Kâhine veya arrâfa gidip sözünü tasdik edenin Hz. Muhammed'e indirileni inkâr etmiş sayılacağını bildiren rivayetler | Gayb bilgisinin yalnızca Allah'a ait olduğu ve aracılık iddialarının tevhidi zedelediği vurgusu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve vahiy karşıtlığı | Gayb tekeli ve sahte aracılık | İnsan ile hakikat arasına girerek kutsallık atfetme | Vahyin evrensel ve apaçık mesajı karşısında gizemli ve ezoterik bir otorite kurma teşebbüsüdür. | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji | Zanna ve vehme dayalı bilgi iddiası | Denetlenemez ve temelsiz iddia üretme | Kâhinlik, kesin delil ve burhan yerine zannı, tesadüfü ve süfli algıları bilgi mertebesine çıkarma yanılgısıdır. | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal otorite ve meşruiyet | Gayriresmî kabile hakemliği | Toplumu manipüle etme ve hüküm verme | Cahiliye döneminde kâhinler, arkalarındaki gizem perdesiyle kabileler arası anlaşmazlıklarda taraflı veya denetimsiz hakemlik üretmiştir. | Güçlü |
| İktisadi | Gayrimeşru kazanç | Kehanet rüşveti ve haksız rant | İnsanların çaresizliğini sömürerek servet edinme | Gelecek korkusu veya kayıp telaşı içindeki bireylerden bâtıl yollarla bedel tahsil etme mekanizmasıdır. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gürültülü kanaldan gelen rastgele sinyal (stokastik yanılsama) | Kâhinlik, yüksek gürültü içeren bir veri akışından tesadüfi örtüşmeler seçerek bunları kesin öngörü gibi sunan sahte örüntü üretimine benzer. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Ezoterik manipülasyon ve asimetrik bilgi istismarı | Bireylerin belirsizlik karşısındaki kaygılarını kullanarak bilgiye erişimi varmış gibi davranıp otorite ve bağımlılık tesis eden sosyolojik tahakküm biçimidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca masalsı bir falcılık veya folklorik bir gelecek tahmini düzeyine indirgeyerek onun teolojik ve epistemolojik tahribatını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, vahyin hakikatine ve nübüvvete alternatif üretmeye çalışan, insanların zaaflarını ezoterik gizemlerle sömüren ve denetlenemez bir bilgi iddiasında bulunan her türlü sahte otoriteyi temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kâhinliğin mahiyetini anlamamak, vahyin berraklığı ile sezgisel veya gizemli felsefi/mitolojik hezeyanları aynı kefeye koyma tehlikesini doğurur. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin mahiyetinin ne olmadığını ortaya koyarak peygamberlik müessesesini Cahiliye döneminin esrimeye, cin tasavvuruna ve seciye dayalı gayb iddialarından kesin çizgilerle ayırdığı için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nübüvvetin savunulduğu, müşriklerin psikolojik isnatlarının reddedildiği ve Kur'an'ın kaynağının açıklandığı Mekkî surelerde (özellikle Tûr [52:29](https://lisan.digital/tr/ayet/52:29.md) ve Hâkka [69:42](https://lisan.digital/tr/ayet/69:42.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın edebi üstünlüğünü ve etkileyici ritmini kâhinlerin kafiyeli ve muğlak sözleriyle bir tutan yüzeysel yaklaşımları kesin bir dille çürütür. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Görünmeyen varlıklarla irtibat iddiasıyla fısıltılı, gizemli ve kafiyeli sözler söyleyerek bilinmeyeni bildiğini öne sürme mesleği.
- Soyut anlam: Kesin ve temellendirilmiş bilgi yerine zanna, manipülasyona ve ezoterik gizeme dayalı sahte bilgi ve otorite üretimi.
- Sistematik karşılık: İlahî vahyin şeffaf, burhanî ve hidayet eksenli yapısı karşısında; beşeri zaafları sömüren, denetlenemez gayb iddiasına dayalı bâtıl merci.
- LaTeX modeli: $$K = \{ x \in S \mid P(x \mid Z) \cdot \delta \neq V \}$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S$ sistemdeki bilgi iddiaları kümesini, $x$ ileri sürülen kehanet ifadesini temsil eder. $Z$ zan ve tesadüfî tahmin zeminini, $P(x \mid Z)$ zanna dayalı gerçekleşme olasılığını simgeler. $\delta$ gürültü ve belirsizlik katsayısı olup, elde edilen bilginin $V$ ile simgelenen vahiy temelli kesin ve mutlak doğrudan ontolojik olarak ayrıldığını ve ona eşitlenemeyeceğini ($ \neq V $) gösterir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Tur 52:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/ayet/52:29.md) — بِكَاهِنٍ

فَذَكِّرْ فَمَا أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِكَاهِنٍ وَلَا مَجْنُونٍ

Meal (IK): Sen; öğüt ver. Rabbının nimeti sayesinde sen; ne bir kahinsin, ne de bir deli.

### [Hakka 69:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/ayet/69:42.md) — كَاهِنٍ

وَلَا بِقَوْلِ كَاهِنٍ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Bir kahin sözü de değildir. Ne de az düşünüyorsunuz?

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكاف والنون معهما
ك ه ن، ن ه ك، ك ن ه، ن ك ه مستعملات
كهن:
كَهَنَ الرّجلُ يَكْهَنُ كهانة، وقلّما يقال إلاّ تَكَهَّنَ الرّجل.
وتقول: لم يكن كاهِناً، ولقد كَهُنَ، ويقال: كَهَنَ لهم إذا قال لهم قول الكَهَنة. وفي الحديث: وليس منّا مَنْ تَكَهَّنَ أو تُكُهِّنَ له.
نهك:
النَّهْكُ: التَّنَقُّصُ. نَهِكَتْهُ الحُمّى إذا رُئِي أَثَرُ الهُزالِ فيه من المرض، فهو منهوكٌ، وبدت فيه نَهْكَةُ المَرَضِ، أي: أَثَرُ الهُزِال.
وانتهكْت حُرْمَة فلان، إذا تناولتها بما لا يَحِلُّ. وفي الحديث: انهكُوا وجوهَ القوم...
أي: آبلْغوا جُهْدَهُمْ.
ورجلٌ نهيكٌ، وقد نَهُكَ نَهاكَةً، وهو الجَريءُ الشُّجاعُ كالأسد.
والنّهيكُ: البئيسُ. وسيفٌ نَهيكٌ: قاطعٌ، ماضٍ.
وتقول: ما يَنْهَكُ فلانٌ يَصْنُع كذا، أي: ما يَنْفَكُّ. قال:
لن يَنْهكوا صَفْعاً إذا أَرَّموا
أي: ضرباً إذا سكتوا.
كنه:
كُنْهُ كلِّ شيء: غايتُه وفي بعض المعاني: وقتُه ووجهُه.
تقول: بلغتُ كُنْهَ الأمر، أي: غايته. وفعلُته في غير كُنْهِه، أي: وَجْهه.
نكه:
نكهتُ فلاناً وآستنكَهْتُهُ، أي: تشمَّمْتُ ريح فمه. والاسمُ: النَّكْهة.
واستنكهتُ فلاناً فنكَهَ عليّ، أي: أوجدني ريح نَكْهَته، ونَكَهْتُ على فلان. أي: أَشْمَمْتُهُ نكْهتي. قال:
نَكَهْتُ مُجالداً فوجدت مـنـه		كريحِ الكَلْبِ مات حديث عَهْدِ

##### Türkçe

**الهاء** ve **الكاف** ve **النون**’un onlarla birlikte bulunduğu باب
**ك ه ن**، **ن ه ك**، **ك ن ه**، **ن ك ه** kullanımdadırlar.

**كهن**:
Adam **كَهَنَ** eder, **يَكْهَنُ** (eder), **كهانة** (ile); ve pek az denir; ancak: adam **تَكَهَّنَ** etti.
Ve dersin ki: **كاهِناً** olmadı; ve andolsun **كَهُنَ**; ve denir: onlara **كَهَنَ** etti, onlara **الكَهَنة**’nin sözü gibi bir söz söylediği zaman. Ve hadiste: “Bizden değildir: kim **تَكَهَّنَ** ederse veya kendisi için **تُكُهِّنَ** edilirse.”

**نهك**:
**النَّهْكُ**: eksiltme/azaltmadır. **الحُمّى** onu **نَهِكَتْهُ**; hastalıktan onda zayıflığın izi görüldüğü zaman; o hâlde o **منهوكٌ**tur; ve onda **نَهْكَةُ المَرَضِ** belirdi; yani: zayıflığın izi.
Ve falanın dokunulmazlığını **انتهكْت**; onu helâl olmayanla ele aldığın zaman. Ve hadiste: “Kavmin yüzlerini **انهكُوا**...”
yani: onların gayretlerinin sonuna varın.
Ve bir adam **نهيكٌ**tur; ve **نَهُكَ** eder, **نَهاكَةً** (ile); ve o, aslan gibi cüretkâr yiğittir.
Ve **النّهيكُ**: bedbahttır. Ve bir kılıç **نَهيكٌ**: kesici, keskin.
Ve dersin ki: falan böyle yapmayı **يَنْهَكُ** etmez; yani: **يَنْفَكُّ** etmez. Dedi ki:
لن يَنْهكوا صَفْعاً إذا أَرَّموا
yani: sustukları zaman vuruş olarak.

**كنه**:
Her şeyin **كُنْهُ**’u: onun gayesidir; ve bazı mânalarda: onun vakti ve vechidir.
Dersin ki: işin **كُنْهَ**’una ulaştım; yani: onun gayesine. Ve onu, onun **كُنْهِه**’inin dışında yaptım; yani: onun vechi.

**نكه**:
Falanı **نكهتُ** ve onu **آستنكَهْتُهُ**; yani: ağzının kokusunu kokladım. İsim: **النَّكْهة**.
Falanı **استنكهتُ** de o bana karşı **نكَهَ** etti; yani: bana **نَكْهَته**’nin kokusunu buldurdu; ve falana karşı **نَكَهْتُ**; yani: ona **نكْهتي**’mi koklattım. Dedi ki:
نَكَهْتُ مُجالداً فوجدت مـنـه		كريحِ الكَلْبِ مات حديث عَهْدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكاهِنُ معروف، والجمع الكُهَّانُ والكَهَنَةُ. يقال: كَهَنَ يَكْهُنُ كِهانَةً، إذا تَكَهَّنَ. وإذا أردت أنَّه صار كاهِناً قلت: كهُنَ يَكْهُنُ كَهانَةً.

##### Türkçe

**الكاهِنُ** bilinen(=ma‘rûf)tur; çoğulu **الكُهَّانُ** ve **الكَهَنَةُ**’dir. Denir ki: **كَهَنَ يَكْهُنُ كِهانَةً**, **تَكَهَّنَ** olduğu zaman. Ve eğer onun **كاهِناً** olduğunu (yani kâhin oldu) murat edersen: **كهُنَ يَكْهُنُ كَهانَةً** dedin.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ك ن
هنك ، كهن ، كنه ، نهك ، نكه : مستعملة .
نهك : قال الليث : يقال : نهِكْته الحُمَّى : إذا رُئي أثرُ الهُزال فيه من المَرَضِ ، فهو مَنْهوك وبَدَتْ فيه نَهْكة .
وفي الحديث : ( لِيَنْهِك الرجلُ ما بين أصابعه أو لَتَنْهَكنَّه النار ) يقول : لِيبالِغ في غَسْل
ما بين أصابعه مبالغَةً يُنعِم غَسْلَه ، ويقال : انتهَكْتُ حُرْمةَ فلان : إذا تناوَلْتَها بما لا يَحِلّ .
وفي حديث يزيدَ بن شجرةَ حين حَضَّ المؤمنين الذين كانوا معه في غَزاةٍ وهو قائدُهم على قتال المشركين : انْهكُوا وجوهَ القوم ، يقول : ابلُغوا جُهْدَهم .
وَرَجل نَهيك ، وقد نَهُك نَهاكةً ، إذا وُصف بالشَّجاعة والنَّهِيك : البَئِيس ، وسيفٌ نَهيك : قاطعٌ ماضٍ .
وقال الأصمعيّ : النَّهْك : أن تُبالِغَ في العَمَل ، فإِن شَتَمْتَ وبالَغْتَ في شَتْمِ العِرض قيل : انْتَهَكَ عِرْضَه . ونهِكَتْه الحُمَّى تَنهَكه نَهْكَةً : إذا بلغتْ منه ، ورجلٌ مَنْهوك : إذا رأيتَه قد بلغ منه المَرَض . ويقال : أَنْهَكْه عُقوبةً ، أي أبلغ في عُقوبَتِه .
قال : ويقال : ما ينفكّ فلانٌ يَنهَك الطعامَ : إذا ما أَكلَ ما يشتد أَكلُه ، والنَّهِيك : الشُّجاع ، لأنه ينهك عَدُوّه فَيبلُغ منه ، وهو نهِيك بيِّن النّهاكة في الشجاعة . ورَجُل مَنْهوك البَدَن : بيِّن النَّهْكة من المَرَض .
أبو عُبَيد ، عن الأصمعي : النّهِيك من الرِّجال : الشجاع ، وقد نهُك نَهاكةً ، وهو من الإبل القويُّ الشديد .
وقال الليث ، يقال : ما يَنْهك فلانٌ يصنَع كذا وكذا ، أي ما ينفكُّ ، وأنشد :
لَنْ يَنْهَكوا صَفْعاً إذا أَرَمُّوا
أي ضرْباً إذا سَكتوا .
قلت : لا أعرف ما قاله اللّيث ، ولا أَدري ما هو ، ولم أَسمع لأحد : ما يَنهك يَصنَع كذا ، أي ما يَنفكَ ، لغير الليث ولا أحقُّه .
وقال الليث : يقال : مررتُ برجل ناهِيكَ من رجلٍ وناهاك من رجل ، قلت : ليس هذا الحرف من باب نَهَك ، وإنما هو من معتلّ الهاء من نَهَى يَنْهَى ، ومَعْنى نَاهِيك مِن رَجُل : أي كافِيكَ ، وهو غيرُ مُشكل . ونَهَكْتُ النافةَ حَلْباً ، إذا نَقْضْتَها فَلم تُبقِ في ضَرْعها لَبَناً .
وفي حديث ابن عباس : ( غير مُضِرَ بنَسْل ولا ناهِكٍ في حَلب ) .
ورُوِي عن النّبيّ ج أنّه قال للخافضة : ( أشِمِّي ولاتَنهِكي ) ، أي لا تُبالِغي في إسْحاتِ مَخْفِض الجارية ، ولكن اخفضي طُرَيْفَة .
وفي ( النوادر ) : النُّهَيْكة : دابّة سُوَيداء مُدَارةٌ تَدْخُل مداخل الحَراقِيص ، ونَهكَت الإبلُ ماء الحَوْض : إذا شَربَتْ جميعَ مافيه .
قال ابن مقبل :
نَواهِكُ بَيُّوتِ الحِياضِ إذا غَدَتْ
عليه وقد ضَمَّ الضَّرِيبُ الأفاعيَا
كنه : قال اللّيث : كُنْه كلِّ شيء : غايَتُه ، وفي بعض المعاني : وقتهُ وَوجْهُه ، تقول بلغتُ كُنْهَ هذا الأمر : أي غايتَه ، وفعلتُ هذا في غير كُنْهِه . وأَنْشَد :
وإنّ كلامَ المرءِ في غير كُنْهه
لكالنَّبْل تَهوِي ليس فيها نِصالُها
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الكُنه : جوهرُ الشَّيء ، والكنْه : الوَقْت : يقال تكلَّم في كُنْه الأمر : أي في وَقْته ، والكُنْه : نِهايةُ الشّيء وحقيقتُه . وقال غيرُه : اكتَنَهْتُ الأمرَ اكتناهاً : إذا بلغتَ كُنْهَه .
نكه : قال الليث تقول : نَكَهْتُ فلاناً واستَنْكَهْتُه : أي تَشمَّمت ريحَ فمه ، والاسم النَّكْهَةُ .
نَكَهْتُ مُجالِداً فَوَجدْتُ مِنْه
كريح الكَلْبِ ماتَ حَديثَ عَهْدِ
هنك : قرأتُ في نسخة من ( كتاب اللّيث ) : الهَنَك : حَبٌّ يُطبَخ أغبرُ أكدرُ ، يقال له القُفْص ، قلتُ : الهَنَكُ ما أراه عَرَبياً .
كهن : قال الليث : كَهَنَ الرجلُ يَكْهَنُ كَهانةً ، وقَلَّما يقال إلاّ تَكَهَّنَ الرجلُ ، وتقول : ما كان فلانٌ كاهِناً ، ولقد كَهُن . ويقال : كَهَنَ لهم : إذا ما قال لهم قولَ الكَهَنة .
وفي الحديث : ( مَن أَتَى كاهِناً أو عَرّافاً فقد كَفَر بما أُنزِل على النَّبيّ محمد ) ( صلى الله عليه وسلم ) أي من صَدَّقَهم . قلتُ : وكانت الكِهَانةُ في العرب قبلَ مَبعَث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فلمّا بُعِث نبياً وحُرسَت السماءُ بالشُّهُب ، ومنِعت الجِنّ وَمَرَدَةُ الشّياطين من استِراق السَّمْع وإلقائِه إلى الكَهَنة بَطَل عِلمُ الكهَانة ، وأزهَق الله أباطيلَ الكُهَّان بالفُرقان الَّذي فرق جل وعزّ به بين الحقّ والباطل ، وأطلَع الله نبيَّه بالوَحْي على ما شاء من عِلْم الغُيوب الَّتي عَجَزَت الكَهَنةُ عن الإحاطة به ، فلا كِهَانةَ اليومَ بحَمْدِ الله ومَنِّه .
وفي الحديث : ( إنّ الشياطين كانت تَسترِق السَّمَع في الجاهليَّة وتُلقيه إلى الكَهَنة فتَزيد فيه ما تَزِيد ويَقبله الكُفار منهم ) .
والكاهن أيضاً في كلام العرب الَّذي يقوم بأمر الرّجل ويَسعَى في حاجته والقيام بما أَسنَد إليه من أسبابه . ويقال لقُريْظة والنَّضير : الكاهِنان ، وهما قَبِيلا اليَهود بالمدينة .
وفي حديثٍ مرفوعٍ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) يَخرُجُ من الكاهنين رجلٌ يقرأ القرآن قراءةً لا يقرؤه أحدٌ قراءتَهُ . وقيل إنه محمّد بن كعب القُرَظيّ .

##### Türkçe

ه ك ن
**هنك** ، **كهن** ، **كنه** ، **نهك** ، **نكه** : kullanımdadır.

**نهك** : el-Leys dedi: denir ki: **نهِكْته الحُمَّى** : hastalıktan onda zayıflığın izi görüldüğü zaman; o, **مَنْهوك**tur ve onda **نَهْكة** belirmiştir.
Ve hadiste: ( **لِيَنْهِك الرجلُ ما بين أصابعه أو لَتَنْهَكنَّه النار** ) der ki: parmaklarının arasını yıkamada mübalağa etsin; yıkamasını iyice yaparak mübalağa etsin. Ve denir ki: **انتهَكْتُ حُرْمةَ فلان** : onu helâl olmayan bir şeyle çiğnediğin zaman.
Ve Yezîd b. Şecere hadîsinde, kendisi onların kumandanı iken bir gazvede beraberinde bulunan müminleri müşriklerle savaşmaya teşvik ettiği sırada: **انْهكُوا وجوهَ القوم**: der; yani onların gücünün sonuna varın.
Ve **رَجل نَهيك**; ve **نَهُك نَهاكةً**: şecaatle vasfedildiği zaman. Ve **النَّهِيك**: bedbaht olan. Ve **سيفٌ نَهيك**: kesici, keskin.

El-Asma‘î dedi: **النَّهْك**: işte mübalağa etmendir; eğer sövdün ve ırza sövmede mübalağa ettin ise: **انْتَهَكَ عِرْضَه** denir. Ve **ونهِكَتْه الحُمَّى تَنهَكه نَهْكَةً**: ona ulaştığı (onu iyice etkilediği) zaman. Ve **رجلٌ مَنْهوك**: hastalığın ona ulaştığını gördüğün zaman. Ve denir ki: **أَنْهَكْه عُقوبةً**: yani onun cezasında mübalağa et.
Dedi: ve denir ki: **ما ينفكّ فلانٌ يَنهَك الطعامَ**: yemesi şiddetli olanı yediği zaman. Ve **النَّهِيك**: yiğit; çünkü düşmanını **ينهك** eder de ona ulaşır (onu iyice ezer). Ve o, şecaatte **بيِّن النّهاكة** olan **نهِيك**tir. Ve **رَجُل مَنْهوك البَدَن**: hastalıktan **بيِّن النَّهْكة** olan.

Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: erkeklerden **النّهِيك**: yiğit; ve **نهُك نَهاكةً**. Ve develerden o: kuvvetli, şiddetli olandır.

El-Leys dedi: denir ki: **ما يَنْهك فلانٌ يصنَع كذا وكذا**: yani **ما ينفكّ**. Ve şu beyiti okudu:
**لَنْ يَنْهَكوا صَفْعاً إذا أَرَمُّوا**
yani sustukları zaman vurma.

Dedim: el-Leys’in dediğini tanımıyorum ve onun ne olduğunu bilmiyorum; el-Leys’ten başkası için “**ما يَنهك يَصنَع كذا**” yani “**ما يَنفكَ**” sözünü işitmedim ve onu doğrulamıyorum.

El-Leys dedi: denir ki: **مررتُ برجل ناهِيكَ من رجلٍ وناهاك من رجل**. Dedim: bu harf **نَهَك** babından değildir; ancak **نَهَى يَنْهَى**’dan, hâ’sı illetli olandandır. Ve **نَاهِيك مِن رَجُل**’ün manası: yani “sana yeter”dir; ve o, müşkil değildir. Ve **نَهَكْتُ النافةَ حَلْباً**: onu sağmada tükettiğin, memesinden süt bırakmadığın zaman.
Ve İbn Abbâs hadîsinde: ( **غير مُضِرَ بنَسْل ولا ناهِكٍ في حَلب** ).
Ve Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki, hâfıdâya dedi: ( **أشِمِّي ولاتَنهِكي** ) yani cariyenin kesilecek yerini kazımada mübalağa etme; fakat azıcık indir.

Ve ( **النوادر** )’de: **النُّهَيْكة**: siyahımsı, yuvarlak bir binek; **الحَراقِيص**’in girişlerine girer. Ve **نَهكَت الإبلُ ماء الحَوْض**: içindekinin tamamını içtiği zaman.
İbn Mukbil dedi:
**نَواهِكُ بَيُّوتِ الحِياضِ إذا غَدَتْ
عليه وقد ضَمَّ الضَّرِيبُ الأفاعيَا**

**كنه** : el-Leys dedi: her şeyin **كُنْه**’i: onun gayesidir. Ve bazı manalarda: onun vakti ve yönüdür. Dersin ki: **بلغتُ كُنْهَ هذا الأمر**: yani onun gayesine. Ve “bunu onun **كُنْه**’i dışında yaptım.” Ve şu beyiti okudu:
**وإنّ كلامَ المرءِ في غير كُنْهه
لكالنَّبْل تَهوِي ليس فيها نِصالُها**

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الكُنه**: şeyin cevheri. Ve **الكنْه**: vakittir; denir ki: **تكلَّم في كُنْه الأمر**: yani onun vaktinde. Ve **الكُنْه**: şeyin nihayeti ve hakikatidir. Ve başkası dedi: **اكتَنَهْتُ الأمرَ اكتناهاً**: onun **كُنْه**’ine ulaştığın zaman.

**نكه** : el-Leys dedi: dersin ki: **نَكَهْتُ فلاناً واستَنْكَهْتُه**: yani ağzının kokusunu kokladım. İsim: **النَّكْهَةُ**.
**نَكَهْتُ مُجالِداً فَوَجدْتُ مِنْه
كريح الكَلْبِ ماتَ حَديثَ عَهْدِ**

**هنك** : ( el-Leys’in kitabı )’ndan bir nüshada okudum: **الهَنَك**: pişirilen bir tane; tozlu, daha bulanık; ona **القُفْص** denir. Dedim: **الهَنَك**’i Arapça görmüyorum.

**كهن** : el-Leys dedi: **كَهَنَ** adam **يَكْهَنُ كَهانةً**; ve nadiren denir, ancak “adam **تَكَهَّنَ**” denir. Ve dersin ki: falan **كاهِناً** değildi; ve gerçekten **كَهُن**. Ve denir ki: **كَهَنَ لهم**: onlara kâhinlerin sözü gibi bir söz söylediği zaman.
Ve hadiste: ( **مَن أَتَى كاهِناً أو عَرّافاً فقد كَفَر بما أُنزِل على النَّبيّ محمد** ) ( صلى الله عليه وسلم ) yani onları tasdik eden kimse. Dedim: **الكِهَانةُ** Araplarda Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) gönderilişinden önce vardı; ne zaman ki peygamber olarak gönderildi ve gök şihaplarla korundu, cinler ve şeytanların azgınları sem‘ çalmaktan ve onu kâhinlere atıp ulaştırmaktan men edildi; **عِلمُ الكهَانة** bâtıl oldu. Ve Allah, hak ile bâtıl arasında ayırdığı Furkân ile kâhinlerin bâtıllarını yok etti. Ve Allah, peygamberini vahiy ile, kâhinlerin kuşatmaya güç yetiremediği gayb ilimlerinden dilediğine muttali kıldı; bugün Allah’ın hamdi ve lütfuyla kâhinlik yoktur.
Ve hadiste: ( **إنّ الشياطين كانت تَسترِق السَّمَع في الجاهليَّة وتُلقيه إلى الكَهَنة فتَزيد فيه ما تَزِيد ويَقبله الكُفار منهم** ).
Ve **الكاهن** ayrıca Arapların sözünde: adamın işini üstlenen, ihtiyacında koşan ve kendisine isnad edilen sebeplerden olanı yerine getiren kimsedir. Ve Kurayza ile Nadîr’e: **الكاهِنان** denir; ikisi Medine’de Yahudilerin iki kabilesidir.
Ve Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) رفع edilen bir hadiste: **الكاهنين**’den bir adam çıkar; Kur’an’ı öyle bir okuyuşla okur ki hiç kimse onun okuyuşu gibi okumaz. Ve onun Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî olduğu söylenmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والهاء وما يثلثهما)
(كها)  الكاف والهاء والحرف المعتل كلمةٌ واحدة لا تنقاس ولا يُفرَّع عنها. ويقولون للنَّاقة الضَّخمة: كَهَاةٌ. قال:
إذَا عَرَِضَتْ منها كَهَاةٌ سمينةٌ	 *** فلا تُهدِ منها واتَّشِقْ وتجَبْجَبِ([1])(كهب)  الكاف والهاء والباء كلمةٌ. يقولون للغُبرة المَشُوبةِ سواداً في الإبل كُهْبَةٌ.
(كهد)  الكاف والهاء والدال، يقولون فيه شيئاً يدلُّ على تحرُّكٍ إلى فوق. يقولون: كَهَدَ الحِمارُ، إذا رَقَص في مِشْيته. وأكهدتُه: أرقصتُه، في شِعر الفرزدق:
* يُكْهِدُون الحُمُرْ([2]) *
ويقولون: اكْوَهَدَّ الفَرْخُ، إذا تحرَّك ليرتفع.
(كهر)  الكاف والهاء والراء كلمتانِ متباعدتانِ جداً: الأولى الانتهار، يقال كَهَرَهْ يَكْهَرُه كَهْراً. وفي الحديث: "بأبي وأمي ما كَهَرَني ولا شَتَمنِي". وقرأ ناسٌ: ﴿فأمَّا اليَتِيمَ فَلاَ تَكْهَرْ([3])﴾ [الضحى 9].
والأصل الآخَر: كَهْرُ النَّهارِ، وهو ارتفاعُه، يقال كَهَرَ يَكْهَرُ. قال:
* وإذا العانة في كَهْر الضُّحى([4]) *
(كهف)  الكاف والهاء والفاء كلمةٌ واحدة، وهي غارٌ في جَبَل، وجمعه كُهوف.
(كهل)  الكاف والهاء واللام أصلٌ يدلُّ على قُوَّة في الشَّيء أو اجتماع جِبِلَّة. من ذلك الكَاهل: ما بين الكتِفين: سمِّي بذلك لقُوّته. ويقولون للرَّجُل المجتمِع إذا وَخَطه الشَّيب: كَهْل، وامرأة كَهْلة. قال:
ولا أعود بعدَها كَرِيَّا *** أُمارِسُ الكَهلة والصَّبِيَّا([5])وأمَّا قولُهم للنَّبات: اكتَهَلَ، فإنما [هو] تشبيه بالرّجل الكهل. واكتهالُ الروضة: أن يعمَّها النَّوْر. قال الأعشى:
* مُؤزَّر بعَميم النبتِ مكتهلُ([6]) *
(كهم)  الكاف والهاء والميم أُصَيلٌ يدلُّ على كَلالٍ وبُطْء. من ذلك الفَرس الكَهَام: البَطيء. والسَّيف الكَهام: الكليل. واللِّسان الكَهام:العييّ. ثم يقولون للمُسِنّ كَهْكَمٌ. ويقولون: أكْهَمَ بَصرُه، إذا رَقَّ.
(كهن)  الكاف والهاء والنون كلمةٌ واحدة. وهي الكاهن، وقد تكهَّنَ يَتَكهَّن. والله أعلم.
--------------ـــ
([1]) البيت لخمام بن زيد مناة اليربوعي، كما في اللسان (جبب)، وفي (كها، وشق) بدون نسبة. وقد سبق في (عرض).
([2]) في المجمل: "الحمير".
([3]) هي قراءة ابن مسعود وإبراهيم التيمي. تفسير أبي حيان (8: 486).
([4]) صدر بيت لعدي بن زيد، كما في اللسان (كهر). وعجزه:
* دونها أحقب ذو لحم زيم *
([5]) الرجز لعذافر الكندي، كما في (كرا). وأنشده في (كهل) بدون نسبة.
([6]) صدره كما في ديوانه 43 واللسان (كهل):
* يضاحك الشمس منها كوكب شرق *

ـ

##### Türkçe

(كaf, **الهاء** ve ikisini üçleyen şey babı)

(**كها**)  **الكاف** ve **الهاء** ve illetli harf tek bir kelimedir; kıyas edilmez ve ondan türetme yapılmaz. Ve derler ki iri deveye: **كَهَاةٌ**. Dedi ki:
إذا عَرَِضَتْ منها **كَهَاةٌ** سمينةٌ	 *** فلا تُهدِ منها واتَّشِقْ وتجَبْجَبِ([1])(**كهب**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الباء** bir kelimedir. Derler ki develerde siyahlıkla karışmış toza: **كُهْبَةٌ**.
(**كهد**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الدال**; onda yukarıya doğru bir hareketi gösteren bir şey söylerler. Derler ki: **كَهَدَ** eşek, yürüyüşünde raks ettiğinde. Ve **أكهدتُه**: onu raks ettirdim; Ferazdak’ın şiirinde:
* يُكْهِدُون الحُمُرْ([2]) *
Ve derler ki: **اكْوَهَدَّ** civciv, yükselmek için hareket ettiğinde.
(**كهر**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الراء** birbirinden çok uzak iki kelimedir: birincisi azarlamadır; denir: **كَهَرَهْ** **يَكْهَرُه** **كَهْراً**. Ve hadiste: "Babam ve anam sana feda olsun; beni **كَهَرَني** etmedi ve bana sövmedi." Ve bir topluluk okudu: ﴿فأمَّا اليَتِيمَ فَلاَ تَكْهَرْ([3])﴾ [الضحى 9].
Ve diğer asl: **كَهْرُ النَّهارِ**; o, onun yükselmesidir; denir: **كَهَرَ** **يَكْهَرُ**. Dedi ki:
* وإذا العانة في **كَهْر** الضُّحى([4]) *
(**كهف**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o, dağda bir mağaradır; çoğulu **كُهوف**tur.
(**كهل**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **اللام**; bir asıl, şeyde bir kuvvete yahut tabiatın toplanmasına delalet eder. Bundan: **الكَاهل**: iki kürek kemiği arası; kuvvetinden dolayı bununla adlandırıldı. Ve derler ki saçı ağarmanın kendisini dürttüğü, toplanmış adama: **كَهْل**; ve kadın: **كَهْلة**. Dedi ki:
ولا أعود بعدَها كَرِيَّا *** أُمارِسُ **الكَهلة** والصَّبِيَّا([5])Ve bitki için onların sözü: **اكتَهَلَ**; ancak [o], kâhil adama benzetmedir. Ve çayırın **اكتهالُ**ı: çiçeğin onu kaplamasıdır. A‘şâ dedi ki:
* مُؤزَّر بعَميم النبتِ مكتهلُ([6]) *
(**كهم**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **الميم**; bir asılcık, gevşekliğe ve yavaşlığa delalet eder. Bundan: **الكَهَام** at: yavaş. Ve **الكَهام** kılıç: körelmiş. Ve **الكَهام** dil: tutuk. Sonra yaşlıya **كَهْكَمٌ** derler. Ve derler ki: **أكْهَمَ** görmesi, inceldiğinde.
(**كهن**)  **الكاف** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir. O, **الكاهن**dir; ve **تَكهَّنَ** **يَتَكهَّن**. Ve Allah daha iyi bilir.
--------------ـــ
([1]) Beyit, Lisân’da (جبب) geçtiği üzere, Humâm b. Zeyd Menât el-Yerbû‘î’nindir; (كها، وشق)’ta nisbesizdir. (عرض)’da daha önce geçti.
([2]) el-Mücmel’de: "الحمير".
([3]) Bu, İbn Mes‘ûd ve İbrâhîm et-Teymî’nin kıraatidir. Ebû Hayyân’ın tefsiri (8: 486).
([4]) Adî b. Zeyd’in bir beytinin صدر’ıdır; Lisân’da (كهر) geçtiği üzere. Onun عجز’ı:
* دونها أحقب ذو لحم زيم *
([5]) Recez, (كرا)’da geçtiği üzere, ‘Azâfir el-Kindî’nindir. (كهل)’de nisbesiz olarak inşâd etti.
([6]) Onun صدر’ı, divanında 43 ve Lisân’da (كهل) geçtiği üzere:
* يضاحك الشمس منها كوكب شرق *

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكاهن: هو الذي يخبر بالأخبار الماضية الخفية بضرب من الظن، والعراف الذي يخبر بالأخبار المستقبلة على نحو ذلك، ولكون هاتين الصناعتين مبنيتين على الظن الذي يخطئ ويصيب قال عليه الصلاة والسلام: (من أتى عرافا أو كاهنا فصدقة بما قال فقد كفر بما أنزل على أبي القاسم) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من أتى كاهنا أو عرافا فصدقة بما يقول فقد كفر بما أنزل على محمد صلى الله عليه وسلم) أخرجه أحمد 2/429؛ وأبو داود في الطب برقم (3904) (انظر: معالم السنن 4/228) ؛ والحاكم 1/8، وقال: صحيح على شرطهما جميعا؛ والترمذي: باب النهي عن إتيان الحائض (انظر: عارضة الأحوذي 1/217)، وقال الحافظ العراقي في أماليه:حديث صحيح. وانظر: شرح السنة 12/181). ويقال: كهن فلان كهانة: إذا تعاطى ذلك، وكهن: إذا تخصص بذلك، وتكهن: تكلف ذلك (انظر: البصائر 4/398). قال تعالى: ﴿ولا بقول كاهن قليلا ما تذكرون﴾ [الحاقة/42].

##### Türkçe

- **الكاهن**: O, bir tür zanna dayanarak gizli geçmiş haberleri haber veren kimsedir; ve **العراف** da buna benzer bir tarz üzere gelecek haberlerini haber veren kimsedir. Ve bu iki sanat, isabet eden ve hata eden zan üzerine bina edilmiş olduğundan, -salât ve selâm onun üzerine olsun- dedi ki: “Kim bir **عراف**a veya bir **كاهن**e gelir de onun söylediğini tasdik ederse, Ebü’l-Kâsım’a indirileni inkâr etmiş olur.” (Hadis: Ebû Hureyre’den, Peygamber -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun-’den: “Kim bir **كاهن**e veya bir **عراف**a gelir de onun söylediğini tasdik ederse, Muhammed’e -Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun- indirileni inkâr etmiş olur.” Ahmed 2/429; Ebû Dâvûd, Tıbb’da (3904) numara ile (bkz. Ma‘âlimü’s-sünen 4/228); Hâkim 1/8, ve dedi ki: İkisinin de şartı üzere sahihtir; Tirmizî: Hayızlıya gelmekten nehiy babı (bkz. ‘Âridatü’l-ahvezî 1/217); ve Hâfız Irâkî Emâlî’sinde dedi ki: Sahih hadistir. Ve bkz. Şerhu’s-sünne 12/181). Ve denilir: “Falanca **كهانة** ile **كهن** etti”: yani bunu yaptı. Ve “**كهن** etti”: yani bununla ihtisaslaştı. Ve “**تكهن** etti”: yani bunu tekellüf etti (bkz. el-Basâir 4/398). Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve bir **كاهن** sözü de değildir; ne az hatırlıyorsunuz﴾ [el-Hâkka/42].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ه ن
هو كاهن بيّن الكَهَانة وقد كَهَنَ وكَهُنَ‏.‏
وعن ابن عباس‏:‏ لا تتبع النجوم فإنها تؤدّي إلى الكهانة وتكهّن‏:‏ قال ما يشبه قول الكهنة‏.‏

##### Türkçe

ك ه ن
O, **كاهن**’dir; **الكَهَانة**’yı açıkça ortaya koymuştur; ve **كَهَنَ** ve **كَهُنَ**.
İbn عباس’tan: “Yıldızların ardına düşme; çünkü onlar **الكهانة**’ya götürür.” Ve **تكهّن**: Kâhinlerin sözüne benzeyen şeyi söyledi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكاهنُ: معروف. كَهَنَ له يَكْهَنُ ويكهُنُ وكَهُنَ كَهانةً وتكَهَّنَ تكَهُّناً وتَكْهِيناً، الأَخير نادر: قَضى له بالغيب. الأَزهري: قَلَّما يقال إِلا تكَهَّنَ الرجلُ. غيره: كَهَن كِهانةً مثل كَتَب يكتُب كِتابة إِذا تكَهَّنَ، وكَهُن كَهانة إِذا صار كاهِناً. ورجل كاهِنٌ من قوم كَهَنةٍ وكُهَّان، وحِرْفتُه الكِهانةُ. وفي الحديث: نهى عن حُلْوان الكاهن؛ قال: الكاهِنُ الذي يَتعاطي الخبرَ عن الكائنات في مستقبل الزمان ويدَّعي معرفة الأَسرار، وقد كان في العرب كَهَنةٌ كشِقٍّ وسطيح وغيرهما، فمنهم من كان يَزْعُم أَن له تابعاً من الجن ورَئِيّاً يُلقي إِليه الأَخبار، ومنهم من كان يزعم أَنه يعرف الأُمور بمُقدِّمات أَسباب يستدل بها على مواقعها من كلام من يسأَله أَو فعله أَو حاله، وهذا يخُصُّونه باسم العَرَّاف كالذي يدَّعي معرفة الشيء المسروق ومكان الضالة ونحوهما. وما كان فلانٌ كاهِناً ولقد كَهُنَ. وفي الحديث: من أَتى كاهِناً أَو عَرَّافاً فقد كَفَر بما أُنزِل على محمد أَي من صَدَّقهم. ويقال: كَهَن لهم إِذا قال لهم قولَ الكَهَنة. قال الأَزهري: وكانت الكَهانةُ في العرب قبل مبعث سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فلما بُعث نَبِيّاً وحُرِسَت السماء بالشُّهُب ومُنِعت الجنُّ والشياطينُ من استراق السمع وإِلقائه إِلى الكَهَنةِ بطل علم الكَهانة، وأَزهق الله أَباطيلَ الكُهَّان بالفُرْقان الذي فَرَقَ الله، عز وجل، به بين الحق والباطل، وأَطلع الله سبحانه نبيه، صلى الله عليه وسلم، بالوَحْيِ على ما شاءَ من علم الغُيوب التي عَجَزت الكَهنةُ عن الإِحاطة به، فلا كَهانةَ اليوم بحمد الله ومَنِّه وإِغنائه بالتنزيل عنها. قال ابن الأَثير: وقوله في الحديث من أَتى كاهناً، يشتمل على إِتيان الكاهن والعرَّاف والمُنَجِّم. وفي حديث الجَنين: إِنما هذا من إِخوان الكُهَّان؛ إِنما قال له ذلك من أَجل سَجْعِه الذي سَجَع، ولم يَعِبْه بمجرّد السَّجْع دون ما تضمَّن سَجْعُه من الباطل، فإِنه قال: كيف نَدِيَ من لا أَكَلَ ولا شَرِب ولا اسْتَهلَّ ومثل ذلك يُطَلّ، وإِنما ضرَب المثل بالكُهَّان لأَنهم كانوا يُرَوِّجون أَقاويلهم الباطلة بأَسجاع تروق السامعين، ويسْتَمِيلون بها القلوب، ويَستصغون إِليها الأَسْماع، فأَما إِذا وَضَع السَّجع في مواضعه من الكلام فلا ذمَّ فيه، وكيف يُذَمُّ وقد جاءَ في كلام سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كثيراً، وقد تكرر ذكره في الحديث مفرداً وجمعاً واسماً وفعلاً. وفي الحديث: إِن الشياطين كانت تَسْترِقُ السمعَ في الجاهلية وتُلقيه إِلى الكَهَنة، فتَزيدُ فيه ما تزيدُ وتَقْبلُه الكُفَّار منهم. والكاهِنُ أَيضاً في كلام العرب (*
قوله «والكاهن أيضاً إلخ» ويقال فيه: الكاهل باللام كما في التكملة) : الذي يقوم بأَمر الرجل ويَسْعى في حاجته والقيام بأَسبابه وأَمر حُزانته. والكاهِنان: حَيَّان. الأَزهري: يقال لقُرَيْظة والنَّضير الكاهِنانِ، وهما قَبِيلا اليهود بالمدينة، وهم أَهل كتاب وفَهْمٍ وعلم. وفي حديثٍ مرفوع: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: يخرج من الكاهِنَين رجلٌ قرأُ القرآن قراءة لا يقرأُ أَحد قراءته؛ قيل: إِنه محمد بن كعب القُرَظِيّ وكان من أَولادهم، والعرب تسمي كل من تعاطى علماً دقيقاً كاهِناً، ومنهم من كان يسمي المنجم والطبيبَ كاهناً.

##### Türkçe

**الكاهنُ**: bilinen. Ona **كَهَنَ** eder: **يَكْهَنُ** ve **يكهُنُ** ve **كَهُنَ** (olarak) **كَهانةً**; ve **تكَهَّنَ** (olarak) **تكَهُّناً** ve **تَكْهِيناً**; sonuncusu nadirdir: gayb ile onun hakkında hükmetti. **الأَزهري**: Pek az denir; ancak “adam **تكَهَّنَ** etti” denir. Başkası: **كَهَن** (olarak) **كِهانةً**, **كَتَب**’in **يكتُب** (olarak) **كِتابة** (demesi) gibi; **تكَهَّنَ** ettiği zaman. Ve **كَهُن** (olarak) **كَهانة**: **كاهِناً** olduğu zaman. Ve **كاهِنٌ** bir adam, **كَهَنةٍ** ve **كُهَّان** kavminden; ve onun mesleği **الكِهانةُ**’dır. Ve hadiste: **حُلْوان الكاهن**’den nehyetti; dedi ki: **الكاهِنُ**, zamanın geleceğinde vuku bulacak şeyler hakkında haberi üstlenen ve sırları bilme iddiasında bulunan kimsedir; Araplarda **كَهَنةٌ** vardı; **شِقٍّ** ve **سطيح** ve başkaları gibi. Onlardan kimi, kendisi için cinlerden bir tâbi‘ ve bir **رَئِيّاً** bulunduğunu, ona haberleri ilka ettiğini iddia ederdi; onlardan kimi de, kendisine soranın sözünden yahut fiilinden yahut hâlinden, onunla yerlerine delâlet ettiği sebeplerin mukaddimeleriyle işleri bildiğini iddia ederdi; bunu **العَرَّاف** adıyla tahsis ederler; çalınan şeyin bilgisi ve kaybolanın yeri ve benzerlerini bilme iddiasında bulunan gibi. Ve falan kimse **كاهِناً** olmadı; hâlbuki gerçekten **كَهُنَ** etti. Ve hadiste: Kim bir **كاهِناً** yahut bir **عَرَّافاً**’a gelirse, Muhammed’e indirilen şeyi inkâr etmiş olur; yani onları tasdik eden kimse. Ve denir: Onlara **كَهَن** etti; onlara **الكَهَنة** sözünü söylediği zaman. **الأَزهري** dedi ki: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, gönderilişinden önce Araplarda **الكَهانةُ** vardı; ne zaman ki peygamber olarak gönderildi, gök **الشُّهُب** ile korunup cinler ve şeytanlar, işitip kapmayı ve onu **الكَهَنةِ**’ye ilka etmeyi yapmaktan men olundular; **الكَهانة** ilmi bâtıl oldu. Allah, azze ve celle, hak ile bâtıl arasında Allah’ın onunla ayırdığı **الفُرْقان** ile **الكُهَّان**’ın bâtıllarını yok etti. Allah, subhanehu, peygamberini, sallallahu aleyhi ve sellem, **الوَحْيِ** ile, **الكَهنةُ**’nin kuşatmaya güç yetiremediği gayblar ilminden dilediği şeye muttali kıldı; artık bugün Allah’ın hamdi, lütfu ve onu tenzîl ile ondan müstağni kılmasıyla **كَهانةَ** yoktur. İbnü’l-Esîr dedi ki: Hadisteki “Kim bir **كاهناً**’a gelirse” sözü, **الكاهن**’e, **العرَّاف**’a ve **المُنَجِّم**’e gelmeyi kapsar. **الجَنين** hadîsinde: “Bu ancak **إِخوان الكُهَّان**’dandır”; ona bunu, yaptığı **سَجْعِه** sebebiyle söyledi; onu, **سَجْعُه**’nun içerdiği bâtıl olmaksızın sırf **السَّجْع** ile ayıplamadı; çünkü dedi ki: “Ne yedi ne içti ne de ses çıkardı; bunun diyeti nasıl ödenir; bunun gibisi heder edilir.” Ancak **الكُهَّان** ile misal vurdu; çünkü onlar bâtıl sözlerini, dinleyenlere hoş gelen **أَسجاع** ile revaçlandırırlar, onunla kalpleri meylettirirler ve onunla kulakları kendilerine küçük görürcesine çekerlerdi. Ama **السَّجع** sözün yerlerine konulduğu zaman onda kınama yoktur; nasıl kınanır ki, efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, sözünde çokça gelmiştir; hadiste onun zikri tekil, çoğul, isim ve fiil olarak tekrar etmiştir. Ve hadiste: Şeytanlar cahiliyede işitmeyi kapar ve onu **الكَهَنة**’ye ilka ederdi; ona kattıkça katardı; kâfirler onlardan onu kabul ederdi. Ve **الكاهِنُ** ayrıca Arapların sözünde
(* “**والكاهن أيضاً** ilh.” sözü: tekmilede olduğu üzere, **الكاهل** (لام ile) de denir):
adamın işini üstlenen, ihtiyacında koşan, onun sebeplerini ve hazinesinin işini yürütendir. Ve **الكاهِنان**: iki kabiledir. **الأَزهري**: **قُرَيْظة** ve **النَّضير**’e **الكاهِنانِ** denir; onlar Medine’de Yahudilerin iki kabilesidir; onlar kitap ehli, anlayış ve ilim ehlidir. Ve merfû bir hadiste: Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, şöyle dediği: “**الكاهِنَين**’den bir adam çıkar; Kur’an’ı, hiç kimsenin okuyuşu gibi olmayan bir okuyuşla okur.” Denildi ki: O, Muhammed b. Ka‘b **القُرَظِيّ**’dir; onların evlatlarındandı. Ve Araplar, ince bir ilmi üstlenen herkese **كاهِناً** adını verir; onlardan kimi **المنجم**’i ve **الطبيبَ**’i **كاهِناً** diye adlandırırdı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ه ن * * الكَاهِنُ * معروف والجمع * كُهَّانٌ * و * كَهَنَةٌ * وقد * كَهَنَ * من باب كتب أي * تَكَهَّنَ * و * كَهُنَ * من باب ظرف أي صار كاهنا

##### Türkçe

* ك ه ن * * **الكَاهِنُ** * bilinen (meşhur)dur; çoğulu **كُهَّانٌ** ve **كَهَنَةٌ**’dir. Ve **كَهَنَ** (yaptı) — **كتب** bâbından — yani **تَكَهَّنَ**. Ve **كَهُنَ** — **ظرف** bâbından — yani kâhin oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( كَهَنَ له ، كمَنَعَ ونَصَرَ وكَرُمَ ، كَهانَةً ، بالفتْحِ ، وتَكَهَّنَ تَكَهُّناً وتَكْهِيناً ، الأَخيرُ نادِرٌ : ( قَضَى له بالغَيْبِ .
وقالَ الأزْهرِيُّ : قلَّما يقالُ إلاَّ تكَهَّنَ الرَّجُلُ .
وقالَ غيرُهُ : كَهَنَ ، كِهانَةً ، بالكسْرِ ؛ إذا تَكَهَّنَ ، وكَهُنَ كَهانَةً إذا صارَ كاهِناً .
وفي التَّوْشيحِ : الكَهانَةُ ، بالفتْحِ ويَجوزُ الكَسْر : ادِّعاء عِلْم الغَيْبِ ؛ ومِثْلُه في ضوْءِ النِّبْراسِ ، وأَفْعال ابنِ القَطَّاع والإرْشادِ . ( فهو كاهنٌ ج كَهَنَةٌ ، محرَّكةً ، ( وكُهَّانٌ ، كرُمَّانٍ ، ( وحِرْفَتُه الكِهانَةُ ، بالكسْرِ ، وهو على القِياسِ .
وفي الحدِيثِ : ( نَهَى عن

حُلْوانِ الكاهِنِ ) ؛ قالَ ابنُ الأثيرِ : الكاهِنُ الذي يَتَعاطَى الخبَرَ عن الكَائِناتِ في مُسْتقبلِ الزَّمانِ ، ويَدَّعِي مَعْرفَةَ الأَسْرارِ ، وقد كانَ في العَرَبِ كَهَنةٌ كشِقَ وسَطِيحٍ وغيرِهِما ، فمنهم مَنْ كانَ يَزْعُم أَنَّ له تابِعاً مِنَ الجِنِّ ورَئِيّاً يُلْقي إليه الأَخْبار ، ومنهم مَنْ كانَ يَزْعُم أَنَّه يَعْرِفُ الأُمورَ بمُقدِّمات أَسْبابٍ يستدلُّ بها على مَواقِعِها بكَلامِ مَنْ يَسْأَله أَو فِعْله أَو حَالَه ، وهذا يخُصُّونَه باسمِ العَرَّافِ كالذي يَدَّعِي مَعْرِفَةَ الشيءِ المَسْروقِ ومَكَان الضَّالَّةِ ونَحْوِها .
وفي الحدِيثِ : ( مَنْ أَتَى كاهِناً أو عَرَّافاً فقد كَفَرَ بما أُنْزِلَ على محمدٍ ، صلى الله عليه وسلم ، أَي مَن صَدَّقَهم .
وفي حدِيثِ الجَنِين : ( إنَّما هذا مِن إِخْوانِ الكُهَّان ) .
( والكَاهِنُ أَيْضاً : ( مَنْ يَقُومُ بأَمْرِ الرَّجُلِ ويَسْعَى في حاجَتِه والقِيامِ بِأَسْبابِه وأَمْرِ خُزانَتِه . وفي الحدِيث : اسْتأْذَنَه رَجُلٌ في الجِهادِ فقالَ له : هل في أَهْلِكَ من كاهَنٍ ؛ هكذا قيَّدَه الوَقشيّ بفتْحِ الهاءِ .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : إِنَّ لَفْظَ الحدِيثِ من كاهِنٍ وغَيَّرَه الرَّاوِي .
وكاهَن الرَّجُل : مَنْ يَخْلِفُه في أَهْلِه يَقُومُ بأَمْرِهم بَعْدَه ؛ هكذا في الرَّوْض .
( والمُكاهَنَةُ : المُحابَاةُ .
( والكاهِنانِ : حَيَّانِ مِنَ العَرَبِ .
قالَ الأزْهرِيُّ : هُما قُرَيْظَة والنَّضِيرِ قَبِيلا اليَهُودِ بالمَدينَةِ ، وهم أَهْلُ كِتابٍ وفَهْمٍ وعِلْمٍ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( يَخْرجُ من الكاهِنَيْن رجُلٌ يقْرأُ القُرْآن لا يَقْرؤُه أَحدٌ قِراءَتَه ) ؛ قيلَ : إنَّه محمدُ بنُ كَعْبٍ القُرَظِيُّ وكانَ مِن أَوْلادِهم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

كهنَ لهم : إذا قالَ لَهُم قَوْلَ الكَهَنةِ : وكذا كلُّ مَنْ يَتَعاطَى عِلْماً دَقِيقاً .
والكهانُ : كثيرُ الكهانَةِ .

##### Türkçe

: (**كَهَنَ** ona; **مَنَعَ** ve **نَصَرَ** ve **كَرُمَ** gibi; **كَهانَةً**; fetih ile; ve **تَكَهَّنَ** **تَكَهُّناً** ve **تَكْهِيناً**; sonuncusu nâdirdir): (**قَضَى** ona gayb ile (gayb hakkında hükmetti).
Ve **الأَزْهرِيُّ** dedi: Neredeyse ancak “**تَكَهَّنَ** adam” denilir.
Ve başkası dedi: **كَهَنَ**; **كِهانَةً**, kesr ile; **تَكَهَّنَ** ettiği zaman; ve **كَهُنَ** **كَهانَةً** (kâhin olduğu zaman) kâhin oldu.
Ve **التَّوْشيحِ**’te: **الكَهانَةُ**, fetih ile, ve kesr câiz olur: gayb ilmini iddia etmektir; ve bunun benzeri **ضوْءِ النِّبْراسِ**’ta ve **أَفْعال ابنِ القَطَّاع**’da ve **الإرْشادِ**’dadır. (O hâlde o **كاهنٌ**’dir; çoğulu **كَهَنَةٌ**, harekeli; (ve **كُهَّانٌ**, **رُمَّانٍ** gibi; (ve onun mesleği **الكِهانَةُ**, kesr ile; ve bu kıyasa göredir.
Ve hadiste: ( **نَهَى** عن

**حُلْوانِ الكاهِنِ** ); **ابنُ الأثيرِ** dedi: **الكاهِنُ**, gelecek zaman içinde vuku bulacak şeyler hakkında haberi üstlenen ve sırların bilgisini iddia eden kimsedir; ve Araplarda **كَهَنةٌ** vardı, **شِقَ** ve **سَطِيحٍ** ve ikisi dışındakiler gibi; onlardan kimi, kendisi için cinnden bir tâbi‘ ve kendisine haberleri bırakan bir **رَئِيّاً** bulunduğunu sanırdı; ve onlardan kimi, kendisine soranın sözüyle yahut fiiliyle yahut hâliyle onların vuku bulacak yerlerine delâlet ettiği sebeplerin mukaddimeleriyle işleri bildiğini sanırdı; ve bunu, çalınmış şeyin bilgisini ve yitiğin yerini ve benzerlerini bildiğini iddia eden gibi, **العَرَّافِ** adıyla tahsis ederler.
Ve hadiste: ( Kim bir **كاهِناً** yahut bir **عَرَّافاً**’a gelirse, Muhammed’e indirileni inkâr etmiş olur, صلى الله عليه وسلم; yani onları tasdik eden kimse.
Ve cenin hadîsinde: ( Şüphesiz bu, **إِخْوانِ الكُهَّان**’dandır ).
( Ve **الكَاهِنُ** ayrıca: ( adamın işiyle kaim olan, ihtiyacında koşan, sebeplerini ve hazinesinin işini yürütmekle kaim olan kimse. Ve hadiste: Bir adam ondan cihada izin istedi; ona dedi ki: Ehlinde **كاهَنٍ** var mı?; **الوَقشيّ** onu hâ’nın fethiyle böyle kaydetti.
Ve **ابنُ الأَعْرابيِّ** dedi: Hadisin lafzı “min **كاهِنٍ**”dir; râvî onu değiştirdi.
Ve **كاهَن** adam: Ehlinde onun yerine geçen, ondan sonra onların işiyle kaim olan kimsedir; **الرَّوْض**’da böyledir.
( Ve **المُكاهَنَةُ**: kayırmadır.
( Ve **الكاهِنانِ**: Araplardan iki haydır.
**الأَزْهرِيُّ** dedi: İkisi, Medine’deki Yahudilerin iki kabilesi olan **قُرَيْظَة** ve **النَّضِيرِ**’dir; ve onlar kitap, anlayış ve ilim ehlidir; ve ondan hadistir: ( **الكاهِنَيْن**’den bir adam çıkar; Kur’an okur, hiç kimse onun okuyuşu gibi okumaz ); denildi ki: O, **محمدُ بنُ كَعْبٍ القُرَظِيُّ**’dir; ve onların evlâtlarından idi.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**كهنَ** onlara: onlara kâhinlerin sözü gibi söz söylediği zaman; ve bunun gibi, ince bir ilmi üstlenen her kimse.
Ve **الكهانُ**: kâhinliği çok olan (kimse).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَهَنَ
كَهَنَ A ,  U ( n. ac. كَهَاْنَة 22t )
a.  [ La ], Divined, prognosticated, foretold the future to.

كَهُنَ
كَهُنَ U ( n. ac. كَهَاْنَة 22t ),
a.  see V .

كَهَّنَ
كَهَّنَ II
a.  [ coll. ], Was, became a priest.

كَاْهَنَ
كَاْهَنَ III ,
a.  Succoured.

تَكَهَّنَ
تَكَهَّنَ V ,
a.  Was a diviner, divined.

كَاْهِن
كَاْهِن 21 , ( pl. كَهَنَة 4t ,  كُهَّاْن 29 ),  H. ,
a.  Diviner, soothsayer; priest.

b.  Manager.

كِهَاْنَة
كِهَاْنَة 23t ,
a.  Divination, soothsaying, hariolation; prognostication.

كَهَنُوْت
كَهَنُوْت S. ,
a.  Priesthood.

##### Türkçe

كَهَنَ
كَهَنَ A , U ( n. ac. **كَهَاْنَة** 22t )
a. [ La ], birine geleceği bildirdi, kehanette bulundu, geleceği önceden haber verdi.

كَهُنَ
كَهُنَ U ( n. ac. **كَهَاْنَة** 22t ),
a. V’e bak.

كَهَّنَ
كَهَّنَ II
a. [ coll. ], bir kâhin oldu, kâhin hâline geldi; bir rahip oldu.

كَاْهَنَ
كَاْهَنَ III ,
a. yardım etti.

تَكَهَّنَ
تَكَهَّنَ V ,
a. bir kâhin idi, kehanette bulundu.

كَاْهِن
كَاْهِن 21 , ( pl. **كَهَنَة** 4t , **كُهَّاْن** 29 ), H. ,
a. kâhin, falcı; rahip.

b. yönetici.

كِهَاْنَة
كِهَاْنَة 23t ,
a. kehanet, falcılık, kâhinlik; geleceği önceden haber verme.

كَهَنُوْت
كَهَنُوْت S. ,
a. rahiplik.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كهن
كَهَنَ - يَكْهَنُ (كَهَنَ - يَكْهُنُ) - كَاهِن
كَهَنَ - يَكْهَنُ (كَهَنَ - يَكْهُنُ) + كائن + خبراً:  يتنبأ بالغيب السابق أو الماضي أو الحاضر أو المستقبلي، ويتنبأ بالطالع أو الحظ
كَاهِن: اسم فاعل صفة مشبهة من " كَهَنَ - يَكْهَنُ ": المتنبأ العراف
تَكَهَّنَ - يَتَكَهَّنُ: يقوم بفعل " كَهَنَ - يَكْهَنُ " بشكل ذاتي على وجه التكرار والشدة: يحاول أن يكهن فيعرف الغيب والطالع والحظ
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " نقل معلومات من كائن إلى آخر، من غير كلام أو نطق، بالرمز أو الإيحاء أو الإلهام أو الوسوسة "، وهي:
وَحَى - يَحِيْ، خَالَ - يَخَالُ، كَهَنَ - يَكْهَنُ (كَهَنَ - يَكْهُنُ)، حَلَمَ - يَحْلُمُ، لَهِمَ - يَلْهَمُ، وَسْوَسَ - يُوَسْوِسُ
كاهن
 	﴿فذكر فما أنت بنعمة ربك بكاهن ولا مجنون(29)﴾ الطور ﴿ولا بقول كاهن قليلا ما تذكرون(42)﴾ الحاقة
مختار الصحاح
● [كهن] ك ه ن: الكَاهِنُ معروف والجمع كُهَّانٌ و كَهَنَةٌ وقد كَهَنَ من باب كتب أي تَكَهَّنَ و كَهُنَ من باب ظرف أي صار كاهنا
الراغب
كهن
- الكاهن: هو الذي يخبر بالأخبار الماضية الخفية بضرب من الظن، والعراف الذي يخبر بالأخبار المستقبلة على نحو ذلك، ولكون هاتين الصناعتين مبنيتين على الظن الذي يخطئ ويصيب قال عليه الصلاة والسلام: (من أتى عرافا أو كاهنا فصدقة بما قال فقد كفر بما أنزل على أبي القاسم) (الحديث عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (من أتى كاهنا أو عرافا فصدقة بما يقول فقد كفر بما أنزل على محمد صلى الله عليه وسلم) أخرجه أحمد 2/429؛ وأبو داود في الطب برقم (3904) (انظر: معالم السنن 4/228) ؛ والحاكم 1/8، وقال: صحيح على شرطهما جميعا؛ والترمذي: باب النهي عن إتيان الحائض (انظر: عارضة الأحوذي 1/217)، وقال الحافظ العراقي في أماليه:حديث صحيح. وانظر: شرح السنة 12/181). ويقال: كهن فلان كهانة: إذا تعاطى ذلك، وكهن: إذا تخصص بذلك، وتكهن: تكلف ذلك (انظر: البصائر 4/398). قال تعالى: }ولا بقول كاهن قليلا ما تذكرون{ [الحاقة/42].
ملخص اللسان:
1.    الكاهنُ: معروف. كَهَنَ له يَكْهَنُ ويكهُنُ وكَهُنَ كَهانةً   وتكَهَّنَ تكَهُّناً وتَكْهِيناً، الأَخير نادر: قَضى له بالغيب
2.     الكاهِنُ الذي يَتعاطي الخبرَ عن الكائنات في مستقبل الزمان ويدَّعي معرفة الأَسرار،
3.    والعرب تسمي كل من تعاطى علماً دقيقاً كاهِناً، ومنهم من كان يسمي المنجم والطبيبَ كاهناً
لسان العرب
● -    كهن: الكاهنُ: معروف. كَهَنَ له يَكْهَنُ ويكهُنُ وكَهُنَ كَهانةً   وتكَهَّنَ تكَهُّناً وتَكْهِيناً، الأَخير نادر: قَضى له بالغيب. الأَزهري:   قَلَّما يقال إِلا تكَهَّنَ الرجلُ. غيره: كَهَن كِهانةً مثل كَتَب يكتُب   كِتابة إِذا تكَهَّنَ، وكَهُن كَهانة إِذا صار كاهِناً. ورجل كاهِنٌ من   قوم كَهَنةٍ وكُهَّان، وحِرْفتُه الكِهانةُ. وفي الحديث: نهى عن حُلْوان   الكاهن؛ قال: الكاهِنُ الذي يَتعاطي الخبرَ عن الكائنات في مستقبل الزمان   ويدَّعي معرفة الأَسرار، وقد كان في العرب كَهَنةٌ كشِقٍّ وسطيح وغيرهما،   فمنهم من كان يَزْعُم أَن له تابعاً من الجن ورَئِيّاً يُلقي إِليه   الأَخبار، ومنهم من كان يزعم أَنه يعرف الأُمور بمُقدِّمات أَسباب يستدل بها   على مواقعها من كلام من يسأَله أَو فعله أَو حاله، وهذا يخُصُّونه باسم   العَرَّاف كالذي يدَّعي معرفة الشيء المسروق ومكان الضالة ونحوهما. وما   كان فلانٌ كاهِناً ولقد كَهُنَ. وفي الحديث: من أَتى كاهِناً أَو عَرَّافاً   فقد كَفَر بما أُنزِل على محمد أَي من صَدَّقهم. ويقال: كَهَن لهم إِذا   قال لهم قولَ الكَهَنة. قال الأَزهري: وكانت الكَهانةُ في العرب قبل مبعث   سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فلما بُعث نَبِيّاً وحُرِسَت   السماء بالشُّهُب ومُنِعت الجنُّ والشياطينُ من استراق السمع وإِلقائه إِلى   الكَهَنةِ بطل علم الكَهانة، وأَزهق الله أَباطيلَ الكُهَّان بالفُرْقان   الذي فَرَقَ الله، عز وجل، به بين الحق والباطل، وأَطلع الله سبحانه   نبيه، صلى الله عليه وسلم، بالوَحْيِ على ما شاءَ من علم الغُيوب التي عَجَزت   الكَهنةُ عن الإِحاطة به، فلا كَهانةَ اليوم بحمد الله ومَنِّه وإِغنائه   بالتنزيل عنها. قال ابن الأَثير: وقوله في الحديث من أَتى كاهناً، يشتمل   على إِتيان الكاهن والعرَّاف والمُنَجِّم. وفي حديث الجَنين: إِنما هذا   من إِخوان الكُهَّان؛ إِنما قال له ذلك من أَجل سَجْعِه الذي سَجَع، ولم   يَعِبْه بمجرّد السَّجْع دون ما تضمَّن سَجْعُه من الباطل، فإِنه قال:   كيف نَدِيَ من لا أَكَلَ ولا شَرِب ولا اسْتَهلَّ ومثل ذلك يُطَلّ، وإِنما   ضرَب المثل بالكُهَّان لأَنهم كانوا يُرَوِّجون أَقاويلهم الباطلة   بأَسجاع تروق السامعين، ويسْتَمِيلون بها القلوب، ويَستصغون إِليها الأَسْماع،   فأَما إِذا وَضَع السَّجع في مواضعه من الكلام فلا ذمَّ فيه، وكيف   يُذَمُّ وقد جاءَ في كلام سيدنا رسول الله، صلى الله عليه وسلم، كثيراً، وقد   تكرر ذكره في الحديث مفرداً وجمعاً واسماً وفعلاً. وفي الحديث: إِن   الشياطين كانت تَسْترِقُ السمعَ في الجاهلية وتُلقيه إِلى الكَهَنة، فتَزيدُ فيه   ما تزيدُ وتَقْبلُه الكُفَّار منهم. والكاهِنُ أَيضاً في كلام العرب   (*   قوله «والكاهن أيضاً إلخ» ويقال فيه: الكاهل باللام كما في التكملة) :   الذي يقوم بأَمر الرجل ويَسْعى في حاجته والقيام بأَسبابه وأَمر حُزانته.   والكاهِنان: حَيَّان. الأَزهري: يقال لقُرَيْظة والنَّضير الكاهِنانِ،   وهما قَبِيلا اليهود بالمدينة، وهم أَهل كتاب وفَهْمٍ وعلم. وفي حديثٍ   مرفوع: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: يخرج من الكاهِنَين رجلٌ قرأُ   القرآن قراءة لا يقرأُ أَحد قراءته؛ قيل: إِنه محمد بن كعب القُرَظِيّ وكان   من أَولادهم، والعرب تسمي كل من تعاطى علماً دقيقاً كاهِناً، ومنهم من   كان يسمي المنجم والطبيبَ كاهناً.
مقاييس اللغة:
(كهن) الكاف والهاء والنون كلمةٌ واحدة. وهي الكاهن، وقد تكهَّنَ يَتَكهَّن. والله أعلم.
القاموس المحيط:
كَهَنَ له، كمَنَعَ ونَصَر وكَرُمَ، كَهانَةً، بالفتح، وتَكَهَّنَ تَكَهُّناً قَضَى له بالغَيْبِ، فهو كاهِنٌ
ج: كَهَنَةٌ وكُهَّانٌ، وحِرْفَتُه: الكِهانَةُ، بالكسر. والكاهِنُ: مَن يَقومُ بأمْرِ الرَّجُلِ، ويَسْعَى في حاجَتِه. والمُكاهَنَةُ: المُحاباةُ. والكاهِنانِ: حَيَّانِ.
تاج العروس:
( كهن له كمنع ونصر وكرم كهانة بالفتح وتكهن تكهنا ) وتكهينا الاخير نادر ( قضى له بالغيب ) وقال الازهرى فلما يقال الا تكهن الرجل وقال غيره كهن كهانه بالكسر إذا تكهن وكهن كهانة إذا صار كاهنا وفى التوشيح الكهانة بالفتح ويجوز الكسر ادعاء علم الغيب
ومثله في ضوء النبراس وافعال ابن القطاع والارشاد ( فهو كاهن ج كهنة ) محركة ( وكهان ) كرمان ( وحرفته الكهانة بالكسر ) وهو على القياس وفى الحديث نهى عن حلوان الكاهن قال ابن الاثير الكاهن الذى يتعالى الخبر عن الكائنات في مستقبل الزمان ويدعى معرفة الاسرار وقد كان في العرب كهنة كشق وسطيح وغيرهما فمنهم من كان يزعم ان له تابعا من الجن ورئيا يلقى إليه الاخبار ومنهم من كان زعم انه يعرف الامور بمقدمات اسباب يستدل بها على مواقعها بكلام من يساله أو فعله اوحاله وهذا يخصونه باسم العراف كالذى يدعى معرفة الشى المسروق ومكان الضالة ونحوها وفى الحديث من اتى كاهنا أو عرافا فقد كفر بما انزل على محمد صلى الله تعالى عليه وسلم أي من صدقهم وفى حديث الجنين انما هذا من اخوان الكهان ( والكاهن ) ايضا ( من يقوم بامر الرجل ويسعى في حاجته ) والقيام باسبايه وامر حزانته وفى الحديث استاذنه رجل في الجهاد فقال له هل في اهلك من كاهل هكذا قيده الوقشى بفتح الهاء وقال ابن الاعرابي انما لفظ الحديث من كاهن وغيره الراوى وكاهن الرجل من يخلفه في اهله يقوم بامر هم بعده هكذا في الروض ( والمكاهنة المحاباة والكاهنان حيان ) من العرب قال الازهرى هما قريظة والنضير قبيلا اليهود بالمدينة وهم اهل كتاب وفهم وعلم ومنه الحديث يخرج من الكاهنين رجل يقرا القرآن لا يقروه احد قراءته قيل انه محمد بن كعب القرظى وكان من اولادهم * ومما يستدرك عليه كهن لهم إذا اقال لهم قول الكهنة وكذا كل من يتعاطى علما دقيقا والكهان كثير

##### Türkçe

كهن
**كَهَنَ** - **يَكْهَنُ** (**كَهَنَ** - **يَكْهُنُ**) - **كَاهِن**
**كَهَنَ** - **يَكْهَنُ** (**كَهَنَ** - **يَكْهُنُ**) + **كائن** + **خبراً**: önceki ya da geçmiş ya da şimdiki ya da geleceğe ait gaybı haber verir; ve talih ya da şansı haber verir.
**كَاهِن**: “ **كَهَنَ** - **يَكْهَنُ** ”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: haber veren, kâhin.
**تَكَهَّنَ** - **يَتَكَهَّنُ**: “ **كَهَنَ** - **يَكْهَنُ** ” fiilini, tekrar ve şiddet yönüyle, öznel biçimde yapar: gaybı ve talihi ve şansı bilsin diye kâhinlik etmeye çalışır.

Ve lafız, “bir varlıktan diğerine, söz ya da telaffuz olmaksızın, remizle ya da telkinle ya da ilhamla ya da vesveseyle bilgi nakletme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**وَحَى** - **يَحِيْ**، **خَالَ** - **يَخَالُ**، **كَهَنَ** - **يَكْهَنُ** (**كَهَنَ** - **يَكْهُنُ**)، **حَلَمَ** - **يَحْلُمُ**، **لَهِمَ** - **يَلْهَمُ**، **وَسْوَسَ** - **يُوَسْوِسُ**

kâhin
﴿“Öyleyse hatırlat; Rabbinin nimetiyle sen bir **كاهن** de değilsin, bir deli de.” (29)﴾ et-Tûr ﴿“Ve bir **كاهن** sözü de değildir; ne az hatırlıyorsunuz.” (42)﴾ el-Hâkka

Muhtârü’s-Sıhâh
● [**كهن**] ك ه ن: **الكَاهِنُ** bilinir; çoğulu **كُهَّانٌ** ve **كَهَنَةٌ**’dir. Ve “yazdı” bâbından **كَهَنَ** olmuştur; yani **تَكَهَّنَ**. Ve “zarf oldu” bâbından **كَهُنَ**; yani kâhin oldu.

er-Râgıb
khn
- **الكاهن**: gizli geçmiş haberlere bir tür zan ile haber veren kimsedir; ve **العراف** da geleceğe dair haberlere bunun gibi bir tarz üzere haber verendir. Ve bu iki sanat zan üzerine bina edildiği için—ki yanılır ve isabet eder—(sallallahu aleyhi ve sellem) dedi: “Kim bir **عراف**a veya bir **كاهن**e gelir de onun söylediğini tasdik ederse, Ebu’l-Kâsım’a indirileni inkâr etmiş olur.” (Hadis: Ebû Hureyre’den, Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem)’den: “Kim bir **كاهن**e veya bir **عراف**a gelir de onun söylediğini tasdik ederse, Muhammed’e (sallallahu aleyhi ve sellem) indirileni inkâr etmiş olur.” Ahmed 2/429; Ebû Dâvûd, et-Tıbb, (3904) (bk. Meʿâlimü’s-sünen 4/228); Hâkim 1/8, “ikisinin şartına göre sahihtir” dedi; Tirmizî: Hayızlıya gelmenin yasaklanması bâbı (bk. ʿÂriżatü’l-aḥveżî 1/217); Hâfız el-ʿIrâkî Emâlî’sinde: sahih hadis. Ve bk. Şerḥu’s-sünne 12/181). Ve denir: **كهن** falan **كهانة**: eğer bunu yaparsa; ve **كهن**: eğer bununla ihtisaslaşırsa; ve **تكهن**: eğer bunu tekellüf ederse (bk. el-Beṣâʾir 4/398). Yüce Allah dedi: ﴿“Ve bir **كاهن** sözü de değildir; ne az hatırlıyorsunuz.”﴾ [el-Hâkka/42].

Lisân’ın özeti:
1. **الكاهنُ**: bilinir. **كَهَنَ** ona **يَكْهَنُ** ve **يكهُنُ**; ve **كَهُنَ** **كَهانةً**; ve **تكَهَّنَ** **تكَهُّناً** ve **تَكْهِيناً**; sonuncusu nadirdir: ona gayb ile hükmetti.
2. **الكاهِنُ**: zamanın geleceğinde varlıklar hakkında haberi üstlenen ve sırları bilme iddiasında bulunan kimsedir.
3. Araplar, ince bir ilmi üstlenen her kimseye **كاهِناً** der; onlardan kimi, müneccimi ve tabibi **كاهناً** diye adlandırırdı.

Lisânü’l-ʿArab
● - **كهن**: **الكاهنُ**: bilinir. **كَهَنَ** ona **يَكْهَنُ** ve **يكهُنُ**; ve **كَهُنَ** **كَهانةً**; ve **تكَهَّنَ** **تكَهُّناً** ve **تَكْهِيناً**; sonuncusu nadirdir: ona gayb ile hükmetti. el-Ezherî: pek az denir; ancak “adam **تكَهَّنَ** etti.” Başkası: **كَهَن** **كِهانةً**; “yazdı yazar” gibi, “yazma” (kitâbe) misali; eğer **تكَهَّنَ** ederse. Ve **كَهُن** **كَهانة**: eğer kâhin olursa. Ve bir adam **كاهِنٌ**, **كَهَنةٍ** ve **كُهَّان** kavminden; mesleği **الكِهانةُ**’dir. Hadiste: **حُلْوان الكاهن**’den nehyetti; dedi ki: **الكاهِنُ** zamanın geleceğinde varlıklar hakkında haberi üstlenen ve sırları bilme iddiasında bulunan kimsedir. Araplarda **كَهَنةٌ** vardı; Şıkk, Satîh ve başkaları gibi. Onlardan kimi, kendisine cinlerden bir tâbi‘ ve bir **رَئِيّ** olduğunu, haberleri ona attığını iddia ederdi; onlardan kimi de, kendisine soranın sözü yahut fiili yahut hâliyle, yerlerine delalet ettiği sebep mukaddimeleriyle işleri bildiğini iddia ederdi. Ve bunu, çalınan şeyin bilgisi ve kayıp malın yeri ve benzerlerini bildiğini iddia eden gibi, **العَرَّاف** adıyla tahsis ederler. Ve falan kâhin değildi; hâlbuki **كَهُنَ** oldu. Hadiste: “Kim bir **كاهِناً**a yahut bir **عَرَّافاً**a gelirse, Muhammed’e indirilenle küfre girmiştir”; yani onları tasdik eden. Ve denir: **كَهَن** onlara: eğer onlara kâhinlerin sözünü söylerse. el-Ezherî dedi: **الكَهانةُ** Araplarda, Efendimiz Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in gönderilişinden önce vardı; o Nebî olarak gönderilince, gök şihaplarla korunup cinler ve şeytanlar dinlemeyi çalmaktan ve onu **الكَهَنةِ**’ye atmakdan men edilince, **الكَهانة** ilmi bâtıl oldu. Ve Allah, hak ile bâtılı ayırdığı Furkân ile **الكُهَّان**ın bâtıllarını yok etti. Ve Allah Teâlâ, Nebîsini (sallallahu aleyhi ve sellem), **الوَحْيِ** ile, kâhinlerin kuşatmaya güç yetiremediği gayb ilimlerinden dilediğine muttali kıldı. Artık bugün, Allah’a hamd, O’nun lütfu ve onu tenzîl ile ondan müstağni kılmasıyla, **كَهانة** yoktur. İbnü’l-Esîr dedi: Hadisteki “kim bir **كاهناً**a gelirse” sözü, kâhin ve **العرَّاف** ve **المُنَجِّم**e gelmeyi kapsar. Cenîn hadîsinde: “Bu ancak **الكُهَّان**ın kardeşlerindendir”; bunu ona, yaptığı **سَجْع** sebebiyle söyledi; sırf **السَّجْع** ile onu ayıplamadı; bilakis **سَجْع**ının içerdiği bâtıl sebebiyle. Çünkü dedi: “Ne yedi ne içti ne de ses çıkardı; bunun gibisi heder edilir mi; nasıl diyet ödeyelim?” Ve kâhinlerle misal vurdu; çünkü onlar bâtıl sözlerini, dinleyenlere hoş gelen secilerle revaçlandırır, kalpleri onunla meylettirir, kulakları ona küçük görürlerdi. Ama sec‘i sözün yerlerine koyarsa, onda zem yoktur; nasıl zemmedilsin ki, Efendimiz Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem)’in كلامında çokça gelmiştir; ve hadiste, müfred ve cem‘, isim ve fiil olarak, zikri tekrar etmiştir. Hadiste: “Şeytanlar cahiliyede sem‘ı çalar, onu **الكَهَنة**’ye atardı; ona kattığını katardı; kâfirler de onlardan onu kabul ederdi.” Ve **الكاهِنُ** Arapların كلامında ayrıca: (* “ve **الكاهن** ayrıca…” sözü; tekmilede olduğu üzere, **الكاهل** لام ile de denir): adamın işini gören, ihtiyacında koşan; sebeplerinin ve hazinesinin işinin yürütülmesi. Ve **الكاهِنان**: iki haydır. el-Ezherî: **قُرَيْظة** ve **النَّضير**e **الكاهِنانِ** denir; onlar Medine’de iki Yahudi kabilesidir; onlar kitap, anlayış ve ilim ehlidir. Ve merfû bir hadiste: Nebî (sallallahu aleyhi ve sellem) dedi ki: “**الكاهِنَين**’den, Kur’an’ı bir okuyuşla okuyan bir adam çıkar; hiç kimse onun okuyuşu gibi okumaz.” Denildi ki: o, Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî’dir; onların evlatlarındandı. Ve Araplar, ince bir ilmi üstlenen her kimseye **كاهِناً** der; onlardan kimi, müneccimi ve tabibi **كاهِناً** diye adlandırırdı.

Maqâyîsü’l-luġa:
(**كهن**) **الكاف** ve **الهاء** ve **النون** tek bir kelimedir. O da **الكاهن**dir. Ve **تَكَهَّنَ** **يَتَكهَّن**. Allah daha iyi bilir.

el-Qâmûsü’l-muḥîṭ:
**كَهَنَ** ona, **مَنَعَ** ve **نَصَر** ve **كَرُمَ** gibi; **كَهانَةً** (fetha ile); ve **تَكَهَّنَ** **تَكَهُّناً**: ona gayb ile hükmetti; o halde o **كاهِنٌ**dir.
Çoğulu: **كَهَنَةٌ** ve **كُهَّانٌ**; mesleği: **الكِهانَةُ** (kesra ile). Ve **الكاهِنُ**: adamın işini gören ve ihtiyacında koşan kimse. Ve **المُكاهَنَةُ**: kayırma. Ve **الكاهِنانِ**: iki haydır.

Tâcü’l-ʿArûs:
(**كهن** ona, **منع** ve **نصر** ve **كرم** gibi; **كهانة** fetha ile; ve **تكهن** **تكهنا**) ve **تكهينا**; sonuncusu nadirdir: ona gayb ile hükmetti. el-Ezherî dedi: pek az denir; ancak adam **تكهن** etti. Başkası dedi: **كهن** **كهانه** kesra ile: eğer **تكهن** ederse; ve **كهن** **كهانة**: eğer kâhin olursa. Ve et-Tevşîḥ’te: **الكهانة** fetha ile; kesra da caizdir: gayb ilmini iddia etmektir.
Ve bunun misli: Ḍavʾu’n-nebrâs’ta ve İbnü’l-Kattâʿ’ın **افعال**’ında ve el-İrşâd’da. (O halde o **كاهن**dir; çoğulu **كهنة**) harekeli; (ve **كهان**) **كرمان** gibi. (Mesleği **الكهانة** kesra ile) ve o kıyasa göredir. Hadiste: **حلوان الكاهن**’den nehyetti. İbnü’l-Esîr dedi: **الكاهن** zamanın geleceğinde varlıklar hakkında haberi üstlenen ve sırları bilme iddiasında bulunan kimsedir. Araplarda **كهنة** vardı; Şıkk, Satîh ve başkaları gibi. Onlardan kimi, kendisine cinlerden bir tâbi‘ ve bir **رَئِيّ** olduğunu, haberleri ona attığını iddia ederdi; onlardan kimi de, kendisine soranın sözü yahut fiili yahut hâliyle, yerlerine delalet ettiği sebep mukaddimeleriyle işleri bildiğini iddia ederdi. Ve bunu, çalınan şeyin bilgisi ve kayıp malın yeri ve benzerlerini iddia eden gibi, **العراف** adıyla tahsis ederler. Hadiste: “Kim bir **كاهنا**a yahut bir **عرافا**a gelirse, Muhammed’e (Allah Teâlâ ona salât etsin) indirilenle küfre girmiştir”; yani onları tasdik eden. Cenîn hadîsinde: “Bu ancak **الكهان**ın kardeşlerindendir.” (Ve **الكاهن**) ayrıca: (adamın işini gören ve ihtiyacında koşan kimse) ve sebeplerinin ve hazinesinin işinin yürütülmesi. Hadiste: bir adam cihadda izin istedi; ona dedi ki: “Ehlinde **كاهل**den biri var mı?” Vakşî bunu **الهاء**’nın fethasıyla kaydetti. İbnü’l-A‘râbî dedi: hadisin lafzı ancak “**كاهن**”dir; başkası ise râvîdir. Ve adamın **كاهن**i: ehlinde onun ardından kalan, onların işini ondan sonra gören kimsedir; er-Ravż’da böyle. (Ve **المكاهنة**: kayırma; ve **الكاهنان**: iki haydır) Araplardan. el-Ezherî dedi: onlar Medine’de iki Yahudi kabilesi **قريظة** ve **النضير**’dir; onlar kitap, anlayış ve ilim ehlidir. Ve ondan hadistir: “**الكاهنين**’den bir adam çıkar; Kur’an’ı öyle okur ki, hiç kimse onun okuyuşu gibi okumaz.” Denildi ki: o, Muhammed b. Ka‘b el-Kurazî’dir; onların evlatlarındandı. * Ve buna müstedrek olarak: **كهن** onlara: eğer onlara kâhinlerin sözünü söylerse; ve yine, ince bir ilmi üstlenen her kimse; ve **الكهان** çoktur.
