# كهي (ك-ه-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ه - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كهى

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكفا ووايء معهما
ه و ك، ك ه ي مستعملان هوك: الهَوَكُ: الحُمْقُ، ورجل مُتَهَوَّك، هوّاك: يقع في الأشياء بحُمْقٍ.
والتَّهَوُكُ: السَقوط في هُوّة الرَّدَى. وقول النّبيّ صلى الله عليه و على اله وسلّم: "أَمُتَهَوِّكون أنتم في الإِسلام، لاتَعرفونَ دينَكُمْ كما تَهوَّكَتِ اليهودُ والنّصارىَ? لقد جئتكم بها بيضاء نقيَّة"، أي: امتحيرون أنتم في الإِسلام? كهي: الكَهاةُ: النّاقةُ الضَّخْمة التي كادت تَدْخُل في السِّنِّ، قال طرفة: فمرَّتْ كَهاةٌ ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ عَقيلُة شَيْخٍ كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الكفا** و**وايء** معهما

**ه و ك**، **ك ه ي** kullanımdadır. **هوك**: **الهَوَكُ**: ahmaklık; ve **مُتَهَوَّك** adam; **هوّاك**: ahmaklıkla şeylerin içine düşer.

Ve **التَّهَوُكُ**: helâk çukuruna düşüştür. Ve Peygamber’in صلى الله عليه و على اله وسلّم sözü: “İslâm’da siz **أَمُتَهَوِّكون** musunuz, dininizi Yahudilerin ve Hristiyanların **تَهوَّكَتِ** gibi bilmiyor musunuz? Andolsun size onu bembeyaz, tertemiz olarak getirdim”; yani: İslâm’da siz şaşkın mısınız?

**كهي**: **الكَهاةُ**: yaşa girmeye neredeyse girmiş olan iri deve; Tarafa dedi ki:

فمرَّتْ **كَهاةٌ** ذاتُ خَيْفٍ جُلالةٌ
عَقيلُة شَيْخٍ كالوَبِيلِ يَلَنْدَدِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

#### Madde başı: كهى

الكَهاةُ: الناقة العظيمة.

##### Türkçe

**الكَهاةُ**: büyük dişi deve.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والكاف
كهي ، هوك ، هكي .
كهي : عمرو ، عن أبيه : أَكهَى الرجل : إذا سَخَّن أطراف أصابعه بِنَفَسِه .
قلت : أصلُ أَكْهَى أَكَهَّ ، فقُلبتْ إحدى الهاءين ألفاً .
وقال الليث : الكَهاة : الناقة الضَّخمة كادت تدخُل في السِّنّ .
وقال ابن الأعرابيّ : ناقة كَهاةٌ : عظيمة السَّنام جليلةٌ عند أهلها ، وجاءت امرأةٌ إلى ابن عبَّاس فقالت : في نفسي مسألةٌ وأنا أَكْتَهِيك أنْ أُشافِهك بها : أي أُجِلُّك وأعظِّمك . قال : فاكتُبيها في بطاقة : أي في رُقعة ، ويقال : في نِطاقة . والباء تُبدل من النون في حُروفٍ كثيرة .
وقال غيره : رجل أَكْهَى : أي جبانٌ ضعيف ، وقد كَهِيَ كَهاً .
وقال الشَّنْفَرَى :
ولا جُبَّإٍ أَكْهَى مُرِبَ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأنه : كيف يَفْعَلُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الأكْهاء : المتحيِّرون ، والأكْهاء : النُّبلاء من الرجال .
قال : ويقال : كاهَاهُ ، إذا فاخره أيُّهما أَعظم بَدَناً ، وهاكاهُ إذا استَصْغَر عقلَه . وقوله :
وإن تَكُ إنْساً ما كَها الإنْسُ يفْعَلُ
يريد : ما هكذا الإنْس يَفعل ، فترك ذا وقَدّم الكافَ .
وحدّثنا المنذريّ ، عن أبي بكر محمد بن أحمد بن النَّضر قال : حدَّثني حسنُ بنُ عبد الله بن عِياضٍ الأسْلميّ قال : حدَّثني مالكُ بنُ إياس بن مالك بن أَوْس الأسْلَمي قال : حدَّثني أبي إياسُ بنُ مالك عن أبيه مالك بن أَوْس أَنَّه حدَّثه أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وأبا بكر تَأوَّبَا أباه أَوْسَ بن عبد الله يقَحْدواتٍ دُوَيْن الجُحْفة من دون رابغ ، وقد ظلعتْ برسول الله ناقتُه القَصْوى ، فدعا أوسُ بنُ عبد الله بفَحْل إبله ، فَحَمل عليه رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وَرَدَفه ، فَسَلَك بها ( قَفَا قَحْدواتٍ ) ، ثم سَلك به في أحياء ، ثم سَلَك به في ثَنِيَّة المُرَّة ، ثمَّ أتى به من طَرْف صخرة ( أَكْهَى ) ثم أتى به من دُون ( العَصَوَيْن ) ثمَّ أتى به من ( كشَذ ) ، ثمَّ سَلَك به ( مَدْلَجة تُعَهِّن ) ، وصلَّى بها ، وبَنَى بها مَسْجداً ، ثمّ أتى به من الغَثْيَانة ، ثمّ أجاز به وادي العَرْج ثم سلك به ثنية رَكوبه ثمّ علا ( الخلائقَ ) ، ثم دخل به المدينة .
يقال : حَجَرٌ أَكْهَى : لا صَدْع فيه .
قال ابن هَرْمة :
كما أعْيَت على الرّاقِين أَكْهَى
تعيَّتْ لا مِياهَ ولا فِراغا
هوك : روي عن عمر بن الخطّاب أنه قال للنَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إنّا نسمَعُ أحاديثَ في يَهودَ تُعجِبُنا ، أفترى أن نَكتبها ؟
فقال : أَمُتَهوِّكُون أنتم كما تَهَوَّكتْ اليَهودُ والنَّصارى ؟ لقد جئتُكم بها بَيْضاء نقيّة ) .
قال أبو عُبيد : معناه أُمُتَحَيِّرون أنتم في الإسلام حتى تأخذوه من اليَهود ؟ والهَوَكُ : الحُمْق ، وقد هَوِك فهو أَهْوَكُ وهَوَّاك ، وقد هَوَّكه غيره ، ومثله الأهْوَج . .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الكاف**
**كهي** ، **هوك** ، **هكي** .
**كهي** : Amr, babasından: **أَكهَى الرجل**: parmaklarının uçlarını nefesiyle ısıttığı zaman.
Dedim: **أَكْهَى**’nın aslı **أَكَهَّ**’dır; iki **الهاء**’dan biri **ألف**’a çevrilmiştir.
Leys dedi: **الكَهاة**: yaşa girmeye neredeyse girmiş iri dişi deve.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ناقة كَهاةٌ**: hörgücü büyük, sahipleri yanında ağır (itibarlı) olan (dişi deve). Bir kadın İbn Abbâs’a geldi de dedi ki: “İçimde bir mesele var ve onu sana yüz yüze söylemekten **أَكْتَهِيك** ediyorum”: yani seni yüceltirim ve tazim ederim. Dedi ki: “Onu bir kart üzerine yaz”: yani bir parça kâğıt üzerine; ve “bir **نِطاقة** üzerine” de denir. **الباء** birçok harfte **النون**’dan بدل edilir.
Başkası dedi: **رجل أَكْهَى**: yani korkak, zayıf; ve **كَهِيَ كَهاً** olmuştur.
Şenferâ dedi:
ولا جُبَّإٍ **أَكْهَى** مُرِبَ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأنه : كيف يَفْعَلُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأكْهاء**: şaşkınlığa düşenler; ve **الأكْهاء**: erkeklerden soylular.
Dedi ki: **كاهَاهُ** denir; onunla hangisinin beden bakımından daha büyük olduğu hususunda övündüğü zaman. Ve **هاكاهُ** (denir); aklını küçük gördüğü zaman. Ve onun sözü:
وإن تَكُ إنْساً ما كَها الإنْسُ يفْعَلُ
İster: “İnsan böyle yapmaz”; şu (ifade)yi bıraktı ve **الكاف**’ı öne aldı.
Bize Münzirî haber verdi; Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. en-Nadr’dan, dedi ki: Bana Hasen b. Abdullah b. İyâd el-Eslemî haber verdi, dedi ki: Bana Mâlik b. İyâs b. Mâlik b. Evs el-Eslemî haber verdi, dedi ki: Bana babam İyâs b. Mâlik, babası Mâlik b. Evs’ten (haber verdi) ki, ona haber vermiştir: Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir, babası Abdullah b. Evs’i, Râbiğ’in berisinde Cuhfe’nin aşağısında **قَحْدواتٍ**’ta ziyaret ettiler. Resûlullah’ın **القَصْوى** adlı devesi topallamıştı; bunun üzerine Abdullah b. Evs, develerinin erkek devesini çağırdı; Resûlullah’ı ( صلى الله عليه وسلم ) onun üzerine bindirdi ve onu arkasına bindirdi; onunla (**قَفَا قَحْدواتٍ**) yoluna girdi; sonra onunla birtakım mahalleler içinde yol aldı; sonra onunla **ثَنِيَّة المُرَّة**’ye yol aldı; sonra onu **أَكْهَى** adlı kayanın ucundan getirdi; sonra onu **العَصَوَيْن**’in aşağısından getirdi; sonra onu **كشَذ**’den getirdi; sonra onunla (**مَدْلَجة تُعَهِّن**) yoluna girdi; orada namaz kıldı ve orada bir mescid bina etti; sonra onu **الغَثْيَانة**’dan getirdi; sonra onunla **وادي العَرْج**’i geçti; sonra onunla **ثنية رَكوبه**’ye yol aldı; sonra (**الخلائقَ**) üzerine çıktı; sonra onunla Medine’ye girdi.
Denir ki: **حَجَرٌ أَكْهَى**: içinde çatlak olmayan (taş).
İbn Herme dedi:
كما أعْيَت على الرّاقِين **أَكْهَى**
تعيَّتْ لا مِياهَ ولا فِراغا
**هوك** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olunduğuna göre, Nebî’ye ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “Biz Yahudilerde bizi beğendiren hadisler işitiyoruz; onları yazmamızı uygun görür müsün?”
Bunun üzerine dedi ki: “Siz **أَمُتَهوِّكُون** musunuz; Yahudilerin ve Hristiyanların **تَهَوَّكتْ** olduğu gibi? Andolsun size onu bembeyaz, tertemiz olarak getirdim.”
Ebû Ubeyd dedi: Manası: “Siz İslâm’da şaşkınlığa mı düşüyorsunuz da onu Yahudilerden alıyorsunuz?” **الهَوَكُ**: ahmaklık; **هَوِك** olmuştur; o **أَهْوَكُ** ve **هَوَّاك**’tır. Ve başkası onu **هَوَّكه** etmiştir; benzeri **الأهْوَج**’dir. .

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ( *!الكَهاةُ *!والكَيْهاءُ ) ، بالمدِّ ؛ كذا في النُّسخِ والصَّوابُ بالتاءِ بَدَل الهَمْزِ كذا في التكْمِلَةِ ، واقْتَصَر الجَوْهرِي على الأوَّل ؛ ( النُّاقَةُ السَّمينةُ ) ، كما في المُحْكم ؛ وفي الصِّحاح : العَظيمَةُ .
قال ابنُ سِيدَه : ( أَو الضَّخْمةُ ) التي ( كادَتْ تَدْخُلُ في السِّنِّ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي :
إذا عَرَضَتْ منها *!كَهاةٌ سَمِينَةٌ
فلا تُهْدِ مِنها واتَّشِقْ وتَجَبْجَبِ ( أَو الواسِعَةُ جِلْدِ الأَخْلافِ ) ، ولا جَمْعَ لها مِن لَفْظِها .
وفي النهايَةِ : قالَ الزَّمخشري : لم أَسْمَعْ بفَيْعلٍ في مُعْتل اللامِ غَيْرَ غَيْذاء للسَّحابِ ، *!وكَيْهاء للناقَةِ الضَّخْمةِ .
( *!والأكْهَى : الأَكْلَفُ الوَجْهِ ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني .
( و ) أيضاء ( الأبْخَرُ و ) أيضاء ( الحجَرُ ) الذي ( لا صَدْعَ فيه .
( و ) أَيْضاً : ( الضَّعيفُ الجَبَانُ ) مِن الرِّجالِ ؛ قالَ الشَّنْفَرَى :
ولا جُبَّاءٍ *!أَكْهَى مُرِبَ بعِرْسِه
يُطالِعُها في شأْنِه كيفَ يَفْعَلُ ؟ وقد فُسِّر به وبالأَبْخَر .
وقد ( *!كَهِيَ ، كرَضِيَ ، *!كُهًى ، كهُدًى ) ؛ ) وفي التّكْمِلةِ بفَتْح الكافِ .
( *!والأَكْهاءُ : نُبَلاءُ الرِّجالِ .
( *!وكَاهاهُ ) *!مُكاهاةً : ( فاخَرَهُ ) أَيّهما أَعْظَم بَدَناً ؛ وَهَاكَاهُ : اسْتَصْغَرَ عَقْلَه ؛ كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابي .
( *!وأَكْتَهِيكَ بمَسْأَلةٍ : أُشَافِهُكَ ) ؛ )

كذا في النسخِ . والذي في النهايةِ في حديثِ ابنِ عبَّاس : جاءَتْه امْرأَةٌ فقالت : في نَفْسي مسْأَلةٌ وأَنا *!أَكْتَهِيكَ أَن أُشافِهَكَ بها ، فقالَ : اكْتُبِيها في بِطاَقَةٍ ، أَي أَجُلُّكَ وأَحْتَشِمُكَ ؛ من قوْلِهم للجَبَانِ *!أَكْهَى ، وقد *!كَهِيَ *!يَكْهَى *!واكْتَهَى ، لأنَّ المُحُتَشِم تَمْنَعه الهَيْبةُ عن الكَلامِ ، فانْظُرْ هذا مع سِياقِ المصنِّفِ تجِدْهُ مُخالِفاً ، والصَّوابُ ما أَوْرَدَه ابنُ الأثِيرِ ، وقد أَجْحَفَ به المصنِّفُ حتى أَخْرَجَه عن مَعْناه ، فتأَمَّل .
( *!وأَكْهَى عن الطَّعامِ : امْتَنَعَ ) منه ولم يُرِدْه ، كأَقْهَى .
( و ) أَيْضاً : ( سَخَّنَ أَطْرافَ أَصابِعِهِ بنَفَسٍ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرٍ و ، وكان في الأصْلِ أَكَهه فقُلِبَت إِحْدَى الهاءَيْن ياءً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَكْهَى هَضبَةٌ .
وفي الصِّحاح : صَخْرةُ أَكْهَى : جَبَلٌ ؛ قال ابنُ هَرمَةَ :
كما أَعْيَتْ على الرّاقِين أَكْهَى
تَعَيَّتْ لامِياهَ ولا فِراغا*!واكْتَهاهُ أَن يُشافِهَه : أَي أَعْظَمَه وأَجَلَّه ؛ نقلَهُ الصَّاغاني ؛ وأَمَّا قَولُ الشَّنْفَرَى :
فإنْ يَكُ مِن جنَ فَأَبْرح طارقاً
وإن يَكُ إنْساماً كَها الإِنْسُ يَفْعَليريدُ : ما هكذا الإنْس يَفْعَل ، فتَرَكَ ذعا وقدَّمَ الكاف . 2

##### Türkçe

: ( **الكَهاةُ** ve **الكَيْهاءُ** )، med ile; nüshalarda böyle; doğrusu hemze yerine **ت** iledir; tekmilede böyle; Cevherî yalnız birincisiyle yetindi; ( semiz dişi deve )، muhkemde olduğu gibi; Sıhâh’ta: iri olan.
İbn Sîde dedi: ( yahut çok iri ) ki ( neredeyse yaşa girecekti )؛ ) ve Cevherî inşâd etti:
Eğer ondan bir **كَهاةٌ** semiz olarak görünürse
Ondan hediye etme; kuşan ve böbürlen ( yahut arka memelerin derisi geniş olan )، ve onun lafzından bir çoğulu yoktur.
Nihâye’de: Zemahşerî dedi: Mu‘tel lâmda **فَيْعل** vezninde, bulut için **غَيْذاء**’dan ve çok iri dişi deve için **كَيْهاء**’dan başka işitmedim.
( **والأكْهَى**: yüzü **الأَكْلَفُ** olan )؛ ) Sâgânî onu nakletti.
( ve ) ayrıca ( ağız kokusu olan ve ) ayrıca ( taş ) ki ( onda çatlak yoktur.
( ve ) yine: ( zayıf korkak ) erkeklerden; Şenferâ dedi:
Ve ne bir **جُبَّاءٍ** **أَكْهَى** ki eşiyle kuşkuya düşmüş,
Onu kendi işi hakkında nasıl yapacağını gözetler? Ve onunla ve ağız kokusu olanla tefsir edilmiştir.
Ve ( **كَهِيَ**، **رَضِيَ** gibi، **كُهًى**، **هُدًى** gibi )؛ ) tekmilede kâfın fethasıyladır.
( **والأَكْهاءُ**: erkeklerin soyluları.
( **وكَاهاهُ** ) **مُكاهاةً**: ( onunla övündü ) hangisi beden bakımından daha büyük; ve **هَاكَاهُ**: aklını küçük gördü; bütün bunlar İbnü’l-A‘râbî’dendir.
( **وأَكْتَهِيكَ بمَسْأَلةٍ**: sana yüz yüze söylerim )؛ )

Nüshalarda böyle. Nihâye’de İbn Abbâs hadîsinde olan: Ona bir kadın geldi de dedi: Nefsimde bir mesele var ve ben **أَكْتَهِيكَ** ki onu sana yüz yüze söyleyeyim; o da dedi: Onu bir karta yaz; yani sana saygı duyarım ve senden çekinirim; onların korkağa **أَكْهَى** demelerinden; ve **كَهِيَ** **يَكْهَى** ve **اكْتَهَى** olmuştur; çünkü çekinen kimseyi heybet konuşmaktan alıkoyar; bunu musannifin sevkiyle birlikte incele, onu muhalif bulursun; doğrusu İbnü’l-Esîr’in getirdiğidir; musannif ona haksızlık etti, hatta onu mânasından çıkardı; öyleyse düşün.
( **وأَكْهَى عن الطَّعامِ**: ( imtina etti ) ) ondan ve onu istemedi, **أَقْهَى** gibi.
( ve ) yine: ( parmaklarının uçlarını bir nefesle ısıttı )؛ ) Ebû Amr’dan; asılda **أَكَهه** idi de iki **ه**’den biri **ي**’ye çevrildi.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**أَكْهَى** bir tepedir.
Sıhâh’ta: **صَخْرةُ أَكْهَى**: bir dağ; İbn Herme dedi:
Nasıl ki okuyuculara karşı **أَكْهَى** güç yetiremedi,
**لامِياهَ**’a ve bir boşluğa güç yetiremedi; ve **واكْتَهاهُ أَن يُشافِهَه**: yani onu büyüttü ve onu yüceltti; Sâgânî onu nakletti; Şenferâ’nın sözüne gelince:
Eğer cinlerden ise, daha şiddetli bir geceleyin gelen olarak,
Ve eğer insanlardansa, insanın yaptığı gibi **كَها** yapar
Muradı: insan böyle yapmaz; böyle’yi terk etti ve **ك**’yı öne aldı. 2

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَهِيَ
كَهِيَ A ( n. ac. كَُهًى [ كَهَي 4 ,  9 ]),
a.  Had foul breath; had an unhealthy complexion.

كَاْهَيَ
كَاْهَيَ III ,
a.  Boasted.

أَكْهَيَ
أَكْهَيَ IV ,
a.  Blew on his fingers,

b.  [ 'An ], Abstained from.

اِكْتَهَيَ
اِكْتَهَيَ VIII
a.  [ acc. &  Bi ], Proposed ( to question ).

أَكْهَى
أَكْهَى [ 14 ],
a.  Foul breathed; sallow.

كَهَاة
كَهَاة ,  كَيْهَاة ,  كَيْهَآء
a.  Aged camel.

الأَكْهَآء
الأَكْهَآء
a.  Men of talent, geniuses.

كَُوّ
كَُوّ ,  كَُوَّة ( pl. كَُوَّات ,  كُوِيّ ,  كُوًى ,  كُِوَآء ),
a.  Window; dormer-window.

##### Türkçe

**كَهِيَ**
**كَهِيَ** A (n. ac. **كَُهًى** [ **كَهَي** 4, 9 ]),
a. Kötü ağız kokusu vardı; sağlıksız bir ten rengi vardı.

**كَاْهَيَ**
**كَاْهَيَ** III,
a. Övündü.

**أَكْهَيَ**
**أَكْهَيَ** IV,
a. Parmaklarına üfledi,

b. [ 'An ], -den kaçındı.

**اِكْتَهَيَ**
**اِكْتَهَيَ** VIII
a. [ acc. & Bi ], (soru sormayı) teklif etti.

**أَكْهَى**
**أَكْهَى** [ 14 ],
a. Kötü ağız kokulu; sararmış.

**كَهَاة**
**كَهَاة**, **كَيْهَاة**, **كَيْهَآء**
a. Yaşlı deve.

**الأَكْهَآء**
**الأَكْهَآء**
a. Yetenek sahipleri olan erkekler, dehâlar.

**كَُوّ**
**كَُوّ**, **كَُوَّة** (pl. **كَُوَّات**, **كُوِيّ**, **كُوًى**, **كُِوَآء**),
a. Pencere; çatı penceresi.
