# كهي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كهي

: ( ي ( *!الكَهاةُ *!والكَيْهاءُ ) ، بالمدِّ ؛ كذا في النُّسخِ والصَّوابُ بالتاءِ بَدَل الهَمْزِ كذا في التكْمِلَةِ ، واقْتَصَر الجَوْهرِي على الأوَّل ؛ ( النُّاقَةُ السَّمينةُ ) ، كما في المُحْكم ؛ وفي الصِّحاح : العَظيمَةُ .
قال ابنُ سِيدَه : ( أَو الضَّخْمةُ ) التي ( كادَتْ تَدْخُلُ في السِّنِّ ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي :
إذا عَرَضَتْ منها *!كَهاةٌ سَمِينَةٌ
فلا تُهْدِ مِنها واتَّشِقْ وتَجَبْجَبِ ( أَو الواسِعَةُ جِلْدِ الأَخْلافِ ) ، ولا جَمْعَ لها مِن لَفْظِها .
وفي النهايَةِ : قالَ الزَّمخشري : لم أَسْمَعْ بفَيْعلٍ في مُعْتل اللامِ غَيْرَ غَيْذاء للسَّحابِ ، *!وكَيْهاء للناقَةِ الضَّخْمةِ .
( *!والأكْهَى : الأَكْلَفُ الوَجْهِ ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني .
( و ) أيضاء ( الأبْخَرُ و ) أيضاء ( الحجَرُ ) الذي ( لا صَدْعَ فيه .
( و ) أَيْضاً : ( الضَّعيفُ الجَبَانُ ) مِن الرِّجالِ ؛ قالَ الشَّنْفَرَى :
ولا جُبَّاءٍ *!أَكْهَى مُرِبَ بعِرْسِه
يُطالِعُها في شأْنِه كيفَ يَفْعَلُ ؟ وقد فُسِّر به وبالأَبْخَر .
وقد ( *!كَهِيَ ، كرَضِيَ ، *!كُهًى ، كهُدًى ) ؛ ) وفي التّكْمِلةِ بفَتْح الكافِ .
( *!والأَكْهاءُ : نُبَلاءُ الرِّجالِ .
( *!وكَاهاهُ ) *!مُكاهاةً : ( فاخَرَهُ ) أَيّهما أَعْظَم بَدَناً ؛ وَهَاكَاهُ : اسْتَصْغَرَ عَقْلَه ؛ كلُّ ذلكَ عن ابنِ الأعْرابي .
( *!وأَكْتَهِيكَ بمَسْأَلةٍ : أُشَافِهُكَ ) ؛ )

كذا في النسخِ . والذي في النهايةِ في حديثِ ابنِ عبَّاس : جاءَتْه امْرأَةٌ فقالت : في نَفْسي مسْأَلةٌ وأَنا *!أَكْتَهِيكَ أَن أُشافِهَكَ بها ، فقالَ : اكْتُبِيها في بِطاَقَةٍ ، أَي أَجُلُّكَ وأَحْتَشِمُكَ ؛ من قوْلِهم للجَبَانِ *!أَكْهَى ، وقد *!كَهِيَ *!يَكْهَى *!واكْتَهَى ، لأنَّ المُحُتَشِم تَمْنَعه الهَيْبةُ عن الكَلامِ ، فانْظُرْ هذا مع سِياقِ المصنِّفِ تجِدْهُ مُخالِفاً ، والصَّوابُ ما أَوْرَدَه ابنُ الأثِيرِ ، وقد أَجْحَفَ به المصنِّفُ حتى أَخْرَجَه عن مَعْناه ، فتأَمَّل .
( *!وأَكْهَى عن الطَّعامِ : امْتَنَعَ ) منه ولم يُرِدْه ، كأَقْهَى .
( و ) أَيْضاً : ( سَخَّنَ أَطْرافَ أَصابِعِهِ بنَفَسٍ ) ؛ ) عن أَبي عَمْرٍ و ، وكان في الأصْلِ أَكَهه فقُلِبَت إِحْدَى الهاءَيْن ياءً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!أَكْهَى هَضبَةٌ .
وفي الصِّحاح : صَخْرةُ أَكْهَى : جَبَلٌ ؛ قال ابنُ هَرمَةَ :
كما أَعْيَتْ على الرّاقِين أَكْهَى
تَعَيَّتْ لامِياهَ ولا فِراغا*!واكْتَهاهُ أَن يُشافِهَه : أَي أَعْظَمَه وأَجَلَّه ؛ نقلَهُ الصَّاغاني ؛ وأَمَّا قَولُ الشَّنْفَرَى :
فإنْ يَكُ مِن جنَ فَأَبْرح طارقاً
وإن يَكُ إنْساماً كَها الإِنْسُ يَفْعَليريدُ : ما هكذا الإنْس يَفْعَل ، فتَرَكَ ذعا وقدَّمَ الكاف . 2

### Türkçe

: ( **الكَهاةُ** ve **الكَيْهاءُ** )، med ile; nüshalarda böyle; doğrusu hemze yerine **ت** iledir; tekmilede böyle; Cevherî yalnız birincisiyle yetindi; ( semiz dişi deve )، muhkemde olduğu gibi; Sıhâh’ta: iri olan.
İbn Sîde dedi: ( yahut çok iri ) ki ( neredeyse yaşa girecekti )؛ ) ve Cevherî inşâd etti:
Eğer ondan bir **كَهاةٌ** semiz olarak görünürse
Ondan hediye etme; kuşan ve böbürlen ( yahut arka memelerin derisi geniş olan )، ve onun lafzından bir çoğulu yoktur.
Nihâye’de: Zemahşerî dedi: Mu‘tel lâmda **فَيْعل** vezninde, bulut için **غَيْذاء**’dan ve çok iri dişi deve için **كَيْهاء**’dan başka işitmedim.
( **والأكْهَى**: yüzü **الأَكْلَفُ** olan )؛ ) Sâgânî onu nakletti.
( ve ) ayrıca ( ağız kokusu olan ve ) ayrıca ( taş ) ki ( onda çatlak yoktur.
( ve ) yine: ( zayıf korkak ) erkeklerden; Şenferâ dedi:
Ve ne bir **جُبَّاءٍ** **أَكْهَى** ki eşiyle kuşkuya düşmüş,
Onu kendi işi hakkında nasıl yapacağını gözetler? Ve onunla ve ağız kokusu olanla tefsir edilmiştir.
Ve ( **كَهِيَ**، **رَضِيَ** gibi، **كُهًى**، **هُدًى** gibi )؛ ) tekmilede kâfın fethasıyladır.
( **والأَكْهاءُ**: erkeklerin soyluları.
( **وكَاهاهُ** ) **مُكاهاةً**: ( onunla övündü ) hangisi beden bakımından daha büyük; ve **هَاكَاهُ**: aklını küçük gördü; bütün bunlar İbnü’l-A‘râbî’dendir.
( **وأَكْتَهِيكَ بمَسْأَلةٍ**: sana yüz yüze söylerim )؛ )

Nüshalarda böyle. Nihâye’de İbn Abbâs hadîsinde olan: Ona bir kadın geldi de dedi: Nefsimde bir mesele var ve ben **أَكْتَهِيكَ** ki onu sana yüz yüze söyleyeyim; o da dedi: Onu bir karta yaz; yani sana saygı duyarım ve senden çekinirim; onların korkağa **أَكْهَى** demelerinden; ve **كَهِيَ** **يَكْهَى** ve **اكْتَهَى** olmuştur; çünkü çekinen kimseyi heybet konuşmaktan alıkoyar; bunu musannifin sevkiyle birlikte incele, onu muhalif bulursun; doğrusu İbnü’l-Esîr’in getirdiğidir; musannif ona haksızlık etti, hatta onu mânasından çıkardı; öyleyse düşün.
( **وأَكْهَى عن الطَّعامِ**: ( imtina etti ) ) ondan ve onu istemedi, **أَقْهَى** gibi.
( ve ) yine: ( parmaklarının uçlarını bir nefesle ısıttı )؛ ) Ebû Amr’dan; asılda **أَكَهه** idi de iki **ه**’den biri **ي**’ye çevrildi.
Ona istidrâk olunanlardandır:
**أَكْهَى** bir tepedir.
Sıhâh’ta: **صَخْرةُ أَكْهَى**: bir dağ; İbn Herme dedi:
Nasıl ki okuyuculara karşı **أَكْهَى** güç yetiremedi,
**لامِياهَ**’a ve bir boşluğa güç yetiremedi; ve **واكْتَهاهُ أَن يُشافِهَه**: yani onu büyüttü ve onu yüceltti; Sâgânî onu nakletti; Şenferâ’nın sözüne gelince:
Eğer cinlerden ise, daha şiddetli bir geceleyin gelen olarak,
Ve eğer insanlardansa, insanın yaptığı gibi **كَها** yapar
Muradı: insan böyle yapmaz; böyle’yi terk etti ve **ك**’yı öne aldı. 2
