# كهي — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%87%D9%8A/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%8A.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كهي

باب الهاء والكاف
كهي ، هوك ، هكي .
كهي : عمرو ، عن أبيه : أَكهَى الرجل : إذا سَخَّن أطراف أصابعه بِنَفَسِه .
قلت : أصلُ أَكْهَى أَكَهَّ ، فقُلبتْ إحدى الهاءين ألفاً .
وقال الليث : الكَهاة : الناقة الضَّخمة كادت تدخُل في السِّنّ .
وقال ابن الأعرابيّ : ناقة كَهاةٌ : عظيمة السَّنام جليلةٌ عند أهلها ، وجاءت امرأةٌ إلى ابن عبَّاس فقالت : في نفسي مسألةٌ وأنا أَكْتَهِيك أنْ أُشافِهك بها : أي أُجِلُّك وأعظِّمك . قال : فاكتُبيها في بطاقة : أي في رُقعة ، ويقال : في نِطاقة . والباء تُبدل من النون في حُروفٍ كثيرة .
وقال غيره : رجل أَكْهَى : أي جبانٌ ضعيف ، وقد كَهِيَ كَهاً .
وقال الشَّنْفَرَى :
ولا جُبَّإٍ أَكْهَى مُرِبَ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأنه : كيف يَفْعَلُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الأكْهاء : المتحيِّرون ، والأكْهاء : النُّبلاء من الرجال .
قال : ويقال : كاهَاهُ ، إذا فاخره أيُّهما أَعظم بَدَناً ، وهاكاهُ إذا استَصْغَر عقلَه . وقوله :
وإن تَكُ إنْساً ما كَها الإنْسُ يفْعَلُ
يريد : ما هكذا الإنْس يَفعل ، فترك ذا وقَدّم الكافَ .
وحدّثنا المنذريّ ، عن أبي بكر محمد بن أحمد بن النَّضر قال : حدَّثني حسنُ بنُ عبد الله بن عِياضٍ الأسْلميّ قال : حدَّثني مالكُ بنُ إياس بن مالك بن أَوْس الأسْلَمي قال : حدَّثني أبي إياسُ بنُ مالك عن أبيه مالك بن أَوْس أَنَّه حدَّثه أن رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وأبا بكر تَأوَّبَا أباه أَوْسَ بن عبد الله يقَحْدواتٍ دُوَيْن الجُحْفة من دون رابغ ، وقد ظلعتْ برسول الله ناقتُه القَصْوى ، فدعا أوسُ بنُ عبد الله بفَحْل إبله ، فَحَمل عليه رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وَرَدَفه ، فَسَلَك بها ( قَفَا قَحْدواتٍ ) ، ثم سَلك به في أحياء ، ثم سَلَك به في ثَنِيَّة المُرَّة ، ثمَّ أتى به من طَرْف صخرة ( أَكْهَى ) ثم أتى به من دُون ( العَصَوَيْن ) ثمَّ أتى به من ( كشَذ ) ، ثمَّ سَلَك به ( مَدْلَجة تُعَهِّن ) ، وصلَّى بها ، وبَنَى بها مَسْجداً ، ثمّ أتى به من الغَثْيَانة ، ثمّ أجاز به وادي العَرْج ثم سلك به ثنية رَكوبه ثمّ علا ( الخلائقَ ) ، ثم دخل به المدينة .
يقال : حَجَرٌ أَكْهَى : لا صَدْع فيه .
قال ابن هَرْمة :
كما أعْيَت على الرّاقِين أَكْهَى
تعيَّتْ لا مِياهَ ولا فِراغا
هوك : روي عن عمر بن الخطّاب أنه قال للنَّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إنّا نسمَعُ أحاديثَ في يَهودَ تُعجِبُنا ، أفترى أن نَكتبها ؟
فقال : أَمُتَهوِّكُون أنتم كما تَهَوَّكتْ اليَهودُ والنَّصارى ؟ لقد جئتُكم بها بَيْضاء نقيّة ) .
قال أبو عُبيد : معناه أُمُتَحَيِّرون أنتم في الإسلام حتى تأخذوه من اليَهود ؟ والهَوَكُ : الحُمْق ، وقد هَوِك فهو أَهْوَكُ وهَوَّاك ، وقد هَوَّكه غيره ، ومثله الأهْوَج . .

### Türkçe

باب **الهاء** و**الكاف**
**كهي** ، **هوك** ، **هكي** .
**كهي** : Amr, babasından: **أَكهَى الرجل**: parmaklarının uçlarını nefesiyle ısıttığı zaman.
Dedim: **أَكْهَى**’nın aslı **أَكَهَّ**’dır; iki **الهاء**’dan biri **ألف**’a çevrilmiştir.
Leys dedi: **الكَهاة**: yaşa girmeye neredeyse girmiş iri dişi deve.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ناقة كَهاةٌ**: hörgücü büyük, sahipleri yanında ağır (itibarlı) olan (dişi deve). Bir kadın İbn Abbâs’a geldi de dedi ki: “İçimde bir mesele var ve onu sana yüz yüze söylemekten **أَكْتَهِيك** ediyorum”: yani seni yüceltirim ve tazim ederim. Dedi ki: “Onu bir kart üzerine yaz”: yani bir parça kâğıt üzerine; ve “bir **نِطاقة** üzerine” de denir. **الباء** birçok harfte **النون**’dan بدل edilir.
Başkası dedi: **رجل أَكْهَى**: yani korkak, zayıf; ve **كَهِيَ كَهاً** olmuştur.
Şenferâ dedi:
ولا جُبَّإٍ **أَكْهَى** مُرِبَ بِعِرْسِه
يُطالِعُها في شأنه : كيف يَفْعَلُ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الأكْهاء**: şaşkınlığa düşenler; ve **الأكْهاء**: erkeklerden soylular.
Dedi ki: **كاهَاهُ** denir; onunla hangisinin beden bakımından daha büyük olduğu hususunda övündüğü zaman. Ve **هاكاهُ** (denir); aklını küçük gördüğü zaman. Ve onun sözü:
وإن تَكُ إنْساً ما كَها الإنْسُ يفْعَلُ
İster: “İnsan böyle yapmaz”; şu (ifade)yi bıraktı ve **الكاف**’ı öne aldı.
Bize Münzirî haber verdi; Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. en-Nadr’dan, dedi ki: Bana Hasen b. Abdullah b. İyâd el-Eslemî haber verdi, dedi ki: Bana Mâlik b. İyâs b. Mâlik b. Evs el-Eslemî haber verdi, dedi ki: Bana babam İyâs b. Mâlik, babası Mâlik b. Evs’ten (haber verdi) ki, ona haber vermiştir: Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekir, babası Abdullah b. Evs’i, Râbiğ’in berisinde Cuhfe’nin aşağısında **قَحْدواتٍ**’ta ziyaret ettiler. Resûlullah’ın **القَصْوى** adlı devesi topallamıştı; bunun üzerine Abdullah b. Evs, develerinin erkek devesini çağırdı; Resûlullah’ı ( صلى الله عليه وسلم ) onun üzerine bindirdi ve onu arkasına bindirdi; onunla (**قَفَا قَحْدواتٍ**) yoluna girdi; sonra onunla birtakım mahalleler içinde yol aldı; sonra onunla **ثَنِيَّة المُرَّة**’ye yol aldı; sonra onu **أَكْهَى** adlı kayanın ucundan getirdi; sonra onu **العَصَوَيْن**’in aşağısından getirdi; sonra onu **كشَذ**’den getirdi; sonra onunla (**مَدْلَجة تُعَهِّن**) yoluna girdi; orada namaz kıldı ve orada bir mescid bina etti; sonra onu **الغَثْيَانة**’dan getirdi; sonra onunla **وادي العَرْج**’i geçti; sonra onunla **ثنية رَكوبه**’ye yol aldı; sonra (**الخلائقَ**) üzerine çıktı; sonra onunla Medine’ye girdi.
Denir ki: **حَجَرٌ أَكْهَى**: içinde çatlak olmayan (taş).
İbn Herme dedi:
كما أعْيَت على الرّاقِين **أَكْهَى**
تعيَّتْ لا مِياهَ ولا فِراغا
**هوك** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olunduğuna göre, Nebî’ye ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “Biz Yahudilerde bizi beğendiren hadisler işitiyoruz; onları yazmamızı uygun görür müsün?”
Bunun üzerine dedi ki: “Siz **أَمُتَهوِّكُون** musunuz; Yahudilerin ve Hristiyanların **تَهَوَّكتْ** olduğu gibi? Andolsun size onu bembeyaz, tertemiz olarak getirdim.”
Ebû Ubeyd dedi: Manası: “Siz İslâm’da şaşkınlığa mı düşüyorsunuz da onu Yahudilerden alıyorsunuz?” **الهَوَكُ**: ahmaklık; **هَوِك** olmuştur; o **أَهْوَكُ** ve **هَوَّاك**’tır. Ve başkası onu **هَوَّكه** etmiştir; benzeri **الأهْوَج**’dir. .
