# كوب (ك-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir

- Harfler: ك - و - ب
- Kur'an'da: 4 geçiş · 4 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَأَكْوَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | وَأَفْعَالٍ | Ve kaplar | 2 | 2 | [43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/43:71.md) |
| [بِأَكْوَابٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A3%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8D.md) | بِأَفْعَالٍ | Kaplarla | 1 | 1 | [56:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/56:18.md) |
| [وَأَكْوَابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | وَأَفْعَالٌ | Ve kaplar | 1 | 1 | [88:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/88:14.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Çeper demektir
2. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ayn göz, “evya” göze demektir
3. [لذذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B0%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Rezak” tatlı üzüm
4. [كأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Bitki suyu demektir
5. [صحف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tepsi demektir
6. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
7. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Berg parlak taş demektir
8. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
9. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Koyar
10. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
11. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
12. [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
13. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
14. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef vāvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B2.md), [قدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AD.md), [كاس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A7%D8%B3.md), [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kulpu, tutamağı ve akıtma emziği bulunmayan, yuvarlak ağızlı içecek kabı |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet tasvirlerinde zahmetsiz içimi ve hazır ikramı niteleyen içecek kabı |
| Çekirdek Özet 3 | Sıvıyı dökülmeden toplayan, her yönünden içilmeye açık simetrik hazne |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi modern kulplu kupa veya rastgele bardak sanarak, kulp ve emzikten arınmış simetrik daireselliğin sağladığı zahmetsiz kavrama ve içim nüansını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كو | Bükülme, kıvrılma, yuvarlaklaşarak içbükey bir hacim oluşturma; bu hareket [كور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1.md) kökünde dairesel sarma ve toparlama, [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) kökünde sınırına kadar toplanıp yaklaşma, [كوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%8A.md) kökünde dairesel iz bırakma şeklinde belirir. | ب | İçe alma, barındırma ve sınırlama bildiren harfin eklenmesiyle, içbükey dairesel form sıvıyı içinde tutan, kulpsuz ve emziksiz kapalı bir hazneye dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Sıvıyı toplamak üzere avucun bükülerek içbükey bir çukur haline getirilmesi hareketini başlatır. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Avuç benzeri çukur yapının sürekliliğini ve hacmin kendi ekseninde birleşmesini sağlar. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Çukurlaşan ve bağlanan hacmin içine maddeyi alan, barındıran korunaklı bir iç mekân oluşturur. |
| كوب | Avuç içi benzeri çukurun birleştirilip kapalı bir hazneye dönüştürülmesi | Sıvıyı muhafaza eden, kulp ve çıkıntıya ihtiyaç duymadan elle doğrudan kavranan yuvarlak hazneli kabı tasvir eder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kulpu (tutulacak yeri) ve burnu (akıtma emziği) bulunmayan, yuvarlak ve geniş ağızlı, doğrudan iki elle veya tek elle gövdesinden kavranarak içilen su ve içki kabı. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Adî b. Zeyd el-İbâdî bir beytinde kökü hizmetkârın sunduğu kulpsuz içecek kabı anlamında kullanmıştır: مُتَّكِئاً تَصْفِقُ أَبوابُه، / يَسْعَى عليه العَبْدُ بالكُوبِ |
| Erken Arapça kullanım | Su dolabının (mencenûn) suyu çekip havuza boşaltan kulpsuz kovaları için erken dönemde şu beyitte yer almıştır: يَصُبُّ أَكْواباً على أَكوابِ، / تَدَفَّقَتْ من مائها الجَوابي |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça كوب kökü, Sami dil ailesinde içbükey kapları, çukurlaştırılmış kap kacakları ve içecek haznelerini niteleyen ortak Afro-Asyatik kök tabakasıyla örtüşür. İbranicede kōs (içecek kadehi, baykuş kursağı/çukuru) ve geç dönem Aramice/Süryanice kōbā / kūbīthā (şarap kadehi, yuvarlak kap) biçimleriyle fonetik ve semantik yönden paralel bir çizgidedir. Akatçada kabû veya kāpu köklerinde görülen kavisli kenar veya çanak formu, kökün ilksel somut çekirdeğinin dövülerek veya oyularak elde edilen içbükey kap yapısına dayandığını gösterir. Arapçada kelime, kulp ve emzik bulundurmayan, ağzı çepeçevre eşit yükseklikte olan yalın ve simetrik kabı niteleyerek komşu Sami dillerindeki daha genel kap/kadeh anlamından özelleşmiştir. Ayrıca Antik Yunancadaki kypellon ve Geç Latince cuppa sözcükleriyle olan tipolojik benzerlik, Akdeniz ve Yakındoğu havzasındaki kap kacak terminolojisinin kadim kültürel etkileşimine işaret eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | كوب - كوبة | Kulpsuz kadeh temelinden gövdesi dar ve yuvarlak küçük davul (kûbe) veya tavla/satranç tablası gibi dairesel/oyuk nesnelere genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kōs, Süryanice kōbā / kūbīthā | Sıvı konulan kadeh, kupa ve derin kap isimleriyle doğrudan kökteş ve semantik olarak eştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akdeniz havzası ve Geç Latince cuppa / kupa | Sıvı saklanan veya tüketilen çukur kap formunun ortak Yakındoğu-Akdeniz kültür kelimesi olarak yayılmasıdır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كوب | Anlamlı | Kulpsuz yuvarlak içecek kabı | Ağzı düz, kulpu ve emziği olmayan, doğrudan gövdeden kavranan kap; bu kökün Kur'an'daki biçimidir. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [كبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Yüzüstü tökezlemek, külün sönmesi | Bir şeyin öne doğru eğilip kapanması, tökezleme veya ateşin küllenerek kapanması. | Ortak içe kapanma ve eğilme motifi; Kur'an'da geçmez. |
| [وكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A8.md) | Anlamlı | Ağır ve vakur adımlarla ilerlemek | Kararlı, dengeli ve sıralı yürüyüş; mevhibe veya kafile hâlinde düzenli akış. | Hareketteki düzenlilik; Kur'an'da geçmez. |
| وبك | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimine ait müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| بكو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği Arapçada kök olarak mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [بوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D9%83.md) | Anlamlı | İşe ilk kez girişmek, üstün deve | Bir işi ilk defa yapma veya seçkin, soylu deve anlamında nadir bedevi kullanımı. | Anlamsal bağ zayıftır; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كوب | Merkez | Kulpsuz içecek kabı | Kulpu ve akıtma ağzı olmayan, her yönünden eşit ve engelsiz içilebilen yuvarlak kap. | Kur'an'da cennet ikramındaki zahmetsiz ve simetrik sunumu ifade eder. |
| [كوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B2.md) | Komşu | Kulplu su kabı | Mutlaka tek kulpu (ʿurve) bulunan, taşımaya ve dökmeye yarayan ibrik benzeri kap. | Tutamağı olduğu için كوب kökünden kulp unsuruyla ayrılır. |
| [قدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AD.md) | Komşu | Geniş çanak, kase | İki kişiyi doyuracak veya içirecek genişlikte, daha yayvan ve büyük gövdeli kap. | Hacminin büyüklüğü ve yayvanlığı sebebiyle derin كوب formundan farklılaşır. |
| [كاس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A7%D8%B3.md) | Komşu | İçi dolu içki kadehi | Yalnızca içinde içecek bulunduğu zaman bu adı alan, boşken kadeh denmeyen kap. | كوب kabın bizatihi fiziki formunu, bu kök ise kabın dolu oluş durumunu niteler. |
| [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Emzikli ve kulplu ibrik | Hem kulpu hem uzun akıtma borusu (burnu) olan, dökmek ve doldurmak için kullanılan kap (ابريق). | Kaynaktan akıtan aracı kaptır; كوب ise son tüketim haznesidir. |
| [سكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D8%A8.md) | Zıt | Dökmek, akıtıp boşaltmak | Sıvıyı kabın içinde tutmanın ve muhafaza etmenin aksine kesintisizce dışarı akıtmak. | Kabın içine toplama ve tutma niteliğinin işlevsel zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كوب | Kulpsuz kadeh | Kulpu ve burnu olmayan dairesel içecek haznesi. | Kesin |
| Latince | poculum, calix | İçki kadehi, kulpsuz kap | poculum içme eyleminin aracını, calix ise çanak yapısını karşılar; kulp yokluğu vurgusu Arapçadaki kadar katı değildir. | Güçlü |
| İngilizce | tumbler, goblet, beaker | Kulpsuz bardak, kadeh | tumbler kulpsuz düz tabanlı bardağı tam karşılar; goblet kadeh formunu verir fakat ayaklı olabilir. | Güçlü |
| Almanca | Becher | Kulpsuz kupa, bardak | Tutacağı bulunmayan, doğrudan gövdeden tutulan içecek kabını tam olarak karşılar. | Kesin |
| Fransızca | gobelet | Kulpsuz bardak | Kulpu ve ayağı olmayan silindirik veya konik bardağı karşılar; emziksiz olma vasfıyla örtüşür. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Dictionnaire Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ | Dizilmiş, hazır bekletilen kulpsuz kadehler | Zahmetsiz erişim ve nizam bağlamında, cennet ehlinin önünde içilmeye hazır bekleyen kaplar (Gâşiye [88:14](https://lisan.digital/tr/ayet/88:14.md)). |
| بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ | Hizmet sunumunda kullanılan içki kapları | Ölümsüz hizmetçilerin pınardan doldurulmuş içecekleri taşırken kullandığı farklı kap türleri arasında (Vâkıa [56:18](https://lisan.digital/tr/ayet/56:18.md)). |
| بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ | Altın tepsiler eşliğinde ikram edilen zarif kaplar | Cennette nefislerin arzulayacağı her türlü lezzetin altın tepsiler ve kadehlerle sunulması bağlamı (Zuhruf [43:71](https://lisan.digital/tr/ayet/43:71.md)). |
| وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا | Billurlaşmış gümüşten mamul saydam kadehler | Malzeme mucizesi bağlamında, gümüş gibi beyaz ve dayanıklı ama cam gibi saydam olan kadehler (İnsân [76:15](https://lisan.digital/tr/ayet/76:15.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet cismaniyeti | Cennetteki cismani nimetlerin (akwāb gibi nesnelerin) hakiki bir varlığa mı yoksa sadece temsili idrak biçimlerine mi işaret ettiği tartışması. | Nimetin hakikati, cennet ehlinin lezzeti zahmetsizce ve en estetik araçlarla tatması üzerinden cismani lezzetlerin ispatında yoğunlaşır. |
| Fıkıh | İçki ve eğlence aletleri hükümleri | Hadislerde geçen kûbe (طبل veya tavla/satranç) kelimesi üzerinden çalgı aletlerinin tahrimi ve altın/gümüş kapların kullanımı. | Dünyada altın-gümüş kap kullanımının haramlığı karşısında cennette bu kapların mubah ve mükafat kılınması zıtlığı. |
| Tefsir | Cennet kaplarının morfolojik farkları | كوب, [كوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B2.md), ابريق ve [كاس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A7%D8%B3.md) arasındaki lügavî farklar; kulpsuz olmanın içme kolaylığı ve her açıdan ağza yaklaştırılabilme üstünlüğü. | Kadehin kulpsuz ve emziksiz oluşunun, cennet ehline sunulan içeceğin hiçbir engele takılmadan her yönden içilebilmesi inceliği. |
| Hadis | Oyun aletleri yasağı ve havz tasviri | Peygamberimizin Havz-ı Kevser tasvirindeki kapların gökteki yıldızlar kadar çok olduğunu bildiren rivayetler ile kûbe yasağı. | Tüketim ve lezzet aracının temizliği ve ahiretteki mebzul bolluk manasında yoğunlaşma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi mükâfat hiyerarşisi | Kusursuz ikram aracı | İnayet ve ikramın kesintisiz kabulü | Cennette kulun hiçbir çaba harcamadan, önünde hazır bulduğu estetik kabul kabıdır. | Kesin |
| İlmi | Tasarım ve ergonomi | Fonksiyonel sadelik | Yön bağımsız kullanım | Kulp veya emzik gibi yönlendirici unsurlar taşımayan nesne, kullanıcısına 360 derece erişim serbestisi tanır. | Güçlü |
| Siyasi | Tebaaya sunulan adil refah | Eşit ve hazır kamu hizmeti | Ayımsız paylaştırma | İkramın herkese aynı standartta, dizilmiş (mevdûa) ve hazır ulaştırıldığı bir refah düzenini simgeler. | Muhtemel |
| İktisadi | Tüketim araçlarında bolluk | Nihai tüketim nesnesi | Katma değerli ürün arzı | Ham maddenin (altın, gümüş, cam) en rafine işçilikle nihai tüketiciye hazır kılındığı doyum ekonomisi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dairesel simetrik potansiyel kuyusu (Potential well) | Fizikte ve geometride her yönden merkeze doğru simetrik olan, yönelme açısına bağlı bariyer (kulp) içermeyen ve içeriği kararlı biçimde tutan içbükey potansiyel alanı gibidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sürtünmesiz / aracısız etkileşim (Frictionless interface) | Kullanıcı ile nesne arasındaki tutamak, kulp veya yön zorunluluğunu ortadan kaldıran; doğrudan, sezgisel ve engelsiz erişim sağlayan arayüz tasarımıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi Türkçedeki kulplu porselen veya seramik kahve kupası yahut sıradan bir su bardağı gibi düşünmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kulp, tutacak ve akıtma ucu bulunmayan; dairesel, saydam, kusursuz simetriye sahip ve her noktasından zahmetsizce içilebilen saf içecek haznesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirindeki ergonomik ve estetik inceliği (kabın yön aramaksızın doğrudan dudakla buluşabilme kolaylığını) ıskalamak ve ayetlerdeki kap çeşitliliğinin sunduğu işlevsel hiyerarşiyi sıradanlaştırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Cennet tasvirlerinde ikram edilen nimetlerin sadece içeriğini değil, o içeriğin sunulduğu aracın estetik, ergonomik ve işlevsel yetkinliğini gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet ehlinin ağırlanmasını, nimetlerin sunuluş tertibini ve içeceklerin niteliklerini tasvir eden Mekkî surelerdeki (Zuhruf, Vâkıa, İnsân, Gâşiye) ayet gruplarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki kap kacak isimlerinin (kes, ebarik, suhaf, ekvab) rastgele seçilmiş eşanlamlılar olduğu zannını yıkarak; her birinin kulp, emzik, doluluk ve hacim bakımından ayrı bir morfolojiye ve amaca sahip olduğunu kanıtlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kulp, tutamak ve akıtma burnu bulunmayan, dairesel ağızlı, doğrudan gövdeden kavranarak sıvıyı muhafaza eden simetrik kap.
- Soyut anlam: Dış engellerden, yönlendirici fazlalıklardan ve kısıtlardan arınmış, her yönden eşit erişim ve zahmetsiz alıcılık imkânı.
- Sistematik karşılık: Aracısız kabul, pürüzsüz kavrama ve yön bağımsız doyumun sisteme dâhil edilmesi.
- LaTeX modeli: $$V = \left\{ x \in \mathbb{R}^3 \mid f(x,y) \le z \le h, \ \partial V \cap \{z=h\} \cong S^1 \right\} \implies \nabla_\theta \Phi = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $V$, tabanı içbükey bir fonksiyonla sınırlanmış ($f(x,y) \le z$), üst seviyesi belirli bir yüksekliğe ($h$) ulaşan üç boyutlu sıvı haznesini temsil eder. Kabın ağız sınırı ($\partial V \cap \{z=h\}$), kulp veya burun gibi çıkıntılardan arınmış kusursuz bir çemberdir ($S^1$). Bu radyal simetri sonucunda, kabın çevresel açısına ($\theta$) bağlı tüketim potansiyeli gradyanı sıfırdır ($\nabla_\theta \Phi = 0$); yani kap hangi açıdan tutulursa tutulsun içme eylemi için yönsel hiçbir direnç veya ek çaba gerektirmez.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Zuhruf 43:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/43:71.md) — وَأَكْوَابٍ

يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Onlara altın kadehler ve tepsiler dolaştırılır. Canların istediği ve gözlerin hoşlandığı her şey oradadır. Ve siz, orada ebediyyen kalacaksınız.

### [Vakıa 56:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/56:18.md) — بِأَكْوَابٍ

بِأَكْوَابٍ وَأَبَارِيقَ وَكَأْسٍ مِنْ مَعِينٍ

Meal (IK): Main’den büyük kaplarla, ibrikler ve kadehlerle.

### [İnsan 76:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/76:15.md) — وَأَكْوَابٍ

وَيُطَافُ عَلَيْهِمْ بِآنِيَةٍ مِنْ فِضَّةٍ وَأَكْوَابٍ كَانَتْ قَوَارِيرَا

Meal (IK): Çevrelerinde gümüş kupalar ve billur kaseler dolaştırılır.

### [Gaşiye 88:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/ayet/88:14.md) — وَأَكْوَابٌ

وَأَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ

Meal (IK): Yerleştirilmiş kaseler,

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kap, kupa, bardak, küp anlamlarına gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والباء و"وايء" معهما
ك ب و، ك و ب، و ك ب، ب و ك، ب ك ي، ك أ ب، ب ك أ مستعملات كبو: كبا يَكْبُو كَبْواً فهو كابٍ، إذا انكبّ على وجهه، يقال ذلك لكل ذي روح. قال:
إذا استجمعت للمرء فيها أموره		كبا كَبْوةً للوجه لا يستقيلـهـا
والكِبا: الكُناسة. والكِباء: ضرب من العود والبخور والدخنة.
والتراب الكابي: الذي لا يستقر على وجه الأرض.
وكبا الزند يَكْبُو كَبْواً، أي: لم يور، وأَكْبَى إكباءً لغة.
كوب: الكُوبُ: كُوزٌ لا عروة له. والجميع: أكوابٌ.
والكُوبةُ: الشطرنجة. والكُوبةُ: قصبات تجمع في قطعة أديم، ثم يخرز بها، ويزمر فيها، وسميت كوبة، لأن بعضها كوب على بعض، أي: ألزق.
وكب: الوَكَبُ: سواد اللون، من عنب أو غيره إذا نضج، وقد وَكَّبَ العنب تَوْكيباً، إذا أخذ فيه تلوين السواد. واسمه في تلك الحال: مُوَكَّب.
والوَكَبُ: الوسخ، وَكِبَ يَوْكَبُ وَكَباً.
والوَكَبانُ: مشية في درجان، يقال: ظبية وَكُوبٌ، وعنز وكوبٌ، وقد وَكَبَتْ تكِبُ وُكُوباً، ومنه اشتق المَوْكِب، قال:
لهـا أم مـوقـفة وَكُـوبٌ		بحيث الرقو، مرتعها البرير
وناقة مُواكِبةٌ. أي: تساير الموكب.
بوك: لقيته أول بَوْكٍ، أي: أول مرة، ويقال: أول بَوْك وصَوْك وعَوْكٍ، كلها واحد. والبائكة والبوائك: من جياد الإبل.
بكي: البُكاء ممدود ومقصور. بَكَى يَبْكِي.
وباكَيْتُه فبكَيْتُه، أي: كنت أَبْكَى منه.
كأب: الكَأْبة: سوء الهيئة، والانكسار من الحزن في الوجه خاصة. كئب الرجل يكْأَب كَأْباً وكَأْبةً وكَآبةً فهو كئيبً كئبٌ. واكْتَأَب اكْتِئاباً.
بكأ: البَكِيئةُ من الشاء أو الإبل: القليلة اللبن. بَكُؤَتِ الشاة تَبْكُؤُّ بكاءةً وبكوءاً.
والبُكْءُ: نبات كالجرجير. الواحدة: بُكْأَة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الباء** ve onlarla birlikte **"وايء"**.

ك ب و، ك و ب، و ك ب، ب و ك، ب ك ي، ك أ ب، ب ك أ kullanımdadır.

**كبو**: **كبا يَكْبُو كَبْواً فهو كابٍ**; yüzüstü kapaklandı/kapandı(ğı) zaman. Bu, ruh sahibi her şey için söylenir. Dedi ki:
إذا استجمعت للمرء فيها أموره		كبا كَبْوةً للوجه لا يستقيلـهـا

Ve **الكِبا**: süprüntü (çöp). Ve **الكِباء**: ağaçtan bir tür ve buhur ve duman.

Ve **التراب الكابي**: yerin yüzü üzerinde durmayan.

Ve **كبا الزند يَكْبُو كَبْواً**: yani; ateş çıkarmadı; ve **أَكْبَى إكباءً** bir lehçedir.

**كوب**: **الكُوبُ**: kulpu olmayan bir testi. Ve çoğulu: **أكوابٌ**.

Ve **الكُوبةُ**: satranç. Ve **الكُوبةُ**: kamışlardır; bir deri parçasında toplanır, sonra onunla dikilir ve onunla üflenir; ve **كوبة** diye adlandırıldı; çünkü onların bir kısmı bir kısmının üzerine **كوب** oldu, yani: yapıştırıldı.

**وكب**: **الوَكَبُ**: rengin karalığı; üzümden veya başkasından, olgunlaştığı zaman; ve üzüm **وَكَّبَ تَوْكيباً**; onda karalığın renkliliği belirdiği zaman. Ve o hâldeki adı: **مُوَكَّب**.

Ve **الوَكَبُ**: pislik; **وَكِبَ يَوْكَبُ وَكَباً**.

Ve **الوَكَبانُ**: merdivende bir yürüyüş; denir ki: **ظبية وَكُوبٌ** ve **عنز وكوبٌ**; ve **وَكَبَتْ تكِبُ وُكُوباً**; ve ondan **المَوْكِب** türetildi. Dedi ki:
لهـا أم مـوقـفة وَكُـوبٌ		بحيث الرقو، مرتعها البرير

Ve **ناقة مُواكِبةٌ**: yani; alaya ayak uydurur.

**بوك**: onu **أول بَوْكٍ**’ta gördüm; yani: ilk defa. Ve denir ki: **أول بَوْك وصَوْك وعَوْكٍ**; hepsi birdir. Ve **البائكة** ve **البوائك**: develerin iyilerindendir.

**بكي**: **البُكاء** uzatmalı ve kısaltmalı(dır). **بَكَى يَبْكِي**.

Ve **وباكَيْتُه فبكَيْتُه**: yani; ondan daha çok ağlayan idim.

**كأب**: **الكَأْبة**: görünüşün kötülüğü; ve özellikle yüzde, hüzünden kırılma. **كئب الرجل يكْأَب كَأْباً وكَأْبةً وكَآبةً فهو كئيبً كئبٌ**. Ve **واكْتَأَب اكْتِئاباً**.

**بكأ**: koyundan veya deveden **البَكِيئةُ**: sütü az olan. **بَكُؤَتِ الشاة تَبْكُؤُّ بكاءةً وبكوءاً**.

Ve **البُكْءُ**: tere gibi bir bitki. Tekili: **بُكْأَة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكوبُ: كُوزٌ لا عُروةَ له، والجمع أكوابٌ. قال:
مُتَّكِئاً تُصْفَـقُ أبـوابُـهُيسعى عليه العَبْدُ بالكوبِ
 والكوبة: الطبل الصغير المُخَصَّرُ.

##### Türkçe

**الكوبُ**: kulpu olmayan bir **كُوزٌ**; çoğulu **أكوابٌ**. Dedi ki:
مُتَّكِئاً تُصْفَـقُ أبـوابُـهُيسعى عليه العَبْدُ بالكوبِ
Ve **الكوبة**: küçük, beli inceltilmiş davul.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ب ( و ا ي ء )
كبا ، كأب ، كوب ، وكب ، بكا ، بكأ ، بوك ، كوكب : ( مستعملة ) .
كبا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( ما أَحَدٌ عَرَضْتُ عليه الإسْلاَمَ إلا كانت له عنده كَبْوَةٌ غَيْرَ أبي بَكْرٍ فإنّه لم يَتَلَعْثَم ) .
قال أبو عبيد : الكَبْوَةُ : مثل الوَقْفَةِ تكُونُ عند الشيء يكرهُه الإنسانُ يُدْعَى إليه أو يُرَادُ منه ، ومنه قيل : كَبَا الزَّنْدُ فهو يَكْبُو إذا لم يُخْرِجْ شيئاً .
والكَبْوَةُ في غَيْرِ هذا : السُّقوطُ للوجْهِ .
وقال أبو ذؤيب يصفُ ثوراً رُمِيَ فسقط :
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ
( أبو نصر عن الأصمعي ) : كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً إذا عَثَر .
وكَبَا الفرسُ يَكْبُو إذا ربَا وانتفخ من فَرَقٍ أو عَدْوٍ . وقال العجاج :
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ
ويقال : فلانٌ كابِي الرّمادِ أي عظيمُه مُنتفِخُه أي أنّه صاحبُ إطْعَامٍ كثير .
ويقال : أكْبَى الرجلُ إذا لم تَخرجْ نَارُ زَنْدِه .
ويقال للكُناسة تُلْقَى بفِنَاءِ البيت : كباً مقصورٌ ، والأكْبَاءُ للجميع ، وأمّا الكِبَاءُ ممدود فهو البَخُورُ .
يقال : كَبَّى ثوبه تكْبِيةً إذا بخَّرَه .
وقال الليث : الفرسُ الكابِي : الذي إذا أَعْيا قام فلمْ يَتَحرَّكْ من الإعياء ، والتراب الكابي : الذي لا يَستقرُّ على وجه الأرضِ .
وقال غيرُه : نارٌ كابِيَةٌ إذا غَطّاها الرّمادُ والجمرُ تحتها .
وعُلْبةٌ كَابِيةٌ : فيها لَبنٌ عليها رَغْوَة .
ورَجلٌ كابِي اللَّوْنِ : عَلَتْهُ غَبْرَةٌ .
وكَبَا الغُبارُ إذا لم يَطِرْ ولم يتحرَّكْ .
وقال أبو الهيثم : يقالُ في مثل : ( الهابِي شرٌّ من الكابي ) .
قال : والكابي : الفَحْمُ الذي قد خمَدت نارُه فكَبا ، أي خلا من النار ، كما يقال : كَبَا الزَّنْدُ إذا لم تَخرجْ منه نارٌ ، وكَبا الفرسُ إذا حُنِذ بالجِلالَ فلم يَعْرَقْ .
والهابي : الرّمادُ الذي تَرَفَّتَ وهَبا ، وهو قبْلَ أن يَكون هباءً كَابٍ .
ورَوَى إسماعيلُ بن خالد عن يزيدَ بنِ أَبي
زياد عن عبد الله بن الحارث بن نَوْفل عن العباس بن عبد المطلب أنّه قال : قلتُ يا رسولَ الله : إن قُريشاً جلسوا فتذاكروا أحسابَهم فجعلوا مَثَلَكَ مَثَلَ نخلةٍ في كَبْوةٍ من الأرض ، فقال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنَّ الله خَلَقَ الخلقَ فجعلنِي في خيرهم ، ثم حين فرَّقهم جعلني في خيرِ الفريقين ، ثم جعلهم بيوتاً فجعلني في خير بيوتهم ، فأَنَا خَيْرُكُم نَفْساً ، وخَيْرُكُم بيتاً ) .
قال شمر : قولُه : في كَبْوة ، لم نَسْمَع فيها من علمائنا شيئاً ، ولكنا سمِعنا الكِبَا ، والكُبَةَ ، وهو الكُناسةُ والتّراب الذي يُكْنَسُ .
وقال خالدٌ : الكُبِين : السَّرْجينُ ، الواحدة : كُبَةٌ .
( قلت ) : الكُبَةُ : الكُنَاسة ، من الأسماء الناقصة ، أصْلُها : كُبوْةٌ ، بضم الكاف ، مثل القلَة ، أصلُها : قُلْوَةٌ ، والثُّبَةُ أَصلُها : ثُبْوَةٌ ، وكأنَّ المحدِّثَ لم يَضْبِطْه فجعله كَبْوَةً .
ومنه يقال : كَبَا الفرسُ إذا ربا وانتفخَ .
ويقال : اكْتَبى إذا تَبَخَّرَ بالعُودِ .
وقال أَبو دُوَادٍ :
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ
قولُه : بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام ، أراد أنَّهنَّ غافلاتٌ عن الخَنَا والخِبِّ . وقال الكميت :
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا
أرادَ أنّا عربٌ نشأنا في نُزْهِ البلاد ، ولسنا بحاضرةٍ نشأوا في القُرَى .
كأب : وقال الليث : كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً ، وكأْبةً وكأْباً ، فهو كَئِبٌ وكَئيبٌ ، واكْتَأَبَ اكتئاباً .
ويقال : ما الذي أكأبَك ؟ .
والكَأْباءُ : الحُزن الشديدُ على فَعْلاَءَ .
كوب : قال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزخرف : 71 ) .
قال الفراء : الكُوبُ الكوز المستديرُ الرّأْسِ الذي لا أُذنَ له . وقال عديُّ بن زيد :
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَابَ يَكُوبُ إذا شَرِب بالكُوبِ .
قال : والكَوَبُ : دِقّةُ العنق وعِظَمُ الرّأْسِ .
وكب ( كوكب ) : وقال الليث : الوَكَبُ : سوادُ اللّوْنِ من عِنَبٍ أو غير ذلك إذا نَضِج .
وقد وكّبَ العِنبُ تَوْكِيباً إذا أخَذ فيه تكوينُ السّواد ، واسمُه في تلك الحال : مُوَكِّبٌ .
( قلت ) : الذي نَعرفُه في أَلْوان الأعْناب والأرْطَاب إذا ظَهر فيه أَدنى سوَادٍ أو
صُفْرةٍ : التَّوْكِيتُ ، وبُسْرٌ موكِّتُ ، وهذا معروفٌ عند أصحاب النخيل في القُرَى العربيَّة .
وأمّا الوَكَبُ بالباء فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابي أنه قال : الوَكَبُ : الوَسَخُ .
يقال : وَكِبَ الشيءُ يَوْكَبُ وكَباً ، ووَسِبَ وَسَباً ، وحَشِنَ حشناً إذا ركبه الوسَخُ والدَّرَنُ .
وقال الليث : الوَكَبانُ : مِشْيةٌ في دَرَجَانٍ .
تقول : ظَبْيَةٌ وكُوبٌ ، وعَنْزٌ وكُوبٌ ، وقد وَكَبَتْ تَكِبُ وُكوباً .
ومنه : اشتُقَّ اسمُ المُوْكِب .
وقال الشاعر :
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ
وقال ابن السكيت : أَوْكَبَ البعيرُ إذا لَزِم الموكِبَ .
وقال الرِّياشيُّ : أَوْكَبَ الطائرُ إذا نهض للطَيران .
و أنشد :
أَوْكَبَ ثم طارا
وناقةٌ مُواكِبَةٌ : تُسايرُ الموكبَ ، والتّوْكيبُ : المقاربة في الصِّرَار .
وقال اللّحياني ، يقال : فلان مُواكِبٌ عَلَى أمره ، ووَاكِبٌ ، ومُواصِبٌ ووَاصب ، بمعنى المثابِر المواظِب ونحو ذلك .
قال الأصمعيّ : وذكر الليث : الكَوْكَبَ في باب الرُّباعيّ ، ذهب إلى أنّ الواو أصليَّةٌ ، وهو عند حُذّاق النحويِّين كوكب من باب وكب ، صُدِّرَ بكافٍ زائدة .
وقال أبو زيد : الكَوْكَبُ : البياضُ في سوادِ العين ، ذَهب البصرُ له أو لم يذهب .
وقال الليث : الكَوْكَبُ معروف من كواكب السّماءِ ، ويُشبَّه به النَّوْرُ فيسمّى كوكَباً . وقال الأعشى :
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ
ويقال لقَطرات الجليد التي تقعُ عَلَى البَقْل بالليل : كوكبٌ أيضاً ، والكوكبُ : شِدَّةُ الحرِّ ومُعْظمُه . وقال ذو الرُّمَّةِ :
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ
ويقال للأمْعَزِ إذا توقَّدَ حَصاَه ضَحاءً : مُوْكِبٌ . قال الأعشى :
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ
وكَوكبُ كلِّ شيءٍ : معظمُه ، مثلُ كوكب العُشْبِ ، وكوكبِ الماء ، وكَوكبِ الجَيش : وقال الشاعر يصفُ كَتِيبَةً :
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها
ويومٌ ذُو كَواكبَ إذا وُصف بالشدّة كأنه أَظْلَمَ بما فيه من الشدائدِ حتى رُؤِي كواكِبُ السماء . ومنه قولُ طرفة :
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ
وقال : تُرِيه الكواكِب كفراً وبِيضاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : غلامٌ كَوكبٌ إذا تَرَعْرع وحَسُنَ وجْهُه .
وقال المؤرِّجُ : الكوكبُ : الماءُ ، والكَوكبُ : السّيفُ ، والكوكَبُ : سيِّدُ القوم .
( قلت ) : وسمعْتُ غيرَ واحدٍ من العرب يقول : الزُّهرَةُ من بينِ الكواكب : الكوكَبَةُ يُؤَنِّثونَها ، وسائر الكواكب تُذكَّرُ ، فيقال : هذا كوكبٌ قد طلَع .
قال الله جلّ وعزّ : ( فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً ) ( الأنعام : 76 ) .
ومِثْلُ الكوكب : القَوْقَلُ ، والشَّوْشَبُ ، وأمَّا شَوْزَبٌ فهو ( فَوْعَلٌ ) من شَزَبَ .
بكا : البُكَا يُقْصَرُ ويمَدُّ ، قال ذلك الفرّاء وغيرُه وأنشد :
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ
وقد بَكَى الرجلُ يَبْكِي ، فهو باكٍ . وباكَيْتُ فلاناً فبكَيْتُه إذا كنتَ أكْثَر بُكَاءً منه .
( ثعلب عن الأصمعي وأبي زيد ) قالا : بَكَيْتُ الميِّتَ وبكَّيْتُه كلاهما إذا بَكَيْتَ عليه ، وأَبكَيْتُه إذا صنَعْتَ به ما يَحمِلُه عَلَى البكاء .
بكأ : الأصمعي : بَكُؤَتِ الناقةُ والشّاةُ تَبْكُؤُ بَكَاءً إذا قَلَّ لبنُها ، وناقةٌ بَكِيئَةٌ وهي القليلةُ اللّبَنِ . وأنشد أبو عبيد :
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ
هكذا سمِعنا في كتاب ( غريب الحديث ) بَكُؤَتْ تبكُؤُ ، وأقرأنا الإياديُّ في كتاب ( المصنَّف ) لشمرٍ عن أبي عبيد عن أبي عمرٍ و : بَكَأَتِ الناقةُ تَبْكَأُ إذا قلَّ لبنُها .
وقال أحمد بن يحيى في تفسير حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( نحنُ مَعَاشِرَ الأنْبِياءِ فِينَا بكْءٌ ) قال : معناه فِينا قِلّةُ كلامٍ إلاَّ فيما نحتاجُ إليه ، مثل بَكْءِ الناقةِ إذا قَلَّ لبنُها ) .
وقال أبو زيدٍ : بكَأَتِ النّاقةُ تَبْكَأُ ، وبكُؤَتْ تَبْكُؤُ بَكَاءٍ وبَكْأً ، كلُّ ذلك مهموزٌ ، وجمعُ البَكِيئَةِ من النُّوقِ : بَكَايَا .
بوك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : البَوْكُ : سِفَاد الحِمَارِ ، والبَوْكُ : تَثْوِيرُ الماءِ .
يقال : باكَ العَيْنُ يَبُوكُهَا ، وفي الحديث ( أَنَّ بَعْضَ المُنَافِقِينَ باكَ عَيْناً كانَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَدْ وَضَعَ فيها سَهْماً ) .
والبَوْكُ : البَيْعُ ، وحكي عن أَعْرابيَ أنّه قال : ( مَعِي دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ لا يُبَاكُ به شيءٌ )
أي لا يُبَاعُ .
قال : وباكَ إذا اشْتَرَى ، وباك إذا باعَ وباكَ إذا جامع .
ويقال : لَقِيتُه أَوَّلَ صَوْكٍ وبَوْكٍ أي أَوَّلَ مَرَّةٍ ، قاله الأصمعيّ وأبو زيد .
وقال : هو كقولك : لَقِيتُه أَوّل ذاتِ يَدَيْنِ .
وفي الحديث ( أنَّ المُسْلِمينَ بَاتُوا يَبُوكُونَ حِسْيَ تَبُوكَ بِقدْحٍ ) ، فلذلك سميت : تَبُوكَ ، أي يُحَرِكُونَه ويُدْخِلُونَ فيه القِدْحَ ، وهو السّهْمُ لِيَخْرُجَ منه الماءُ ، ومنه يقال : باكَ الحِمَارُ الأتانَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : البائِكُ والفَاثِجُ : الناقة العظيمة السَّنَامِ ، والجميع البَوَائِكُ .
وقال النَّضْرُ بن شميل : بَوَائكُ الإبلِ : كِرَامُها وخِيَارُها .

##### Türkçe

ك ب ( **و ا ي ء** )
**كبا** ، **كأب** ، **كوب** ، **وكب** ، **بكا** ، **بكأ** ، **بوك** ، **كوكب** : (kullanılanlar).

**كبا** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: (İslâm’ı kendisine arz ettiğim hiç kimse yoktur ki, onun yanında kendisi için bir **كَبْوَةٌ** olmasın; Ebû Bekir müstesna; çünkü o, bocalamadı).

Ebû Ubeyd dedi: **الكَبْوَةُ**: **الوَقْفَةِ** gibidir; insanın kendisine çağrıldığı yahut kendisinden istendiği, hoşlanmadığı şey yanında meydana gelen (duraksama). Ondandır ki denildi: **كَبَا الزَّنْدُ**; o halde o **يَكْبُو**; bir şey çıkarmadığı zaman.

Ve **الكَبْوَةُ** bunun dışında: yüze (yüzüstü) düşüştür.

Ebû Züeyb, atılıp düşen bir boğayı vasfederek söyledi:
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ

( Ebû Nasr, Asmaî’den ): **كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً**: sendelediği zaman.

Ve at **كَبَا يَكْبُو**: korkudan yahut koşudan kabarıp şiştiği zaman. Accâc dedi:
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ

Ve denilir: falan **كابِي الرّمادِ**; yani onun büyüğü, şişkini; yani o, çok yedirme sahibidir.

Ve denilir: adam **أكْبَى**; çakmağının ateşi çıkmadığı zaman.

Ve evin avlusuna atılan süpürüntüye denilir: **كباً** (maksûr); hepsi için **الأكْبَاءُ**; ama **الكِبَاءُ** (memdûd) ise tütsüdür.

Denilir: elbisesini **كَبَّى** onu **تكْبِيةً**; onu tütsülediği zaman.

Leys dedi: **الفرسُ الكابِي**: yorulduğu zaman kalkıp yorgunluktan hareket etmeyen (attır); **التراب الكابي**: yerin yüzü üzerinde durmayan (topraktır).

Başkası dedi: **نارٌ كابِيَةٌ**: kül onu örttüğü ve kor onun altında olduğu zaman.

Ve **عُلْبةٌ كَابِيةٌ**: içinde süt olan, üzerinde köpük bulunan (kaptır).

Ve **رَجلٌ كابِي اللَّوْنِ**: üzerine toz konmuştur.

Ve **كَبَا الغُبارُ**: uçmadığı ve hareket etmediği zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: bir meselde denilir: ( **الهابِي شرٌّ من الكابي** ).

Dedi: ve **الكابي**: ateşi sönmüş olup **فكَبا** olan kömürdür; yani ateşten boşaldı; tıpkı denildiği gibi: **كَبَا الزَّنْدُ** ateş çıkmadığı zaman; ve at **كَبا**: örtülerle ısıtıldığı halde terlemediği zaman.

Ve **الهابي**: kabarıp uçuşan kül; o, **هباءً** olmadan önce **كَابٍ**dır.

İsmâîl b. Hâlid, Yezîd b. Ebî Ziyâd’dan, o Abdullah b. Hâris b. Nevfel’den, o Abbâs b. Abdülmuttalib’den rivayet etti; dedi ki: “Dedim: ey Allah’ın Resûlü, Kureyş oturdular da soylarını andılar; senin misalini yerden bir **كَبْوةٍ** içindeki bir hurma ağacının misali yaptılar.” Bunun üzerine Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: (Şüphesiz Allah mahlûku yarattı da beni onların en hayırlısında kıldı; sonra onları ayırdığı vakit beni iki grubun en hayırlısında kıldı; sonra onları evler yaptı da beni evlerinin en hayırlısında kıldı; ben, nefisçe sizin en hayırlınızım ve evce sizin en hayırlınızım).

Şemmer dedi: “Onun sözü: **في كَبْوة**; bunda âlimlerimizden bir şey işitmedik; fakat **الكِبَا**yı ve **الكُبَةَ**yi işittik; o da süpürüntü ve süpürülen topraktır.”

Hâlid dedi: **الكُبِين**: gübredir; bir tanesi: **كُبَةٌ**.

( Dedim ): **الكُبَةُ**: süpürüntüdür; eksik isimlerdendir; aslı: **كُبوْةٌ**, kâfın dammesiyle; **القلَة** gibi; aslı: **قُلْوَةٌ**; ve **الثُّبَةُ**nin aslı: **ثُبْوَةٌ**; sanki muhaddis onu ضبط etmedi de onu **كَبْوَةً** yaptı.

Ondan denilir: at **كَبَا**; kabarıp şiştiği zaman.

Ve denilir: **اكْتَبى**; öd ağacıyla tütsülendiği zaman.

Ebû Duvâd dedi:
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ

Onun sözü: **بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام**; onların **الخَنَا** ve **الخِبِّ**den gafil olduklarını istedi. Kumeyt dedi:
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا

Şunu istedi: biz, beldelerin nezih yerlerinde yetişmiş Araplarız; köylerde yetişmiş bir şehirli değiliz.

**كأب** : Leys dedi: **كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً** ve **كأْبةً** ve **كأْباً**; o halde o **كَئِبٌ** ve **كَئيبٌ**dur; ve **اكْتَأَبَ اكتئاباً**.

Ve denilir: seni ne **أكأبَك**?

Ve **الكَأْباءُ**: **فَعْلاَءَ** vezninde şiddetli hüzündür.

**كوب** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ** ) (Zühruf: 71).

Ferrâ dedi: **الكُوبُ**: kulpu olmayan, başı yuvarlak kâsedir. Adiyy b. Zeyd dedi:
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **كَابَ يَكُوبُ**: **بالكُوبِ** içtiği zaman.

Dedi: ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğüdür.

**وكب ( كوكب )** : Leys dedi: **الوَكَبُ**: üzümden yahut başka şeyden olgunlaştığı zaman rengin karalığıdır.

Ve üzüm **وكّبَ تَوْكِيباً**: onda karalığın oluşumu başladığı zaman; o halde onun adı o durumda: **مُوَكِّبٌ**.

( Dedim ): üzümlerin ve yaş hurmaların renklerinde, onda en az bir siyahlık yahut sarılık göründüğü zaman bildiğimiz: **التَّوْكِيتُ**tir; ve **بُسْرٌ موكِّتُ**; bu, Arap köylerinde hurma sahipleri yanında bilinir.

Ama **الوَكَبُ** bâ ile; Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet ettiğine göre o dedi: **الوَكَبُ**: pistir.

Denilir: şey **وَكِبَ**; **يَوْكَبُ** **وكَباً**; ve **وَسِبَ وَسَباً**; ve **حَشِنَ حشناً**: ona pislik ve kir bindiği zaman.

Leys dedi: **الوَكَبانُ**: bir **دَرَجَانٍ** içinde bir yürüyüştür.

Dersin: **ظَبْيَةٌ وكُوبٌ** ve **عَنْزٌ وكُوبٌ**; ve (dişi) **وَكَبَتْ تَكِبُ وُكوباً**.

Ondan: **المُوْكِب** ismi türetildi.

Şair dedi:
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ

İbnü’s-Sikkît dedi: deve **أَوْكَبَ**; **الموكِبَ**e yapıştığı zaman.

Riyâşî dedi: kuş **أَوْكَبَ**; uçmaya kalkıştığı zaman.

Ve inşâd etti:
أَوْكَبَ ثم طارا

Ve **ناقةٌ مُواكِبَةٌ**: alaya eşlik eder; ve **التّوْكيبُ**: **الصِّرَار**da yakınlıktır.

Lihyânî dedi: denilir: falan, işi üzerinde **مُواكِبٌ** ve **وَاكِبٌ**; ve **مُواصِبٌ** ve **وَاصب**; sebat eden, devam eden ve bunun benzeri manasında.

Asmaî dedi: ve Leys’in **الكَوْكَبَ**i rubâî babında zikrettiğini söyledi; vâvın aslî olduğuna gitti; hâlbuki o, nahivcilerin mahirleri yanında **كوكب**; **وكب** babındandır; başına زائد bir kâf getirilmiştir.

Ebû Zeyd dedi: **الكَوْكَبُ**: gözün siyahlığı içinde beyazlıktır; görme onunla gitmiş olsun yahut gitmemiş olsun.

Leys dedi: **الكَوْكَبُ** göğün yıldızlarından bilinen (şey)dir; ve onunla **النَّوْرُ** benzetilir de **كوكَباً** diye adlandırılır. A‘şâ dedi:
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ

Ve geceleyin sebzenin üzerine düşen buz damlalarına da denilir: **كوكبٌ**; ve **الكوكبُ**: sıcağın şiddeti ve çoğudur. Zü’r-Rumme dedi:
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ

Ve çakılları parlayıp alevlendiği zaman **الأمْعَزِ**e denilir: **مُوْكِبٌ**. A‘şâ dedi:
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ

Ve her şeyin **كَوكبُ**u: onun çoğu/azametlisidir; **كوكب العُشْبِ** ve **كوكبِ الماء** ve **كَوكبِ الجَيش** gibi. Şair, bir birliği vasfederek dedi:
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها

Ve şiddetle vasfedildiği zaman **يومٌ ذُو كَواكبَ**; sanki içindeki şiddetlerden dolayı karardı da göğün yıldızları görüldü. Ondandır ki Tarafe’nin sözü:
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ

Ve dedi: ona **الكواكِب**i karanlık ve beyaz (olarak) gösterir.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): delikanlı **كَوكبٌ**: büyüyüp geliştiği ve yüzü güzelleştiği zaman.

Muerric dedi: **الكوكبُ**: sudur; ve **الكَوكبُ**: kılıçtır; ve **الكوكَبُ**: kavmin efendisidir.

( Dedim ): Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: yıldızlar arasından **الزُّهرَةُ**: **الكوكَبَةُ**; onu müennes yaparlar; diğer yıldızların hepsi müzekker yapılır; denilir: bu bir **كوكبٌ**dur, doğdu.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً** ) (En‘âm: 76).

Ve yıldızın benzeri: **القَوْقَلُ** ve **الشَّوْشَبُ**; ama **شَوْزَبٌ** ise **شَزَبَ**dan ( **فَوْعَلٌ** )dır.

**بكا** : **البُكَا** kısaltılır ve uzatılır; bunu Ferrâ ve başkası söyledi ve inşâd etti:
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ

Ve adam **بَكَى يَبْكِي**; o halde o **باكٍ**dır. Ve falanla **باكَيْتُ** de onu **فبكَيْتُه**: ondan daha çok ağlayan olduğun zaman.

( Sa‘leb, Asmaî ve Ebû Zeyd’den ) ikisi dedi: ölüyü **بَكَيْتُ** ve onu **بكَّيْتُ**; ikisi de, onun üzerine ağladığın zaman; ve onu **أَبكَيْتُه**: onu ağlamaya sevk eden şeyi yaptığın zaman.

**بكأ** : Asmaî: deve ve koyun **بَكُؤَتِ**; **تَبْكُؤُ بَكَاءً**: sütü azaldığı zaman; ve **ناقةٌ بَكِيئَةٌ**: o, sütü az olandır. Ebû Ubeyd inşâd etti:
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ

Bunu, ( **غريب الحديث** ) kitabında **بَكُؤَتْ تبكُؤُ** diye işittik; ve İyâdî bize, Şemmer’in ( **المصنَّف** ) kitabında Ebû Ubeyd’den Ebû Amr’dan okuttu: ve “deve **بَكَأَتِ**; **تَبْكَأُ**: sütü azaldığı zaman.”

Ahmed b. Yahyâ, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinin tefsirinde dedi: ( **نحنُ مَعَاشِرَ الأنْبِياءِ فِينَا بكْءٌ** ) dedi: manası, bizde ihtiyaç duyduğumuz şey dışında sözün azlığı vardır; tıpkı devenin **بَكْءِ**i gibi; sütü azaldığı zaman).

Ebû Zeyd dedi: deve **بكَأَتِ** **تَبْكَأُ**; ve **بكُؤَتْ** **تَبْكُؤُ**; **بَكَاءٍ** ve **بَكْأً**; bunların hepsi hemzelidir; ve develerden **البَكِيئَةِ**nin çoğulu: **بَكَايَا**.

**بوك** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **البَوْكُ**: eşeğin çiftleşmesidir; ve **البَوْكُ**: suyu kabartıp karıştırmaktır.

Denilir: pınarı **باكَ**; onu **يَبُوكُهَا**. Ve hadiste: (münafıklardan bazısı, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) içine bir ok koymuş olduğu bir pınarı **باكَ** etti).

Ve **البَوْكُ**: satıştır. Bir bedevîden hikâye olundu ki o dedi: (yanımda, onunla hiçbir şey **يُبَاكُ** edilmeyen sahte bir dirhem var)
yani satılmaz.

Dedi: ve **باكَ**: satın aldığı zaman; ve **باكَ**: sattığı zaman; ve **باكَ**: cima ettiği zaman.

Ve denilir: onu ilk **صَوْكٍ** ve **بَوْكٍ**ta gördüm; yani ilk defa; bunu Asmaî ve Ebû Zeyd söyledi.

Ve dedi: bu, senin “onu ilk **ذاتِ يَدَيْنِ**de gördüm” demen gibidir.

Ve hadiste: (Müslümanlar, bir **حِسْيَ**i bir **قدْحٍ** ile **تَبُوكَ** ederek gecelediler); bundan dolayı ona **تَبُوكَ** adı verildi; yani onu hareket ettiriyorlar ve içine **القِدْحَ**ı sokuyorlardı; o, sudan çıkması için oktur. Ondan denilir: eşek dişi eşeği **باكَ** etti.

( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **البائِكُ** ve **الفَاثِجُ**: hörgücü büyük devedir; hepsi: **البَوَائِكُ**.

Nadr b. Şümeyl dedi: **بَوَائكُ الإبلِ**: onların kerimleri ve seçkinleridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والواو وما يثلثهما)
(كوي)  الكاف والواو والياء أصلٌ صحيح، وهو كَوَيْتُ بالنَّار. وقد ذكرناه.
(كوب)  الكاف والواو والباء كلمةٌ واحدة. وهي الكُوب: القَدَح لا عُروةَ ـله؛ والجمع أكواب. قال الله تعالى: ﴿وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ﴾ [الغاشية14]. ويقولون: الكُوبةُ: الطَّبلُ لِلَّعب.
(كود)  الكاف والواو والدال كلمةٌ كأنَّها تدلُّ على التماسِ شيءٍ ببعض العَناء. يقولون: كادَ يكُود كَوْداً ومَكاداً. ويقولون لمن يَطلُب منك الشَيءَ فلا تُريد إعطاءَه: لا ولا مَكادة. فأمَّا قولهم في المقارَبة: كاد، فمعناها قارب. وإذا وقعت كادَ مجرَّدَةً فلم يقع ذلك الشيء تقول: كادَ يَفْعل، فهذا لم يُفعل، وإذا قُرِنَتْ بِجَحد فقد وقع، إذا قلت ما كاد يَفعلُه فقد فعله. قال الله سبحانه: ﴿فَذَبَحُوهَا وَمَا كادُوا يَفْعَلُونَ﴾ [البقرة 71].
(كور)  الكاف والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلّ على دُوْرٍ وتجمُّع. من ذلك الكوْر: الدَّور. يقال كار يَكُورُ، إذا دار. وكَوْرُ العمامة: دَوْرُها. والكُورَةُ: الصُّقْع، لأنَّه يدُور على ما فيه من قُرىً. ويقال طعَنَه فكَوَّرَه، إذا ألقاه مجتمِعاً. ومنه قولُه تعالى: ﴿إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ﴾ [التكوير 1]، كأنَّها جُمِعَت جَمْعاً، والكُور: الرَّحْل؛ لأنَّه يدور بغارِب البَعير؛ والجمع أكوار. فأمّا قولهم: "الحَوْر بَعْدَ الكَور"، فالصحيح عندهم: "الحَوْر بعد الكَوْن"، ومعناه حار، أي رجع ونَقَص بعدما كان. ومن قال بالراء فليس يبعُد، أي كان أمرُه متجمِّعاً، ثم حار ونَقَص. وقوله تعالى: ﴿يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ﴾ [الزمر 5]، أي يُدير هذا على ذاك، ويُدير ذاك على هذا. كما جاء في التفسير: زِيد في هذا من ذلك، وفي ذاك [من هذا]. والكَوْر: قِطعةٌ من الإبل كأنَّها خمسون ومائة. وليس قياسُه بعيداً، لأنها إذا اجتمعت استدارت في مَبْرَكها. وكُوَّارة النَّحْل معروفة.
ومما يشِذُّ عن هذا الباب قولهم: اكتارَ الفَرسُ، إذا رفَعَ ذَنبَه في حُضْرِه.
(كوز)  الكاف والواو والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّع. قال أبو بكر([1]): تكوَّزَ القومُ: تجمّعوا. قال: ومنه اشتقاق بني كُوزٍ من ضَبَّة. والكُوز للماء من هذا، لأنَّه يجمع الماء. واكتاز الماء: اغتَرَفَه.
(كوس)  الكاف والواو والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على صَرْعٍ أو ما يقاربه. يقال: كاسَه يَكُوسُه، إذا صرعه. ومنه كاسَتِ الناقةُ تكوسُ، إذا عُقِرت فقامت على ثلاث. وإنَّما قيل لها ذلك لأنَّها قد قاربت أن تُصرَع. قال:
ولو عند غَسَّانَ السَّلِيطيِّ عَرَّسَتْ *** رَغَا قَرَنٌ منها وكاس عَقِيرُ([2])وربَّما قالوا للفَرَس القَصير الدَّوارجِ: كُوسِيٌّ. وعُشْبٌ مُتَكاوِسٌ، إذا كثُر وكثُف، وهو من قياس الباب لأنَّه يتصرَّعُ بعضُه على بعض. فأمَّا الكأس، فيقال هو الإناء بما فيه من خمر، وهو من غير الباب.
(كوع)  الكاف والواو والعين كلمةٌ واحدة، وهي الكُوع، وهو طرَف الزَّنْد مما يلي الإبهام. والكَوَعُ: خُروجُه ونُتوُّه وعِظَمُه. رجلٌ أكوعُ([3]). ويقال الكَوَع: إقبال الرُّسغين على المنكِبين. وكوَّعَه بالسَّيف: ضَربَه. ولعلّه بمعنى أن يُصِيبَ كُوعَه.
(كوف)  الكاف والواو والفاء أصيل يقولون: إنَّه يدلُّ على استدارةٍ في شيء. قالوا: تكوَّفَ الرّملُ: استدارَ. قالوا: ولذلك سمّيت الكُوفةُ. ويقولون: وقعنا في كُوفَان وكَـُـوَّفان([4])، أي عناءٍ ومشقّة، كأنَّهم اشتقُّوا ذلك من الرَّمل المتكَوِّف، لأن المشيَ فيه يُعَنِّي.
(كون([5]))  الكاف والواو والنون أصلٌ يدلُّ على الإخبار عن حدوث شيء، إمَّا في زمانٍ ماضٍ أو زمان راهن. يقولون: كان الشيءُ يكونُ كَوناً، إذا وقَعَ وحضر. قال الله تعالى: ﴿وَإنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ﴾ [البقرة 280]، أي  حَضَر وجاء. ويقولون: قد كان الشِّتاءُ، أي جاء وحضر. وأمَّا الماضي فقولنا: كان زيدٌ أميراً، يريد أنَّ ذلك كان في زمان سالف. وقال قوم: المكانُ اشتقاقه مِن كان يكون، فلمّا كثُر* تُوُهِّمت الميمُ أصليّةً فقيل تمكّن، كما قالوا من المِسكين تَمَسْكَنَ.
وفي الباب كلمةٌ لعلَّها أن تكون من الكلام الذي دَرَج بدُروج مَن عَلِمه.
يقولون: كُنْت على فلان أكون عليه، وذلك إذا كَفَلت به. واكتَنْت أيضاً اكتياناً. وهي غَرِيبة.
(كوم([6]))  الكاف والواو والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تجمُّع في شيء مع ارتفاع فيه. من ذلك الكَوْماء، وهي النَّاقة الطَّويلة السنام. والكَوْم: القِطعة من الإبل، والكَوْمة: الصُّبْرة من الطَّعام وغيرِه. وربّما قالوا: كامَ الفرسُ أنثاه يَكُومها، وذاك نَفْس التجمُّع.
(كول)  الكاف والواو واللام كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: تكوَّلَ القومُ على فلانٍ، إذا تجمَّعوا عليه.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 17).
([2]) البيت للأعور النبهاني، يهجو جريراً ويمدح غسان السليطي. اللسان (كوس، قرن). وعجزه في إصلاح المنطق 63. وقبله:
أقول لها أمي سليطاً بأرضها	 *** فبئس مناخ النازلين جرير
([3]) وكذا في المجمل، لم يذكر: امرأة كوعاء، على ما هو مألوف عبارته.
([4]) يقال بضم الكاف وفتحها مع سكون الواو وتشديدها، أربع لغات، وأنشد ابن بري:
فما أضحى وما أمسيت إلا *** وإني منكم في كوفان
 ([5]) كذا وردت هذه المادة في غير ترتيبها في الأصل والمجمل أيضاً، فتركتها عليه، إبقاء على أرقام صفحات الأصل.
([6]) وكذا وردت هذه المادة متقدمة على التي تليها، وحقها أن تتأخر، وآثرت إبقاءها لما أنها وردت كذلك في المجمل.

ـ

##### Türkçe

( **باب الكاف والواو وما يثلثهما** )
( **كوي** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; o da “ateşle dağladım” demen olan **كَوَيْتُ بالنَّار**’dır. Onu zikretmiştik.
( **كوب** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الباء** tek bir kelimedir. O da **الكُوب**’dur: kulpu olmayan kadeh; çoğulu **أكواب**’dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ﴾ [الغاشية14]. Ve derler ki: **الكُوبةُ**: oyun için davul.
( **كود** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الدال** bir kelimedir; sanki bir şeyi bir şeye bir miktar meşakkatle temas ettirmeye delâlet eder. Derler ki: **كادَ يكُود كَوْداً ومَكاداً**. Ve senden bir şeyi isteyen, sen de vermek istemediğin kimseye derler ki: **لا ولا مَكادة**. Ama onların yakınlık hakkında sözleri olan **كاد**’a gelince, onun manası “yaklaştı”dır. **كاد** yalın olarak vâki olup da o şey vâki olmazsa, “yapmaya yaklaştı” dersin: **كادَ يَفْعل**; işte bu yapılmamıştır. Eğer inkâr ile birlikte getirilirse, vâki olmuştur; “onu yapmaya neredeyse yaklaşmadı” dediğinde: **ما كاد يَفْعلُه**; artık onu yapmıştır. Allah سبحانه dedi ki: ﴿فَذَبَحُوهَا وَمَا كادُوا يَفْعَلُونَ﴾ [البقرة 71].
( **كور** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الراء** sahih bir asıldır; dönmeye ve toplanmaya delâlet eder. Bundan **الكوْر**: dönme. “Döndü” denir: **كار يَكُورُ**. Sarığın **كَوْرُ**’u: onun dönmesidir. **الكُورَةُ**: bölge; çünkü içindeki köyler üzerine döner. Ve “ona mızrak vurdu da onu toplu hâle getirdi” denir: **طعَنَه فكَوَّرَه**; yani onu toplanmış olarak attı. Ondan O’nun تعالى sözü: ﴿إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ﴾ [التكوير 1]; sanki bir toplama ile toplanmış gibidir. Ve **الكُور**: semer; çünkü devenin hörgücü üzerinde döner; çoğulu **أكوار**. Ama onların “**الحَوْر بَعْدَ الكَور**” sözlerine gelince, onlara göre sahih olan: “**الحَوْر بعد الكَوْن**”dur; manası **حار**’dır; yani olduktan sonra döndü ve eksildi. **الراء** ile söyleyen kimseye gelince, uzak değildir; yani işi toplanmış idi, sonra döndü ve eksildi. Ve O’nun تعالى sözü: ﴿يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ﴾ [الزمر 5]; yani bunu onun üzerine döndürür, onu da bunun üzerine döndürür. Tefsirde geldiği gibi: bunda ondan artırıldı, onda da bundan. Ve **الكَوْر**: develerden bir parça; sanki elli ve yüz (kadardır). Kıyası uzak değildir; çünkü toplandıklarında çöktükleri yerde yuvarlaklaşırlar. Ve arının **كُوَّارة**’sı bilinir.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: “at kuyruğunu yürüyüşünde kaldırdı” denmeleri: **اكتارَ الفَرسُ**.
( **كوز** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الزاء** sahih bir asıldır; toplanmaya delâlet eder. Ebû Bekir dedi ki: **تكوَّزَ القومُ**: toplandılar. Dedi ki: ve bundan **بني كُوزٍ**’ün **ضَبَّة**’den iştikakı. Ve sudan olan **الكُوز** da bundandır; çünkü suyu toplar. Ve “suyu avuçladı” denir: **اكتاز الماء**; yani onu avuçlayıp aldı.
( **كوس** )  **الكاف** ve **الواو** ve **السين** sahih bir asıldır; devirmeye yahut ona yakın olana delâlet eder. “Onu devirdi” denir: **كاسَه يَكُوسُه**. Ondan: “dişi deve **عُقِرت** de üç üzerinde durdu” denir: **كاسَتِ الناقةُ تكوسُ**. Ona bu ancak, devrilmeye yaklaşmış olduğu için denmiştir. Dedi ki:
ولو عند غَسَّانَ السَّلِيطيِّ عَرَّسَتْ *** رَغَا قَرَنٌ منها وكاس عَقِيرُ([2])
Ve bazen kısa, çok dönüp dolaşan ata derler ki: **كُوسِيٌّ**. Ve “ot çok oldu ve sıklaştı” denir: **عُشْبٌ مُتَكاوِسٌ**; bu, babın kıyasındandır; çünkü onun bir kısmı bir kısmı üzerine devrilir. Ama **الكأس**’a gelince, “içinde şarap bulunan kap” denir; o, babdan değildir.
( **كوع** )  **الكاف** ve **الواو** ve **العين** tek bir kelimedir; o da **الكُوع**’dur; o, başparmak tarafına yakın olan **الزَّنْد** ucudur. Ve **الكَوَعُ**: onun çıkması, kabarması ve büyüklüğüdür. **رجلٌ أكوعُ**([3]). Ve **الكَوَع** denir: iki bileğin iki omuza yönelmesi. Ve “onu kılıçla vurdu” denir: **كوَّعَه بالسَّيف**; belki manası, onun **كُوع**’unu isabet ettirmektir.
( **كوف** )  **الكاف** ve **الواو** ve **الفاء** asıldır; derler ki: bir şeyde yuvarlaklaşmaya delâlet eder. Dediler ki: **تكوَّفَ الرّملُ**: kum yuvarlaklaştı. Dediler ki: bunun için **الكُوفةُ** isimlendirildi. Ve derler ki: **وقعنا في كُوفَان وكَـُـوَّفان**([4]); yani zahmet ve meşakkat; sanki bunu, yürüyüşün onda zahmet verdiği **الرَّمل المتكَوِّف**’ten iştikak ettiler.
( **كون**([5]) )  **الكاف** ve **الواو** ve **النون** bir asıldır; bir şeyin meydana gelişinden haber vermeye delâlet eder; ya geçmiş bir zamanda ya da hâlihazır bir zamanda. Derler ki: “şey oldu ve bulundu” denir: **كان الشيءُ يكونُ كَوناً**; yani vâki oldu ve hazır bulundu. Allah تعالى dedi ki: ﴿وَإنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ﴾ [البقرة 280]; yani hazır bulundu ve geldi. Ve derler ki: **قد كان الشِّتاءُ**; yani geldi ve hazır bulundu. Geçmişe gelince, bizim sözümüz: **كان زيدٌ أميراً**; bunun, önceki bir zamanda olduğunu kasteder. Bir kavim dedi ki: **المكانُ**’ın iştikakı **كان يكون**’dandır; çoğalınca **الميم** aslî sanıldı da **تمكّن** denildi; tıpkı **المِسكين**’den **تَمَسْكَنَ** dedikleri gibi.
Ve babda bir kelime vardır; belki, onu bilenin geçip gitmesiyle geçip giden sözden olmasıdır.
Derler ki: “falana karşı kefil oldum” (manasında) **كُنْت على فلان أكون عليه**; bu, onunla kefil olduğun zamandır. Ve ayrıca **اكتَنْت** da (denir), **اكتياناً**. O gariptir.
( **كوم**([6]) )  **الكاف** ve **الواو** ve **الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde, içinde bir yükselme ile birlikte toplanmaya delâlet eder. Bundan **الكَوْماء**; o, hörgücü uzun dişi devedir. Ve **الكَوْم**: develerden bir parça; **الكَوْمة**: yiyecek ve başkasından bir yığın. Ve bazen derler ki: “at dişisini topladı” (çiftleşti): **كامَ الفرسُ أنثاه يَكُومها**; bu da toplanmanın aynısıdır.
( **كول** )  **الكاف** ve **الواو** ve **اللام** bir kelimedir; eğer sahihse. Derler ki: “kavim falanın üzerine toplandı” denir: **تكوَّلَ القومُ على فلانٍ**.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 17).
([2]) Beyit el-A‘ver en-Nebhânî’nindir; Cerîr’i hicveder ve Gassân es-Sulaytî’yi över. el-Lisân (**كوس**، **قرن**). Ve onun ikinci mısraı Islahu’l-Mantık 63’tedir. Ondan önce:
أقول لها أمي سليطاً بأرضها	 *** فبئس مناخ النازلين جرير
([3]) el-Mücmel’de de böyledir; “**امرأة كوعاء**”yı zikretmedi; ibaresinin alışılmışı üzere.
([4]) **الكاف**’ın dammesi ve fethası ile, **الواو**’nun sükûnu ve şeddelenmesiyle; dört lugat. İbn Berrî inşâd etti:
فما أضحى وما أمسيت إلا *** وإني منكم في كوفان
([5]) Bu madde asl ve el-Mücmel’de de tertibinin dışında böyle vârid olmuştur; aslın sayfa numaralarını korumak için onu olduğu üzere bıraktım.
([6]) Bu madde de, kendisinden sonra gelene takdim edilmiş olarak vârid olmuştur; hakkı, tehir edilmesidir; el-Mücmel’de de böyle vârid olduğu için onu bırakmayı tercih ettim.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الكوب: قدح لا عروة له، وجمعه أكواب. قال: ﴿بأكواب وأباريق وكأس من معين﴾ [الواقعة/18]. والكوبة: الطبل الذي يلعب به.

##### Türkçe

- **الكوب**: kulpu olmayan kadeh; çoğulu **أكواب**’dır. Dedi: ﴿بأكواب وأباريق وكأس من معين﴾ [الواقعة/18]. Ve **الكوبة**: onunla oynanan davul.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك و ب
لا يزال معه كوب الخمر وكوبة القمر وهي النرد أو الشطرنج‏.‏

##### Türkçe

ك و ب
Hâlâ onunla birlikte **كوب** şarap vardır; ve **كوبة** ay vardır; ve o, **النرد** yahut **الشطرنج**’dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُوبُ: الكُوزُ الذي لا عُرْوَةَ له؛ قال عديّ بن زيد:
مُتَّكِئاً تَصْفِقُ أَبوابُه، *  يَسْعَى عليه العَبْدُ بالكُوبِ والجمع أَكْوابٌ. وفي التنزيل العزيز: وأَكْوابٌ موْضوعة. وفيه: ويُطافُ عليهم بِصِحافٍ من ذهَبٍ وأَكْوابٍ. قال الفراء: الكُوبُ الكوزُ المستديرُ الرأْسِ الذي لا أُذُن له؛ وقال يصف مَنْجَنوناً: يَصُبُّ أَكْواباً على أَكوابِ، *  تَدَفَّقَتْ من مائها الجَوابي ابن الأَعرابي: كابَ يَكُوب إِذا شَرِبَ بالكُوبِ (1)
(1 قوله «كاب يكون إذا إلخ» وكذلك اكتاب يكتاب كما يقال: كاز واكتاز إذا شرب بالكوز اهـ. تكملة.) . والكَوَبُ: دِقَّة العُنق وعِظَمُ الرأْس. والكُوبة: الشِّطْرَنْجَةُ. والكُوبَةُ: الطَّبْل والنَّرْدُ، وفي الصحاح: الطَّبْلُ الصَّغير الـمُخَصَّرُ. قال أَبو عبيد: أَما الكُوبة، فإِن محمد بن كثير أَخبرني أَن الكُوبَةَ النَّرْدُ في كلام أَهل اليمن؛ وقال غيره، الكُوبَةُ: الطَّبْلُ. وفي الحديث: إِنَّ اللّه حَرَّم الخَمْرَ والكُوبةَ؛ قال ابن الأَثير: هي النَّرْدُ؛ وقيل: الطَّبْل؛ وقيل: البَرْبَطُ، ومنه حديث عليّ: أُمِرْنا بكَسْرِ الكُوبةِ، والكِنَّارَة، والشِّياع.

##### Türkçe

**الكُوبُ**: kulpu olmayan **الكُوزُ**; Adî b. Zeyd dedi:
مُتَّكِئاً تَصْفِقُ أَبوابُه، *  يَسْعَى عليه العَبْدُ بالكُوبِ

Çoğulu **أَكْوابٌ**’dur. Aziz tenzilde: **وأَكْوابٌ موْضوعة**. Ve onda: **ويُطافُ عليهم بِصِحافٍ من ذهَبٍ وأَكْوابٍ**. Ferrâ dedi: **الكُوبُ**; başı yuvarlak olan, kulağı olmayan **الكوزُ**’dur; ve **مَنْجَنوناً**’u vasfederek dedi:
يَصُبُّ أَكْواباً على أَكوابِ، *  تَدَفَّقَتْ من مائها الجَوابي

İbnü’l-A‘râbî: **كابَ يَكُوب**; **الكُوبِ** ile içtiği zaman (1).
(1) “**كاب يكون إذا إلخ**” sözü; ve yine **اكتاب يكتاب**; denildiği gibi: **كاز** ve **اكتاز**; **الكوزِ** ile içtiği zaman, (vb.) (Tekmile). . Ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğü. Ve **الكُوبة**: **الشِّطْرَنْجَةُ**. Ve **الكُوبَةُ**: **الطَّبْل** ve **النَّرْدُ**; ve Sıhâh’ta: beli ince küçük **الطَّبْلُ**. Ebû Ubeyd dedi: **الكُوبة**’ye gelince; Muhammed b. Kesîr bana haber verdi ki **الكُوبَةَ** Yemen ehlinin sözünde **النَّرْدُ**’dur; başkası dedi ki, **الكُوبَةُ**: **الطَّبْلُ**. Hadiste: “Şüphesiz Allah **الخَمْرَ** ve **الكُوبةَ**’yi haram kıldı”; İbnü’l-Esîr dedi: o **النَّرْدُ**’dur; ve denildi: **الطَّبْل**; ve denildi: **البَرْبَطُ**; ve ondan Ali hadisi: “Bize **الكُوبةِ**’yi, **الكِنَّارَة**’yi ve **والشِّياع**’ı kırmak emrolundu.”

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك و ب * * الكُوبُ * بالضم كوز لا عروة له وجمعه * أكْوَابٌ

##### Türkçe

* ك و ب * * **الكُوبُ** * (ötre ile) kulpsuz testi; çoğulu **أكْوَابٌ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكوب، بالضم: كوز لا عروة له، قال عدي بن زيد:
  متكئا تصفـق أبـوابـه                      يسعى عليه العبد بالكوب المستدير الرأس الذي لا خرطوم له. وفي بعض الأمهات: لا أذن له، وهو قول الفراء؛ ج أكواب وفي التنزيل العزيز:  وأكواب موضوعة  ، وفيه:  يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب  ، وأنشد يصف منجنونا.

  يصب أكوابا على أكواب                      تدفقت من مائها الجوابي عن ابن الأعرابي: كاب، يكوب، إذا شرب به، أي: بالكوب، كاكتاب، وكذلك: كاز، يكوز، واكتاز. والكوب، محركة: دقة العنق، وعظم الرأس، عنه أيضا. والكوبة: الحسرة على ما فات. ظاهره أنه بالفتح، وقيده الصاغاني بالضم مجودا. في الحديث  إن الله حرم الخمر والكوبة. قال أبو عبيد: أما الكوبة بالضم، فإن محمد بن كثير أخبرني أن الكوبة النرد في كلام أهل اليمن. ومثله قال ابن الأثير أو الشطرنج بكسر الشين المعجمة، سيأتي بيانه في الجيم. وفي بعض النسخ بزيادة الهاء في آخره. في الصحاح: الكوبة: الطبل الصغير المخصر. قيل: الكوبة الفهر. بالكسر: الحجر الصغير قدر ملء الكف. قيل: هو البربط، ومنه حديث علي، رضي الله عنه  أمرنا بكسر الكوبة والكنارة والشياع  والتكويب: دق الشيء بالفهر، نقله الصاغاني. وكابة: ع ببلاد بني تميم، أو ماء من وراء نباج بني عامر: وكوبان، بالضم، ة، وفي نسخة موضع بمرو، معرب عن جوبان. وكوبانان، بالضم: ة بأصفهان. وكوبنان بالضم: أيضا: د، م أي: بلد معروف.

##### Türkçe

**الكوب**، ötre ile: kulpu olmayan testi; Adî b. Zeyd dedi ki:
  Yaslanmış olarak kapılarını çarpar                      köle onun üzerine, başı yuvarlak, hortumu olmayan **الكوب** ile koşar. Bazı ana nüshalarda: “kulağı yoktur”; bu, el-Ferrâ’nın sözüdür; çoğulu **أكواب**’dır. Aziz tenzilde:  **وأكواب موضوعة**  ; onda:  **يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب**  ; ve bir mecnunu vasfederek inşad etti.

  Kadehler döker kadehler üzerine                      havuzlar, suyundan taşarak aktı. İbnü’l-A‘râbî’den: **كاب**، **يكوب**: onunla içtiği zaman; yani: **بالكوب** ile; **كاكتاب** gibi. Yine: **كاز**، **يكوز** ve **اكتاز**. Ve **الكوب**، harekeli: boynun inceliği ve başın büyüklüğü; yine ondan. Ve **الكوبة**: geçen şeye (kaçırılana) karşı hasret. Zâhiri, onun fetha ile olduğudur; es-Sağânî onu ötre ile, iyi (sahih) olarak kayıtladı. Hadiste:  **إن الله حرم الخمر والكوبة**  . Ebû Ubeyd dedi ki: **الكوبة** ötre ile olana gelince, Muhammed b. Kesîr bana haber verdi ki **الكوبة** Yemen ehlinin sözünde tavladır. Bunun benzerini İbnü’l-Esîr söyledi; yahut **الشطرنج** (mu‘ceme **الشين**’in kesresiyle); onun beyanı **الجيم**’de gelecektir. Bazı nüshalarda sonunda **الهاء**’nin ziyadesiyle. **الصحاح**’ta: **الكوبة**: belinden daraltılmış küçük davul. Denildi: **الكوبة** **الفهر**’dir. Kesre ile: avuç dolusu miktarında küçük taş. Denildi: o **البربط**’tır; ondan Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun:  **أمرنا بكسر الكوبة والكنارة والشياع**  . Ve **التكويب**: şeyi **بالفهر** ile dövmektir; es-Sağânî nakletti. Ve **كابة**: Benî Temîm beldesinde bir yer; yahut Benî Âmir’in Nebâc’ının ötesinden bir su: ve **كوبان**, ötre ile, **ة**: ve bir nüshada Merv’de bir yer; **جوبان**’dan muarreb. Ve **كوبانان** ötre ile: İsfahan’da **ة**. Ve **كوبنان** ötre ile: yine: **د**، **م** yani: bilinen bir belde.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَابَ
1 كَابَ ذ , aor. يَكُوبُ; and ↓ اكتاب; He drank with a كُوب, the kind of mug or cup so called. (IAar, K.)

كوّب
2 كوّب ذ , inf. n. يَكْوِيبٌ, He pounded, or brayed, a thing with a فِهْر [or كُوبَة, q. v.] (K.)

8 اِكْتَوَبَ see 1.

كُوبٌ
كُوبٌ ذ A mug, or drinking-cup, (كُوزٌ,) without a handle: (Fr, S, K:) or one (with a round top, TA,) that has no spout: (K:) or a vessel, (Bd in lvi. 18,) or drinking-cup, (Jel. ibid.) having neither handle nor spout: (Bd, Jel. ibid.:) pl. أَكْوَابٌ. (S, K.)

كَوَبٌ
كَوَبٌ ذ Slenderness of the neck with bigness of the head. (L, K.)

كَوْبَةٌ
كَوْبَةٌ ذ A sighing, or grief, or regret, for something that has past, or escaped one. (K.) Probably formed from the mahmooz word [كَأْبَةٌ]. (TA.) [Perhaps an inf. n.]

كُوبَةٌ
كُوبَةٌ ذ , occurring in a trad., in which it is forbidden, (TA,) The game called نَرْد; (K;) an appellation given to that game by the people of El-Yemen: (A 'Obeyd, on the authority of Mohammad Ibn-Ketheer; and IAth) or that called شِطْرَنْج: (K:) or a small drum, slender in the middle: (S, K:) accord. to some, (TA,) the musical instrument called بَرْبَط; (K;) as occurring in a trad. of 'Alee, in which a command is given to break the thing thus called. (TA.) ― -b2- Also, i. q. فِهْرٌ; (K;) i. e., A small stone, such as fills the hand. (TA.)

##### Türkçe

**كَابَ**
1 **كَابَ** ذ , muzâri‘ **يَكُوبُ**; ve ↓ **اكتاب**; **كُوب** ile, bu adla adlandırılan kupa yahut fincan türüyle içti. (IAar, K.)

**كوّب**
2 **كوّب** ذ , mastar ismi **يَكْوِيبٌ**, **فِهْر** [yahut **كُوبَة**, bkz.] ile bir şeyi dövdü yahut ezdi. (K.)

8 **اِكْتَوَبَ** bkz. 1.

**كُوبٌ**
**كُوبٌ** ذ Bir kupa yahut içme kabı, (**كُوزٌ**, ) kulpsuz: (Fr, S, K:) yahut (üstü yuvarlak olan, TA,) ağızsız olan: (K:) yahut bir kap, (Bd lvi. 18’de,) yahut içme kabı, (Jel. aynı yerde) ne kulpu ne de ağzı olan: (Bd, Jel. aynı yerde:) çoğulu **أَكْوَابٌ**. (S, K.)

**كَوَبٌ**
**كَوَبٌ** ذ Başın büyüklüğü ile birlikte boynun inceliği. (L, K.)

**كَوْبَةٌ**
**كَوْبَةٌ** ذ Geçmiş olan, yahut kişinin elinden kaçmış olan bir şey için iç çekme, yahut keder, yahut pişmanlık. (K.) Muhtemelen hemzeli kelimeden [**كَأْبَةٌ**] türetilmiştir. (TA.) [Belki bir mastar ismidir.]

**كُوبَةٌ**
**كُوبَةٌ** ذ , bir rivayette vârid olup, onda yasaklanmıştır, (TA,) **نَرْد** denilen oyun; (K;) El-Yemen halkının o oyuna verdiği bir ad: (A ‘Obeyd, Mohammad Ibn-Ketheer’den naklen; ve IAth) yahut **شِطْرَنْج** denilen: (K:) yahut ortası ince olan küçük bir davul: (S, K:) bazılarına göre, (TA,) **بَرْبَط** denilen mûsikî âleti; (K;) ‘Alee’nin bir rivayetinde vârid olduğu üzere, onda bu adla adlandırılan şeyi kırma emri verilmiştir. (TA.) ― -b2- Ayrıca, **فِهْرٌ** ile aynı; (K;) yani, eli dolduran türden küçük bir taş. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَابَ
كَابَ ( w )  U ( n. ac. كَوْب 1 ),
a.  Drank from a mug.

كَوَّبَ
كَوَّبَ II ,
a.  Pounded.

اِكْتَوَبَ
اِكْتَوَبَ VIII ,
a.  see I .

كَوْبَة
كَوْبَة 1t ,
a.  Sigh; regret.

كُوْب
كُوْب 3 , ( pl. أَكْوَاْب 38 ),
a.  Mug; cup.

كُوْبَة
كُوْبَة 3t ,
a.  Pestle.

b.  Drum.

c.  Chess.

d.  Backgammon.

e.  Lute.

كَوَب
كَوَب 4 ,
a.  Slenderness of the neck.

كُوْبَان
كُوْبَان
a.  see under كَبَنَ

كُوْتِيّ
كُوْتِيّ
a.  Short; ill-shapen.

##### Türkçe

كَابَ
كَابَ ( w ) U ( n. ac. **كَوْب** 1 ),
a. Bir kupadan içti.

كَوَّبَ
كَوَّبَ II ,
a. Dövdü.

اِكْتَوَبَ
اِكْتَوَبَ VIII ,
a. I’e bak.

كَوْبَة
كَوْبَة 1t ,
a. İç çekiş; pişmanlık.

كُوْب
كُوْب 3 , ( pl. **أَكْوَاْب** 38 ),
a. Kupa; bardak.

كُوْبَة
كُوْبَة 3t ,
a. Havan tokmağı.

b. Davul.

c. Satranç.

d. Tavla.

e. Ud.

كَوَب
كَوَب 4 ,
a. Boynun inceliği.

كُوْبَان
كُوْبَان
a. **كَبَنَ** maddesi altında bak.

كُوْتِيّ
كُوْتِيّ
a. Kısa; kötü biçimli.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كوب
كَابَ - يَكُوبُ - كُوْب - أَكْوَاب
كَابَ - يَكُوبُ + الكائن أو الشيء: يكون له شكل الكوب: دِقَّة العُنق وعِظَمُ الرأْس
كُوْب: اسم فعل من " كَابَ - يَكُوبُ ": وهي كذلك بمعنى مفعول : اسم آلة: الوعاء الذي يستعمل للشرب ويصنع من قوارير أو فضة، ولا يكون له أذن أو عروة يحمل بها: يكون دقيق العنق عظيم الرأس
أَكْوَاب : جمع " كوب "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أشكال الأشياء من حيث شكل الفراغ الداخلي المجسم للشيء "، وهي:
بَابَ - يَبوْبُ، قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ، قَنا - يَقْنُوْ، كَهَفَ - يَكْهُفُ، كَابَ - يَكُوبُ، جَيِدَ - يَجْيَدُ
أكواب
 	﴿يطاف عليهم بصحاف من ذهب وأكواب وفيها ما تشتهيه الأنفس وتلذ الأعين وأنتم فيها خالدون(71)﴾ الزخرف ﴿بأكواب وأباريق وكأس من معين(18)﴾ الواقعة ﴿ويطاف عليهم بآنية من فضة وأكواب كانت قوارير(15)﴾ الإنسان ﴿وأكواب موضوعة(14)﴾ الغاشية
مختار الصحاح
● [كوب] ك و ب: الكُوبُ بالضم كوز لا عروة له وجمعه أكْوَابٌ
الراغب
كوب
- الكوب: قدح لا عروة له، وجمعه أكواب. قال: }بأكواب وأباريق وكأس من معين{ [الواقعة/18]. والكوبة: الطبل الذي يلعب به.
ملخص اللسان:
1.    الكُوبُ الكوزُ المستديرُ الرأْسِ الذي لا أُذُن له؛
2.     كابَ يَكُوب إِذا شَرِبَ بالكُوبِ
3.     وكذلك اكتاب يكتاب كما يقال: كاز واكتاز إذا شرب بالكوز
4.    والكَوَبُ: دِقَّة العُنق وعِظَمُ الرأْس
لسان العرب
● - كوب: الكُوبُ: الكُوزُ الذي لا عُرْوَةَ له؛ قال عديّ بن زيد:  مُتَّكِئاً تَصْفِقُ أَبوابُه، *  يَسْعَى عليه العَبْدُ بالكُوبِ  والجمع أَكْوابٌ. وفي التنزيل العزيز: وأَكْوابٌ موْضوعة. وفيه: ويُطافُ عليهم بِصِحافٍ من ذهَبٍ وأَكْوابٍ. قال الفراء: الكُوبُ الكوزُ المستديرُ الرأْسِ الذي لا أُذُن له؛ وقال يصف مَنْجَنوناً:  يَصُبُّ أَكْواباً على أَكوابِ، *  تَدَفَّقَتْ من مائها الجَوابي  ابن الأَعرابي: كابَ يَكُوب إِذا شَرِبَ بالكُوبِ (1)  (1 قوله «كاب يكون إذا إلخ» وكذلك اكتاب يكتاب كما يقال: كاز واكتاز إذا شرب بالكوز اهـ. تكملة.) . والكَوَبُ: دِقَّة العُنق وعِظَمُ الرأْس. والكُوبة: الشِّطْرَنْجَةُ. والكُوبَةُ: الطَّبْل والنَّرْدُ، وفي الصحاح: الطَّبْلُ الصَّغير الـمُخَصَّرُ. قال أَبو عبيد: أَما الكُوبة، فإِن محمد بن كثير أَخبرني أَن الكُوبَةَ النَّرْدُ في كلام أَهل اليمن؛ وقال غيره، الكُوبَةُ: الطَّبْلُ. وفي الحديث: إِنَّ اللّه حَرَّم الخَمْرَ والكُوبةَ؛ قال ابن الأَثير: هي النَّرْدُ؛ وقيل: الطَّبْل؛ وقيل: البَرْبَطُ، ومنه حديث عليّ: أُمِرْنا بكَسْرِ الكُوبةِ، والكِنَّارَة،  والشِّياع.
مقاييس اللغة:
(كوب) الكاف والواو والباء كلمةٌ واحدة. وهي الكُوب: القَدَح لا عُروةَ له؛ والجمع أكواب. قال الله تعالى: ﴿وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ﴾ [الغاشية14]. ويقولون: الكُوبةُ: الطَّبلُ لِلَّعب.
القاموس المحيط:
الكُوبُ، بالضم كُوزٌ لا عُرْوَةَ له، أو لا خُرْطُومَ له، ج أكْوابٌ، وكابَ شَرِبَ به، كاكْتَابَ.
والكَوَبُ مُحَرَكَةً: دِقَةُ العُنُقِ وعِظَمُ الرأسِ. والكَوْبَةُ: الحَسْرَةُ على ما فاتَ، وبالضمِّ: النَّرْدُ، أو الشّطْرَنْجُ، والطَّبْلُ الصَّغيرُ المُخَصَّرُ، والفِهْرُ، والبَرْبَطُ. والتَّكْويبُ: دَقُّ الشَّيْءِ بالفِهْرِ. وكابَةُ: ع بِبلادِ تميمٍ، أو ماءٌ. وكُوبانُ، بالضمِّ: ة بِمَرْوَ. وكَوْبانانُ: ة بأَصْفهانَ. وكَوْبَنانُ: د م.
تاج العروس:
ك و ب
الكُوبُ بالضَّمّ : كُوزٌ لا عُرْوَةَ لَهُ قال عَديٌّ بنُ زَيْدٍ :
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أَبْوَابُهُ ... يَسْعَى عَلَيْه العَبْدُ بالكُوبِ المستديرُ الرّأْسِ الّذِي لا خُرْطُومَ لَهُ . وفي بعض الأُمّهات : لا أُذُنَ له وهو قول الفَرّاءِ ؛ ج أَكْوَابٌ وفي التَّنْزِيل العزيز : " وأَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ " وفيه : " يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وأَكْوَابٍ " وأَنشدَ يصف مَنْجَنُوناً
يَصُبُّ أَكْوَاباً على أَكْوَابِ ... تَدَفَّقَتْ من مائِها الجَوَابِي عن ابْن الأَعْرابِيّ : كاب يَكُوبُ إِذا شَرِبَ بِهِ أَي : بالكُوب كاكْتَابَ وكذلك : كازَ يَكُوزُ واكتازَ . والكَوَبَ محرَّكَةً : دِقَّةُ العُنُقِ وعِظَمُ الرَّأَسِ عنه أَيضاً . والكَوْبَةُ : الحَسْرَةُ على ما فاتَ . ظاهره أَنّهُ بالفَتْح وقَيَّدَهُ الصَّاغانيُّ بالضَّمّ مُجَوِّداً . في الحديث " إِنّ الله حَرَّمَ الخَمْرَ والكُوبَةَ . قال أَبو عُبَيْد : أَمّا الكُوبَة بالضَّمّ فإِنَّ محمَّدَ بْنَ كَثِيرٍ أَخبرني أَنّ الكُوبَةَ النَّرْدُ في كلام أَهل اليَمَن . ومثله قال ابْنُ الأَثِيرِ أَو الشِّطْرَنْجُ بكسر الشين المُعْجَمة سيأْتي بيانُه في الجِيم . وفي بعض النُّسَخ بزيادة الهاءِ في آخِرِه . في الصَّحِاح : الكُوبَةُ : الطَّبْلُ الصَّغِيرُ المخَصَّرُ . قِيلَ : الكُوَبةُ الفِهْرُ . بالكَسْر : الحَجَرُ الصَّغِيرُ قَدْرُ مِلءِ الكَفِّ . قيل : هو البَرْبَطَ ومنه حديثُ عليّ رَضِيَ الله عَنْه " أُمِرْنَا بِكَسْرِ الكُوبَةِ والكِنّارَةِ والشِّيَاعِ " والتَّكْوِيبُ : دَقُّ الشَّيْءِ بالفِهْرِ نَقَلهُ الصَّاغانيُّ . وكابَةُ : ع ببِلادِ بني تَمِيمٍ أَو ماءٌ من وراءِ نِباجِ بني عامِرٍ : وكُوبانُ بالضَّمِّ ة وفي نسخة موضعٌ بِمَرْوَ معرَّبٌ عن جُوبان . وكوبَانَانُ بالضم : ة بأَصْفهانَ . وكُوبَنَانُ بالضَّمّ : أَيضاً : د م أَي : بَلدٌ معروفٌ

##### Türkçe

كوب
**كَابَ - يَكُوبُ - كُوْب - أَكْوَاب**
**كَابَ - يَكُوبُ** + canlı veya şey: kâse biçimine sahip olur: boynun inceliği ve başın büyüklüğü
**كُوْب**: “ **كَابَ - يَكُوبُ** ”dan fiil adı: ve o da mef‘ûl mânasında: âlet adı: içmek için kullanılan ve şişelerden veya gümüşten yapılan kap; onunla taşınacak bir kulpu veya askısı olmaz: boynu ince, başı büyük olur
**أَكْوَاب**: “ **كوب** ”un çoğulu
Ve lafız, “şeylerin iç boşluğunun cisimleşmiş şekli bakımından şeylerin şekilleri” lafızları grubuna mensuptur; onlar:
**بَابَ - يَبوْبُ**، **قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ**، **قَنا - يَقْنُوْ**، **كَهَفَ - يَكْهُفُ**، **كَابَ - يَكُوبُ**، **جَيِدَ - يَجْيَدُ**
أكواب
 	﴿Üzerlerinde altından tabaklar ve **أكواب** dolaştırılır; ve onda nefislerin iştah ettiği ve gözlerin lezzet aldığı şeyler vardır; ve siz onda ebedîsiniz(71)﴾ الزخرف ﴿**بأكواب** ve ibrikler ve kaynaktan bir kadeh(18)﴾ الواقعة ﴿Üzerlerinde gümüşten kaplar ve **أكواب** dolaştırılır; şişeler olmuştu(15)﴾ الإنسان ﴿Ve konulmuş **أكواب**(14)﴾ الغاشية
مختار الصحاح
● [**كوب**] ك و ب: **الكُوبُ** (zamme ile) kulpu olmayan testi; onun çoğulu **أكْوَابٌ**dur
الراغب
كوب
- **الكوب**: kulpu olmayan kadeh; onun çoğulu **أكواب**. Dedi ki: }**بأكواب** وأباريق وكأس من معين{ [الواقعة/18]. Ve **الكوبة**: onunla oynanan davul.
ملخص اللسان:
1.    **الكُوبُ**: kulağı olmayan, başı yuvarlak testi;
2.     **كابَ يَكُوب**: **الكُوبِ** ile içtiği zaman
3.     Ve yine **اكتاب يكتاب**; denildiği gibi: **كاز** ve **اكتاز**; testi ile içtiği zaman
4.    Ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğü
لسان العرب
● - كوب: **الكُوبُ**: kulpu olmayan testi; Adiyy b. Zeyd dedi ki:
 مُتَّكِئاً تَصْفِقُ أَبوابُه، *  يَسْعَى عليه العَبْدُ بالكُوبِ
ve çoğulu **أَكْوابٌ**dur. Ve aziz tenzilde: **وأَكْوابٌ موْضوعة**. Ve onda: **ويُطافُ عليهم بِصِحافٍ من ذهَبٍ وأَكْوابٍ**. Ferrâ dedi ki: **الكُوبُ** kulağı olmayan, başı yuvarlak testidir; ve bir mecnunu vasfederek dedi ki:
 يَصُبُّ أَكْواباً على أَكوابِ، *  تَدَفَّقَتْ من مائها الجَوابي
İbnü’l-A‘râbî: **كابَ يَكُوب**; **الكُوبِ** ile içtiği zaman (1)  (1 “**كاب يكون إذا إلخ**” sözü: ve yine **اكتاب يكتاب**; denildiği gibi: **كاز** ve **اكتاز**; testi ile içtiği zaman, ilâve.) . Ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğü. Ve **الكُوبة**: satranç. Ve **الكُوبَةُ**: davul ve nerd; ve Sıhâh’ta: beli ince küçük davul. Ebû Ubeyd dedi ki: **الكُوبة**’ye gelince, Muhammed b. Kesîr bana haber verdi ki **الكُوبَة** Yemen ehlinin sözünde nerd’dir; başkası dedi ki, **الكُوبَةُ**: davul. Hadiste: Allah şarabı ve **الكُوبةَ**yi haram kıldı; İbnü’l-Esîr dedi ki: o nerd’dir; ve denildi: davul; ve denildi: barbıt; ve ondan Ali hadisi: **أُمِرْنا بكَسْرِ الكُوبةِ** ve **الكِنَّارَة** ve **الشِّياع** ile emrolunduk.
مقاييس اللغة:
(**كوب**) **الكاف** ve **الواو** ve **الباء** tek bir kelimedir. Ve o **الكُوب**tur: kulpu olmayan kadeh; ve çoğulu **أكواب**. Allah تعالى dedi ki: ﴿**وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ**﴾ [الغاشية14]. Ve derler: **الكُوبةُ**: oyun için davul.
القاموس المحيط:
**الكُوبُ** (zamme ile): kulpu olmayan testi; yahut hortumu olmayan; çoğulu **أكْوابٌ**; ve **كابَ**: onunla içti; **كاكْتَابَ** gibi.
Ve **الكَوَبُ** (harekeli): boynun inceliği ve başın büyüklüğü. Ve **الكَوْبَةُ**: geçene hasret; ve zamme ile: nerd; yahut satranç; ve beli ince küçük davul; ve **الفِهْرُ**; ve barbıt. Ve **التَّكْويبُ**: şeyi **الفِهْرِ** ile dövmek. Ve **كابَةُ**: Temîm beldelerinde bir yer; yahut su. Ve **كُوبانُ** (zamme ile): Merv’de bir yer. Ve **كَوْبانانُ**: İsfahan’da bir yer. Ve **كَوْبَنانُ**: D m.
تاج العروس:
ك و ب
**الكُوبُ** (zamme ile): kulpu olmayan testi; Adiyy b. Zeyd dedi ki:
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أَبْوَابُهُ ... يَسْعَى عَلَيْه العَبْدُ بالكُوبِ
hortumu olmayan, başı yuvarlak olan. Bazı ana kaynaklarda: kulağı yoktur; ve bu Ferrâ’nın sözüdür; çoğulu **أَكْوَابٌ**dur. Ve aziz tenzilde: " **وأَكْوَابٌ مَوْضُوعَةٌ** " ve onda: " **يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وأَكْوَابٍ** " ve bir mecnunu vasfederek inşad etti:
يَصُبُّ أَكْوَاباً على أَكْوَابِ ... تَدَفَّقَتْ من مائِها الجَوَابِي
İbnü’l-A‘râbî’den: **كاب يَكُوبُ**; onunla, yani **بالكُوب** içtiği zaman; **كاكْتَابَ** gibi. Ve yine: **كازَ يَكُوزُ** ve **واكتازَ**. Ve **الكَوَبَ** (harekeli): boynun inceliği ve başın büyüklüğü; ondan da. Ve **الكَوْبَةُ**: geçene hasret. Zâhiri, onun fetha ile olduğudur; Sâğânî onu zamme ile kayıtladı, iyi yaparak. Hadiste: "Allah şarabı ve **الكُوبَةَ**yi haram kıldı." Ebû Ubeyd dedi ki: zamme ile **الكُوبَة**’ye gelince, Muhammed b. Kesîr bana haber verdi ki **الكُوبَة** Yemen ehlinin sözünde nerd’dir. İbnü’l-Esîr de bunun benzerini söyledi; yahut satranç; **الشين** mu‘ceme kırılmasıyla; onun beyanı **الجيم**de gelecektir. Bazı nüshalarda sonunda **الهاء** ziyadesiyle. Sıhâh’ta: **الكُوبَةُ**: beli ince küçük davul. Denildi: **الكُوَبةُ** **الفِهْرُ**dür. Kesre ile: avuç dolusu kadar küçük taş. Denildi: o barbıttır; ve ondan Ali’nin hadisi, Allah ondan razı olsun: " **أُمِرْنَا بِكَسْرِ الكُوبَةِ والكِنّارَةِ والشِّيَاعِ** " ve **التَّكْوِيبُ**: şeyi **بالفِهْرِ** dövmek; onu Sâğânî nakletti. Ve **كابَةُ**: Benî Temîm beldelerinde bir yer; yahut Benî Âmir’in Nibâc’ının ötesinden bir su: ve **كُوبانُ** (zamme ile): bir yer; bir nüshada Merv’de bir mevki; **جُوبان**dan mu‘arreb. Ve **كوبَانَانُ** (zamme ile): İsfahan’da bir yer. Ve **كُوبَنَانُ** (zamme ile): yine: D m; yani: bilinen bir belde.
