# كوث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كوث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كوث

الكوث: القفش  -بالقاف والفاء والشين المعجمة-  الذي يلبس في الرجل  . قال أبو منصور: وكأن المقطوع الذي يلبس الرجل يسمى كوثا تشبيها بكوث الزرع، ويقال له القفش، وكأنه معرب، كذا في اللسان، وهو نوع من الخفاف الصغار. كوث الزرع تكويثا، قال النضر:  تكويث الزرع: أن يصير أربع ورقات وخمسا  ، وهو الكوث  وكوثى، بالضم  ، ثلاث مواضع:  ة  ، وقيل: بلدة  بالعراق  ببابل، وتسمى كوثى الطريق. وكوثى ربا: من ناحية بابل، بأرض العراق أيضا، وبها ولد سيدنا الخليل عليه السلام وطرح في النار.  ومحلة بمكة لبنى عبد الدار  بن قصى، كذا في المشترك لياقوت. وفي الروض الأنف: أن كوثى من أسماء مكة. قلت: ونسبه ابن منظور لكراع. قال السهيلي: وأما التي يخرج منها الدجال فهي كوثى ربا، ومنها كانت أم إبراهيم عليه السلام، وأبوها هو الذي احتفر نهر كوثى، قاله الطبرى. وفي اللسان: قال محمد بن سيرين: سمعت عبيدة قال: سمعت عليا رضى الله عنه يقول:  من كان سائلا عن نسبتنا فإنا نبط من كوثى  . وروى ابن الأعرابي: أنه سأل رجل عليا: أخبرني يا أمير المؤمنين عن أصلكم معاشر قريش، فقال: نحن قوم من كوثى. واختلف الناس في قوله: نحن قوم من كوثى، فقال طائفة: أراد كوثى العراق، وهي سرة السواد التي ولد بها إبراهيم عليه السلام، وقال آخرون: أراد بقوله كوثى مكة، وذلك لأن محلة عبد الدار يقال لها: كوثى، فأراد علي: أنا مكيون أميون من أم القرى وأنشد لحسان:
  لعن الله منزلا بطن كـوثـى                      ورماه بالفقـر والإمـعـار
  ليس كوثى العراق أعني ولكن                      شرة الدار دار عبـد الـدار قال أبو منصور: والقول هو الأول، لقوله صلى الله تعالى عليه وسلم  فإنا نبط من كوثى  ولو أراد كوثى مكة، لما قال نبط، وكوثى العراق هي سرة السواد من محال النبط، وإنما أراد على أن أبانا إبراهيم كان من نبط كوثى وأن نسبنا انتهى إليه ونحو ذلك، قال ابن عباس:  نحن معاشر قريش حي من النبط من أهل كوثى  والنبط من أهل العراق، وهذا من على وابن عباس رضي الله عنهم تبرؤ من الفخر بالأنساب، وردع عن الطعن في الأنساب، وتحقيق لقوله عز وجل  إن أكرمكم عند الله أتقاكم  كذا في اللسان.  والكوثة  بالفتح، وفي أخرى: والكويثة  : الخصب  عن أبي عمرو.  وكوث  الرجل  بغائطه تكويثا: أخرجه كرءوس الأرانب  ، على التشبيه.  والكاث، مخففة: بمعنى  الكاث  المشددة  ، وقد سبق معناه. والكوثى: القصير، كالكوتى، من التهذيب. وكوثى بن الرعلاء: شاعر، وقد ذكر في ك و ت. وكاث: قلعة بخوارزم.

### Türkçe

**الكوث**: ayağa giyilen **القفش** -**القاف** ve **الفاء** ve noktalı **الشين** ile- . Ebû Mansûr dedi: Sanki ayağa giyilen kesik (kısa) olan şeye, ekinin **كوث**’una benzetilerek **كوث** denilmiştir; ona **القفش** denilir; sanki o, Arapçalaştırılmıştır; **اللسان**’da böyle (geçer); o, küçük mestlerden bir türdür. Ekini **كوث الزرع** olarak **تكويثا** (yapmak). en-Nadr dedi: Ekinin **تكويث الزرع**’ı: dört yaprak ve beş (yaprak) hâline gelmesidir; o, **الكوث** ve **كوثى**’dır; (kâfın) dammesiyle; üç yer: ة; ve denildi ki: bilakis Irak’ta Bâbil’de bir beldedir; ve **كوثى الطريق** diye adlandırılır. Ve **كوثى ربا**: Bâbil tarafındandır, Irak toprağında da; ve orada efendimiz el-Halîl عليه السلام doğdu ve ateşe atıldı. Ve Mekke’de, Kusayy b. Abdüddâr’ın oğulları için bir mahalle; Yâkût’un **المشترك**’unda böyle (geçer). **الروض الأنف**’te: **كوثى**’nın Mekke’nin adlarından olduğu (geçer). Dedim: İbn Manzûr onu Kurâ‘a nisbet etti. es-Süheylî dedi: Deccâl’in çıktığı ise **كوثى ربا**’dır; İbrâhîm عليه السلام’ın annesi de ondandı; babası ise **كوثى** nehrini kazan kimsedir; et-Taberî bunu söyledi. **اللسان**’da: Muhammed b. Sîrîn dedi: Ubeyde’yi işittim dedi: Ali رضى الله عنه’yu şöyle derken işittim: “Nesebimiz hakkında soran kimse olursa, biz **كوثى**’dan Nabat’ız.” İbnü’l-A‘râbî rivayet etti: Bir adam Ali’ye sordu: “Bana, ey müminlerin emîri, siz Kureyş topluluğu olarak aslınız hakkında haber ver.” Dedi ki: “Biz **كوثى**’dan bir kavimiz.” İnsanlar onun “Biz **كوثى**’dan bir kavimiz” sözü hakkında ihtilaf ettiler; bir taife dedi: Irak’ın **كوثى**’sını kastetti; o, İbrâhîm عليه السلام’ın doğduğu sevâdın göbeğidir. Başkaları dedi: Sözüyle Mekke’nin **كوثى**’sını kastetti; çünkü Abdüddâr mahallesine **كوثى** denilir; Ali’nin muradı: “Ben, Ümmü’l-Kurâ’dan Mekkeliler, ümmîleriz” idi. Hassân’dan şu beyti okudu:

  “Allah, **كوثى** karnındaki bir menzile lanet etsin,
  onu fakirlik ve yoksunlukla vurdu.

  Irak’ın **كوثى**’sını kastediyorum değil; fakat
  Abdüddâr’ın evi olan evin şerresi (en kötüsü) (kastedilir).”

Ebû Mansûr dedi: Söz birincisidir; onun صلى الله تعالى عليه وسلم “Biz **كوثى**’dan Nabat’ız” sözü sebebiyle. Eğer Mekke’nin **كوثى**’sını kastetseydi, “Nabat” demezdi. Irak’ın **كوثى**’sı, Nabat’ın mahallelerinden sevâdın göbeğidir. Ali ancak şunu kastetti: Babamız İbrâhîm, **كوثى** Nabat’ındandı ve nesebimiz ona ulaştı ve bunun benzeri. İbn Abbâs dedi: “Biz, Kureyş topluluğu, **كوثى** ehlinden Nabat’tan bir hayyız.” Nabat, Irak ehlindendir. Bu, Ali ve İbn Abbâs رضي الله عنهم’dan, neseblerle övünmekten beri oluş ve neseblere dil uzatmaktan men ediş ve Aziz ve Celîl olanın “Şüphesiz Allah katında en keremliniz, en takvâlı olanınızdır” sözünü tahkik ediştir; **اللسان**’da böyle (geçer). **الكوثة** fetha ile; bir diğerinde: **الكويثة**: bolluk; Ebû Amr’dan. Adamın **كوث**’u, dışkısıyla **تكويثا**: onu, tavşan başları gibi çıkardı; benzetme üzere. **الكاث**, hafifletilmiş: şeddeli **الكاث** mânâsındadır; mânâsı daha önce geçti. **الكوثى**: kısa (boylu); **الكوتى** gibi; **التهذيب**’den. **كوثى بن الرعلاء**: şairdir; **ك و ت**’te zikredildi. **كاث**: Hârizm’de bir kaledir.
