# كود — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كود

كادَ: وُضِعَتْ لمقاربة الشيء، فُعِلَ أَو لم يُفْعَلْ، فمجرْدَةً تنبيء عن نفي الفعل، ومقرونةً بالجحْد تنبئُ عن وقوع الفعل. قال بعضهم في قوله تعالى: أَكاد أُخفيها؛ أُريد أُخفيها. قال: فكما جاز أَن توضع أُريد موضع أَكاد في قوله تعالى: جداراً يريد أَن يَنْقَضَّ، فكذلك أَكاد؛ وأَنشد الأَخفش:
كادَتْ وكِدْتُ وتِلْكَ خيرُ إِرادَةٍ،
لو عادَ مِنْ لَهْوِ الصَّبابَةِ ما مَضَى
وسنذكرها في كيد بعد هذه. قال ابن سيده في ترجمة كود: كادَ كَوْداً ومَكاداً ومَكادَةً: هَمَّ وقارَبَ ولم يَفْعَل، وهو بالياء أَيضاً وسنذكره.ولا كَوْداً ولا همّاً أَي لا يَثْقُلَنَّ عليك، وهو بالياء أَيضاً. الليث: الكَوْد مصدر كاد يكودُ كَوْداً ومَكاداً ومَكادَة. تقول لمن يطلب إِليك شيئاً ولا تريد أَن تعطيه، تقول: لا ولا مَكادَةً ولا مَهَمَّةً ولا كَوْداً ولا هَمّاً ولا مَكاداً ولا مَهَمّاً. ويقال: ولا مَهَمَّة لي ولا مَكادة أَي لا أَهُمُّ ولا أَكادُ، ولغة بني عديّ: كُدْتُ أَفْعَل كذا، بضم الكاف، وحكاه سيبويه عن بعض العرب. أَبو حاتم: يقال: لا ولا كيداً لك ولا همّاً، وبعض العرب يقول: لا أَفعل ذلك ولا كَوْداً، بالواو. قال وقال ابن العوَّام: كادَ زيدٌ أَن يموتَ؛ وأَن لا تَدْخل مع كاد ولا مع ما تصرَّف منها. قال الله تعالى: وكادُوا يَقْتُلُونَني؛ وكذلك جميع ما في القرآن. قال: وقد يُدْخلون عليها أَنْ تشبيهاً بعَسَى؛ قال رؤبة: قد كادَ من طُولِ البِلَى أَنْ يَمْصَحا
وقولهم: عرف فلان ما يُكادُ منه أَي ما يرادُ منه. وحكى أَبو الخطاب: أَنَّ ناساً من العرب يقولون كِيدَ زيد يَفْعل كذا وما زِيلَ يفعل كذا؛ يريدون كاد وزال فنقلوا الكسر إِلى الكاف كما نقلوا في فَعِلْت. ابن بُزُرج: يقال كم كاد يكاد: هما يَتَكايدان، وأَصحاب النحو يقولون: يَتَكاوَدَان وهو خطأٌ. والكَوْد: كلُّ
(* قوله «والكود كل إلخ» في القاموس والكودة ما
جمعت من تراب ونحوه.) ما جَمَعْتَه وجعلته كُثَباً من طعام وترابٍ ونحوه، والجمع أَكوادٌ. وكوَّدَ الترابَ: جَمَعَه وجعله كُثْبَةً، يمانيةٌ. وكُوَادٌ وكوَيْدٌ: اسمان.

### Türkçe

**كادَ**: Bir şeyin yaklaşmasına konuldu; yapılmış olsun yahut yapılmamış olsun. O hâlde, mücerret olarak fiilin nefyine delâlet eder; **الجحْد** ile birlikte olduğunda fiilin vukuuna delâlet eder. Bazıları, Yüce Allah’ın sözü olan: **أَكاد أُخفيها** hakkında dedi ki: “**أُريد أُخفيها**” (yani: onu gizlemeyi istiyorum) murad edildi. Dedi ki: Yüce Allah’ın sözü olan: **جداراً يريد أَن يَنْقَضَّ**’da **أُريد**’in **أَكاد**’ın yerine konulması caiz olduğu gibi, **أَكاد** da (böyledir). Ve **الأَخفش** şu beyti okudu:

**كادَتْ** ve **كِدْتُ**; ve şu, daha hayırlı bir iradedir,
Eğer **الصَّبابَة**’nin eğlencesinden geçen geri dönseydi.

Bunu bundan sonra **كيد**’de zikredeceğiz. İbn Sîde, **كود** tercümesinde dedi ki: **كادَ** **كَوْداً** ve **مَكاداً** ve **مَكادَةً**: niyetlendi ve yaklaştı ve yapmadı; ve bu, **الياء** ile de (vardır); onu da zikredeceğiz. Ve “ne **كَوْداً** ne de **همّاً**” yani: sana ağır gelmesin; ve bu, **الياء** ile de (vardır).

**الليث**: **الكَوْد**; **كاد**’ın **يكودُ** (şeklindeki fiilinin) **كَوْداً** ve **مَكاداً** ve **مَكادَة** olarak masdarıdır. Sana bir şey talep eden ve senin de vermek istemediğin kimseye dersin ki: “Hayır; ne **مَكادَةً** ne **مَهَمَّةً** ne **كَوْداً** ne **هَمّاً** ne **مَكاداً** ne **مَهَمّاً**.” Ve denilir: “Ne benim için **مَهَمَّة** var ne **مَكادة**”; yani: ne önemserim ne de **أَكادُ**. Benî Adî’nin dili: “**كُدْتُ** şunu yapacaktım”; **الكاف**’ın dammesiyle; Sîbeveyh bunu bazı Araplardan nakletti.

**أَبو حاتم**: Denilir: “Hayır; ne senin için **كيداً** ne de **همّاً**.” Bazı Araplar der ki: “Bunu yapmam; ne de **كَوْداً**”; **الواو** ile. Dedi; ve İbnü’l-Avvâm dedi ki: “**كادَ** Zeyd ölecekti”; ve **أَن** ne **كاد** ile ne de ondan tasarruf eden (çekimlenen) şeylerle birlikte girmez. Yüce Allah dedi ki: **وكادُوا يَقْتُلُونَني**; Kur’an’daki bunun tamamı da böyledir. Dedi ki: Bazen ona **أَنْ** sokarlar; **عَسَى**’ya benzetme olarak. Rü’be dedi ki:

Uzun eskimekten dolayı neredeyse **أَنْ يَمْصَحا**

Ve onların sözü: “Falan, ondan **ما يُكادُ منه**’yi bildi”; yani: ondan ne istendiğini. Ebü’l-Hattâb nakletti: Araplardan bir topluluğun “**كِيدَ** Zeyd şunu yapar” ve “**ما زِيلَ** yapar” dediklerini; **كاد** ve **زال**’ı kastederler; böylece kesrayı **الكاف**’a naklettiler; **فَعِلْت**’te naklettikleri gibi.

İbn Büzürc: Denilir: “**كم كاد يكاد**”: ikisi **يَتَكايدان** (birbirine yaklaşırlar). Nahiv ehli der ki: “**يَتَكاوَدَان**”; ve o hatadır.

**الكَوْد**: Her neyi topladıysan ve onu yiyecekten, topraktan ve benzerinden yığınlar hâline getirdiysen; çoğulu **أَكوادٌ**’dur. Ve “**كوَّدَ** toprağı”: onu topladı ve onu bir yığın yaptı; Yemenî (bir kullanımdır). Ve **كُوَادٌ** ve **كوَيْدٌ**: iki isimdir.
