# كوذ (ك-و-ذ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%B0

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - و - ذ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والذال و"وايء" معهما
ك ذ ا، ك و ذ، ذ ك و مستعملات كذا: كذا وكذا: الكاف فيهما للتشبيه. وذا إشارة، وتفسيره في باب الذال.
كوذ: الكاذَتان من فخذي الحمار في أعلاهما، وهما في موضع الكي من جاعرتي الحمار: لحمتان هناك مُكْتَنزتانِ بين الفخذين والورك.
وشملة مُكَوَّذة، إذا بلغت الكاذة.
ذكو: الذَّكيُّ من قولك: قلب ذكيٌّ، وصبي ذكيٌّ، إذا كان سريع الفطنة. ذَكِي يَذْكَى ذَكاء، وذكا يذكو ذكاءً. وأذكيتُ الحرب: أوقدتها. قال:
إنا إذا مُذْكي الحروب أرجا
والذَّكاةُ في السن أن يأتي على قروحه سنة، وذلك تمام استتمام القوة. ذكّى يذكِّي تَذْكية، وهو المُذَكِّى، وأجود المُذَكِّي إذا استوت قوارحه. ومنه: "جري المُذَكِّياتِ غلاب"، قال:
يزيد عن الذَّكاء وكل كهلٍ		إذا ذَكَّى سينقص أو يزيد
وقال:
يفضله إذا اجتهدوا عليه		تمام السن منه والذَّكاءُ
والتَّذكية في الصيد والذبح إذا ذكرت اسم الله وذبحته، ومنه قوله تعالى: "إلا ما ذكيتم".
وذُكاء: الشمس بعينها، قال:
فتعاهدا ثقلاً رثيداً بعدمـا		ألقت ذُكاءُ يمينها في كافر

##### Türkçe

**الكاف** ve **الذال** ve onlarla birlikte **"وايء"**:

**ك ذ ا**، **ك و ذ**، **ذ ك و** kullanımdadır. **كذا**: **كذا وكذا**: ikisinde de **الكاف** benzetme içindir. **ذا** bir işarettir; onun açıklaması **الذال** bâbındadır.

**كوذ**: eşeğin iki uyluğunun üst tarafındaki **الكاذَتان**; bunlar, eşeğin iki **جاعرتي**sinin dağlanma yerindedir: orada, iki uyluk ile kalça arasında toplanmış iki ettir.

**وشملة مُكَوَّذة**: **الكاذة**ye ulaştığı zaman.

**ذكو**: **الذَّكيُّ**, senin “**قلب ذكيٌّ** ve **صبي ذكيٌّ**” sözündendir; hızlı kavrayışlı olduğu zaman. **ذَكِي يَذْكَى ذَكاء**; ve **ذكا يذكو ذكاءً**. “**وأذكيتُ الحرب**”: onu tutuşturdum. Dedi ki:
إنا إذا مُذْكي الحروب أرجا

**والذَّكاةُ** yaşta, yaralarının üzerinden bir yıl geçmesidir; bu, kuvvetin tamamlanmasının tamamıdır. **ذكّى يذكِّي تَذْكية**; o, **المُذَكِّى**dir. **المُذَكِّى**nin en iyisi, **قوارحه**si eşit olduğu zaman. Ondandır: **"جري المُذَكِّياتِ غلاب"**; dedi ki:
يزيد عن الذَّكاء وكل كهلٍ		إذا ذَكَّى سينقص أو يزيد

Ve dedi ki:
يفضله إذا اجتهدوا عليه		تمام السن منه والذَّكاءُ

**والتَّذكية** avda ve boğazlamada, Allah’ın adını andığın ve onu boğazladığın zamandır; ondandır, Yüce Allah’ın sözü: **"إلا ما ذكيتم"**.

**وذُكاء**: güneşin bizzat kendisi. Dedi ki:
فتعاهدا ثقلاً رثيداً بعدمـا		ألقت ذُكاءُ يمينها في كافر

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكاذَتانِ: ما نتأَ من اللحم في أعالي الفخذ.

##### Türkçe

**الكاذَتانِ**: uyluğun üst kısımlarında etten kabaran şey.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ذ ( و ا يء )
كذا ، كوذ ، ذكا : ( مستعملة ) .
كذا : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) قال : أكْذَى الشيء إذا احْمَرَّ ، وأكْذَى الرَّجُلُ إذا احمرّ لَوْنُه من خجلٍ أو فزعٍ ، ورأَيْتُه كاذِياً كذْياً أي أَحْمَرَ ، قال : والكَاذِي والْجِرْيالُ : البَقَّمُ .
وقال غيرُه : الكَاذِيّ : ضرب من الأدهان معروف .
كوذ : قال الليث : الكَاذَتَان منْ فَخِذَي الحِمَارِ في أَعْلاَهُما ، وهُما في مَوْضع الكَيِّ ، من جاعِرَتي الحمَارِ : لَحْمَتَانِ هناك مُكْتنِزَتانِ بين الفَخِذَيْنِ والوَرِكِ .
وقال الأصمعيُّ : الكاذَتَانِ : لَحْمَتا الفَخِذَيْنِ من بَاطِنهما ، الواحدةُ : كاذَةٌ .
وقال أبو الهيثم : الرَّبْلَةُ : لحمُ باطنِ الفَخِذِ ، والكَاذةُ : لحمُ ظاهرِ الفَخِذِ ، والحَاذُ : لحم باطنِ الفَخِذِ . وأنشد :
فاسْتَكْمَشَتْ وانتهزْتُ الحَاذَتَيْنِ معَا
وقال : هما أسْفَلَ الجاعِرَتَيْنِ .
وروى ابن الأعرابي في الكاذَتَيْنِ نَحْواً مِمَّا قال أبو الهَيْثَمِ ، ويقال للإزَارِ الذي لا يَبْلُغ إلاَّ الكَاذَةَ : مُكَوِّذٌ ، وقد كَوَّذَ تكويذاً .
وقال الليث : كَذا وكَذا ، الكافُ فيهما : كَافُ التشبيه ، وذَا : إشارةٌ ، وتفسيرُه في باب الذال .
ذكا : قال الليث : الذكِيُّ من قولك : قَلْبٌ ذَكِيٌّ ، وصَبِيٌّ ذَكِيٌّ إذا كان سَرِيعَ الفِطْنَةِ ، والفِعْلُ : ذَكِيَ يَذْكَى ذَكَاءً ، ويقال : ذكَا يَذْكُو ذكاءً ، وأَذْكَيْتُ الحربَ إذا أَوْقَدْتَهَا ، وقال الراجز :
إنّا إذا مُذكي الحُرُوب أَرَّجَا
وقال الله جل وعز : ( وَمَآ أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ ) ( المائدة : 3 ) قال أبو إسحاق : معناهُ إلاَّ ما أَدْرَكْتُمْ ذكاتَه من هذه التي وصَفْنَا .
قال : وكلُّ ذَبْحٍ : ذَكاةٌ ، ومعنى التَّذْكِية : أَنْ يُدْرِكَهَا وفيها بَقِيَّةٌ تَشْخُبُ معها الأوْدَاجُ ، وتَضْطَرِبُ اضْطِرَابَ المَذْبُوحِ الذي أَدْرَكت ذَكَاتَه .
قال . وأَهْلُ العلْم يقولونَ : إنْ أَخْرَجَ السَّبُعُ الحِشْوَةَ أو قَطَعَ الجَوْفَ قَطْعاً تَخْرُج معه الحشوةُ فلا ذَكاةَ لذلك ، وتأْوِيلُه أنْ يَصيرَ في حالةِ ما لا يُؤَثِّرُ في حياته الذَّبْحُ ، قال : وأَصْلُ الذكاةِ في اللغة كلها : تَمَامُ الشّيءِ ، فمن ذلك : الذَّكَاةُ في السِّنِّ والفَهْمِ ، وهو تَمَامُ السِّنِّ .
قال : وقال الخليل : الذَّكَاةُ في السِّنِّ أن يأتِيَ على قُرُوحِه سَنَةٌ ، وذلك تَمَامُ استِتْمَامِ القُوَّة قال زهير :
يُفَضِّلُه إذا اجْتَهَدُوا عَلَيْهِ
تَمَامُ السِّنِّ منه والذَّكاءُ
ومن أمثالهم : جَرْيُ المُذَكِّيَاتِ غِلاَبٌ .
أي جَرْيُ المَسَانِّ القُرَّحِ من الخَيْلِ أَنْ تُغَالِبَ الجَرْيَ غِلاَباً ، وتَأْوِيلُ تَمَامِ السِّنِّ : النِّهَايةُ في الشبابِ ، فإذا نَقَصَ عن ذلك أو زَادَ فلا يقال له : الذكاءُ ، والذّكاءُ في الفَهْمِ : أَنْ يكونَ فَهْماً تَامّاً سَرِيعَ القَبُولِ ، وذَكَّيْتُ النَّارَ ، وتَأوِيلُه أَتْمَمْتُ إشْعَالها ، وكذلك قوله تعالى : ( إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ ) ( المائدة : 3 ) ذَبْحُه على التَّمَامِ .
وقال ابن السكيت : ذُكَاءُ : اسْمٌ للشمسِ معرفة لا تنصرف وهي مُشْتَقّةٌ من ذَكَتِ النَّارُ تَذْكُو .
ويقال للصُّبْحِ : ابنُ ذكاءَ لأنَّه من ضَوْئِهَا ، وأنشد :
فَوَرَدَتْ قَبْلَ انْبِلاَجِ الفَجْرِ
وابْنُ ذُكاءٍ كَامِنٌ في كَفْر
وقال ثَعْلَبَةُ بنُ صُعَيْرٍ :
فَتَذَكّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بَعْدَمَا
أَلْقَتْ ذُكَاءُ يَمِينَها في كَافِرِ
ويقال : ذَكُوَ قَلْبُهُ يَذْكُو إذا حَيَّ بعد بَلاَدَةٍ ، فهو ذَكِيٌّ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الذَّكْوَانُ : شجرٌ ، الواحدةُ ذَكْوَانَةٌ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : ذَكّيْتُ النّارَ تذكِيَةً إذا رَفَعْتَها ؛ واسمُ ذلك الشيءِ الذي تُلْقِيهِ عليها من حَطَبٍ أو بَعْرٍ : الذُّكْيَةُ .

##### Türkçe

ك ذ ( **و ا يء** )
**كذا** ، **كوذ** ، **ذكا** : (kullanılan).

**كذا** : (Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **أكْذَى** şey, kızardığı zaman; ve **أكْذَى** adam, rengi utançtan veya korkudan kızardığı zaman. Ve onu **كاذِياً** **كذْياً** gördüm; yani kızıl. Dedi: ve **الكَاذِي** ile **الْجِرْيالُ**: **البَقَّمُ**’dur.
Başkası dedi: **الكَاذِيّ**: bilinen bir yağlar türü.

**كوذ** : Leys dedi: **الكَاذَتَان** eşeğin iki uyluğundan, onların üst tarafındandır; ve ikisi dağlama yerindedir; eşeğin **جاعِرَتي**’sinden: orada uylukların ve kalçanın arasında toplanmış iki et parçasıdır.
Asma‘î dedi: **الكاذَتَانِ**: uylukların iç tarafından olan iki et parçasıdır; bir tanesi: **كاذَةٌ**.
Ebû’l-Heysem dedi: **الرَّبْلَةُ**: uyluğun iç tarafının etidir; **الكَاذةُ**: uyluğun dış tarafının etidir; **الحَاذُ**: uyluğun iç tarafının etidir. Ve inşâd etti:
فاسْتَكْمَشَتْ وانتهزْتُ الحَاذَتَيْنِ معَا
Ve dedi: ikisi **الجاعِرَتَيْنِ**’in alt tarafıdır.
İbnü’l-A‘râbî, **الكاذَتَيْنِ** hakkında Ebû’l-Heysem’in dediğine benzer bir şey rivayet etti. Ve yalnızca **الكَاذَةَ**’ye ulaşan izâra: **مُكَوِّذٌ** denir; ve **كَوَّذَ** **تكويذاً**.
Leys dedi: **كَذا** ve **كَذا**; ikisindeki **الكافُ**: benzetme **كَافُ**’ıdır; ve **ذَا**: bir işarettir; onun açıklaması **الذال** bâbındadır.

**ذكا** : Leys dedi: **الذكِيُّ** senin sözünden: **قَلْبٌ ذَكِيٌّ** ve **صَبِيٌّ ذَكِيٌّ**; eğer çabuk kavrayışlı ise. Fiil: **ذَكِيَ يَذْكَى ذَكَاءً**; ve denir: **ذكَا يَذْكُو ذكاءً**. Ve **أَذْكَيْتُ** savaşı, onu tutuşturduğum zaman. Râciz dedi:
إنّا إذا مُذكي الحُرُوب أَرَّجَا
Ve Allah, azîz ve celîl, dedi: **( وَمَآ أَكَلَ السَّبُعُ إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ )** (el-Mâide: 3). Ebû İshâk dedi: mânâsı, bizim vasfettiğimiz bu(lar)dan, onun **ذكاتَه**’ını yetiştirdiğiniz şey müstesnâdır.
Dedi: ve her boğazlama: **ذَكاةٌ**’dır. Ve **التَّذْكِية**’nin mânâsı: ona yetişmektir; onda bir kalıntı varken, onunla birlikte şah damarları fışkırır ve **المَذْبُوحِ**’un çırpınması gibi çırpınır; sen onun **ذَكَاتَه**’ına yetişmiş olursun.
Dedi. Ve ilim ehli derler ki: eğer yırtıcı hayvan iç organları çıkarmışsa veya karın boşluğunu, onunla birlikte iç organların çıktığı bir kesişle kesmişse, o şey için **ذَكاةَ** yoktur. Onun te’vîli: boğazlamanın, hayatında etkili olmadığı bir hâle dönmesidir. Dedi: ve lugatte **الذكاةِ**’nin aslı, hepsinde: şeyin tamamlanmasıdır. Bundan: yaşta ve anlayışta **الذَّكَاةُ**; o, yaşın tamamlanmasıdır.
Dedi: ve Halîl dedi: yaşta **الذَّكَاةُ**, onun **قُرُوحِه**’u üzerine bir yılın gelmesidir; bu, kuvvetin tamamlanmasının tamamıdır. Züheyr dedi:
يُفَضِّلُه إذا اجْتَهَدُوا عَلَيْهِ
تَمَامُ السِّنِّ منه والذَّكاءُ
Onların darb-ı mesellerindendir: **جَرْيُ المُذَكِّيَاتِ غِلاَبٌ**.
Yani, atlardan yaşlı, **القُرَّحِ** olanların koşusu: koşuyu galebe ile galebe etmektir. Ve yaşın tamamlanmasının te’vîli: gençlikte nihayettir; bundan eksilirse veya artarsa ona: **الذكاءُ** denmez. Ve anlayışta **الذّكاءُ**: tam bir anlayış, çabuk kabul edici olmaktır. Ve **ذَكَّيْتُ النَّارَ**; onun te’vîli: onun tutuşturmasını tamamladım. Ve aynı şekilde O’nun, yüce, sözü: **( إِلاَّ مَا ذَكَّيْتُمْ )** (el-Mâide: 3): onu tam olarak boğazlamaktır.
İbnü’s-Sikkît dedi: **ذُكَاءُ**: güneşin ismidir; marife, tenvin almaz; ve **ذَكَتِ النَّارُ تَذْكُو**’dan türemiştir.
Ve sabaha: **ابنُ ذكاءَ** denir; çünkü o, onun ışığındandır. Ve inşâd etti:
فَوَرَدَتْ قَبْلَ انْبِلاَجِ الفَجْرِ
وابْنُ ذُكاءٍ كَامِنٌ في كَفْر
Sa‘îr oğlu Sa‘lebe dedi:
فَتَذَكّرَا ثَقَلاً رَثِيداً بَعْدَمَا
أَلْقَتْ ذُكَاءُ يَمِينَها في كَافِرِ
Ve denir: **ذَكُوَ قَلْبُهُ يَذْكُو**; eğer bir donukluktan sonra dirildiyse; o hâlde o: **ذَكِيٌّ**’dir.
(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الذَّكْوَانُ**: bir ağaçtır; bir tanesi **ذَكْوَانَةٌ**.
(Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den): **ذَكّيْتُ النّارَ تذكِيَةً**; onu yükselttiğin zaman. Ve onun üzerine odun veya tezekten attığın o şeyin adı: **الذُّكْيَةُ**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكاذة: ما حول الحياء من ظاهر الفخذين، وقيل: هو لحم مؤخر الفخذين، وقيل: هو من الفخذين موضع الكي من جاعرة الحمار يكون ذلك من الإِنسان وغيره، والجمع كَاذَاتٌ وكاذٌ.
وشَمْلة مُكَوَّذة: تبلغ الكاذة إِذا اشتمل بها. قال أَعرابي: أَتمنى حُلة رَبُوضاً وصيصة سَلُوكاً وشمْلَةً مُكَوَّذة؛ يعني شملة تبلغ الكاذَتين إِذا اتَّزَرَ. ويقال للإِزار الذي لا يبلغ إِلاَّ الكاذة: مُكَوّذ؛ وقد كَوَّذ تكويذاً.
والكاذي: شجر طيب الريح يطيب الدهن ونباته ببلادعُمَان، وهو نخلة (*
قوله «وهو نخلة» أي الكاذي مثل النخلة في كل شيء من صفتها إلا أن الكاذي أقصر منها كما في ابن البيطار.) في كل شيء من حليتها؛ كل ذلك عن أَبي حنيفة، وأَلفه واو. وفي الحديث: أَنه ادّهن بالكاذي؛ قيل: هو شجر طيب الريح يطيب به الدهن.
التهذيب: الكاذتان من فخذي الحمار في أَعلاهما وهما موضع الكيِّ من جاعِرَتي الحمار لحمتان هناك مكتنزتان بين الفخذ والورك. الأَصمعي: الكاذتان لحمتا الفخذ من باطنهما، والواحدة كاذة. وقال أَبو الهيثم: الرَّبَلَة لحم باطن الفخذ، والكاذة لحم ظاهر الفخذ؛ والكاذ لحم باطن الفخذ؛ وأَنشد:فاسْتَكْمَشَتْ وانْتَهَزْنَ الكاذتين معا
قال: هما أَسفل من الجاعرتين؛ قال: وهذا القول هو الصواب. الجوهري: الكاذتان ما نتأَ من اللحم في أَعالي الفخذ؛ قال الكميت يصف ثوراً وكلاباً:فَلما دنت للكاذتين، وأَحْرَجَتْ
به حَلْبَساً عند اللقاء حُلابِسا
أَحرجت، بالحاء، من الحَرَج؛ يقول: لما دنت الكلاب من الثور أَلجأَته إِلى الرجوع للطعن، والضمير في دنت يعود على الكلاب، والهاء في قوله أَحرجت به ضمير الثور؛ أَحرجت من الحرج أَي أَحرجته الكلاب إِلى أَن رجع فطعن فيها. والحلابس: الشجاع، وكذلك الحلبس.

##### Türkçe

**الكاذة**: uylukların dış yüzünden hayânın (avret yerinin) çevresinde olan şey; ve denildi ki: o, uylukların arka tarafının etidir; ve denildi ki: o, uyluklardan, eşeğin **جاعرة**’sinden (yan tarafındaki şişkinlikten) olan dağlamanın yeri olan mevzidir; bu, insandan ve başkasından olur. Çoğulu **كَاذَاتٌ** ve **كاذٌ**’dur.

**وشَمْلة مُكَوَّذة**: onunla büründüğü zaman **الكاذة**’ye ulaşır. Bir bedevî dedi ki: Dilerim bir **حُلة** **رَبُوضاً** ve bir **صيصة** **سَلُوكاً** ve bir **شمْلَةً مُكَوَّذة**; yani, peştamal edindiği zaman iki **الكاذة**’ye ulaşan bir şemle. Ve yalnızca **الكاذة**’ye ulaşan izâra: **مُكَوّذ** denilir; ve **كَوَّذ** “**تكويذاً**” yaptı.

**والكاذي**: kokusu hoş bir ağaçtır; yağı hoş eder; bitkisi Umân beldelerindedir; ve o, bir hurma ağacıdır
(*
“ve o, bir hurma ağacıdır” sözü: yani **الكاذي**, sıfatının her şeyinde hurma ağacı gibidir; ancak **الكاذي** ondan daha kısadır; İbnü’l-Baytâr’da olduğu gibi.) süsünün her şeyinde; bütün bunlar Ebû Hanîfe’dendir; ve onun aslı **واو**’dur. Hadiste: onun **الكاذي** ile yağlandığı (rivayet edilmiştir); denildi ki: o, kokusu hoş bir ağaçtır; onunla yağ hoş edilir.

**التهذيب**: iki **الكاذة**, eşeğin iki uyluğundandır; onların üst tarafındadır; ve onlar, eşeğin iki **جاعِرَة**’sinden olan dağlamanın yeridir: orada, uyluk ile kalça arasında toplanmış iki et parçasıdır. **الأَصمعي**: iki **الكاذة**, uyluğun iç tarafından olan iki et parçasıdır; bir tanesi **كاذة**’dir. Ebû’l-Heysem dedi ki: **الرَّبَلَة** uyluğun iç tarafının etidir; **الكاذة** uyluğun dış tarafının etidir; ve **الكاذ** uyluğun iç tarafının etidir; ve şu beyti okudu:
فاسْتَكْمَشَتْ وانْتَهَزْنَ الكاذتين معا
Dedi ki: onlar, iki **الجاعرتين**’den daha aşağıdadır; dedi ki: ve bu söz, doğru olanın ta kendisidir. **الجوهري**: iki **الكاذة**, uyluğun üst taraflarında etten kabaran şeydir; **الكميت** bir boğayı ve köpekleri vasfederek dedi ki:
فَلما دنت للكاذتين، وأَحْرَجَتْ
به حَلْبَساً عند اللقاء حُلابِسا
**أَحرجت** (ح ile), **الحَرَج**’dendir; der ki: köpekler boğaya yaklaştığı zaman, onu mızraklamaya dönmeye mecbur etti; ve **دنت**’teki zamir köpeklere döner; ve “**أَحرجت به**” sözündeki **الهاء**, boğanın zamiridir; **أَحرجت** “**الحرج**”dendir, yani köpekler onu, dönüp onlara saplayıncaya kadar sıkıştırdı. Ve **الحلابس**: yiğit (şecî‘)tir; ve **الحلبس** de böyledir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكاذة: ما حول الحياء من ظاهر الفخذين، أو لحم مؤخرهما وقيل: هو من الفخذين موضع الكي من جاعرة الحمار، يكون ذلك من الإنسان وغيره، والجمع كاذات وكاذ. وفي التهذيب: الكاذتان من فخذي الحمار في أعلاهما، وهما موضع الكي من جاعرتي الحمار لحمتان هناك مكتنزتان بين الفخد والورك. وقال الأصمعي: الكاذتان: لحمتا الفخذ من باطنهما والواحدة، كاذة، وقال أبو الهيثم: الربلة: لحم باطن الفخذ والكاذة: لحم ظاهر الفخد، وأنشد:

  فاستكمشت وانتهزن الكاذتين معا قال: هما أسفل من الجاعرتين، قال: وهذا القول هو الصواب، وفي الصحاح: الكاذتان: ما نتأ من اللحم في أعالي الفخذ، قال الكميت يصف ثورا وكلابا:
  فلما دنت للكاذتين وأحرجت                      به حلبسا عند اللقاء حلابسا كاذة، بلا لام: ة ببغداد، منها أبو الحسين إسحاق بن أحمد بن محمد بن إبراهيم الكاذي، ثقة، شيخ أبي الحسين بن زرقويه وأبي الحسن بن بشران، روى عن محمد بن يوسف بن الطباع، وأبي العباس الكديمي والكاذان والكوذان: الضخم السمين من الرجال، نقله الصاغاني، ومنه أخذ الفرس الكودن، بالدال المهملة، للبليد الطبع. والتكويذ: بلوغ الإزار الكاذة إذا اشتمل به. وهو أي الإزار مكوذ كمعظم أي المكوز اسم ذلك الإزار، كما ضبطه الصاغاني. وشملة مكوذة: تبلغ الكاذتين إذا ائتزر، قال أعرابي: أتمنى حلة ربوضا، وصيصة سلوكا، وشملة مكوذة.
 التكويذ: طعن الناكح في جوانب الركب، محركة، أي الفرج ولا يدخله، نقله الصاغاني. التكويذ الضرب بالعصا في الدبر، بين الفخذ والورك، وفي التكملة: في الاست. في الحديث  أنه ادهن بالكاذي  الكاذي قال ابن الأثير: قيل: هو شجر طيب الريح له ورد يطيب به الدهن، قال أبو حنيفة، ونباته ببلاد عمان، وهو نخلة في كل شيء من حليتها، وألفه واو.

##### Türkçe

**الكاذة**: hayânın çevresinde, uylukların dış kısmından olan şey; yahut ikisinin arka tarafının eti. Ve denildi: o, uyluklardan, eşeğin **جاعرة**sinden dağlama yeri olan bir yerdir; bu, insandan ve başkasından olur. Çoğulu **كاذات** ve **كاذ**dır. Ve **التهذيب**’de: **الكاذتان** eşeğin uyluklarından, ikisinin üst tarafındadır; ve onlar, eşeğin iki **جاعرة**sinden dağlama yeridir; orada iki et parçasıdır, uyluk ile kalça arasında toplanmış (dolgun) iki et parçası. Ve **الأصمعي** dedi: **الكاذتان**: uyluğun iç tarafından iki et parçası; tekili **كاذة**. Ve **أبو الهيثم** dedi: **الربلة**: uyluğun iç tarafının eti; **الكاذة**: uyluğun dış tarafının eti. Ve şu beyti okudu:

فاستكمشت وانتهزن **الكاذتين** معا

Dedi: ikisi, iki **الجاعرتين**’den daha aşağıdadır. Dedi: bu söz, doğru olanın ta kendisidir. Ve **الصحاح**’ta: **الكاذتان**: uyluğun üst taraflarında etten kabaran şey. **الكميت** bir boğayı ve köpekleri vasfederek dedi:

فلما دنت للكاذتين وأحرجت                      به حلبسا عند اللقاء حلابسا

**كاذة**، lamsız: Bağdat’ta bir yer; ondan **أبو الحسين إسحاق بن أحمد بن محمد بن إبراهيم الكاذي** (nisbesi)dir; sika; **أبي الحسين بن زرقويه** ve **أبي الحسن بن بشران**’ın şeyhi; **محمد بن يوسف بن الطباع**’dan ve **أبي العباس الكديمي**’den rivayet etti.

Ve **الكاذان** ve **الكوذان**: erkeklerden iri, semiz olan; **الصاغاني** onu nakletti. Ve ondan, tabiatı ağır olana, **الدال**’ı muhmale ile, Farsçanın **الكودن**’i alınmıştır.

Ve **التكويذ**: onunla büründüğü zaman izarın **الكاذة**’ye ulaşmasıdır. Ve o, yani izar, **مكوذ**dur; **معظم** gibi. Ve **المكوز**: o izarın adıdır; **الصاغاني** onu böyle ضبط etti. Ve **شملة مكوذة**: izarlandığı zaman iki **الكاذتين**’e ulaşır. Bir bedevî dedi: “Bir **حلة** **ربوضا**yı, bir **صيصة** **سلوكا**yı ve bir **شملة مكوذة**yı temenni ederim.”

**التكويذ**: cima edenin dizlerin yanlarına saplamasıdır; harekeli; yani ferç; ona sokmaz; **الصاغاني** onu nakletti.

**التكويذ**: değnekle düber’e vurmadır; uyluk ile kalça arasında. Ve **التكملة**’de: makat içinde.

Hadiste: “**الكاذي** ile yağlandı.” **الكاذي**: **ابن الأثير** dedi: denildi ki o, güzel kokulu bir ağaçtır; onun bir gülü vardır, onunla yağ güzel kokutulur. **أبو حنيفة** dedi: onun bitkisi Umman beldelerindedir; ve o, süslenişinin her şeyinde bir hurma ağacıdır; ve onun **ألف**’ı **واو**dur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كوّذ
2 كوّذ ذ , inf. n. تَكْوِيذٌ, It (an اِزَار [or a wrapper for the lower part of the body and the thighs]) reached to the part called the كَاذَة (L, K) only. (L.) ― -b2- He (a man in the act of concubitus) thrust against the sides of the pubes. (K.) ― -b3- He beat or struck, with a staff, or stick, upon the posteriors, (K,) between the thigh and the hip. (TA.)

كَاذَةٌ
كَاذَةٌ ذ What surrounds the vulva, of the exterior of the two thighs: (L, K:) or the portion of flesh of the inner side of the thigh; the two together are called the كَاذَتَانِ: (As, L:) or the flesh of the hinder part of the thigh: (L, K:) or the part of the thigh which is the place that is cauterized in the hinder part of the thigh of the ass; so in a man &c.: (L:) or the كَاذَتَانِ are two compact portions of flesh in the upper part of each thigh of an ass, the place that is cauterized, between the thigh and the haunch: (T, L:) or the flesh of the outer sides of the two thighs, below the جَاعِرَتَانِ; (AHeyth, T, L;) and this is the correct signification: (T, L:) or the prominent flesh in the upper parts of the thigh: (S, L:) pl. كَاذَاتٌ and [quasi-pl., or coll. gen. n.,] كَاذٌ. (L.)

مُكَوِّذٌ
مُكَوِّذٌ ذ An اـزَار [or a wrapper for the lower part of the body and the thighs] reaching to the part called the كَاذَة (L, K) only; or, to the كَاذَتَانِ, when it is put on. (L.)

##### Türkçe

**كوّذ**
2 **كوّذ** ذ , mastar ismi **تَكْوِيذٌ**, O (uylukların ve bedenin alt kısmı için bir sarma olan) bir **اِزَار** (veya bir sarma) yalnızca **كَاذَة** denilen kısma kadar ulaştı. (L, K) (L.) ― -b2- O (cima hâlindeki bir adam) kasıkların yanlarına doğru itti. (K.) ― -b3- O, uyluk ile kalça arasındaki, arka tarafların üzerine, bir değnek veya sopa ile dövdü yahut vurdu. (K,) (TA.)

**كَاذَةٌ**
**كَاذَةٌ** ذ Dış taraftan iki uyluğun, vulvayı kuşatan kısmı: (L, K:) veya uyluğun iç tarafının et kısmı; ikisi birlikte **كَاذَتَانِ** diye adlandırılır: (As, L:) veya uyluğun arka kısmının eti: (L, K:) veya uyluğun, eşeğin uyluğunun arka kısmında dağlanan yer olan kısmı; bir insanda vb. de böyledir: (L:) veya **كَاذَتَانِ**, bir eşeğin her bir uyluğunun üst kısmında, uyluk ile kalça arasındaki, dağlanan yer olan, iki sıkı et parçasıdır: (T, L:) veya **جَاعِرَتَانِ**’ın altında, iki uyluğun dış yanlarının eti; (AHeyth, T, L;) ve bu doğru anlamdır: (T, L:) veya uyluğun üst kısımlarındaki çıkıntılı et: (S, L:) çoğulu **كَاذَاتٌ** ve [sözde-çoğul veya cins topluluk ismi olarak] **كَاذٌ**. (L.)

**مُكَوِّذٌ**
**مُكَوِّذٌ** ذ Yalnızca **كَاذَة** denilen kısma kadar ulaşan bir **اـزَار** [veya uylukların ve bedenin alt kısmı için bir sarma]; yahut giydirildiğinde **كَاذَتَانِ**’a kadar (ulaşan). (L, K) (L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B0/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَاذَ
كَاذَ ( w )
a.  II, Reached to the loins.

b.  Struck on the loins.

كَوْذَة
كَوْذَة [ 1t ],
a.  Shells used as money.

كَاذة
كَاذة [ 1tA ] , ( pl. كَوْذ 1A &  reg. ),
a.  Loin, groin.

كَاذِىّ
كَاذِىّ [ 1yiA ],
a.  A certain plant.

مُكَوِّذ
مُكَوِّذ [ N. Ag.
a.  II], Reaching to the loins ( garment ).

##### Türkçe

**كَاذَ**
**كَاذَ** ( w )
a. II, bel kemiklerine kadar ulaştı.

b. bel kemiklerine vurdu.

**كَوْذَة**
**كَوْذَة** [ 1t ],
a. para olarak kullanılan kabuklar.

**كَاذة**
**كَاذة** [ 1tA ] , ( çoğ. **كَوْذ** 1A & düzenli ),
a. bel, kasık.

**كَاذِىّ**
**كَاذِىّ** [ 1yiA ],
a. belli bir bitki.

**مُكَوِّذ**
**مُكَوِّذ** [ N. Ag.
a. II], bele kadar ulaşan (giysi).
