# كور (ك-و-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Küvar” başa sarılan sarık demektir

- Harfler: ك - و - ر
- Kur'an'da: 3 geçiş · 2 ayet · 3 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كُوِّرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/siga/%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِّلَتْ | Sarıldı | 1 | 1 | [81:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/ayet/81:1.md) |
| [وَيُكَوِّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | وَيُفَعِّلُ | Ve sarar | 1 | 1 | [39:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/ayet/39:5.md) |
| [يُكَوِّرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%91%D8%B1%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Sarar | 1 | 1 | [39:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/ayet/39:5.md) |

## Mücavir kökler — 14 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Güneş demektir
2. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
3. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sahr kayalık sahadır
4. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
5. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ad verilen
6. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cariye yelkenli sandal demektir
7. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
8. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
9. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
10. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
11. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
12. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
13. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كور |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [لفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%81.md), [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md), [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi bir merkez veya küre etrafında kat kat dolamak, sarmak ve yuvarlayarak toplamak |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman dilimlerinin dairesel olarak birbirini örtmesi ve kozmik cisimlerin katlanıp dürülmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Dağınık unsurların dairesel sargıyla tek bir hacimde toplanması ve dinamik döngüsel sarılma nizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü salt düzlemsel bir örtme veya yok etme sayarak küresel, katmanlı ve kesintisiz sarma dinamiğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كو | Bükme, içe kıvırma, kaplayıcı bir oyukluk veya yuvarlaklık oluşturarak toplama; nitekim [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) ağzı yuvarlak kadeh, [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) yığma, [كوكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8.md) dairesel parlayan gök cismi, [كوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%8A.md) bükerek dağlama ve [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) varlığın derlenip toparlanması anlamındadır. | ر | Çekirdeğin bükme ve toplama anlamına devir, tekrar ve dairesel akış dinamiği katarak eylemi sarığın başa dolanması gibi kesintisiz katmanlar halinde dairesel bir sarmaya dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Maddenin dıştan kavranarak bükülmesini ve kavisli bir hacim içine alınmasını temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Birbirini takip eden sargı ve katmanların birbirine raptedilmesini, süreklilik arz eden bağı simgeler. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Dairesel hareketin etrafında döndüğü merkezi, tepe noktasını veya küresel yapıyı (baş gibi) gösterir. |
| كور | Bir merkez etrafında kavrayıcı halkalarla kat kat bağlanıp sarılma | Avuçla kavranan örtünün küresel bir baş etrafına ardışık olarak dolanıp yekpare bir sargı oluşturması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarığın katlarının baş üzerine dairesel biçimde sarılması (kavru'l-imâme), devenin sırtını kavrayan ahşap semer (kûr), arıların yuvarlak kovanı (küvvâre) ve demirci ocağının dairesel yapısıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hâlid b. Züheyr el-Hüzelî şiirinde kökü devenin sırtına vurulan semer ve terbiyeli boyun eğiş anlamında kullanmıştır: نشأت عسيرا لم تديث عريكتي / ولم يستقر فوق ظهري كورها |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Peygamber'in duasında geçen deyimde derli toplu ve sarılmış halden çözülüp eksilmeye geçiş anlamında kullanılmıştır: نعوذ بالله من الحور بعد الكور |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde كور kökü, dairesel dönme, bükülme, fırın veya yuvarlak ocak yapma semantik matrisiyle temsil edilir. İbranicede kîr (כיור) veya kûr (כור) ocak, dairesel eritme fırını ve yuvarlak kazan anlamına gelir. Süryanicede kūrā (ܟܘܪܐ) demirci ocağı, pota ve yuvarlak tandır manasını muhafaza etmiştir. Akadcada kûru dairesel fırın ve ergitme kabı anlamıyla erken dönemden itibaren belgelenmiştir. Arapçada kök, demirci ocağı (kûr) şeklindeki somut nesne adını korumakla birlikte, asıl morfolojik gelişimini bir şeyin etrafında katlanarak dönme, sarığın başı sarması (kavr) ve zaman dilimlerinin dairesel olarak birbirini kuşatması yönünde genişletmiştir. Buradaki ortak arkaik çekirdek, iç bükey veya dairesel bir hat boyunca bükülerek toplanma eylemidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sarığın kat kat sarılması ve yuvarlak heybe | Dairesel hareket ve toplanma (ed-devr ve't-tecemmu') ekseninde somut sarıktan soyut zamansal ve kozmik dolanmaya evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kûr (כור), Süryanice kūrā (ܟܘܪܐ), Akadca kûru | Dairesel ocak, yuvarlak pota ve fırın tasvirinde ortaklaşan bir morfolojik bağ mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında güvenilir ses denklikleriyle tespit edilmiş doğrudan bir karşılık saptanamamıştır. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, The Semitic Languages (Hetzron).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كور | Anlamlı | Sarmak, yuvarlamak | Bir şeyin dairesel katmanlar halinde bir merkez üzerine dolanıp toplanmasıdır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [كرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D9%88.md) | Anlamlı | Hızlı dönme, bacak bükme | Koşarken bacakları bükerek hızlı adım atma ve turna kuşu (kerevân) adıdır. | Kökün bükülme ve hareket unsuru korunur; Kur'an'da geçmez. |
| [وكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%B1.md) | Anlamlı | Kuş yuvası, sığınak | Kuşun yuvarlak oyuk yapıp içine çekilmesi veya bardağın doldurulmasıdır. | Yuvarlak toplanma alanıdır; Kur'an'da geçmez. |
| [ورك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%83.md) | Anlamlı | Kalça, uyluk üzerine oturma | Vücudun eğilip uyluk üzerine dayanması ve yükün oraya bindirilmesidir. | Bükülerek oturma ve merkez teşkil etme bağı vardır; Kur'an'da geçmez. |
| [ركو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%88.md) | Anlamlı | Yığmak, dayanmak, su kabı | Suyun veya eşyanın tek bir havuzda toplanması, deri su kabı (rekve) yapılmasıdır. | Toplama ve biriktirme bağı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [روك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D9%83.md) | Anlamlı | Suyun bulanması, dönmesi | Suyun veya havanın dönerek karışması, bulanıklık göstermesidir. | Dairesel karışma hareketidir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كور | Merkez | Dairesel sarma ve katlama | Bir küre veya merkez üzerine ardışık, düzenli ve kesintisiz katmanlar sararak toplamaktır. | Gece-gündüzün dairesel geçişini ve güneşin dürüleceğini ifade eder. |
| [لفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%81.md) | Komşu | Sarmak ve dolamak | Bir şeyi diğerine katlayıp bitiştirmektir; كور gibi küresel ve düzenli bir devir zorunluluğu taşımaz. | Genellikle nesnelerin karmaşık biçimde iç içe geçmesini anlatır. |
| [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Kendi ekseninde dönmek | Yalnızca dairesel yörünge hareketidir; كور kökündeki kat kat sargı oluşturma ve toplama unsurunu içermez. | Hareketin geometrik döngüsünü vurgular. |
| [غشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) | Komşu | Örtüp kaplamak | Bir nesnenin üstünü tamamen kapatmaktır; كور kökündeki dairesel bükülme ve sargı niteliğini barındırmaz. | Işığın veya bilincin düzlemsel perdelenmesini bildirir. |
| [حور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B1.md) | Zıt | Çözülmek, geri dönüp eksilmek | Dürülmüş ve toplanmış nizamın çözülmesi, noksanlaşması ve dağılması halidir. | Toplanmış düzenin dağılmasını ifade eder (el-havru ba'de'l-kevr). |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كور | Dairesel sarmak, dürmek | Bir küre veya mihver üzerine kat kat sarıp toplamak. | Kesin |
| Latince | Convolvere, glomerare | Birlikte yuvarlamak, yumak yapmak | Convolvere katlayarak sarmayı, glomerare küresel yumak haline getirmeyi karşılar; kökün dinamik örtüşme nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | To wind, to fold over, to enfold | Sarmak, üst üste dolamak | To wind sarık gibi sarmayı, to fold over katlamayı ifade eder; kozmik döngüdeki küresel kesintisizliği tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | Einwickeln, umhüllen | Sarmak, bürümek | Dairesel bir sargıyla kaplamayı anlatır; katmanların birbirini sürmesi boyutunu eksik bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | Enrouler, pelotonner | Sarmak, yumak haline getirmek | Kat kat sarıp küre haline getirme eylemini karşılar; zamanın ardışık geçiş nüansını dışarıda bırakır. | Muhtemel |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يُكَوِّرُ | Gece ve gündüzün dairesel olarak birbirinin üzerine kat kat sarılması | Kozmolojik nizam, küresel hareket ve zamanın kesintisiz ardışıklığı bağlamı (Zümer [39:5](https://lisan.digital/tr/ayet/39:5.md)). |
| كُوِّرَتْ | Işığın ve nurlu gövdenin dürülüp toplanması, parlaklığının sarılarak giderilmesi | Kıyamet sahneleri, kozmik yapının çözülüşü ve güneşin hacimsel olarak kapatılıp toplanması bağlamı (Tekvîr [81:1](https://lisan.digital/tr/ayet/81:1.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve âlemin sonu | Kıyamette güneşin dürülmesi (tekvîr), varlığın yok edilmesi mi yoksa form değiştirip ışığının toplanması mıdır tartışması. | Işığın ve enerjinin kaynağına katlanarak toplanması. |
| Fıkıh | Baş örtme ve sarık ahkâmı | Başa sarılan sarığın katları (ekvâr) üzerinden sarık üzerine meshin geçerliliği tartışması. | Fiziksel sarığın katmanları ve başı kuşatması. |
| Tefsir | Arzın ve göklerin küreselliği | Gece ile gündüzün birbirine sarılması (tekvîr) lafzından hareketle yerkürenin yuvarlaklığına dair istidlaller. | Küresel bir yüzeyde dairesel ve kesintisiz ardışıklık. |
| Hadis | Zeval ve eksilme duaları | Bir düzenin kurulduktan sonra çözülmesini anlatan dualarda (el-havru ba'de'l-kevr) istiare olarak yer alması. | Toplanmışlığın dağılması ve noksanlaşma tehlikesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik delillendirme | Dairesel ilahî tasarruf | Nüfuz ve tecelli | Yaratıcının geceyi gündüze sarması, varlığın başıboş değil kesintisiz bir nizamla kuşatıldığını gösterir. | Kesin |
| İlmi | Astronomi ve jeodezi | Küresel yüzey dinamiği | Periyodik dönüşüm | Gece ile gündüzün düzlemsel bir perde gibi değil, küre üzerine sarılan katmanlar gibi hareket ettiğini delillendirir. | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşik yapılanma | Merkezi sarıp toparlayan otorite | Düzen ve intizam | Dağınık unsurların meşru merkez etrafında sarık katları gibi ahenkle toplanıp teşkilatlanmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynakların yoğunlaşması | Sermayenin dolaşımı ve toplanması | Hacimsel devir | Maddî imkânların başıboş dağılmayıp iktisadî bir mihverde dairesel hareketle değer üretmesidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dairesel konvolüsyon ve küresel sarılma | Bir fonksiyonun küresel koordinatlarda periyodik olarak diğerinin üzerine binmesi veya manyetik alan çizgilerinin bir bobin etrafına kat kat sarılması modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal konsolidasyon ve döngüsel tarih | Toplumsal kriz veya dağınıklık dönemlerinden sonra kurumların ortak bir değer etrafında katmanlaşarak toparlanması ve dönemsel kriz döngüleridir. | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca güneşin söndürülmesi veya gecenin gündüzü örtmesi gibi tek yönlü ve statik bir kapatma eylemine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir küre veya merkez etrafında katmanların birbirini takip ederek sarılması, zamanın ritmik akışı ve kozmik yapıların dairesel nizamıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zümer [39:5](https://lisan.digital/tr/ayet/39:5.md) ayetindeki küresel rotasyon ve dinamik dönüşüm nüansını kaybetmek; Tekvîr [81:1](https://lisan.digital/tr/ayet/81:1.md) ayetinde ise güneşin ışığının katlanıp toplanması mucizesini alelade bir yok oluş sanmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın evren tasavvurunda zamanın ve kozmik cisimlerin mekanik değil, dairesel, katmanlı ve kesintisiz bir hareketle inşa edildiğini gösterdiği için merkezî önemdedir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın sürekliliğini, gece-gündüzün ardışıklığını anlatan kozmoloji ayetlerinde ve kıyametteki kozmik dürülmeyi tasvir eden kıyamet sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yerkürenin ve gök cisimlerinin hareketlerini düzlemsel zanneden yaklaşımları tashih eder; ışığın ve zamanın dalgalar halinde birbirini takip eden sarılışını ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kumaşın, sarığın veya ipin küresel bir baş/merkez etrafında kat kat dolanıp toplanması.
- Soyut anlam: Zamanın, ışığın veya varlık katmanlarının dairesel bir devirle birbirinin üzerine binerek nizam oluşturması veya kozmik kapanışta dürülebilmesi.
- Sistematik karşılık: Periyodik döngüsel sarılma, dinamik konsolidasyon ve küresel sargı nizamı.
- LaTeX modeli: $$S = \oint_{\partial \Omega} (\alpha(t) \otimes \beta(t)) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\partial \Omega$ kapalı küresel yüzeyi, $\alpha(t)$ geceyi temsil eden dinamik alanı, $\beta(t)$ gündüzü temsil eden alanı, $\otimes$ iki durumun birbiri üzerine ardışık sarılıp dolanmasını, $\oint$ ise zaman parametresi $t$ boyunca kesintisiz dairesel döngüyü temsil eder. Bütün ifade, sistemin toplam sarılma ve toplanma hali olan $S$ durumunu meydana getirir.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Zümer 39:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/ayet/39:5.md) — يُكَوِّرُ · وَيُكَوِّرُ

خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى أَلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْغَفَّارُ

Meal (IK): Gökleri ve yeri hak ile yaratmıştır. Geceyi gündüzün üzerine dolar; gündüzü de gecenin üzerine dolar. Güneşi ve ayı müsahhar kılmıştır. Her biri belirli bir süreye kadar akıp gitmektedir. İyi bilin ki O; Aziz’ dir, Gaffar’dır.

### [Tekvir 81:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/ayet/81:1.md) — كُوِّرَتْ

إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ

Meal (IK): Güneş dürüldüğü zaman;

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Küvar” başa sarılan sarık demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والراء و"وايء" معهما
ك ر و، ك و ر، ر ك و، و ك ر، و ر ك، ك ر ي، ك ي ر، أ ك ر، أ ر ك مستعملات كرو: الكَرا: الذكر من الكَرَوان. ويقال: الكَرَوانة الواحدة، والجميع: الكِرْوان. ومن أمثالهم: "أطرق كَرَا إن النعام بالقرى".
والكُرَةُ في آخرها نقصان واو وتجمع على الكُرِين. والمكان المَكْرُوُّ: الذي يلعب فيه بالكرة. وكَرَوْتُ البئر كَرْواً، إذا طويتها.
كور: الكُورُ: على أفواه العامة: كِير الحداد.
والكُورُ: الرحل، والجميع: الأَكْوار، والكِيران.
والكَوْرُ: لوث العمامة على الرأس، وقد كوّرتها تكويراً.
والكِوارةُ: لوثُ تلتاثه المرأة بخمارها، وهو ضرب من الخمرة، قال:
عسراء حين تردى من تفحشها		وفي كِوارتها من بغيها مـيل
أخبر أنها لا تحسن الاختمار.
ويقال: الكوارة تعمل من غزل أو شعر تختمر بها، وتعتم بعمامة فوقها، وتلتاث بخمارها عليها. وكوّرت هذا على هذا، وذا على ذا مرة، إذا لويت، ومنه قول الله عز وجل: "يُكَوِّرُ الليل على النهار، ويُكَوِّرُ النهار على الليل".
واكتارت الدابة: رفعت ذنبها، والناقة إذا شالت بذنبها.
والمُكْتارُ: المؤتزر. قال الضرير: المُكتارُ: المتعمم، وهو من كَوْر العمامة، قال:
كأنه من يدي قبطية لهقاً		بالأتحمية مُكتارُ ومنتقب
والاكتيازُ في الصراع: أن يصرع بعضه على بعض.
والكَوْرةُ من كور البلدان.
والكَوْرُ: القطيع الضخم من الإبل.
والكَوْرُ: الزيادة. "أعوذ بالله من الحور بعد الكَوْرِ"، أي: من النقصان بعد الزيادة. ومن كَوْر العمامة قوله عز وجل: "إذا الشمس كورت"، أي: جمع ضوءها ولف كما تلف العمامة.
والكِوارةُ: شيء يتخذ للنخل من القضبان كالقرطال إلا أنه ضيق الرأس.
وسميت الكارةُ التي للقصار، لأنه يجمع ثيابه في ثوب واحد، يُكوِّرُ بعضها على بعض.
ركو:
الرَّكوةُ: شبه تور من أدم. والجميع: الرِّكاء. ويقال: تكون من أدم يسقى فيها ويحلب ويتوضأ، والجميع: الرَّكواَت والرِّكاء.
والرّكيّةُ: بئر تحفر، فإذا قلت: الرَّكِيّ فقد جمعت، وإذا قصدت إلى جمع الرَّكيّة قلت: الرّكايا.
وأَرْكَى عليه كذا، أي: كأنه ركّهُ في عنقه وورِكِهِ.
والرَّكْوُ والمَرْكُوُّ: حوض يحفر مستطيلاً. ويقال: أرك لها دعثوراً. والمَرْكُوُّ والدعثور: بؤيرة تبأر، ثم يجعل عليها ثوب يصب عليه الماء.
وكر: الوَكْرُ: موضع الطائر يبيض فيه ويفرخ، في الحيطان والشجر، وجمعه: وُكُورٌ وأَوْكار. ووَكَرَ الطائر يَكِرُ وَكْراً: أتى الوَكْر.
والوَكَرَى: ضرب من العدو، وقد وَكَرت الناقة تَكِرُ وَكْراً إذا عدت الوَكَرَى. قال:
إذا الحمل الربعي عارض أمه		عدت وَكَرَى حتى تحن الفراقد
ووَكَّرْتُ الإناء والمكيال تَوْكيراً: ملأتهما. وتَوَكَّر الطائر، إذا ملأ حوصلته. وكذلك وَكَّرَ فلان بطنه.
ورك: الوَرِكانِ هما فوق الفخذين، كالكتفين فوق العضدين.
والتَّوْريك: تَوْريكُ الرجل ذنبه غيره، كأنه يلزمه إياه.
ووَرَّكَ فلان على دابته وتَوَرَّك عليها، أي: وضع علها وَرْكه، وكذلك إذا ثنى رجليه عليها، أو وضع إحدى رجليه على عرفها.
والوِراكُ والمَوْرَكةُ من الرحال: الموضع الذي أمام قادمة الرحل. والوِراكُ: شبه صفة يغشى بها آخرة الرحل، والجميع: الوُرُك.
كري: الكَرَى: النعاس. كَرِيَ يَكْرَى كَرًى، فهو كَرٍ كما ترى.
والكِراءُ، ممدود: أجر المستأجر من دار أو دابّة أو أرض ونحوها.
واكتريتُه: أخذته بأجرة.
وأكْراني داره يُكْرِي إكراءً.
والكَرِيُّ: من يُكْريك الإبل. والمُكاري: من يُكْريكَ الدواب.
وكَرَيْتُ نهراً، أي: استحدثت حفرة.
وفي حديث ابن مسعود: "كنا عند النبي صلى الله عليه وسلم، ذات ليلة فَأَكرينا الحديث"، أي: أطلناه.
كير: الكِيْرُ: كِيرُ الحداد، وجمعه: كِيَرة.
أكر: الأَكْرةُ: حفرة تحفر إلى جنب الغدير والحوض ليصفى فيها الماء والجميع: الأُكَر.
وتأكَّرت أُكْرةً. وبه سمي الأَكّار.
أرك: الأَراكُ: شجر السواك.
وإبل أَوراكُ: اعتادت أكل الأَراك. وقد أَرَكَت تَأْرُك أَرْكاً وأُرُوكاً، وهي أَوارِكُ، إذا لزمت مكانها فلم تبرح.
وأَرَك الرجل بالمكان يَأْرُك أُرُوكاً: أقام به.
الأَرِيكَةُ: سرير في حجلة، فالحجلة والسرير: أَريكةٌ.
وأُرُك وأريك: جبلان بين النقرة والعسيلة، قال النابغة:
عفا حسم من فرتنى فالفوارع		فجنبا أَرِيكٍ فالتلاع الدوافـع

##### Türkçe

**الكاف** ve **الراء** ve “**وايء**” onlarla birlikte

ك ر و، ك و ر، ر ك و، و ك ر، و ر ك، ك ر ي، ك ي ر، أ ك ر، أ ر ك kullanımdadır.

كرو: **الكَرا**: **الكَرَوان**’ın erkeğidir. Ve denilir: tek olanı **الكَرَوانة**; çoğulu: **الكِرْوان**. Onların darbımesellerindendir: “أطرق **كَرَا** إن النعام بالقرى”.

Ve **الكُرَةُ** sonunda bir **واو** eksilmesidir ve **الكُرِين** üzerine çoğul yapılır. Ve **المكان المَكْرُوُّ**: içinde topla oynanan yerdir. Ve **كَرَوْتُ** kuyuyu **كَرْواً** (yaptım), onu ördüğüm zaman.

كور: **الكُورُ**: avamın ağızlarında: demircinin **كِير**’i.

Ve **الكُورُ**: semer; çoğulu: **الأَكْوار** ve **الكِيران**.

Ve **الكَوْرُ**: sarığı baş üzerine dolamaktır; ve onu **تكويراً** olarak **كوّرتها**.

Ve **الكِوارةُ**: kadının başörtüsüyle dolandığı bir dolamadır; ve o, başörtüsünden bir türdür. Dedi ki:
عسراء حين تردى من تفحشها		وفي **كِوارتها** من بغيها مـيل

Onun, örtünmeyi iyi yapmadığını haber verdi.

Ve denilir: **الكوارة** iplikten veya kıldan yapılır; onunla örtünür, üstüne bir sarıkla sarınır, onun üzerine başörtüsüyle dolanır. Ve bunu bunun üzerine, şunu şunun üzerine bir kere **كوّرت** (doladım), doladığım zaman. Ve ondan, Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “يُكَوِّرُ الليل على النهار، ويُكَوِّرُ النهار على الليل”.

Ve **واكتارت** binek hayvanı: kuyruğunu kaldırdı; ve deve, kuyruğuyla kaldırdığı zaman.

Ve **المُكْتارُ**: peştamal kuşanan. **الضرير** dedi: **المُكتارُ**: sarık saran; ve o, sarığın **كَوْر**’undandır. Dedi ki:
كأنه من يدي قبطية لهقاً		بالأتحمية **مُكتارُ** ومنتقب

Ve **الاكتيازُ** güreşte: bir kısmını bir kısmının üzerine devirmektir.

Ve **الكَوْرةُ** beldelerin **كور**’undandır.

Ve **الكَوْرُ**: develerden iri sürüdür.

Ve **الكَوْرُ**: artıştır. “أعوذ بالله من الحور بعد **الكَوْرِ**”, yani: artıştan sonra eksilmeden (Allah’a sığınırım). Ve sarığın **كَوْر**’undan, Aziz ve Celil Allah’ın sözü: “إذا الشمس كورت”, yani: ışığını topladı ve sarığın dolandığı gibi doladı.

Ve **الكِوارةُ**: hurma ağacı için çubuklardan yapılan bir şeydir; **القرطال** gibi, ancak başı dardır.

Ve **الكارةُ** (çuhacıya ait olan) böyle adlandırıldı; çünkü elbiselerini tek bir elbise içinde toplar; bir kısmını bir kısmının üzerine **يُكوِّرُ**.

ركو:
**الرَّكوةُ**: deriden bir leğene benzer. Çoğulu: **الرِّكاء**. Ve denilir: deriden olur; içinde su içilir, sağılır ve abdest alınır; çoğulu: **الرَّكواَت** ve **الرِّكاء**.

Ve **الرّكيّةُ**: kazılan kuyudur. Eğer **الرَّكِيّ** dersen, çoğul yapmış olursun; ve **الرَّكيّة**’nin çoğulunu kastettiğin zaman **الرّكايا** dersin.

Ve **أَرْكَى** ona şöyle-şöyle, yani: sanki onu boynunda ve kalçasında **ركّهُ** (yerleştirdi).

Ve **الرَّكْوُ** ve **المَرْكُوُّ**: uzunlamasına kazılan havuzdur. Ve denilir: ona bir **دعْثوراً** yaptı. Ve **المَرْكُوُّ** ve **الدعثور**: küçük bir çukurdur; çukur açılır, sonra üzerine bir bez konur; onun üzerine su dökülür.

وكر: **الوَكْرُ**: kuşun yumurtladığı ve yavruladığı yerdir; duvarlarda ve ağaçlarda. Çoğulu: **وُكُورٌ** ve **أَوْكار**. Ve kuş **وَكَرَ** **يَكِرُ** **وَكْراً**: **الوَكْر**’e geldi.

Ve **الوَكَرَى**: koşunun bir türüdür. Ve deve **وَكَرت** **تَكِرُ** **وَكْراً**: **الوَكَرَى** koşusunu koştuğu zaman. Dedi ki:
إذا الحمل الربعي عارض أمه		عدت **وَكَرَى** حتى تحن الفراقد

Ve kabı ve ölçeği **تَوْكيراً** olarak **وَكَّرْتُ**: ikisini doldurdum. Ve kuş **تَوَكَّر**: kursağını doldurduğu zaman. Aynı şekilde falan kimse karnını **وَكَّرَ**.

ورك: **الوَرِكانِ** uylukların üstündedir; omuzların pazuların üstünde olması gibi.

Ve **التَّوْريك**: adamın kuyruğunu başkasına **تَوْريكُ** etmesidir; sanki onu ona yapıştırır.

Ve falan kimse biniti üzerine **وَرَّكَ** ve onun üzerine **تَوَرَّك**; yani: onun üzerine **وَرْكه**’ini koydu. Aynı şekilde, bacaklarını onun üzerine büktüğü zaman; yahut bacaklarından birini onun yelesi üzerine koyduğu zaman.

Ve semerlerden **الوِراكُ** ve **المَوْرَكةُ**: semerin ön kısmının önündeki yerdir. Ve **الوِراكُ**: semerin arkasını örten bir örtüye benzer şeydir. Çoğulu: **الوُرُك**.

كري: **الكَرَى**: uyuklama. **كَرِيَ** **يَكْرَى** **كَرًى**; o hâlde o, gördüğün gibi **كَرٍ**’dir.

Ve **الكِراءُ** (uzatılmış): ev veya binek hayvanı veya arazi ve benzeri için kiracının ücreti.

Ve onu **اكتريتُه**: onu ücretle aldım.

Ve evini bana **أكْراني**; **يُكْرِي** **إكراءً**.

Ve **الكَرِيُّ**: develeri sana kiraya veren kimsedir. Ve **المُكاري**: binek hayvanlarını sana kiraya veren kimsedir.

Ve bir nehri **كَرَيْتُ**, yani: bir çukur ihdas ettim.

Ve İbn Mesud’un hadisinde: “كنا عند النبي صلى الله عليه وسلم، ذات ليلة فَأَكرينا الحديث”, yani: onu uzattık.

كير: **الكِيْرُ**: demircinin **كِير**’i; çoğulu: **كِيَرة**.

أكر: **الأَكْرةُ**: göletin ve havuzun yanına kazılan çukurdur; su onun içinde durulsun diye. Çoğulu: **الأُكَر**.

Ve bir **أُكْرةً** olarak **تأكَّرت**. Ve onunla **الأَكّار** adlandırıldı.

أرك: **الأَراكُ**: misvak ağacıdır.

Ve **أَوراكُ** develer: **الأَراك** yemeye alışmıştır. Ve **أَرَكَت** **تَأْرُك** **أَرْكاً** ve **أُرُوكاً**; o, **أَوارِكُ** iken: yerinde kaldığı ve ayrılmadığı zaman.

Ve adam yerde **أَرَك**; **يَأْرُك** **أُرُوكاً**: orada ikamet etti.

**الأَرِيكَةُ**: bir hücre içinde sedirdir; hücre ve sedir: **أَريكةٌ**’dir.

Ve **أُرُك** ve **أريك**: **النقرة** ile **العسيلة** arasında iki dağdır. **النابغة** dedi ki:
عفا حسم من فرتنى فالفوارع		فجنبا **أَرِيكٍ** فالتلاع الدوافـع

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كارَ العِمامَةَ على رأسه يَكورُها كَوْراً، أي لاثَها. وكلُّ دَوْرٍ كَوْرٌ. وقولهم: نعوذ بالله من الحَوْرِ بعد الكَوْرِ، أي من النقصان بعد الزيادة. والكَوْرُ أيضاً: الجماعة الكثيرة من الإبل. يقال: على فلانٍ كَوْرٌ من الإبل. وجعله أبو ذؤيب في البقر أيضاً فقال:
ولا مُشِبٌّ من الـثِـيرانِ أفْـرَدهعن كَوْرِهِ كَثْرَةُ الإغْراءِ والطَرَدُ
والكورُ بالضم: الرَحْلُ بأداته، والجمع أكْوارٌ وكيرانٌ. والكورُ أيضاً: كورُ الحداد المبنيُّ من الطين. والكورُ أيضاً: موضعُ الزنابير. وكُوَّرَةُ النحل: عَسَلُها في الشَمَع. والكورَةُ: المدينة، والصُقْعُ، والجمع كُوَرٌ. والكارَةُ: ما يُحمل على الظَهر من الثياب. وتَكْويرُ المتاعِ: جمعه وشدُّه. ويقال: طعنه فكَوَّرَهُ، أي ألقاه مجتمعاً. وأنشد أبو عبيدة:
ضَربناه أُمَّ الرأس والنَقْعُ ساطِعٌفَخَرَّ صريعاً لليدينِ مـكَـوَّرا
وكَوَّرْتُهُ فتَكَوَّرَ، أي سقط. قال أبو كَبير الهذلي:
مُتَكَوِّرينَ على المعاري بينهـمضربٌ كَتَعْطاطِ المَزادِ الأثْجَلِ
وتَكْويرُ العمامةِ: كَوْرُها. وتَكْويرُ الليلِ على النهار: تَغْشِيَته إيَّاه، ويقال زيادةُ هذا من ذاك. وقوله تعالى: "إذا الشمسُ كُوِّرَتْ" قال ابن عباس رضي الله عنه: غُوِّرَتْ. وقال قتادة: ذهب ضوؤها. وقال أبو عبيدة: كُوِّرَتْ مثل تَكْويرِ العمامةِ تُلَفُّ فتمحى. والتَكَوُّرُ: التقطُّر والتشمُّر. واكَتارَ الفرسُ: رفع ذَنَبَه في حُضْرِهِ. وربَّما قالوا: كارَ الرجلُ، إذا أسرع في مشيته. ورجلٌ مَكْوَرَّى، أي لئيم. قال أبو بكر ابن السرَّاج: هو العظيم روثَةِ الأنفِ، مأخوذٌ من كَوَّرَهُ إذا جمعه.

##### Türkçe

**كارَ** sarığı başı üzerine **يَكورُها** **كَوْراً**; yani onu **لاثَها** (doladı). Her **دَوْرٍ** bir **كَوْرٌ**dur. Onların sözü: Allah’a sığınırız **الحَوْرِ**’dan **الكَوْرِ**’dan sonra; yani artıştan sonra eksilmeden. **الكَوْرُ** ayrıca: develerden çok kalabalık topluluk. Denir ki: falanın üzerinde develerden bir **كَوْرٌ** vardır. Ebû Züeyb onu sığırlarda da yaptı da şöyle dedi:
ولا مُشِبٌّ من الـثِـيرانِ أفْـرَدهعن كَوْرِهِ كَثْرَةُ الإغْراءِ والطَرَدُ
**الكورُ** (ötre ile): eyer, aletiyle birlikte; çoğulu **أكْوارٌ** ve **كيرانٌ**. **الكورُ** ayrıca: çamurdan yapılmış demircinin **كورُ**’u. **الكورُ** ayrıca: eşekarılarının yeri. **كُوَّرَةُ النحل**: balmumunda onun balı. **الكورَةُ**: şehir ve **الصُقْعُ**; çoğulu **كُوَرٌ**. **الكارَةُ**: elbiselerden sırta taşınan şey. **تَكْويرُ المتاعِ**: onu toplamak ve bağlamak. Denir ki: onu mızrakladı da onu **فَكَوَّرَهُ**; yani onu toplanmış hâlde attı. Ebû Ubeyde inşad etti:
ضَربناه أُمَّ الرأس والنَقْعُ ساطِعٌفَخَرَّ صريعاً لليدينِ مـكَـوَّرا
Onu **كَوَّرْتُهُ** de o **فَتَكَوَّرَ**; yani düştü. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
مُتَكَوِّرينَ على المعاري بينهـمضربٌ كَتَعْطاطِ المَزادِ الأثْجَلِ
**تَكْويرُ العمامةِ**: onun **كَوْرُ**’udur. **تَكْويرُ الليلِ على النهار**: onu onun üzerine örtmesidir; ve denir: bunun ondan artması. Yüce sözü: “**إذا الشمسُ كُوِّرَتْ**”; İbn Abbâs (Allah ondan razı olsun) dedi: **غُوِّرَتْ**. Katâde dedi: ışığı gitti. Ebû Ubeyde dedi: sarığın **تَكْويرِ**i gibi **كُوِّرَتْ**; sarılır da silinir. **التَكَوُّرُ**: damla damla akma ve toparlanma. At **اكَتارَ**: yürüyüşünde kuyruğunu kaldırdı. Bazen derler: adam **كارَ**; yürüyüşünde hızlandığı zaman. Ve **مَكْوَرَّى** adam: yani alçak. Ebû Bekir İbn es-Serrâc dedi: o, burnun **روثَةِ**si büyük olandır; onu **كَوَّرَهُ**’dan, onu topladığı zaman, alınmıştır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ر ( و ا ي ء )
كري ، كرا ، كور ، كير ، ركا ، راك ، ورك ، وكر ، أرك ، أكر : ( مستعملة ) .
كرا : قال الليث : كَرَوْتُ البِئرَ كرْواً إذا طَوَيْتَها .
ونحو ذلك قال أبو عمرٍ و ، وأبو عبيدٍ عن الأصمعيِّ : كَرَا الغُلاَمُ يَكْرُو كَرْواً إذا لَعِبَ بالكُرَةِ .
وقال ابن السكيت : كَرَوْتُ بالكُرَةِ إذا ضَرَبْتَ بها .
وقال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ :
مَرِحَتْ يَدَاهَا للنَّجَاءِ كَأَنَّمَا
تَكْرُو بكَفَّيْ لاَعِبٍ في صَاعِ
قال : والصَّاعُ : المُطْمَئِنُّ من الأرْضِ كالْحُفْرَةِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرْوَاءُ : المَرْأَةُ الدَّقِيقَةُ السَّاقَيْنِ .
وقال الليث : الكَرَا : الذَّكَرُ من الكَرَوَانِ .
ويقال : الكَرَوَانَةُ ، الواحدة ، والجَميعُ : الكِرْوَانُ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الكَرَوَانُ : طائرٌ ، وجمعُه : كِرْوَانٌ .
وقال أبو حاتم في ( كتاب الطَّيْرِ ) : الكَرَوَانُ : القَبْجُ ، وجَمْعُه : كِرْوَانٌ ، ومن أَمثالهم : ( أَطْرِقْ كَرَا إنَّ النَّعَامَ بالقُرَى ) ، يُضرَبُ مثلاً للرَّجُلِ يُخْدَعُ بكلام يُلَطَّفُ له ، ويُرَادُ به الغَائِلَةُ .
وأَخبرَني المنذِرِيُّ عن أَبي الهيثم أنه قال : سُمِّيَ الكَرَوَانُ كَرَوَاناً بِضِدّهِ لأنه لا ينامُ بالليل .
وقيل : الكَرَوَانُ : طائرٌ يُشبهُ البَطَّ .
وقال ابن هانىء يقال : أَطْرِقْ كَرَا ، رَخَّمَ الكَرَوَانَ وهو نَكِرَةٌ .
كما قال بعضهم : قُنْفُ ، يُرِيدُ يا قُنْفُذُ .
قال : وإنَّما يُرَخَّمُ في الدُّعاءِ المعَارِفُ نحو مالكٍ وعامرٍ ولا تُرَخَّمُ النكرةُ نحو غلام ، فرُخِّمَ كَرَوَانٌ وهو نكرة ، وجُعِلَ الواوُ ألِفاً فجاء نادِراً .
كري : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَرَى النّهْرَ يَكْرِيهِ .
وقال غيره : كَرَيْتُ النَّهْرَ كَرْياً : إذا حَفَرْتَه .
وكَرِيَ يَكْرَى كَرًى إذا نامَ ، والكَرَى : النَّوْمُ .
( والكُرَةُ التي يُلعبُ بها أَصلها : كُرْوَةٌ فحُذِفَتِ الواوُ كما قالوا : قُلَةٌ للتي يُلْعبُ بها ، والأصلُ : قُلْوَةٌ ، وجمع الكُرَةِ : كُرَاتٌ وكُرُونَ ) .
وقال الأصمعي : أكْرَيْنَا في الحديث اللَّيْلةَ أَي أَطَلْنَاه .
( الحراني عن ابن السكيت ) : أَكْرَى الكَرِيُّ ظَهْرَه يُكْرِيهِ إكْرَاءً .
ويقال : أَعْطِ الكَرِيَّ كِرْوَتَهُ ، حكاها أبو زيد .
وقال ابن السكيت : أَكْرَى يُكْرِي إِكْراءً إذا نَقَصَ ، وأَكْرَى يُكْرِي إِكْراءً إذا زادَ ، وهو من الأضداد ، وقد أكْرَى زادُه إذا نَقَصَ .
وأنشد ابن الأعرابي :
كَذِي زَادٍ متى ما يُكْرِ منهُ
فليس وَراءَه ثِقَةٌ بزَادِ
وقال غيره :
تُقَسِّمُ ما فيها فإن هي قَسَّمَتْ
فذاك ، وإن أكْرَت فعن أَهْلِها تكْرِي
أَراد إن نَقَصَت فعن أهلها تَنْقُصُ ، يعني القِدْرَ . وقال ابنُ أَحْمَرَ :
وتَوَاهَقَتْ أَخْفَافُها طَبَقاً
والظِّلُّ لم يَفْضُلْ ولَمْ يُكْرِي
أي ولم يَنْقُصْ ، وذلك عندَ انتِصَافِ النهار ، وقد أكْرَيْتُ أي أخّرْتُ .
وأنشد أبو عبيدة بيت الحطيئة :
وأَكْرَيْتُ العَشَاءَ إلى سُهَيْلٍ
أو الشِّعْرَى فطالَ بي الأناءُ
وقال فقيهُ العرب : مَنْ سرَّهُ النَّسَاءُ وَلاَ نَساءُ ، فَلْيُكْرِ العَشاءَ ، ولْيُبَاكِرِ الغَدَاءَ ، ولْيُخَفِّفِ الرِّدَاءَ ، ولْيُقِلَّ غِشْيانَ النِّسَاءِ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَكْرَى الرَّجُل : سَهِرَ في طاعةِ الله .
وقال أبو عبيد : المُكَرِّي : السَّيْرُ اللَّينُ البَطِيءُ وأنشد :
منها المكَرِّي ومنها اللَّيِّنِ السّادِي
وقال الأصمعي : هذه دَابّةٌ تُكَرِّي تكْرِيةً : إذا كان كأَنّه يَتَلَقّفُ بيَده إذا مَشَى .
قال : والكَرِيُّ : الرجُلُ الذي أكْرَيْته بعيركَ ، ويكونُ الكَرِيُّ الذي يُكْرِيكَ بَعيرَه ، فأَنا كَرِيُّكَ ، وأَنت كَريّي .
وقال الراجز :
كَرِيُّهُ ما يُطْعِمُ الكَرِيَّا
بالليل إلاَّ جِرْجِراً مَقْلِيّاً
والكَرِيُّ : نَبْتٌ .
وقال ابن السكيت : الكَرِيَّةُ : شجرةٌ تنْبُتُ في الرَّمْلِ في الخِصْبِ بنَجْدٍ ظاهرةً نِبْتَةَ الجَعْدَةِ . وقال العجاج :
حتى غَدَا واقْتَادَهُ الكَرِيُّ
وشَرْشَرٌ وقَسْوَرٌ نَضْرِيُّ
وهذه نُبُوتٌ غَضَّةٌ ، وقوله : واقْتَاده أي دَعَاهُ كما قال ذو الرمة :
. . . . . . . يَدْعُو أَنْفَه الرّبَبُ
( الحراني عن ابن السكيت ) : هو الكِرَاءُ ممدودٌ لأنه مصدر كارَيْتُ ، والدليلُ على ذلك قولُك : رجُلٌ مُكَارٍ ( مفَاعِلٌ ) ، وهو من ذَوَاتِ الواوِ لأنه يقال : أَعْطِ الكَرِيَّ كِرْوَتَه .
ويقال : اكْتَرَيْتُ منه دابَّةً واستَكْرَيتُها فأكْرَانِيها إكْرَاءً .
ويقال للأجْرَةِ نفسها : كِرَاءٌ أيضاً .
كور كير : رُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يَتَعَوَّذُ مِن الْحَوْرِ بَعْدَ الكَوْرِ .
قال أبو عبيد : الحَوْرُ : النُّقْصَانُ ، والكَوْرُ : الزِّيَادَةُ ، أُخِذَ من كَوْرِ العِمامة .
يقول : قد تغيَّرَتْ حالُه وانتقضت كما يَنْتَقِضُ كوْرُ العِمامة بعدَ الشدِّ ، وكلُّ هذا قريبٌ بعضُه من بعض .
وقال محمد بن حبيب : الكِيرُ الذي يَنْفُخُ فيه الحَدَّادُ ، والكُورُ : كُورُ الحدَّاد الذي توقَدُ فيه النار .
ويقال : هو الزِّقُّ أَيضاً .
والكُورُ : الرَّحْلُ ، والكُورُ : بِنَاءُ الزَّنَابِيرِ .
وقال الليث : الكَوْرُ : لَوْثُ العِمامِة وهو إدَارَتُهَا على الرَّأْسِ ، وقد كَوّرْتُها تكْويراً .
والْكِوَارَةُ : لَوْثٌ تلْتَاثُهُ المرأَةَ بِخِمَارِها وهو ضَرْبٌ من الْخِمْرَةِ وقال الشاعر :
عَسْرَاءُ حِينَ تَرَدَّى مِن تَفَجُّسِهَا
وفي كِوَارَتِهَا من بَغْيِها مَيَل
والكِوارُ ، والكِوَارَةُ : يُتَّخَذُ من قُضْبَانٍ ضَيِّقُ الرَّأْسِ للنَّحْل .
وقال النَّضْرُ : كلُّ دَارَةٍ من العِمامةِ : كَوْرٌ .
والكِوَارةُ : خِرْقةٌ تجعلها المرأَةُ على رَأْسِهَا .
( أبو عبيدٍ عن الأصمعي وأبي زيد ) : الكوْرُ : الإبِلُ الكثيرةُ العظيمة .
وقال ابن حبيب : كَوْرٌ : أَرْضٌ بالْيَمَامةِ .
وقال غيرُه : يقال للكَوْرِ وهو الرَّحْلُ : المَكْوَرُ إذا فَتَحْتَ الميمَ خَفَّفْتَ الرّاءَ .
وأنشد :
قِلاَص يَمَانٍ حَطَّ عَنْهُنَّ مَكْوَرَا
فَخَفَّفَ ، وأنشد الأصمعي للحِمَّانيِّ :
كأَنَّ في الحَبْلَيْنِ مِنْ مُكوَرِّهِ
مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لَضَرِّهِ
وقولُ الله : ( بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ الَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى ( أي يُدْخِلُ هذا على هذا ، وأَصْلُه من تَكْوِير العِمامةِ ، وهو لَفُّهَا وجمعُها .
وقال الزجاجُ في قولِ الله : ( ) ( الزمر : 5 ) : أي جُمِعَ ضوءُها ولُفَّ كما تلَفُّ العِمامةَ .
يقال : كُرْتُ العِمامةَ عَلَى رأْسِي أَكُورُها كوْراً ، وكَوَّرْتُها أكَوِّرُهَا إذا لَفَفْتَهَا .
وقال الأخْفَشُ : تُلَفُّ فَتُمْحَى .
وقال أبو عبيدة : كُوِّرَتْ كما تُكوَّرُ العِمامةُ .
وقال قَتَادةُ : كُوِّرَتْ : ذهب ضوءها ، وهو قول الفرّاء .
وقال عِكرِمَةُ : نُزِعَ ضَوْءُها .
وقال مجاهد : كُوِّرَت : دُهْوِرَت .
وقال الرّبيعُ بن خَيْثَم : كُوِّرَتْ : رُمِيَ بها .
ويقال : دَهْوَرْتُ الحَائِطَ إذا طَرَحْتَه حتى يَسقُطَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : طَعَنَهُ فكَوَّرَه وجَوّرَه إذا صَرَعَه . قال أبو كبير :
مُتَكوِّرِينَ عَلَى المَعَاري بينهم
ضَرْبٌ كَتعْطَاطِ المَزَادِ الأَثْجَلِ
وقال الليث : سُمِّيَتِ الكارَةُ التي للقصَّار لأنه يجمع ثيابه في ثَوبٍ واحدٍ ، يُكوِّرُ بعضها على بعض .
ويقال : والاكتيارُ في الصِّرَاع : أَنْ يُصْرَعَ بعضُه على بعض .
والكُورَةُ : من كُوَرِ البُلْدَان .
والكِيرُ : كِيرُ الحَدَّادِ ، وجمعُه : كِيرَةٌ .
وقال أبو عَمرٍ و : الكُورُ : موضع النار الذي يَنْفُخُ فيه الحَدَّاد .
وكَوَّرَ المَتَاعَ : ألْقَى بعضَهُ على بعض .
ويقال : جاءَ الفَرَسُ مُكْتاراً إذا جاءَ مادّاً ذَنَبَهُ تحتَ عَجُزِه .
وقال الكُمَيتُ يصفُ ثَوراً :
كأَنَّهُ مُرْتَدٍ قُبْطِيَّةً لَهِقاً
بالأتحَمِيّةِ مُكْتَارٌ ومُنْتَقِبُ
قالوا : هو من اكْتَارَ الرّجُلُ اكتِيَاراً إذا تَعَمَّمَ .
وقال الأصمعي : اكْتَارت النّاقةُ اكتِيَاراً إذا شالَتْ بذَنَبها بعد اللِّقَاحِ ، واكْتَارَ الرّجلُ للرّجُلِ إذا تَهَيَّأَ لِسبَابِه .
وقال أبو زيد : أَكَرْتُ على الرَّجُلِ أُكِيرَ إِكَارَةً إذا اسْتَذْلَلْتَه واسْتَضْعَفْتَه ، وأَحَلْت عليه إحَالَة نحْوٌ مِنْهُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الكِوَارَةُ ، والمِكْوَرَةُ : العِمَامَةُ .
أكر : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الأُكَرُ : الحُفَرُ في الأرْضِ ، واحدتُها : أُكْرَةٌ .
ومنه قيل لِلْحَرَّاثِ : أَكَّارٌ قال العجاج :
من سَهْلهِ ويَتَأَكَّرْنَ الأكَرْ
وقال الفراء : يقال للذي يُلْعَبُ به : الكُرَةُ ، ولا تَقُلْ : الأكْرَةُ ، وقال غيره : الأكْرَةُ : لُغَةٌ لَيْسَت بجيِّدة ، وقال :
حَزَاوِرَةٌ بأَبْطَحِهَا الكُرِينَا
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال :
الكِيَارُ : رَفْعُ الفَرَسِ ذَنَبَه في حُضْرِه ، والكَيَّرُ : الفَرَسُ إذا فَعَلَ ذلك .
وقال بُزْرُج : أَكَارَ عليه يَضْرِبُه ، وهما يَتَكايَرَانِ .
ركا : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : رَكَاهُ : إذا أَخَّرَه ، ورَكَاهُ : إذا جاوَبَ رَوْكه ، وهو صَوْتُ الصَّدَى من الجَبَل والحَمَّام .
قال : وفي الحديث ( يُغْفَرُ في لَيْلَةِ القَدْرِ لكُلِّ مُسْلِمْ إلاَّ للمُتَشَاحِنَيْنِ ، أُرْكُوهُمَا حتى يَصْطَلِحَا ) رواهُ بضَمِّ الألِفِ .
وروى مالكٌ عن مُسْلِمِ بنِ أبي مَرْيمَ عن أَبِي صالِحٍ السَّمّانِ عن أبي هريرة أَنّه قال : ( تُعرَضُ أَعْمَالُ النَّاسِ في كل جُمُعَةٍ مَرَّتَيْن ، يَوْمَ الاثْنَين ويومَ الخميس فَيُغْفُر لكُلِّ عبَدٍ مُؤْمنٍ إلاَّ عَبداً كانت بَيْنَه وبَين أَخِيهِ شَحنَاءُ ، فيُقَالُ أُرْكُوا هذَين حتى يَفِيئا ) . ومعنَى قوله : اُرْكُوا أَيْ أَخِّرُوا وفيه لُغَةٌ أُخْرَى .
أخبرِني المنذِرِيُّ عن سلمةَ عن الفراء أَنَّه قال : أَرْكَيْت عَلَيَّ دَيناً ، وَرَكَوْته .
وقال أبو عبيدٍ : رَكَوْتُ عَلَيَّ الأمرَ أي ورَّكْتُه .
وقال أبو العباس قال ابنُ الأعرابي : رَكَوْتُ الحَوْضَ أي سَوَّيْتُه .
وروى أبو عبيدٍ عن أبي عَمْرٍ و : المَرْكُوُّ : الحَوْضُ الكَبيرُ .
( قلت ) : والذي سَمِعْتُه من غيرِ واحدٍ من العرب في المَرْكوِّ أَنَّه الحَوْضُ الصَّغيرُ الذي يُسَوِّيه الرّجُل بيَدَيْهِ على رَأْسِ البِئْرِ إذا أَعْوَزَهُ إنَاءٌ يَسْقِي فيه بعيره فيَصُبُّ فيه دَلْواً أو دَلْوَيْن من ماءٍ أو قَدْرَ ما يُرْوِي ظَهْرَهُ .
يقال للرَّجُلِ : أُرْكُ مَرْكُوّاً تَسْقَى فيه بعيرك ، وأَمّا الحوضُ الكبير الذي يُجْبَى فيه الماءُ للإبلِ الكثيرةِ فلا يُسَمَّى مَرْكُوّاً .
وقال ابن الأعرابي : أَرْكَيْتُ لَبنِي فلانٍ جُنْداً أي هَيَّأْتُه لهم ، وأَرْكَيْتَ عَلَيَّ ذَنْباً لم أَجْنِهِ .
( أبو عبيدٍ عن أبي عُبَيْدَةَ ) : أَرْكَيْتُ في الأمر : تأخَّرْتُ .
وقال ابن الأعرابي : أَرْكَيْتُ إلى فلانٍ اعْتَزَيْتُ إليه ، وأنشد :
إلى أَيِّمَا الْحَيّينِ تُرْكَوْا فَأنتُمُ
ثِفَالُ الرَّحَى مِنْ تَحْتها لا يَرِيمُهَا
وأَمّا قَوْلُ الشاعر :
فَأَمْرَكَ إلاَّ تَرْكُهُ مُتَفَاقِمُ
فمعناه إلاَّ تُصْلِحُه .
وقال الليث : الرَّكْوُ : أَنْ تَحْفِرَ حوضاً مستطيلاً وهو المَرْكُوُّ .
والرَّكِيَّةُ : بِئرٌ تُحْفَرُ ، فإذا قُلْتَ الرَّكِيّ فقد جَمَعْتَ ، وإذا قَصَدْتَ إلى جمع الرَّكِيّةِ قلت : الرَّكَايَا .
قال ويقال : أَرْكَى عليه كَذَا وكَذَا أَي ركَّهُ في عُنُقِه أي جَعَلَه .
والرَّكْوَةُ : شِبْهُ تَوْرٍ من أَدَمٍ ، وجَمْعُها : الرِّكَاءُ .
وقال : ابن الأعرابيّ : رَكْوَةُ المرأَةِ : فَلْهَمُهَا ، وجمعُها : الرُّكَى .
وكر : قال الليث : الوَكْرُ والوَكْرَةُ : موضعُ الطائرِ الذي يبيضُ فيه ويُفْرِخُ ، وهي الْخُرُوقُ في الحيطانِ والشجرِ ، وجمعُه : وكورٌ وأَوْكَارٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الوَكْرُ والوَكْنُ : المكان الذي يَدْخُل فيه الطائر ، وقد وَكَنَ يَكِنُ وَكناً .
قال : وَوَكّرْتُ الإنَاءَ تَوْكِيراً إذا ملأتَه .
وقال الليثُ : تَوَكَّرَ الطائرُ إذا ملأ حَوصْلَتَه ، وكذلك : وَكّرَ فلانٌ بَطْنَه .
وروى أبو عبيد عن الأصمعي : وَكَرْتُ السِّقَاءَ أكِرُه وَكْراً إذا ملأتَه .
وقال : وقال الأحْمَرُ : وَكَرْتُه ، ووَرَكْتَه وَرْكاً .
قال : وقال أبو زيد : الوَكِيرَةُ : الطعامُ الذي يُصنعُ عند البِناءِ ، يَبْنِيهِ الرّجُلُ في دَارِه ، وقد وكّرْتُ توكيراً .
( سلمة عن الفراء ) : الوَكِيرَةُ تَعْمَلُها المَرْأَةُ في الجِهَازِ ، قال : ورُبَّما سَمِعَتهم يَقولُونَ : التَّوْكِير في الدَّارِ .
( أبو عبيد ) : هو يَعْدُو الوكَرَى أي يُسْرِعُ .
وأنشد غيره لحُمَيْدِ بن ثَوْرٍ :
إذا المَحمَلُ الرِّبْعِيِّ عَارَضَ أُمَّه
عَدَت وَكَرَى حتى تَحِنَّ الفراقِدُ
ورك : قال الليث : الوَرِكَانِ : هما فَوْقَ الفخذْيْنِ ، كالكتِفيْنِ فَوْقَ العَضُدَيْنِ .
والتَوْرِيكُ : تَوْرِيكُ الرّجُل ذَنْبَه غَيرَ كأَنَّهُ يُلْزِمُه إيَّاه ، وفلانٌ ورَّكَ على دابّتِهِ وتَورّكَ عليها إذا وضع وَرْكُه فنزَلَ ، بجزم الرَّاءِ .
( الأصمعي ) : يقال منه وَرَكْتُ أرِكُ ، وهذه نَعْلٌ مَوْرِكَةٌ ، ومَوْرِكٌ إذا كانت من الوَرِك .
ووَرَّكْتُ الجَبَلَ تَوْرِيكاً إذا جاوَزْتَه .
( أبو عبيد عنه ) : وفي حديث عُمَرَ أَنَّه كان يَنْهَى أَنْ يُجْعَل في ورَاكٍ صَلِيبٌ ، رواهُ شمر بإسْنَادٍ له ، قال شمرٌ قال أبو عبيدة : الوِرَاكُ : رَقْمٌ يُعْلَى المَوْرِكَةَ ، ولها ذُؤَابةُ عُهُونٍ ، وقال : المَوْرِكَةُ حَيْثُ يَتَوَرَّكُ الرَّاكِبُ على تِيكَ اليت كأَنَّها رِفَادَةٌ من
أَدَمٍ ، يقال لها : مَوْرِكة ومَوْرِك .
وجمع الوِرَاكِ : وُرُكٌ ، وأنشد :
إلاَّ القُتُودَ على الأكْوارِ والوُرُكِ
قال : وقال أبو عمرو : الوِرَاكُ : ثَوبٌ يُحَفُّ به الرَّحْلُ .
قال : والميرَكَةُ : تكُونُ بين يَدَي الرَّحْلِ يَضَعَ الرَّجُلُ رِجْلَه عليها إذا أَعْيَا ، وهي المَوْرِكةُ ، وجَمْعُها : المَوَارِك ، وأنشد :
إذا حَرَّدَ الأكْتَافَ مَوْرُ المَوَارِكِ
قال أبو زيد : الوِرَاكُ : الذي يُلْبَسُ المَوْرِكَ .
ويقال : هي خِرْقَةٌ مُزَيَّنَةٌ صغيرة تُغَطِّي المَوْرِكَةَ ، ويقال : وَرَكَ الرّجُلُ على المَوْرِكَةِ .
وقال شمر : قال ابن الأعرابي : ما أَحْسَنَ رِكَتَهُ ووُرْكَهُ من التَّورُّكِ .
ويقال : وَرَكْتُ على السَّرْجِ والرَّحْلِ وَرْكاً وَوَرَّكْتُ تَوْرِيكاً .
وثَنَى وَرْكَهُ فنَزَلَ بِجَزْمِ الرَّاءِ .
وقال غيرُه : وَرَّكَ فلانٌ ذَنْبَهُ على غيره توريكاً إذا أضافَهُ إليه .
وقال إبراهيمُ النَّخَعِيُّ في الرَّجُلِ يُسْتَخْلِفُ قال : إنْ كان مظلوماً فَوَرَّكَ إلى شيءٍ جَزَى عنه التّوْرِيكُ ، وإن كان ظالماً لم يَجْزِ عنه التَّوْرِيكُ ، وكأنَّ التَّوْرِيكَ ، في اليَمِينِ نِيَّةٌ يَنْوِيها الخالفُ غير ما نَوَاها مُسْتَحْلِفُه .
وروي عن مجاهد أنَّه كان لا يرَى بأساً أن يَتَورك الرَّجُلُ على رِجْلِه اليُمْنَى في الأرضِ المُسْتَحيلةِ في الصلاة .
وقال أبو عبيدٍ : التَّوَرُّكُ على اليُمنَى : وَضْعُ الوَرِكَ عليها .
وقال في حديث إبراهيمَ : ( أنَّه كان يَكْرَهُ التَّوَرُّكَ في الصَّلاةِ ) أي وضعَ الألْيَتَيْنِ أو إحداهُمَا على الأرضِ .
( قلت أنا ) : التَّوَرُّكُ في الصَّلاَةِ : ضربانِ ، أحدُهُمَا سُنَّةٌ ، والآخَرُ مكْرُوهٌ ، فأما السُّنَّةُ فأَنْ يُنْحِّي المُصَلِّي رجْليهِ في التشَهُّدِ الأخير ، ويلزقَ مَقْعَدَتَه بالأرْض كما جاء في الخَبَرِ .
وأما التّوَرُّكَ المكْرُوهُ فأنْ يضعَ المصلّي يدَيْهِ على وَرِكَيْهِ في الصلاةِ قائماً أو قاعداً .
وقال أبو حاتم ، يقال : ثَنَى وَرِكهُ فنَزَلَ ، ولا يجوزُ وَرْكهُ في ذا المَعْنى ، إنما هو مصدرُ وَرَكَ وَرْكاً ، ويسمَّى ذلك الموضعُ من الرَّحْلِ المَوْرِكةَ ، لأنَّ الرَّاكبَ يَثْنِي عليه رِجْلَه ثَنْياً كأنّه يَتَرَبّعُ ويضعُ رجلاً على رجْلٍ ، وأما الوَرِكُ نَفسها فلا تُثْنَى ، وفي الوَرِكِ : لغاتٌ ، وَرِكٌ ووَرْكٌ ووِرْكٌ .
أرك : قال الليث : الأرَاكُ : شجرٌ معروفٌ ، وهو شجر السِّوَاكِ ، والإبلُ الأوَارِكُ : التي اعَتَادَتْ أكلَ الأرَاكِ ، والفعلُ : أرَكَتْ تَأْرُكُ أركاً ، وإبلٌ أَوَارِكُ ، وقد أَرَكَتْ
أُرُوكاً إذا لزِمَتْ مكانَها فلم تَبْرَحْ .
( الحرَّانيُّ عن ابن السكِّيت ) : الإبلُ الأوَارِكُ : المقِيماتُ في الحَمْضِ .
قال : وإذا كان البعيرُ يأكلُ الأرَاكَ ، قيل : آرِكٌ .
ويقال : أَطْيَبُ الألْبَانِ : ألْبَانُ الأوَارِكِ .
( أبو عبيد عن الكسائيّ ) : أرَكَ فلانٌ بالمكان يَأْرُكُ إذا أقامَ به .
قال : وأَرِكَتِ الإبلُ أرَكاً إذا اشْتَكَتْ من أَكلِ الأرَاكِ ، وهي إبلٌ أَرَاكَى ؛ وأرِكَةٌ ، وكذلك : طَلاَحَى وطِلحةٌ وقَتَادة وقَتِدَةٌ .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فِى ظِلَالٍ عَلَى ) ( يس : 56 ) .
قال المفسِّرُونَ : الأرَائِكُ : السُّرُرُ في الحِجَالِ ، واحدتُها : أرِيكةٌ .
وروى أبو ترابٍ للأصمعي : هو آرَضُهُمْ أَنْ يفعلَ ذَاكَ ، وآركُهُمُ أَنْ يفعلَهُ أي أخَلَقُهُمْ .
قال : ولم يَبْلُغنِي ذلك عن غيره .
( شمر عن ابن شميل ) : الأرَاكُ : شجرةٌ طويلةٌ خضراءُ ناعمةٌ كثيرةُ الوَرَقِ والأغصانِ خوّارَةُ العُودِ ، تنبُتُ بالغوْرِ ، يُتّخذُ منها المَسَاويكُ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : إذا صَلَحَ الجرحُ وتماثلَ قيل : أَرَكَ يأْرُكُ أُرُوكاً .
وقال شمرٌ : يأْرِكُ : لغة .

##### Türkçe

ك ر ( **و ا ي ء** )
**كري** ، **كرا** ، **كور** ، **كير** ، **ركا** ، **راك** ، **ورك** ، **وكر** ، **أرك** ، **أكر** : (kullanılanlar).

**كرا** : Leys dedi: **كَرَوْتُ** kuyuyu **كرْواً** (yaptım), onu (kuyuyu) ördüğün/zaptettiğin zaman.
Buna benzerini Ebû Amr ve Ebû Ubeyd, Asmaî’den (naklen) söyledi: **كَرَا** çocuk **يَكْرُو** **كَرْواً** (yapar) — top ile oynadığı zaman.
İbnü’s-Sikkît dedi: **كَرَوْتُ** top ile — onunla vurduğum zaman.
Müseyyeb b. Ales dedi:
مَرِحَتْ يَدَاهَا للنَّجَاءِ كَأَنَّمَا
تَكْرُو بكَفَّيْ لاَعِبٍ في صَاعِ
Dedi: **الصَّاعُ**: yerin çukur/çökmüş kısmı; çukur gibi.

(Ebû Ubeyd, Asmaî’den): **الكَرْوَاءُ**: bacakları ince kadın.
Leys dedi: **الكَرَا**: **الكَرَوَانِ**’ın erkeği.
Ve denir: **الكَرَوَانَةُ** (tekil); çoğul: **الكِرْوَانُ**.

(Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan): **الكَرَوَانُ**: bir kuş; çoğulu: **كِرْوَانٌ**.
Ebû Hâtim ( **كتاب الطَّيْرِ** )’de dedi: **الكَرَوَانُ**: **القَبْجُ**; çoğulu: **كِرْوَانٌ**. Atasözlerindendir: ( **أَطْرِقْ كَرَا إنَّ النَّعَامَ بالقُرَى** ); sözü yumuşatılarak kendisiyle aldatılan, fakat onunla tuzak/helâk kastedilen adam hakkında darb-ı mesel yapılır.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi; o dedi ki: **الكَرَوَانُ** gece uyumadığı için zıddıyla (mukabiliyle) **كَرَوَاناً** diye adlandırıldı.
Ve denildi: **الكَرَوَانُ**: ördeğe benzeyen bir kuş.
İbn Hânî’ dedi: denir: **أَطْرِقْ كَرَا**; **الكَرَوَانَ**’ı ترخيم yaptı, hâlbuki o nekredir.
Nitekim bazılarının: **قُنْفُ** demesi gibi; **يا قُنْفُذُ** demek ister.
Dedi: Terhîm ancak duada marifelerde olur; Mâlik ve Âmir gibi. Nekre terhîm edilmez; غلام gibi. Böylece **كَرَوَانٌ** nekre iken terhîm edildi; **الواو** **ألِفاً** kılındı; böylece nâdir olarak geldi.

**كري** : (Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **كَرَى** ırmağı **يَكْرِيهِ**.
Başkası dedi: **كَرَيْتُ** ırmağı **كَرْياً** — onu kazdığım zaman.
Ve **كَرِيَ** **يَكْرَى** **كَرًى** (yapar) — uyuduğu zaman; **الكَرَى**: uyku.

(Üzerinde oynanan **الكُرَةُ**’nin aslı: **كُرْوَةٌ**’dir; **الواو** düşürüldü; nitekim üzerinde oynanan şeye **قُلَةٌ** dediler; aslı: **قُلْوَةٌ**. **الكُرَةُ**’nin çoğulu: **كُرَاتٌ** ve **كُرُونَ**.)

Asmaî dedi: **أكْرَيْنَا** hadiste bu gece — yani onu uzattık.

(Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): **أَكْرَى** **الكَرِيُّ** sırtını **يُكْرِيهِ** **إكْرَاءً**.
Ve denir: **أَعْطِ** **الكَرِيَّ** **كِرْوَتَهُ**; bunu Ebû Zeyd hikâye etti.
İbnü’s-Sikkît dedi: **أَكْرَى** **يُكْرِي** **إِكْراءً** — eksilttiği zaman; ve **أَكْرَى** **يُكْرِي** **إِكْراءً** — artırdığı zaman; bu zıt anlamlılardandır. Ve onun azığı eksildiği zaman: **أكْرَى** azığı (denir).
İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
كَذِي زَادٍ متى ما يُكْرِ منهُ
فليس وَراءَه ثِقَةٌ بزَادِ
Başkası dedi:
تُقَسِّمُ ما فيها فإن هي قَسَّمَتْ
فذاك ، وإن أكْرَت فعن أَهْلِها تكْرِي
Maksadı: eğer eksilirse, ehli tarafından eksilir; yani tencereyi. İbn Ahmer dedi:
وتَوَاهَقَتْ أَخْفَافُها طَبَقاً
والظِّلُّ لم يَفْضُلْ ولَمْ يُكْرِي
Yani: eksilmedi; bu, öğlenin ortasında olur. Ve **أكْرَيْتُ**: yani geciktirdim.
Ebû Ubeyde, Hutay’e’nin beytini okudu:
وأَكْرَيْتُ العَشَاءَ إلى سُهَيْلٍ
أو الشِّعْرَى فطالَ بي الأناءُ
Ve Arapların fakihi dedi: Kadınlar (ister) de kadınlar (yok) olsun diye sevinen kimse, akşam yemeğini geciktirsin; sabah yemeğini erkene alsın; ridâyı hafifletsin; kadınlara gidip gelmeyi azaltsın.

(Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **أَكْرَى** adam: Allah’a itaatte geceyi uykusuz geçirdi.
Ebû Ubeyd dedi: **المُكَرِّي**: yumuşak, yavaş yürüyüş; ve şu beyti okudu:
منها المكَرِّي ومنها اللَّيِّنِ السّادِي
Asmaî dedi: Bu, **تُكَرِّي** **تكْرِيةً** yapan bir binek hayvandır — yürüdüğünde sanki eliyle kapıp alıyormuş gibi olduğu zaman.
Dedi: **الكَرِيُّ**: senin deveni kendisine kiraya verdiğin adamdır; ve **الكَرِيُّ** senin için devesini kiraya veren (adam) da olur; böylece ben senin **كَرِيُّ**’n olurum, sen de benim **كَريّي**’m olursun.
Râciz dedi:
كَرِيُّهُ ما يُطْعِمُ الكَرِيَّا
بالليل إلاَّ جِرْجِراً مَقْلِيّاً
Ve **الكَرِيُّ**: bir bitkidir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الكَرِيَّةُ**: Necd’de bolluk zamanında kumda biten bir ağaçtır; **الجَعْدَةِ** bitişi gibi belirgin bir bitişle. A‘câc dedi:
حتى غَدَا واقْتَادَهُ الكَرِيُّ
وشَرْشَرٌ وقَسْوَرٌ نَضْرِيُّ
Bunlar taze bitkilerdir. Onun sözü: **واقْتَاده** yani onu çağırdı; Zû’r-Rumme’nin dediği gibi:
. . . . . . . يَدْعُو أَنْفَه الرّبَبُ

(Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): O, uzatılmış **الكِرَاءُ**’dır; çünkü **كارَيْتُ**’un masdarıdır. Bunun delili, senin: **رجُلٌ مُكَارٍ** ( **مفَاعِلٌ** ) demendir. Ve o, **ذَوَاتِ الواوِ**’dandır; çünkü: **أَعْطِ** **الكَرِيَّ** **كِرْوَتَه** denir.
Ve denir: Ondan bir binek hayvanı **اكْتَرَيْتُ** ve onu **استَكْرَيتُ**; o da onu bana **فأكْرَانِيها** **إكْرَاءً** (olarak) verdi.
Ve ücretin kendisine de: **كِرَاءٌ** denir.

**كور كير** : Nebî’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi: O, **الْحَوْرِ بَعْدَ الكَوْرِ**’dan Allah’a sığınırdı.
Ebû Ubeyd dedi: **الحَوْرُ**: eksilme; **الكَوْرُ**: artma; sarığın **كَوْرِ**’undan alınmıştır.
Der ki: Hâli değişti ve bozuldu; tıpkı sıkmadan sonra sarığın **كوْرُ**’unun bozulması gibi. Bütün bunlar birbirine yakındır.
Muhammed b. Habîb dedi: **الكِيرُ**: demircinin içine üflediği (körük); **الكُورُ**: demircinin içinde ateş yakılan **كُورُ**’u.
Ve denir: o, tulumdur da.
Ve **الكُورُ**: eyer; ve **الكُورُ**: eşekarısı yuvasının yapısı.
Leys dedi: **الكَوْرُ**: sarığı dolamak; o, onu baş üzerinde döndürmektir. Ve onu **تكْويراً** olarak **كَوّرْتُ**.
Ve **الْكِوَارَةُ**: kadının başörtüsüyle doladığı bir dolamadır; o, **الْخِمْرَةِ**’den bir türdür. Şair dedi:
عَسْرَاءُ حِينَ تَرَدَّى مِن تَفَجُّسِهَا
وفي كِوَارَتِهَا من بَغْيِها مَيَل
Ve **الكِوارُ** ile **الكِوَارَةُ**: arılar için, başı dar olacak şekilde çubuklardan yapılır.
Nadr dedi: Sarığın her bir dolanımı: **كَوْرٌ**’dur.
Ve **الكِوَارةُ**: kadının başına koyduğu bir bez parçasıdır.

(Ebû Ubeyd, Asmaî ve Ebû Zeyd’den): **الكوْرُ**: çok ve büyük develerdir.
İbn Habîb dedi: **كَوْرٌ**: Yemâme’de bir yerdir.
Başkası dedi: **الكَوْرِ** (o eyer) için **المَكْوَرُ** denir; **الميم**’i fetha ile açtığın zaman **الرّاء**’ı hafifletirsin.
Ve şu beyti okudu:
قِلاَص يَمَانٍ حَطَّ عَنْهُنَّ مَكْوَرَا
Hafifletti. Ve Asmaî, Himyânî’ye ait olarak okudu:
كأَنَّ في الحَبْلَيْنِ مِنْ مُكوَرِّهِ
مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لَضَرِّهِ
Ve Allah’ın sözü: ( **بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ الَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى** ) yani bunu bunun üzerine sokar; aslı, sarığın **تَكْوِير**’undandır; o, onu sarmak ve toplamak demektir.
Zeccâc, Allah’ın sözü hakkında: ( ) ( **الزمر : 5** ) dedi: yani onun ışığı toplandı ve sarıldı; tıpkı sarığı sardığın gibi.
Denir: Sarığı başım üzerine **كُرْتُ**; onu **كوْراً** olarak **أَكُورُها**; ve onu sardığım zaman **كَوَّرْتُها** **أكَوِّرُهَا**.
Ahfeş dedi: Sarılır da silinir.
Ebû Ubeyde dedi: Sarığın sarıldığı gibi **كُوِّرَتْ**.
Katâde dedi: **كُوِّرَتْ**: ışığı gitti; bu, Ferrâ’nın sözüdür.
İkrime dedi: onun ışığı söküldü.
Mücâhid dedi: **كُوِّرَت**: yuvarlandı.
Rabî‘ b. Haysam dedi: **كُوِّرَتْ**: onunla atıldı.
Ve denir: Duvarı, düşene kadar attığım zaman: **دَهْوَرْتُ الحَائِطَ**.

(Ebû Ubeyd, Asmaî’den): Ona sapladı da onu **فكَوَّرَه** ve **جَوّرَه** — onu yere serdiği zaman. Ebû Kebîr dedi:
مُتَكوِّرِينَ عَلَى المَعَاري بينهم
ضَرْبٌ كَتعْطَاطِ المَزَادِ الأَثْجَلِ
Leys dedi: Çulhacın **الكارَةُ**’sına bu ad verildi; çünkü elbiselerini tek bir bez içinde toplar; bir kısmını bir kısmı üzerine **يُكوِّرُ**.
Ve denir: Güreşte **الاكتيارُ**: bir kısmının bir kısmı üzerine düşürülmesidir.
Ve **الكُورَةُ**: beldelerin **كُوَرِ**’indendir.
Ve **الكِيرُ**: demircinin **كِيرُ**’i; çoğulu: **كِيرَةٌ**.
Ebû Amr dedi: **الكُورُ**: demircinin içine üflediği ateş yeridir.
Ve eşyayı **كَوَّرَ**: bir kısmını bir kısmı üzerine attı.
Ve denir: At, kuyruğunu sağrısının altına uzatmış olarak geldiği zaman: **مُكْتاراً** geldi.
Kumeyt, bir boğayı vasfederek dedi:
كأَنَّهُ مُرْتَدٍ قُبْطِيَّةً لَهِقاً
بالأتحَمِيّةِ مُكْتَارٌ ومُنْتَقِبُ
Dediler: Bu, adamın sarık sardığı zaman **اكْتَارَ** **اكتِيَاراً** (yapması)ndandır.
Asmaî dedi: Deve, aşımdan sonra kuyruğuyla kaldırdığı zaman **اكْتَارت** **اكتِيَاراً** (yapar). Ve adam, bir adama sövmeye hazırlandığı zaman: adam için **واكْتَارَ**.
Ebû Zeyd dedi: Bir adamı zelil ve zayıf saydığım zaman: onun üzerine **أَكَرْتُ** **أُكِيرَ** **إِكَارَةً**; ve ona **إحَالَة** yaptım; buna benzer.

(Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi: **الكِوَارَةُ** ve **المِكْوَرَةُ**: sarıktır.

**أكر** : (Ebû Ubeyd, Asmaî’den): **الأُكَرُ**: yerdeki çukurlardır; tekili: **أُكْرَةٌ**.
Bundan dolayı çiftçiye: **أَكَّارٌ** denildi. A‘câc dedi:
من سَهْلهِ ويَتَأَكَّرْنَ الأكَرْ
Ferrâ dedi: Üzerinde oynanan şeye **الكُرَةُ** denir; **الأكْرَةُ** deme. Başkası dedi: **الأكْرَةُ** iyi olmayan bir lugattır. Ve dedi:
حَزَاوِرَةٌ بأَبْطَحِهَا الكُرِينَا

(Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den) dedi:
**الكِيَارُ**: atın yürüyüşünde kuyruğunu kaldırmasıdır; **الكَيَّرُ**: bunu yaptığı zaman attır.
Büzrüc dedi: Ona vurduğu zaman: onun üzerine **أَكَارَ**; ve ikisi **يَتَكايَرَانِ**.

**ركا** : (Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den): Onu **رَكَاهُ** — onu geciktirdiği zaman; ve onu **رَكَاهُ** — onun **رَوْكه**’una cevap verdiği zaman; o, dağdan ve hamamdan yankının sesidir.
Dedi: Hadiste: (Kadir gecesinde her Müslümana bağışlanır; ancak iki dargına değil; (onlara) **أُرْكُوهُمَا** — barışıncaya kadar) bunu **الألِف**’in dammesiyle rivayet etti.
Mâlik, Müslim b. Ebî Meryem’den, o da Ebû Sâlih es-Semmân’dan, o da Ebû Hureyre’den rivayet etti; o dedi ki: (İnsanların amelleri her hafta iki defa arz olunur: pazartesi günü ve perşembe günü; her mümin kula bağışlanır; ancak kendisiyle kardeşi arasında düşmanlık bulunan bir kul hariç; denir ki: **أُرْكُوا** bu ikisini — dönünceye kadar). Onun sözünün manası: **اُرْكُوا** yani geciktirin; onda başka bir lugat daha vardır.
Münzirî bana Seleme’den, o da Ferrâ’dan haber verdi: O dedi: Üzerime bir borcu **أَرْكَيْت**; ve onu **رَكَوْته**.
Ebû Ubeyd dedi: Üzerime işi **رَكَوْتُ**; yani onu **ورَّكْتُ**.
Ebû’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Havuzu **رَكَوْتُ**; yani onu düzelttim.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan rivayet etti: **المَرْكُوُّ**: büyük havuzdur.
(ben dedim): Araplardan birden fazlasından **المَرْكوِّ** hakkında işittiğim: onun, adamın, kabı bulunmadığında, kuyunun başında elleriyle düzelttiği küçük havuz olduğudur; devesini onda sulamak için; içine bir kova yahut iki kova su, yahut sırtını kandıracak kadar döker.
Adama denir: Deveni onda sulayacağın bir **مَرْكُوّاً** **أُرْكُ**. Ama develerin çokluğu için suyun toplandığı büyük havuza **مَرْكُوّاً** denmez.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Falanın oğullarına bir orduyu **أَرْكَيْتُ**; yani onu onlar için hazırladım. Ve: işlemediğim bir suçu üzerime **أَرْكَيْتَ**.
(Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den): İşte **أَرْكَيْتُ**: geciktim.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Falana **أَرْكَيْتُ**: ona nisbet ettim. Ve şu beyti okudu:
إلى أَيِّمَا الْحَيّينِ تُرْكَوْا فَأنتُمُ
ثِفَالُ الرَّحَى مِنْ تَحْتها لا يَرِيمُهَا
Ama şairin sözü:
فَأَمْرَكَ إلاَّ تَرْكُهُ مُتَفَاقِمُ
Manası: ancak onu düzeltmen (müstesna).
Leys dedi: **الرَّكْوُ**: uzunlamasına bir havuz kazmandır; o, **المَرْكُوُّ**’dur.
Ve **الرَّكِيَّةُ**: kazılan kuyudur. **الرَّكِيّ** dediğin zaman çoğul yapmış olursun; **الرَّكِيّة**’nin çoğulunu kastettiğinde: **الرَّكَايَا** dersin.
Dedi: Ve denir: Ona şunu şunu **أَرْكَى** — yani onu boynuna **ركَّهُ**; yani onu (boynuna) yaptı/yerleştirdi.
Ve **الرَّكْوَةُ**: deriden, leğene benzer bir şeydir; çoğulu: **الرِّكَاءُ**.
Ve dedi: İbnü’l-A‘râbî: Kadının **رَكْوَةُ**’si: onun etli/şişkinliği; çoğulu: **الرُّكَى**.

**وكر** : Leys dedi: **الوَكْرُ** ve **الوَكْرَةُ**: kuşun yumurtladığı ve yavru çıkardığı yerdir; duvarlarda ve ağaçlarda olan deliklerdir; çoğulu: **وكورٌ** ve **أَوْكَارٌ**.
(Ebû Ubeyd, Asmaî’den): **الوَكْرُ** ve **الوَكْنُ**: kuşun girdiği yerdir. Ve **وَكَنَ** **يَكِنُ** **وَكناً**.
Dedi: Kabı **تَوْكِيراً** olarak **وَوَكّرْتُ** — onu doldurduğum zaman.
Leys dedi: Kuş, kursağını doldurduğu zaman **تَوَكَّرَ**; aynı şekilde: falan karnını **وَكّرَ**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den rivayet etti: Tulumu **وَكَرْتُ**; onu **وَكْراً** olarak **أكِرُه** — onu doldurduğum zaman.
Ve dedi: Ahmer dedi: Onu **وَكَرْتُ**; ve onu **وَرَكْتَه** **وَرْكاً**.
Dedi: Ebû Zeyd dedi: **الوَكِيرَةُ**: adamın evinde bina yaptığı zaman yapılan yemektir; ve onu **توكيراً** olarak **وكّرْتُ**.
(Seleme, Ferrâ’dan): **الوَكِيرَةُ**’yi kadın çeyizde yapar. Dedi: Bazen onları: evde **التَّوْكِير** derlerken işittim.
(Ebû Ubeyd): O, **الوكَرَى** koşar; yani hızlanır.
Başkası, Humeyd b. Sevr’e ait olarak okudu:
إذا المَحمَلُ الرِّبْعِيِّ عَارَضَ أُمَّه
عَدَت وَكَرَى حتى تَحِنَّ الفراقِدُ

**ورك** : Leys dedi: **الوَرِكَانِ**: ikisi, uylukların üstündedir; omuzların, pazuların üstünde olması gibi.
Ve **التَوْرِيكُ**: adamın kuyruğunu (arka eteğini) sanki onu ona yapıştırıyormuş gibi **تَوْرِيكُ** etmesidir. Ve falan, bineği üzerinde **ورَّكَ** ve onun üzerinde **تَورّكَ** — **الرَّاءِ**’ın cezmiyle — **وَرْكُه**’unu koyup indiği zaman.
(Asmaî): Ondan: **وَرَكْتُ** **أرِكُ** denir. Ve bu, **نَعْلٌ مَوْرِكَةٌ** ve **مَوْرِكٌ**’tir — **الوَرِك**’ten olduğu zaman.
Ve dağı **تَوْرِيكاً** olarak **وَوَرَّكْتُ** — onu geçtiğim zaman.
(Ebû Ubeyd, ondan): Ömer’in hadisinde: O, **ورَاكٍ** içinde haç yapılmasını yasaklardı; Şemr onu isnadıyla rivayet etti. Şemr dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الوِرَاكُ**: **المَوْرِكَةَ**’nın üzerine çıkarılan bir nakıştır; onun yün püskülü vardır. Dedi: **المَوْرِكَةُ**: binicinin üzerinde oturduğu yerdir; şu **اليت** üzerinde; sanki deriden bir destek gibidir; ona **مَوْرِكة** ve **مَوْرِك** denir.
**الوِرَاكِ**’ın çoğulu: **وُرُكٌ**. Ve şu beyti okudu:
إلاَّ القُتُودَ على الأكْوارِ والوُرُكِ
Dedi: Ebû Amr dedi: **الوِرَاكُ**: eyerin etrafının sarıldığı bir bezdir.
Dedi: **الميرَكَةُ**: eyerin ön tarafında olur; adam yorulduğu zaman ayağını onun üzerine koyar; o, **المَوْرِكةُ**’dir; çoğulu: **المَوَارِك**. Ve şu beyti okudu:
إذا حَرَّدَ الأكْتَافَ مَوْرُ المَوَارِكِ
Ebû Zeyd dedi: **الوِرَاكُ**: **المَوْرِكَ**’ye giydirilen şeydir.
Ve denir: O, **المَوْرِكَةَ**’yi örten, süslü küçük bir bez parçasıdır. Ve denir: Adam **المَوْرِكَةِ** üzerinde **وَرَكَ**.
Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Onun **رِكَتَهُ**’si ve **وُرْكَهُ**’u ne güzeldir; **التَّورُّكِ**’tendir.
Ve denir: Eyer ve semer üzerinde **وَرَكْتُ** **وَرْكاً**; ve **تَوْرِيكاً** olarak **وَوَرَّكْتُ**.
Ve **الرَّاءِ**’ın cezmiyle: **وَرْكَهُ**’unu büktü de indi.
Başkası dedi: Falan, kuyruğunu başkasının üzerine **توريكاً** olarak **وَرَّكَ** — onu ona eklediği zaman.
İbrâhîm en-Neha‘î, yerine vekil bırakılan adam hakkında dedi: Eğer mazlum ise, bir şeye **فَوَرَّكَ** ederse, **التّوْرِيكُ** onun yerine yeter; eğer zalim ise, **التَّوْرِيكُ** onun yerine yetmez. Sanki **التَّوْرِيكَ**, yeminde, yemin edenin niyet ettiği; kendisinden yemin istenenin niyet ettiğinden başka bir niyettir.
Mücâhid’den rivayet edildi: O, namazda, sert/engebeli yerde, adamın sağ ayağı üzerinde **يَتَورك** etmesinde bir sakınca görmezdi.
Ebû Ubeyd dedi: Sağ üzerinde **التَّوَرُّكُ**: **الوَرِكَ**’i onun üzerine koymaktır.
İbrâhîm’in hadisinde dedi: (O, namazda **التَّوَرُّكَ**’u kerih görürdü) yani iki kalçayı yahut ikisinden birini yere koymayı.
(ben dedim): Namazda **التَّوَرُّكُ** iki çeşittir: biri sünnet, diğeri mekruhtur. Sünnet olan: namaz kılanın son teşehhütte ayaklarını yana çekmesi ve haberde geldiği üzere oturağını yere yapıştırmasıdır.
Mekruh olan **التّوَرُّكُ** ise: namaz kılanın, ayakta yahut otururken, namazda ellerini **وَرِكَيْهِ** üzerine koymasıdır.
Ebû Hâtim dedi: Denir: **ثَنَى وَرِكهُ** de indi; bu manada **وَرْكهُ** caiz değildir. O ancak **وَرَكَ**’nın masdarıdır: **وَرْكاً**. Ve eyerin o yeri **المَوْرِكةَ** diye adlandırılır; çünkü binici, sanki dört oturuş yapıyormuş ve bir ayağını bir ayağı üzerine koyuyormuş gibi, ayağını onun üzerine bükerek büker. Ama **الوَرِكُ**’in kendisi bükülmez. **الوَرِكِ**’te lugatlar vardır: **وَرِكٌ** ve **وَرْكٌ** ve **وِرْكٌ**.

**أرك** : Leys dedi: **الأرَاكُ**: bilinen bir ağaçtır; o, misvak ağacıdır. Ve **الإبلُ الأوَارِكُ**: **الأرَاكِ** yemeye alışmış olanlardır. Fiil: **أرَكَتْ** **تَأْرُكُ** **أركاً**. Ve develer: **أَوَارِكُ**. Ve yerini bırakmayıp orada kaldığı zaman: **أَرَكَتْ** **أُرُوكاً**.
(Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten): **الإبلُ الأوَارِكُ**: **الحَمْضِ**’da ikamet edenlerdir.
Dedi: Deve **الأرَاكَ** yediği zaman: **آرِكٌ** denir.
Ve denir: Sütlerin en hoşı: **الأوَارِكِ**’in sütleridir.
(Ebû Ubeyd, Kisâî’den): Falan, yerde ikamet ettiği zaman: yerde **أرَكَ** **يَأْرُكُ**.
Dedi: Develer, **الأرَاكِ** yemekten şikâyet ettiği zaman: **أَرِكَتِ** develer **أرَكاً** (yaptı); onlar **إبلٌ أَرَاكَى**; **وأرِكَةٌ**. Aynı şekilde: **طَلاَحَى** ve **طِلحةٌ**; ve **قَتَادة** ve **قَتِدَةٌ**.
Allah (azze ve celle) dedi: ( **فِى ظِلَالٍ عَلَى** ) ( **يس : 56** ).
Müfessirler dedi: **الأرَائِكُ**: perdeli odalardaki sedirlerdir; tekili: **أرِيكةٌ**.
Ebû Turâb, Asmaî’den rivayet etti: O, onların en layığıdır: bunu yapmaya; ve onların en layığıdır: onu yapmaya; yani onların en yaratılışça uygunudur.
Dedi: Bunu başkasından bana ulaşmadı.
(Şemr, İbn Şümeyl’den): **الأرَاكُ**: uzun, yeşil, yumuşak; yaprağı ve dalları çok; odunu gevşek bir ağaçtır; **الغوْرِ**’da biter; ondan misvaklar yapılır.
(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den): Yara düzeldiği ve iyileştiği zaman denir: **أَرَكَ** **يأْرُكُ** **أُرُوكاً**.
Şemr dedi: **يأْرِكُ**: bir lugattır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والواو وما يثلثهما)
(كوي)  الكاف والواو والياء أصلٌ صحيح، وهو كَوَيْتُ بالنَّار. وقد ذكرناه.
(كوب)  الكاف والواو والباء كلمةٌ واحدة. وهي الكُوب: القَدَح لا عُروةَ ـله؛ والجمع أكواب. قال الله تعالى: ﴿وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ﴾ [الغاشية14]. ويقولون: الكُوبةُ: الطَّبلُ لِلَّعب.
(كود)  الكاف والواو والدال كلمةٌ كأنَّها تدلُّ على التماسِ شيءٍ ببعض العَناء. يقولون: كادَ يكُود كَوْداً ومَكاداً. ويقولون لمن يَطلُب منك الشَيءَ فلا تُريد إعطاءَه: لا ولا مَكادة. فأمَّا قولهم في المقارَبة: كاد، فمعناها قارب. وإذا وقعت كادَ مجرَّدَةً فلم يقع ذلك الشيء تقول: كادَ يَفْعل، فهذا لم يُفعل، وإذا قُرِنَتْ بِجَحد فقد وقع، إذا قلت ما كاد يَفعلُه فقد فعله. قال الله سبحانه: ﴿فَذَبَحُوهَا وَمَا كادُوا يَفْعَلُونَ﴾ [البقرة 71].
(كور)  الكاف والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلّ على دُوْرٍ وتجمُّع. من ذلك الكوْر: الدَّور. يقال كار يَكُورُ، إذا دار. وكَوْرُ العمامة: دَوْرُها. والكُورَةُ: الصُّقْع، لأنَّه يدُور على ما فيه من قُرىً. ويقال طعَنَه فكَوَّرَه، إذا ألقاه مجتمِعاً. ومنه قولُه تعالى: ﴿إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ﴾ [التكوير 1]، كأنَّها جُمِعَت جَمْعاً، والكُور: الرَّحْل؛ لأنَّه يدور بغارِب البَعير؛ والجمع أكوار. فأمّا قولهم: "الحَوْر بَعْدَ الكَور"، فالصحيح عندهم: "الحَوْر بعد الكَوْن"، ومعناه حار، أي رجع ونَقَص بعدما كان. ومن قال بالراء فليس يبعُد، أي كان أمرُه متجمِّعاً، ثم حار ونَقَص. وقوله تعالى: ﴿يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ﴾ [الزمر 5]، أي يُدير هذا على ذاك، ويُدير ذاك على هذا. كما جاء في التفسير: زِيد في هذا من ذلك، وفي ذاك [من هذا]. والكَوْر: قِطعةٌ من الإبل كأنَّها خمسون ومائة. وليس قياسُه بعيداً، لأنها إذا اجتمعت استدارت في مَبْرَكها. وكُوَّارة النَّحْل معروفة.
ومما يشِذُّ عن هذا الباب قولهم: اكتارَ الفَرسُ، إذا رفَعَ ذَنبَه في حُضْرِه.
(كوز)  الكاف والواو والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تجمُّع. قال أبو بكر([1]): تكوَّزَ القومُ: تجمّعوا. قال: ومنه اشتقاق بني كُوزٍ من ضَبَّة. والكُوز للماء من هذا، لأنَّه يجمع الماء. واكتاز الماء: اغتَرَفَه.
(كوس)  الكاف والواو والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على صَرْعٍ أو ما يقاربه. يقال: كاسَه يَكُوسُه، إذا صرعه. ومنه كاسَتِ الناقةُ تكوسُ، إذا عُقِرت فقامت على ثلاث. وإنَّما قيل لها ذلك لأنَّها قد قاربت أن تُصرَع. قال:
ولو عند غَسَّانَ السَّلِيطيِّ عَرَّسَتْ *** رَغَا قَرَنٌ منها وكاس عَقِيرُ([2])وربَّما قالوا للفَرَس القَصير الدَّوارجِ: كُوسِيٌّ. وعُشْبٌ مُتَكاوِسٌ، إذا كثُر وكثُف، وهو من قياس الباب لأنَّه يتصرَّعُ بعضُه على بعض. فأمَّا الكأس، فيقال هو الإناء بما فيه من خمر، وهو من غير الباب.
(كوع)  الكاف والواو والعين كلمةٌ واحدة، وهي الكُوع، وهو طرَف الزَّنْد مما يلي الإبهام. والكَوَعُ: خُروجُه ونُتوُّه وعِظَمُه. رجلٌ أكوعُ([3]). ويقال الكَوَع: إقبال الرُّسغين على المنكِبين. وكوَّعَه بالسَّيف: ضَربَه. ولعلّه بمعنى أن يُصِيبَ كُوعَه.
(كوف)  الكاف والواو والفاء أصيل يقولون: إنَّه يدلُّ على استدارةٍ في شيء. قالوا: تكوَّفَ الرّملُ: استدارَ. قالوا: ولذلك سمّيت الكُوفةُ. ويقولون: وقعنا في كُوفَان وكَـُـوَّفان([4])، أي عناءٍ ومشقّة، كأنَّهم اشتقُّوا ذلك من الرَّمل المتكَوِّف، لأن المشيَ فيه يُعَنِّي.
(كون([5]))  الكاف والواو والنون أصلٌ يدلُّ على الإخبار عن حدوث شيء، إمَّا في زمانٍ ماضٍ أو زمان راهن. يقولون: كان الشيءُ يكونُ كَوناً، إذا وقَعَ وحضر. قال الله تعالى: ﴿وَإنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ﴾ [البقرة 280]، أي  حَضَر وجاء. ويقولون: قد كان الشِّتاءُ، أي جاء وحضر. وأمَّا الماضي فقولنا: كان زيدٌ أميراً، يريد أنَّ ذلك كان في زمان سالف. وقال قوم: المكانُ اشتقاقه مِن كان يكون، فلمّا كثُر* تُوُهِّمت الميمُ أصليّةً فقيل تمكّن، كما قالوا من المِسكين تَمَسْكَنَ.
وفي الباب كلمةٌ لعلَّها أن تكون من الكلام الذي دَرَج بدُروج مَن عَلِمه.
يقولون: كُنْت على فلان أكون عليه، وذلك إذا كَفَلت به. واكتَنْت أيضاً اكتياناً. وهي غَرِيبة.
(كوم([6]))  الكاف والواو والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تجمُّع في شيء مع ارتفاع فيه. من ذلك الكَوْماء، وهي النَّاقة الطَّويلة السنام. والكَوْم: القِطعة من الإبل، والكَوْمة: الصُّبْرة من الطَّعام وغيرِه. وربّما قالوا: كامَ الفرسُ أنثاه يَكُومها، وذاك نَفْس التجمُّع.
(كول)  الكاف والواو واللام كلمةٌ إن صحَّت. يقولون: تكوَّلَ القومُ على فلانٍ، إذا تجمَّعوا عليه.
--------------ـــ
([1]) الجمهرة (3: 17).
([2]) البيت للأعور النبهاني، يهجو جريراً ويمدح غسان السليطي. اللسان (كوس، قرن). وعجزه في إصلاح المنطق 63. وقبله:
أقول لها أمي سليطاً بأرضها	 *** فبئس مناخ النازلين جرير
([3]) وكذا في المجمل، لم يذكر: امرأة كوعاء، على ما هو مألوف عبارته.
([4]) يقال بضم الكاف وفتحها مع سكون الواو وتشديدها، أربع لغات، وأنشد ابن بري:
فما أضحى وما أمسيت إلا *** وإني منكم في كوفان
 ([5]) كذا وردت هذه المادة في غير ترتيبها في الأصل والمجمل أيضاً، فتركتها عليه، إبقاء على أرقام صفحات الأصل.
([6]) وكذا وردت هذه المادة متقدمة على التي تليها، وحقها أن تتأخر، وآثرت إبقاءها لما أنها وردت كذلك في المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **الكاف** و**الواو** وما يثلثهما)
(**كوي**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الياء** sahih bir asıldır; o da ateşle **كَوَيْتُ**’dur. Onu zikretmiştik.
(**كوب**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الباء** tek bir kelimedir. O da **الكُوب**: kulpu olmayan kadeh; çoğulu **أكواب**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وأَكْوَابٌ مَوْضوعَةٌ**﴾ [الغاشية14]. Ve derler ki: **الكُوبةُ**: oyun için davul.
(**كود**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الدال** bir kelimedir; sanki bir şeyi bir şeye bir miktar zahmetle temas ettirmeye delâlet eder. Derler ki: **كادَ** **يكُود** **كَوْداً** ve**مَكاداً**. Ve senden bir şeyi isteyen, senin de vermek istemediğin kimseye derler ki: hayır, ne de **مَكادة**. Ama yaklaşma hakkında sözleri olan **كاد** ise, manası yaklaştı’dır. **كادَ** mücerret olarak vâki olup da o şey vâki olmazsa, **كادَ يَفْعل** dersin; işte bu yapılmamıştır. Eğer inkâr ile birlikte getirilirse vâki olmuştur; **ما كاد يَفْعَلُه** dedin mi, onu yapmıştır. Allah سبحانه dedi ki: ﴿**فَذَبَحُوهَا وَمَا كادُوا يَفْعَلُونَ**﴾ [البقرة 71].
(**كور**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الراء** sahih bir asıldır; dönmeye ve toplanmaya delâlet eder. Bundan **الكوْر**: dönme. **كار يَكُورُ** denir; döndüğü zaman. Ve sarığın **كَوْرُ**’u: onun dönmesidir. Ve**الكُورَةُ**: bölge; çünkü içinde bulunan köyler üzerine döner. Ve denir: ona sapladı da onu **فكَوَّرَه**; onu toplanmış hâlde attığı zaman. Ondandır O’nun تعالى sözü: ﴿**إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ**﴾ [التكوير 1]; sanki toplanmış bir toplanma ile toplanmıştır. Ve**الكُور**: semer; çünkü devenin hörgücü üzerinde döner; çoğulu **أكوار**. Ama onların “**الحَوْر بَعْدَ الكَور**” sözleri ise, onlara göre sahih olan: “**الحَوْر بعد الكَوْن**”dur; manası **حار**’dır; yani, olduktan sonra döndü ve eksildi. **الراء** ile söyleyen kimse de uzak değildir; yani işi toplanmış idi, sonra döndü ve eksildi. Ve O’nun تعالى sözü: ﴿**يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ**﴾ [الزمر 5]; yani bunu onun üzerine döndürür, onu da bunun üzerine döndürür. Tefsirde geldiği üzere: bundan ona ziyade edildi, onda da [bundan]. Ve**الكَوْر**: develerden bir parça; sanki elli ve yüzdür. Kıyası uzak değildir; çünkü toplandıkları zaman çöktükleri yerde dönerler. Ve**كُوَّارة** **النَّحْل** bilinir.
Ve bu babdan şâz olan şeylerdendir onların sözleri: **اكتارَ** at; yürüyüşünde kuyruğunu kaldırdığı zaman.
(**كوز**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الزاء** sahih bir asıldır; toplanmaya delâlet eder. Ebû Bekir([1]) dedi ki: **تكوَّزَ** kavim: toplandılar. Dedi ki: ve ondan **بني كُوزٍ**’ün **ضَبَّة**’den iştikakı. Ve su için **الكُوز** bundandır; çünkü suyu toplar. Ve**اكتاز** su: onu avuçlayıp aldı.
(**كوس**)  **الكاف** ve**الواو** ve**السين** sahih bir asıldır; devirmeye yahut ona yakın olana delâlet eder. **كاسَه يَكُوسُه** denir; onu devirdiği zaman. Ondandır: **كاسَتِ** dişi deve **تكوسُ**; boğazlandığı için üç üzerinde durduğu zaman. Ona bu ancak, devrilmeye yaklaşmış olduğu için denmiştir. Dedi ki:
ولو عند غَسَّانَ السَّلِيطيِّ عَرَّسَتْ *** رَغَا قَرَنٌ منها وكاس عَقِيرُ([2])
Ve bazen kısa, çok dönen at için derler: **كُوسِيٌّ**. Ve**عُشْبٌ مُتَكاوِسٌ**; çoğalıp sıklaştığı zaman; ve o, babın kıyasındandır; çünkü onun bir kısmı bir kısmı üzerine devrilir. Ama**الكأس** ise, denir ki o, içinde şarap bulunan kaptır; ve o, babdan değildir.
(**كوع**)  **الكاف** ve**الواو** ve**العين** tek bir kelimedir; o da **الكُوع**’dur; o, başparmak tarafına bitişik olan önkol ucudur. Ve**الكَوَعُ**: onun çıkması, kabarması ve büyüklüğüdür. **رجلٌ أكوعُ**([3]). Ve denir: **الكَوَع**: iki bileğin iki omuza yönelmesi. Ve onu kılıçla **كوَّعَه**: ona vurdu. Belki de manası, onun **كُوع**’unu isabet ettirmektir.
(**كوف**)  **الكاف** ve**الواو** ve**الفاء** asıldır; derler ki o, bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder. Dediler: **تكوَّفَ** kum: yuvarlaklaştı. Dediler: bu yüzden **الكُوفةُ** adlandırıldı. Ve derler: **وقعنا في كُوفَان وكَـُـوَّفان**([4]); yani zahmet ve meşakkat; sanki bunu, yürüyüşün onda zahmet verdiği için, yuvarlaklaşmış kumdan iştikak ettiler.
(**كون**([5]))  **الكاف** ve**الواو** ve**النون** bir asıldır; bir şeyin meydana gelişinden haber vermeye delâlet eder; ya geçmiş bir zamanda ya da hâlihazır bir zamanda. Derler ki: **كان** şey **يكونُ** **كَوناً**; vâki olup hazır bulunduğu zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**وَإنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ**﴾ [البقرة 280]; yani hazır bulundu ve geldi. Ve derler: **قد كان الشِّتاءُ**; yani geldi ve hazır bulundu. Ama geçmiş ise, sözümüz: **كان زيدٌ أميراً**; bunun eski bir zamanda olduğunu kasteder. Ve bir kavim dedi ki: **المكانُ**’ın iştikakı **كان يكون**’dandır; çoğalınca **الميم** aslî sanıldı da **تمكّن** denildi; tıpkı **المِسكين**’den **تَمَسْكَنَ** dedikleri gibi.
Ve babda bir kelime vardır; belki de onu bilenin geçip gitmesiyle geçip giden sözden olmasıdır.
Derler ki: **كُنْت** falan kimse üzerine **أكون** onun üzerine; bu, onunla kefil olduğun zamandır. Ve**اكتَنْت** da **اكتياناً**. O gariptir.
(**كوم**([6]))  **الكاف** ve**الواو** ve**الميم** sahih bir asıldır; bir şeyde, içinde bir yükselme ile birlikte toplanmaya delâlet eder. Bundan **الكَوْماء**; o, hörgücü uzun dişi devedir. Ve**الكَوْم**: develerden parça; ve**الكَوْمة**: yiyecek ve başkasından yığın. Ve bazen derler: **كامَ** at dişisini **يَكُومها**; ve bu, toplanmanın aynısıdır.
(**كول**)  **الكاف** ve**الواو** ve**اللام** bir kelimedir; eğer sahihse. Derler ki: **تكوَّلَ** kavim falan kimse üzerine; onun üzerine toplandıkları zaman.
--------------ـــ
([1]) el-Cemhere (3: 17).
([2]) Beyit el-A‘ver en-Nebhânî’nindir; Cerîr’i hicveder ve Gassân es-Selîtî’yi över. el-Lisân (**كوس**، **قرن**). Ve onun ikinci mısraı İslâhu’l-Mantık 63’tedir. Ve ondan önce:
أقول لها أمي سليطاً بأرضها	 *** فبئس مناخ النازلين جرير
([3]) Ve böylece el-Mücmel’dedir; “**امرأة كوعاء**”yı zikretmedi; ibaresinin alışılmışı üzere.
([4]) **الكاف**’ın zammesi ve fethası ile, **الواو**’un sükûnu ve teşdîdiyle; dört lügat. Ve İbn Berrî inşâd etti:
فما أضحى وما أمسيت إلا *** وإني منكم في كوفان
([5]) Asılda ve el-Mücmel’de de bu madde tertibinin dışında böyle vârid olmuştur; ben de onu onun üzere bıraktım; asıl sayfalarının numaralarını muhafaza için.
([6]) Ve böylece bu madde, kendisini izleyenin önünde vârid olmuştur; hakkı, geriye kalmasıdır; ve onu, el-Mücmel’de böyle vârid olduğu için bırakmayı tercih ettim.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- كور الشيء: إدارته وضم بعضه إلى بعض، ككور العمامة، وقوله تعالى: ﴿يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل﴾ [الزمر/5] فإشارة إلى جريان الشمس في مطالعها وانتقاص الليل والنهار وازديادهما. وطعنه فكوره: إذا ألقاه مجتمعا (عن الأصمعي: طعنه فكوره وجوره: إذا صرعه. وتهذيب اللغة 10/346)، واكتار الفرس: إذا أدار ذنبه في عدوه، وقيل لإبل كثيرة: كور، وكوارة النحل معروفة. والكور: الرحل، وقيل لكل مصر: كورة، وهي البقعة التي يجتمع فيها قرى ومحال.

##### Türkçe

- **كور** şey’i: onu döndürmesi ve onun bir kısmını bir kısmına katmasıdır; **كور** sarık gibi. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل﴾ [الزمر/5]; bu, güneşin doğuş yerlerinde akıp gitmesine, gece ile gündüzün eksilmesine ve ikisinin artmasına bir işarettir. Ve onu mızrakla vurdu da onu **فكوره**: onu toplanmış hâlde attığı zaman. (الأصمعي’den: onu mızrakla vurdu da onu **فكوره** ve **جوره**: onu yere serdiği zaman. Ve **تهذيب اللغة** 10/346), ve at **اكتار** etti: koşusunda kuyruğunu döndürdüğü zaman; ve çok deveye **كور** denildi; ve **كوارة النحل** bilinir. Ve **الكور**: semer; ve her bir şehre **كورة** denildi; o, içinde köyler ve mahallelerin toplandığı yerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك و ر
كار العمامة وكوّرها وهذه العمامة عشرة أكوار وعشرون كوراً‏.‏
واتخذ القين كوراً وكيراً‏:‏ موقداً للنار وزقاً للنفخ‏.‏
والنحل في اعلكوّارة وهي الخليّة‏.‏
وكوّرت المتاع‏:‏ وضعت بعضه على بعض‏.‏
وحمل على ظهره كارةً من الثياب وهذه كارةٌ من كارات القصار‏.‏
وطعنه فكوّره‏:‏ صرعه‏.‏
وتكوّر الجبل‏:‏ سقط واشترى جملاً بكوره وجالاً بأكوارها وكيرانها‏.‏
ودخلت كورة من كور خراسان‏.‏
‏"‏ ونعوذ بالله من الحور بعد الكور ‏"‏ وهو الزيادة‏.‏

##### Türkçe

ك و ر
**كار** sarığı ve onu **كوّرها**; ve bu sarık on **أكوار**dır ve yirmi **كوراً**dır.
Ve demirci bir **كوراً** ve bir **كيراً** edindi: ateş için bir ocak ve üflemek için bir tulum.
Ve arılar **اعلكوّارة**dadır; ve o, **الخليّة**dir.
Ve **كوّرت** eşyayı: onun bir kısmını bir kısmının üzerine koydum.
Ve sırtında elbiselerden bir **كارةً** taşıdı; ve bu, çamaşırcıların **كارات**ından bir **كارةٌ**dır.
Ve onu mızrakladı da onu **فكوّره**: onu yere serdi.
Ve dağ **تكوّر** etti: düştü; ve bir deveyi onun **بكوره**siyle satın aldı ve bir katırı onun **بأكوارها**sı ve **وكيرانها**sıyla.
Ve Horasan’ın **كور**larından bir **كورة**ya girdim.
"Ve biz, **الحور**dan sonra **الكور**dan Allah’a sığınırız"; ve o, artmadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُورُ، بالضم: الرحل، وقيل: الرحل بأَداته، والجمع أَكْوار وأَكْوُرٌ؛ قال:
أَناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْن إِناخَةَ الْــيَماني قِلاصاً، حَطَّ عنهنّ أَكْوُرا والكثير كُورانٌ وكُؤُور؛ قال كُثَيِّر عَزَّة:
على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتالُ في البُرى،
فأَحْمالُها مَقْصورَةٌ وكُؤُورُها
قال ابن سيده: وهذا نادر في المعتل من هذا البناء وإِنما بابه الصحيح منه كبُنُودٍ وجُنُودٍ. وفي حديث طَهْفَة: بأَكْوارِ المَيسِ تَرْتَمِي بنا العِيسُ؛ الأَكْوارُ جمع كُورٍ، بالضم،وهو رَحْل الناقة بأَداته، وهو كالسَّرْج وآلتِه للفرس، وقد تكرّر في الحديث مفرداً ومجموعاً؛ قال ابن الأَثير: وكثير من الناس يفتح الكاف، وهو خطأ؛ وقول خالد بن زهير الهذلي:نَشَأْتُ عَسِيراً لم تُدَيَّثْ عَرِيكَتي،
ولم يَسْتَقِرَّ فوقَ ظَهْرِيَ كُورُها
استعار الكُورَ لتذليل نفسه إِذ كان الكُورُ مما يذلل به البعير ويُوَطَّأُ ولا كُورَ هنالك. ويقال للكُورِ، وهو الرحل: المَكْوَرُ، وهو المُكْوَرُّ، إِذا فتحت الميم خففت الراء، وإِذا ثقلت الراء ضممت الميم؛ وأَنشد قول الشاعر:
قِلاص يَمانٍ حَطَّ عنهن مَكْوَرا
فخفف، وأَنشد الأَصمعي:
كأَنّ في الحََبْلَيْنِ من مُكْوَرِّه
مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لضَرِّهِ
وكُورُ الحَدَّاد: الذي فيه الجَمْر وتُوقَدُ فيه النار وهو مبنيّ من طين، ويقال: هو الزِّقُّ أَيضاً. والكَوْرُ: الإِبل الكثيرة العظيمة. ويقال: على فلان كَوْرٌ من الإِبل، والكَوْرُ من الإِبل: العَطيِعُ الضَّخْم، وقيل: هي مائة وخمسون، وقيل: مائتان وأَكثر. والكَوْرُ: القطيع من البقر؛ قال ذؤيب:
ولا شَبُوبَ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه،
من كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدُ
والجمع منهما أَكْوار؛ قال ابن بري هذا البيت أَورده الجوهري: ولا مُشِبَّ من الثِّيرانِ أَفْرَده،
عن كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغراءِ والطَّرَدِ
بكسر الدال، قال: وصوابه: والطردُ، برفع الدال؛ وأَول القصيدة: تالله يَبْقى على الأَيَّامِ مُبْتَقِلٌ،
جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ، سِنُّه غَرِدُ
يقول: تالله لا يبقى على الأَيَّام مُبْتَقِلٌ أَي الذي يَرْعى البقل. والجَوْنُ: الأَسْوَدُ. والسَّراةُ: الظَّهْر. وغَرِدٌ: مُصَوِّتٌ. ولا مُشِبَّ من الثيران: وهو المُسِنّ أَفرده عن جماعته إِغراءُ الكلب به وطَرَدُه. والكَوْرُ: الزيادة. الليث: الكَوْرُ لَوْثُ العمامة يعني إِدارتها على الرأْس، وقد كَوَّرْتُها تَكْوِيراً . وقال النضر: كل دارة من العمامة كَوْرٌ، وكل دَوْرٍ كَوْرٌ. وتكْوِيرُ العمامة: كَوْرُها. وكارَ العِمامَةَ على الرأْس يَكُورُها كَوْراً: لاثَها عليه وأَدارها؛ قال أَبو ذؤيب:وصُرَّادِ غَيْمٍ لا يزالُ، كأَنه
مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ
وكذلك كَوَّرَها. والمِكْوَرُ والمِكْوَرَةُ والكِوارَةُ: العمامةُ. وقولهم: نعوذ بالله من الحَوْرِ بعد الكَوْرِ، قيل: الحَوْرُ النقصان والرجوع، والكَوْرُ: الزيادة، أُخذ من كَوْرِ العمامة؛ يقول: قد تغيرت حاله وانتقضت كما ينتقض كَوْرُ العمامة بعد الشدّ، وكل هذا قريب بعضه من بعض، وقيل: الكَوْرُ تَكْوِيرُ العمامة والحَوْرُ نَقْضُها، وقيل: معناه نعوذ بالله من الرجوع بعد الاستقامة والنقصان بعد الزيادة. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه كان يتعوّذ من الحَوْر بعد الكَوْرِ أَي من النقصان بعد الزيادة، وهو من تَكْوِير العمامة، وهو لفها وجمعها، قال: ويروى بالنون. وفي صفة زرع الجنة: فيبادِرُ الطَّرْفَ نَباتُه واستحصادُه وتَكْوِيرُه أَي جَمْعُه وإِلقاؤه.
والكِوارَة: خرقة تجعلها المرأَة على رأْسها. ابن سيده: والكِوارَةُ لوث تَلْتاثه المرأَة على رأْسها بخمارها، وهو ضَرْبٌ من الخِمْرَةِ؛ وأَنشد:عَسْراءُ حينَ تَرَدَّى من تَفَحُّشِها،
وفي كِوارَتِها من بَغْيِها مَيَلُ
وقوله أَنشده الأَصْمَعِيُّ لبعض الأَغْفال:
جافِيَة مَعْوى ملاث الكَوْر
قال ابن سيده: يجوز أَن يعني موضع كَوْرِ العمامة: والكِوارُ والكِوارَة: شيء يتخذ للنحل من القُضْبان، وهو ضيق الرأْس. وتَكْوِيرُ الليل والنهار: أَن يُلْحَقَ أَحدُهما بالآخر، وقيل: تَكْوِيرُ الليل والنهار تَغْشِيَةُ كل واحد منهما صاحبه، وقيل: إِدخال كل واحد منهما في صاحبه، والمعاني متقاربة؛ وفي الصحاح: وتَكْوِيرُ الليل على النهار تَغْشيته إِياه، ويقال زيادته في هذا من ذلك. وفي التنزيل العزيز: يُكَوِّرُ الليلَ على النهار ويُكَوِّرُ النهارَ على الليل؛ أَي يُدْخِلُ هذا على هذا، وأَصله من تَكْوِيرِ العمامة، وهو لفها وجمعها. وكُوِّرَتِ الشمسُ: جُمِعَ ضوءُها ولُفَّ كما تُلَفُّ العمامة، وقيل: معنى كُوِّرَتْ غُوِّرَتْ، وهو بالفارسية« كُورْبِكِرْ» وقال مجاهد: كُوِّرَت اضمحلت وذهبت. ويقال: كُرْتُ العمامةَ على رأْسي أَكُورُها وكَوَّرْتُها أُكَوِّرُها إِذا لففتها؛ وقال الأَخفش: تُلَفُّ فَتُمْحَى؛ وقال أَبو عبيدة: كُوِّرَتْ مثل تَكْوِير العمامة تُلَفُّ فَتُمْحَى، وقال قتادة: كُوِّرَتْ ذهب ضوءُها، وهو قول الفراء، وقال عكرمة: نُزِعَ ضوءُها، وقال مجاهد: كُوِّرَتْ دُهْوِرَتْ، وقال الرَّبيعُ بن خَيثَمٍ: كُوِّرَتْ رُميَ بها، ويقال: دَهْوَرْتُ الحائطَ إِذا طرحته حتى يَسْقُطَ، وحكى الجوهري عن ابن عباس: كُوِّرَتْ غُوِّرَتْ، وفي الحديث: يُجاءُ بالشمس والقمر ثَوْرَيْنِ يُكَوَّرانِ في النار يوم القيامة أَي يُلَفَّانِ ويُجْمَعانِ ويُلْقَيانِ فيها، والرواية ثورين، بالثاء، كأَنهما يُمْسَخانِ؛ قال ابن الأَثير: وقد روي بالنون، وهو تصحيف.
الجوهري: الكُورَةُ المدينة والصُّقْعُ، والجمع كُوَرٌ. ابن سيده: والكُورَةُ من البلاد المِخْلافُ، وهي القرية من قُرَى اليمن؛ قال ابن دريد: لا أَحْسِبُه عربيّاً.
والكارَةُ: الحالُ الذي يحمله الرجل على ظهره، وقد كارها كَوْراً واسْتَكارَها. والكارَةُ: عِكْمُ الثِّياب، وهو منه، وكارةُ القَصَّار من ذلك، سميت به لأَنه يُكَوِّر ثيابه في ثوب واحد ويحمِلها فيكون بعضُها على بعض. وكوّر المتاعَ: أَلقى بعضه على بعض. الجوهري: الكارةُ ما يُحمل على الظهر من الثِّياب، وتَكْوِيرُ المتاع: جمعُه وشدّه.
والكارُ: سُفُن مُنحدِرة فيها طعام في موضع واحد. وضربه فكَوَّره أَي صرَعه، وكذلك طعنه فكَوّرَه أَي أَلقاه مجتمعاً؛ وأَنشد أَبو عبيدة: ضَرَبْناه أُمَّ الرَّأْسِ، والنَّقْعُ ساطِعٌ،
فَخَرَّ صَرِيعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرَا
وكَوَّرْته فتكَوَّر أَي سقَط، وقد تكَوَّر هو؛ قال أَبو كبير الهذلي: مُتَكَوِّرِينَ على المَعارِي، بينهم
ضرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجَلِ
وقيل: التَّكْوِير الصَّرْع، ضرَبه أَو لم يضربْه. والاكتيارُ: صرعُ الشيءِ بعضُه على بعضٍ. والاكْتِيار في الصِّراع: أَن يُصرَع بعضه على بعض. والتَّكَوُّر: التَّقَطُّر والتَّشَمُّر. وكارَ الرجلُ في مشْيته كَوْراً، واسْتَكار: أَسْرع. والكِيار: رَفْع الفَرس ذنبه في حُضْره؛ والكَيِّر: الفرس إِذا فعل ذلك. ابن بزرج: أَكارَ عليه يضربه، وهما يَتَكايرانِ، بالياء. وفي حديث المُنافق: يَكِير في هذه مرّة وفي هذه مرّة أَي يجري. يقال: كارَ الفرسُ يَكِيرُ إِذا جرى رافعاً ذنبه، ويروى يَكْبِنُ. واكْتار الفرسُ: رفع ذنَبه في عَدْوِه. واكْتارَتِ الناقة: شالت بذنَبها عند اللِّقاح. قال ابن سيده: وإِنما حملنا ما جُهل من تصرّفه من باب الواو لأَن الأَلف فيه عين، وانقلاب الأَلف عن العين واواً أَكثر من انقلابها عن الياء. ويقال: جاء الفرس مُكْتاراً إِذا جاء مادّاً ذنبه تحت عَجُزِه؛ قال الكميت يصف ثوراً:
كأَنه، من يَدَيْ قِبْطِيَّة، لَهِقاً
بالأَتْحَمِيّة مُكْتارٌ ومُنْتَقِبُ
قالوا: هو من اكْتار الرجلُ اكْتِياراً إِذا تعمَّم. وقال الأَصمعي: اكْتارَتِ الناقة اكْتِياراً إِذا شالت بذنَبها بعد اللِّقاح. واكْتار الرجل للرجل اكْتِياراً إِذا تهيأَ لِسبابه. وقال أَبو زيد: أَكَرْت على الرجل أُكِيرُ كيارةً إِذا استذللته واستضعفته وأَحَلْت عليه إِحالة نحو مائةٍ.والكُورُ: بناء الزَّنابير؛ وفي الصحاح: موضِع الزَّنابير. والكُوَّارات: الخَلايا الأَهْلِيَّة؛ عن أَبي حنيفة، قال: وهي الكَوائر أَيضاً على مثال الكَواعِر؛ قال ابن سيده: وعندي أَن الكَوائر ليس جمع كُوَّارة إِنما هو جمع كُوَارة، فافهم، والكِوَار والكِوارة: بيت يُتَّخذ من قُضبانٍ ضيِّقُ الرأْس للنحل تُعَسِّلُ فيه. الجوهري: وكُوَّارة النحل عسلها في الشمَع. وفي حديث عليّ، عليه السلام: ليس فيما تُخْرِج أَكْوارُ النَّحْل صدَقة، واحدها كُور، بالضم، وهو بيت النحل والزَّنابير؛ أَراد أَنه ليس في العسل صدقة.
وكُرْت الأَرض كَوْراً: حفرتُها.
وكُور وكُوَيْرٌ والكَوْر: جبال معروفة؛ قال الراعي:
وفي يَدُومَ، إِذا اغْبَرَّتْ مَناكِبُه،
وذِرْوَةِ الكَوْرِ عن مَرْوانَ مُعْتَزَلُ
ودارَةُ الكَوْر، بفتح الكاف: موضع؛ عن كُراع. والمِكْوَرَّى: القصير العريض. ورجل مِكْوَرَّى أَي لئيم. والمَكْوَرَّى: الرَّوْثة العظيمة، وجعلها سيبويه صفة، فسرها السيرافي بأَنه العظيم رَوثَةِ الأَنف، وكسر الميم فيه لغة، مأْخوذ من كَوَّره إِذا جَمعه، قال: وهو مَفْعَلَّى، بتشديد اللام، لأَن فَعْلَلَّى لم يَجِئ، وقد يحذف الأَلف فيقال مَِكْوَرٌّ، والأُنثى في كل ذلك بالهاء؛ قال كراع: ولا نظير له. ورجل مَكْوَرٌّ: فاحش مكثار؛ عنه، قال: ولا نظير له أَيضاً. ابن حبيب: كَوْرٌ أَرض باليمامة.

##### Türkçe

**الكُورُ**، (ضم ile): semer; ve denildi ki: âletiyle birlikte semer; çoğulu **أَكْوار** ve **أَكْوُرٌ**’dur; dedi ki:
أَناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْن إِناخَةَ الْــيَماني قِلاصاً، حَطَّ عنهنّ أَكْوُرا

Ve çoğu **كُورانٌ** ve **كُؤُور**’dur; **كُثَيِّر عَزَّة** dedi ki:
على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتالُ في البُرى،
فأَحْمالُها مَقْصورَةٌ وكُؤُورُها

İbn Sîde dedi: Bu, bu bâbdan mu‘tellde nâdirdir; onun bâbı ancak sahîhtir; ondan (örnek) **بُنُودٍ** ve **جُنُودٍ** gibidir. **طَهْفَة** hadîsinde: **بأَكْوارِ المَيسِ تَرْتَمِي بنا العِيسُ**; **الأَكْوارُ**, (ضم ile) **كُورٍ**’un çoğuludur; o, âletiyle birlikte dişi devenin semeridir; o, at için eyer ve âleti gibidir; hadîste müfred ve cem‘ olarak tekrar etmiştir; İbnü’l-Esîr dedi: İnsanların çoğu kâf’ı fetha ile okur; bu hatadır; Hâlid b. Züheyr el-Hüzelî’nin sözü:
نَشَأْتُ عَسِيراً لم تُدَيَّثْ عَرِيكَتي،
ولم يَسْتَقِرَّ فوقَ ظَهْرِيَ كُورُها

Kendi nefsini zelîl kılmaya **الكُورَ**’u istiâre etti; çünkü **الكُورُ**, deve ile zelîl kılınan ve üzerine oturulup alıştırılan şeylerdendir; orada **كُورَ** yoktur. Ve **الكُورِ**’a—o semerdir—**المَكْوَرُ** denir; o, **المُكْوَرُّ**’dur: mîm’i fetha edersen râ’yı hafifletirsin; râ’yı ağırlaştırırsan mîm’i damme edersin; ve şairin sözünü inşâd etti:
قِلاص يَمانٍ حَطَّ عنهن مَكْوَرا

Böylece hafifletti; ve el-Asma‘î inşâd etti:
كأَنّ في الحََبْلَيْنِ من مُكْوَرِّه
مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لضَرِّهِ

**وكُورُ الحَدَّاد**: içinde kor bulunan ve içinde ateş yakılan şeydir; çamurdan yapılmıştır; ve denilir ki: o, **الزِّقُّ**tur da. **الكَوْرُ**: çok, iri develer. Ve denilir: falanın üzerinde develerden bir **كَوْرٌ** vardır; ve develerden **الكَوْرُ**: iri, büyük sürüdür; ve denildi ki: yüz ellidir; ve denildi ki: iki yüz ve daha fazladır. **الكَوْرُ**: sığır sürüsü; **ذؤيب** dedi:
ولا شَبُوبَ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه،
من كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدُ

İkisinin de çoğulu **أَكْوار**’dır; İbn Berrî dedi: Cevherî bu beyti şöyle rivayet etti:
ولا مُشِبَّ من الثِّيرانِ أَفْرَده،
عن كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدِ

Dâl’ı kesre ile; dedi: doğrusu **والطردُ**’dur, dâl’ı ref‘ ile; ve kasîdenin başı:
تالله يَبْقى على الأَيَّامِ مُبْتَقِلٌ،
جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ، سِنُّه غَرِدُ

Der ki: Vallahi günler üzerinde **مُبْتَقِلٌ** kalmaz; yani bakla otlayan. **الجَوْنُ**: siyah. **السَّراةُ**: sırt. **غَرِدٌ**: ses çıkaran. Ve boğalardan **مُشِبَّ** yoktur: o, yaşlıdır; onu cemaatinden ayıran, köpeğin ona kışkırtılması ve onu kovmasıdır. **الكَوْرُ**: artış. Leys: **الكَوْرُ** sarığın dolanmasıdır; yani baş üzerinde döndürülmesidir; ben onu **تَكْوِيراً** olarak **كَوَّرْتُ**. Nadr dedi: Sarığın her bir dolanımı bir **كَوْرٌ**dur; her bir dönüş bir **كَوْرٌ**dur. Sarığın **تَكْوِيرُ**’u: onun **كَوْرُ**’udur. Ve sarığı baş üzerinde **كارَ** eder; onu **كَوْراً** olarak **يَكُورُها**: onu üzerine doladı ve döndürdü; Ebû Züeyb dedi:
وصُرَّادِ غَيْمٍ لا يزالُ، كأَنه
مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ

Ve aynı şekilde onu **كَوَّرَ** etti. **المِكْوَرُ** ve **المِكْوَرَةُ** ve **الكِوارَةُ**: sarık. Onların sözü: Allah’a sığınırız **الحَوْرِ**’dan sonra **الكَوْرِ**’dan; denildi ki: **الحَوْرُ** eksilme ve geri dönüştür; **الكَوْرُ**: artıştır; sarığın **كَوْرِ**’undan alınmıştır; der ki: hâli değişti ve bozuldu; sarığın **كَوْرُ**’u sıkmadan sonra bozulduğu gibi; bütün bunlar birbirine yakındır; ve denildi ki: **الكَوْرُ** sarığın **تَكْوِيرُ**’udur, **الحَوْرُ** onun çözülmesidir; ve denildi ki: mânâsı, doğruluktan sonra geri dönüşten ve artıştan sonra eksilmeden Allah’a sığınırız. Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet edildi ki: **الحَوْر**’dan sonra **الكَوْر**’dan istiâze ederdi; yani artıştan sonra eksilmeden; o, sarığın **تَكْوِير**’undandır; o da onu sarmak ve toplamaktır; dedi: nûn ile de rivayet edilir. Cennet ekinin sıfatında: **فيبادِرُ الطَّرْفَ نَباتُه واستحصادُه وتَكْوِيرُه**; yani onun toplanması ve atılması.

**الكِوارَة**: kadının başına koyduğu bez parçası. İbn Sîde: **الكِوارَةُ** kadının başında başörtüsüyle doladığı bir dolamadır; o, **الخِمْرَةِ**’den bir türdür; ve inşâd etti:
عَسْراءُ حينَ تَرَدَّى من تَفَحُّشِها،
وفي كِوارَتِها من بَغْيِها مَيَلُ

Ve onun sözünü el-Asma‘î bazı **الأَغْفال** için inşâd etti:
جافِيَة مَعْوى ملاث الكَوْر

İbn Sîde dedi: Sarığın dolandığı yeri kastetmesi câizdir: **الكِوارُ** ve **الكِوارَة**: çubuklardan arılar için yapılan bir şeydir; başı dardır.

Gecenin ve gündüzün **تَكْوِيرُ**’u: birinin diğerine eklenmesidir; ve denildi ki: gecenin ve gündüzün **تَكْوِيرُ**’u, her birinin diğerini örtmesidir; ve denildi ki: her birinin diğerinin içine sokulmasıdır; mânâlar yakındır; **الصحاح**’ta: gecenin gündüz üzerine **تَكْوِيرُ**’u, onu örtmesidir; ve denilir: bunun içinde şundan artıştır. Aziz tenzîlde: **يُكَوِّرُ الليلَ على النهار ويُكَوِّرُ النهارَ على الليل**; yani bunu bunun üzerine sokar; aslı sarığın **تَكْوِير**’undandır; o da onu sarmak ve toplamaktır. **كُوِّرَتِ الشمسُ**: ışığı toplandı ve sarıldı; sarığın sarıldığı gibi; ve denildi ki: **كُوِّرَتْ** mânâsı **غُوِّرَتْ**’tir; o, Farsça « كُورْبِكِرْ» iledir. Mücâhid dedi: **كُوِّرَت** silindi ve gitti. Ve denilir: Sarığı başım üzerine **كُرْتُ**; onu **كَوْراً** olarak **أَكُورُها**; ve onu **كَوَّرْتُها**; onu **أُكَوِّرُها**: onu sardığım zaman; Ahfeş dedi: sarılır da silinir; Ebû Ubeyde dedi: sarığın **تَكْوِير**’u gibi **كُوِّرَتْ**; sarılır da silinir; Katâde dedi: **كُوِّرَتْ** ışığı gitti; bu Ferrâ’nın sözüdür; İkrime dedi: ışığı çekilip alındı; Mücâhid dedi: **كُوِّرَتْ** **دُهْوِرَتْ**; Rebî‘ b. Haysem dedi: **كُوِّرَتْ** onunla atıldı; ve denilir: duvarı **دَهْوَرْتُ**: onu attım da düşene kadar; Cevherî, İbn Abbâs’tan nakletti: **كُوِّرَتْ** **غُوِّرَتْ**. Hadîste: kıyamet günü güneş ve ay iki boğa olarak getirilir; ateşte **يُكَوَّرانِ**; yani ikisi sarılır, toplanır ve içine atılır; rivayet **ثَوْرَيْنِ**’dir, **الثاء** ile; sanki ikisi meshedilir; İbnü’l-Esîr dedi: nûn ile de rivayet edilmiştir; o, tashîftir.

Cevherî: **الكُورَةُ** şehir ve bölgedir; çoğulu **كُوَرٌ**. İbn Sîde: **الكُورَةُ** beldelerden **المِخْلاف**’tır; o, Yemen köylerinden bir köydür; İbn Düreyd dedi: onun Arapça olduğunu sanmıyorum.

**والكارَةُ**: adamın sırtında taşıdığı hâl; onu **كَوْراً** olarak **كارها** etti ve onu **اسْتَكارَها** etti. **والكارَةُ**: elbise bohçasıdır; o da ondandır; **القَصَّار**’ın **كارة**’si de bundandır; ona bu ad verildi; çünkü elbiselerini tek bir bez içinde **يُكَوِّر** eder ve onları taşır; böylece bir kısmı bir kısmı üzerindedir. Eşyayı **كوّر** etti: bir kısmını bir kısmı üzerine attı. Cevherî: **الكارةُ** sırt üzerinde elbiselerden taşınan şeydir; eşyanın **تَكْوِيرُ**’u: onu toplamak ve bağlamaktır.

**والكارُ**: bir yerde yiyecek bulunan, aşağı inen gemilerdir. Ona vurdu da onu **فكَوَّره**; yani onu yere serdi; aynı şekilde onu mızrakladı da onu **فكَوّرَه**; yani onu toplu halde attı; Ebû Ubeyde inşâd etti:
ضَرَبْناه أُمَّ الرَّأْسِ، والنَّقْعُ ساطِعٌ،
فَخَرَّ صَرِيعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرَا

Onu **كَوَّرْته** de o **فتكَوَّر** etti; yani düştü; o da **تكَوَّر** etti; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
مُتَكَوِّرِينَ على المَعارِي، بينهم
ضرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجَلِ

Ve denildi ki: **التَّكْوِير** yere sermedir; ona vurdu yahut vurmadı. **والاكتيارُ**: şeyin bir kısmını bir kısmı üzerine yere sermektir. Güreşte **الاكْتِيار**: bir kısmının bir kısmı üzerine yere serilmesidir. **والتَّكَوُّر**: damlama ve toplanıp çekilmedir. Adam yürüyüşünde **كَوْراً** olarak **كارَ** etti; ve **اسْتَكار**: hızlandı. **والكِيار**: atın hızlı yürüyüşünde kuyruğunu kaldırmasıdır; **والكَيِّر**: bunu yaptığı zaman attır. İbn Bezrec: ona karşı **أَكارَ** etti: ona vurur; ikisi **يَتَكايرانِ** ederler, **بالياء**. Münafık hadîsinde: **يَكِير** bunda bir kere ve bunda bir kere; yani koşar. Denilir: at **كارَ** eder, **يَكِيرُ**: kuyruğunu kaldırarak koştuğu zaman; ve **يَكْبِنُ** diye de rivayet edilir. At **واكْتار** etti: koşusunda kuyruğunu kaldırdı. Dişi deve **واكْتارَت**: aşımdan sonra kuyruğuyla kaldırdı. İbn Sîde dedi: Tasrîfinde bilinmeyen şeyi vâv bâbından taşıdık; çünkü içindeki elif ‘ayn’dır; elifin ‘ayn’dan vâv’a dönmesi, yâ’dan dönmesinden daha çoktur. Ve denilir: at **مُكْتاراً** geldi: kuyruğunu sağrısının altına uzatmış olarak geldiği zaman; Kümeyt bir boğayı vasfederek dedi:
كأَنه، من يَدَيْ قِبْطِيَّة، لَهِقاً
بالأَتْحَمِيّة مُكْتارٌ ومُنْتَقِبُ

Dediler ki: adamın **اكْتار** etmesindendir; **اكْتِياراً**: sarık sardığı zaman. El-Asma‘î dedi: dişi deve **اكْتارَت**; **اكْتِياراً**: aşımdan sonra kuyruğuyla kaldırdığı zaman. Adam, adam için **اكْتار** etti; **اكْتِياراً**: ona sövmeye hazırlandığı zaman. Ebû Zeyd dedi: adamın üzerine **أَكَرْت** ettim; **كيارةً** olarak **أُكِيرُ**: onu zelîl kıldığım, zayıf gördüğüm ve ona yaklaşık yüz (defa) yüklenir gibi yüklenip durduğum zaman. **والكُورُ**: eşek arısı yuvası yapısı; **الصحاح**’ta: eşek arılarının yeri.

**والكُوَّارات**: evcil kovanlar; Ebû Hanîfe’den: dedi ki: onlar **الكَوائر** de olur; **الكَواعِر** vezni üzere; İbn Sîde dedi: bence **الكَوائر** **كُوَّارة**’nın çoğulu değildir; ancak o, **كُوَارة**’nın çoğuludur; öyleyse anla. **والكِوَار** ve **الكِوارة**: çubuklardan yapılan, başı dar, arıların içinde bal yaptığı evdir. Cevherî: ve arının **كُوَّارة**’sı, balmumunda balıdır. Ali hadîsinde—aleyhi’s-selâm—: **ليس فيما تُخْرِج أَكْوارُ النَّحْل صدَقة**; onun teki **كُور**’dur, (ضم ile); o, arıların ve eşek arılarının evidir; balda sadaka olmadığını kastetti.

Toprağı **كَوْراً** olarak **كُرْت**: onu kazdım.

**وكُور** ve **كُوَيْرٌ** ve **الكَوْر**: bilinen dağlardır; Râ‘î dedi:
وفي يَدُومَ، إِذا اغْبَرَّتْ مَناكِبُه،
وذِرْوَةِ الكَوْرِ عن مَرْوانَ مُعْتَزَلُ

**ودارَةُ الكَوْر** (kâf’ın fethasıyla): bir yerdir; **كُراع**’dan. **والمِكْوَرَّى**: kısa, geniş. Ve adam **مِكْوَرَّى**: yani alçak. **والمَكْوَرَّى**: büyük dışkıdır; Sîbeveyh onu sıfat yaptı; Sîrâfî onu, burnun dışkısı bakımından büyük olan diye tefsir etti; mîm’in kesresi onda bir lehçedir; onu **كَوَّره**’dan aldı: onu topladığı zaman; dedi: o, **مَفْعَلَّى**’dır, lâm’ı şeddeli; çünkü **فَعْلَلَّى** gelmemiştir; elif bazen hazfedilir de **مَِكْوَرٌّ** denir; dişisi bütün bunlarda **الهاء** iledir; **كراع** dedi: onun benzeri yoktur. Adam **مَكْوَرٌّ**: çirkin, çok konuşan; ondan; dedi: onun benzeri de yoktur. İbn Habîb: **كَوْرٌ** Yemâme’de bir arazidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك و ر * * كَارَ * العمامة على رأسه أي لاثها وبابه قال وكل دور * كَوْرٌ * و * الكُورُ * بالضم الرحل بأداته والجمع * أكْوَارٌ * و * كِيرانٌ * و * الكُورُ * أيضا كور الحداد المبني من الطين و * كَوَّارةُ * النحل عسلها في الشمع قلت قال الأزهري * الكُوَّارُ * و * الكُوَّارَةُ * شيء كالقرطالة يتخذ من قضبان ضيق الرأس للنحل وفي المغرب الكُوَّارة بالضم والتشديد معسل النحل إذا سوي من الطين و * الكُورَةُ * بوزن الصورة المدينة والصقع والجمع * كُوَرٌ * و * الكَارةُ * ما يحمل على الظهر من الثياب و * تكْوِيرُ * المتاع جمعه وشده وتكوير العمامة كورها وتكوير الليل على النهار تغشيته إياه وقيل زيادته في هذا من ذاك وقوله تعالى ﴿إذا الشمس كورت﴾ قال بن عباس غُوِّرَتْ وقال قتادة ذهب ضوءها وقال أبو عبيد كُوِّرَتْ مثل تكوير العمامة تلف فتمحى

##### Türkçe

* ك و ر * * **كَارَ** * sarığı başının üzerine; yani onu doladı; ve onun babı dedi; ve her dönüş **كَوْرٌ**’dur. Ve **الكُورُ** (zamme ile): eyer, aletleriyle birlikte; çoğulu **أكْوَارٌ** ve **كِيرانٌ**’dır. Ve **الكُورُ** ayrıca: çamurdan yapılmış demircinin ocağıdır. Ve **كَوَّارةُ**: arının, balmumunda olan balıdır. Dedim: el-Ezherî dedi ki: **الكُوَّارُ** ve **الكُوَّارَةُ**, sepet gibi bir şeydir; başı dar, çubuklardan arı için yapılır. Ve Mağrib’de **الكُوَّارة** (zamme ve şeddeli olarak): çamurdan yapıldığı zaman arının bal evi. Ve **الكُورَةُ**, **الصورة** vezninde: şehir ve bölge; çoğulu **كُوَرٌ**’dur. Ve **الكَارةُ**: elbiselerden sırtta taşınan şey. Ve **تكْوِيرُ**: eşyayı toplaması ve bağlamasıdır; sarığın tekvîri: onun **كور**’udur. Ve gecenin gündüz üzerine tekvîri: onu onunla örtmesidir; ve “bundan şuna artırması” denildi. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿إذا الشمس كورت﴾; İbn Abbas dedi: “batırıldı”; Katâde dedi: “ışığı gitti”; Ebû Ubeyd dedi: “sarığın tekvîri gibi tekvîr edildi; sarılır da silinir.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكور، بالضم: الرحل، أي رحل البعير، أو هو الرحل بأداته، كالسرج وآلته للفرس. وقد تكرر في الحديث مفردا ومجموعا، قال ابن الأثير: وكثير من الناس يفتح الكاف، وهو خطأ. ج أكوار وأكور، والكثير كيران وكوران وكؤور، قال كثير عزة:
  على جلة كالهضب تختال في البرى                      فأحمالها مقصـورة وكـؤورهـا قال ابن سيده: وهذا نادر في المعتل من هذا البناء، وإنما بابه الصحيح منه كبنود وجنود. وفي حديث طهفة:  بأكوار الميس ترتمي بنا العيس  . الكور: مجمرة الحداد المبنية من الطين التي توقد فيها النار، ويقال: هو الزق أيضا. الكور: بناء، وفي الصحاح: موضع الزنابير، والجمع أكوار، ومنه حديث علي رضي الله عنه:  ليس فيما تخرج أكوار النحل صدقة  . الكور، بالفتح: الجماعة الكثيرة من الإبل، ومنه قولهم: على فلان كور من الإبل. وهو القطيع الضخم منها، أو مائة وخمسون، أو مائتان وأكثر. والكور أيضا: القطيع من البقر، قال أبو ذؤيب:
  ولا شبوب من الثـيران أفـرده                      من كوره كثرة الإغراء والطرد ج، أي جمعها: أكوار. قال ابن بري: هذا البيت أورده الجوهري بكسر الدال من الطرد، قال: وصوابه رفعها وأول القصيدة:
  تالله يبقى على الأيام مبتقـل                      جون السراة رباع سنه غرد الكور: الزيادة، وبه فسر حديث الدعاء:  نعوذ بالله من الحور بعد الكور  الحور: النقصان والرجوع، والكور: الزيادة، أخذ من كور العمامة، تقول: قد تغيرت حاله وانتقضت كما ينتقض كور العمامة بعد الشد. وكل هذا قريب بعضه من بعض. وقيل: الكور: تكوير العمامة، والحور: نقضها، وقيل معناه: نعوذ بالله من الرجوع بعد الاستقامة، والنقصان بعد الزيادة. ويروى بالنون أيضا. قال الليث: الكور: لوث العمامة، وهو إدارتها على الرأس، كالتكوير، قال النضر: كل دارة من العمامة كور، وكل دور كور. وتكوير العمامة كورها. وكار العمامة على الرأس يكورها كورا: لاثها عليه وأدارها. قال أبو ذؤيب:
  وصراد غيم لا يزال كأنـه                      ملاء بأشراف الجبال مكور قال شيخنا: حكى العصام عن الزمخشري والأزهري وصاحب المغرب أن كور العمامة بالضم، وشذت طائفة فقالوا بالفتح. قلت: وكلام المصنف كالمصباح يفيد الفتح. انتهى. قلت: إن أراد العصام بالكور المصدر من كار العمامة فقد خالف الأئمة، فإنهم صرحوا كلهم أنه بالفتح وإن أراد به الاسم فقد يساعده كلام النضر السابق أن كل دارة منها كور، أي بالضم، وكل دور كور أي بالفتح. وكما يدل عليه قول الزمخشري في الأساس: والعمامة عشرة أكوار وعشرون كورا، فإنه عنى به الاسم. ومثل هذا الغلط إنما نشأ في كور الرحل فإن كثيرا من الناس يفتح الكاف، والصواب الضم، كما تقدم عن ابن الأثير. فربما اشتبه على العصام. وعلى كل حال فقوله: وشذت طائفة، محل تأمل. الكور: جبل ببلاد بلحارث، وفي مختصر البلدان: بين اليمامة ومكة، لبني عامر، ثم لبني سلول. وفي اللسان: الكور جبل معروف، قال الراعي:

  وفي يدوم إذا اغبرت منـاكـبـه                      وذروة الكور عن مروان معتزل قال ابن حبيب: كور: أرض باليمامة، وكور: أرض بنجران، وهذه عن الصاغاني. الكور: الطبيعة، نقله الصاغاني. الكور: حفر الأرض، يقال: كرت الأرض كورا، حفرتها، الكور: الإسراع، يقال: كار الرجل في مشيه كورا: أسرع. الكور: حمل الكارة وقد كارها كورا، وهي أي الكارة: الحال الذي يحمله الرجل على ظهره. وقال الجوهري: الكارة: ما يحمل على الظهر من الثياب، أو هي مقدار معلوم من الطعام يحمله الرجل على ظهره، كالاستكارة، فيهما، يقال: استكار في مشيه، إذا أسرع، واستكار الكارة على ظهره، إذا حملها. والمكور: العمامة، كالمكورة والكوارة، بكسرهن، كذا في اللسان، ونقل الصاغاني الثلاثة عن ابن الأعرابي. المكور، كمقعد: رحل البعير، قال تميم بن أبي بن مقبل:
  أناخ برمل الكومحين إنـاخة ال                      يماني قلاصا حط عنهن مكورا ويروى: أكؤرا، وكذلك المكور إذا فتحت الميم خففت الراء، وإذا ثقلت الراء ضممت الميم، وأنشد الأصمعي يصف جملا:
  كأن في الحبلين من مكوره                      مسحل عون قصرت لضره المسحل: حمار الوحش، والعون: جمع عانة، وقصرت: حبست لتكون لها ضرائر، كذا في اللسان والتكملة، وهذه أغفلها المصنف. والمكورى، بالفتح: اللئيم، وهو المكورى: القصير العريض، والمكورى: الروثة العظيمة، وجعلها سيبويه صفة، فسرها السيرافي بأنه العظيم روثة الأنف، وتكسر الميم في الكل، لغة، مأخوذ من كوره، إذا جمعه، والذي في اللسان أنه، مفعلى، بتشديد اللام، لا فعللى، لأنه لم يجيء، وهي بالهاء في كل ذلك. وقد يحذف الألف وسيأتي للمصنف قريبا على الصواب. وقد تصحف عليه هنا، فإن كان ما ذكره لغة كان الأجود ضمهما في محل واحد ليروج بذلك ما ذهب إليه من حسن الاختصار. يقال: دخلت كورة من كور خراسان، الكورة: بالضم: المدينة والصقع، ج كور، قاله الجوهري. وفي المحكم: الكورة من البلاد: المخلاف، وهي القرية من قرى اليمن. قال ابن دريد: لا أحسبه عربيا. وكوارة النحل، بالضم، وكان ينبغي الضبط به فإن، قوله فيما بعد، وتكسر وتشدد الأولى، محتمل لأن يكون بالفتح وبالضم: شيء يتخذ للنحل من القضبان، وعليه اقتصر أكثر الأئمة، والطين، وفي بعض النسخ أو الطين، كالقرطالة، كما في التكملة وهو ضيق الرأس تعسل فيه، أو هي، أي كوارة النحل: عسلها في الشمع، كما قاله الجوهري. ثم إنه فاته الكوار، ككتاب، ذكره صاحب اللسان والصاغاني مع الكوارة بهذا المعنى. أو الكوارات، بالضم مع التشديد: الخلايا الأهلية، عن أبي حنيفة، قال: كالكوائر، على مثال الكواعر قال ابن سيده: وعندي أن الكوائر ليس جمع كوارة إنما هو جمع كوارة فافهم. والكار: سفن منحدرة فيها طعام في موضع واحد. كار، بلا لام: ة بالموصل، منها فتح بن سعيد الموصلي الزاهد الكاري، مات سنة 220 وهو غير فتح الكبير. ومن كار الموصل أبو جعفر محمد بن الحارث الكاري المحدث العالم، مات سنة 215. كار: ة بأصبهان، منها عبد الجبار بن الفضل الكاري، سمع محمد بن إبراهيم اليزدي، وعنه أبو الخير الباغبان وعلي بن أحمد بن محمد بن مردة الكاري، عن أبي بكر القباب، المحدثان. وكار: ة بأذربيجان. وكارة، بهاء: ة ببغداد، وأما بالزاي فإنها من قرى مرو، وسيأتي ذكرها. وكوره تكويرا، يقال: ضربه فكوره، أي صرعه، فتكور، أي سقط، كذلك اكتار، وقال أبو كبير الهذلي:

  متكورين على المعاري بينهـم                      ضرب كتعطاط المزاد الأثجل وقيل: التكوير: الصرع، ضربه أو لم يضربه. والاكتيار: صرع الشيء بعضه على بعض. كور المتاع تكويرا: جمعه وشده، وقيل: ألقى بعضه على بعض، ومنه الكارة، عكم الثياب، وكذا كارة القصار، لكونه يكور ثيابه في ثوب واحد ويحملها فيكون بعضها على بعض. كور الرجل تكويرا: طعنه فألقاه مجتمعا، وأنشد أبو عبيدة:
  ضربناه أم الرأس والنقع ساطع                      فخر صريعا لليدين مـكـورا الله سبحانه وتعالى كور الليل على النهار: أدخل هذا في هذا، وأصله من تكوير العمامة، وهو لفها وجمعها. وقيل: تكوير الليل والنهار: أن يلحق أحدهما بالآخر، وقيل: تكوير الليل والنهار: تغشية كل واحد منهما صاحبه. ويقال: زيادته في هذا من ذلك، كما في الصحاح. والمعاني كلها متقاربة. واكتار الرجل، إذا تعمم، نقله الصاغاني، وهو في اللسان: اكتار الرجل: أسرع في مشيه، مأخوذ من اكتيار الفرس. يقال: اكتار الفرس اكتيارا: رفع ذنبه في حضره، وقال بعضهم عند العدو. وقال الأصمعي: اكتارت الناقة اكتيارا: شالت ذنبها عند اللقاح، هكذا في سائر النسخ، وهو نص ابن سيده، ونص الأصمعي: بعد اللقاح. اكتار الرجل للرجل، إذا تهيأ للسباب، فهو مكتئر. ودارة الكور، بالفتح: ع، عن كراع، وقد تقدم في ذكر الدارات. يقال: رجل مكورى ومكرر، بتشديد الراء وتثلث فيمها، وهو مفعلى، بتشديد اللام، لأن فعللى لم تجئ، وقد تحذف الألف فيقال: مكور، الأخير عن كراع. قال: ولا نظير له، أي فاحش مكثار، عن كراع، أو قصير عريض، وقد تقدم قريبا. والكوارة، بالكسر: ضرب من الخمرة تجعلها المرأة على رأسها، قاله النضر، وقال ابن سيده: لوث تلتاثه المرأة على رأسها بخمارها، وأنشد:
  عسراء حين تردى من تفجسها                      وفي كوارتها من بغيها مـيل

  ودارة الأكوار في ملتقى دار بني ربيعة بن عقيل ودار نهيك، والأكوار: جبال هناك، فأضيفت الدارة إليها. قال ابن دريد: كور، أي بالضم، كما ضبطه الصاغاني، ولا عبرة بإطلاق المصنف. وكوير، كزبير: جبلان، وفي مختصر البلدان: كوير، مصغرا: جبل بضرية مقابلة جراز، يذكر مع كور. وكورين، بالضم: ة، هكذا في النسخ. وفي عبارة المصنف سقط فاحش، ولعله من تحريف النساخ، وصوابه: وكورين بالضم: شيخ أبي عبيدة، من شيوخ أبي عبيدة معمر بن المثنى، وقد روى عن جابر بن زيد. وأما كوران فإنها من قرى أسفرايين. وعبد الكوري بالضم، أي بضم الكاف: مرسى سفن ببحر الهند بالقرب من فيلك. والكويرة، كجهينة: جبل بالقبلية، نقله الصاغاني. وأكرت عليه: استذللته واستضعفته، هكذا نقله الصاغاني. قال أبو زيد: أكرت على الرجل أكير كيارة، إذا استذللته واستضعفته وأحلت عليه إحالة نحو مائة. والتكور: التقطر والتشمر، يقال كورته فتكور، أي تلفف وتشمر. التكور: السقوط، يقال: كوره فتكور، أي صرعه فسقط. ومما يستدرك عليه: قوله تعالى:  إذا الشمس كورت  وقد اختلف في تفسيره، فقيل: جمع ضوؤها ولف كما تلف العمامة، وقيل: كورت: غورت، حكاه الجوهري عن ابن عباس، وهو بالفارسية كور بكر وقال مجاهد: كورت: اضمحلت وذهبت، وقال الأخفش: تلف وتمحى، وقال أبو عبيدة: كورت مثل تكوير العمامة. وقال قتادة: أي ذهب ضوءها، وهو قول الفراء. وقال عكرمة: نزع ضوؤها، وقال مجاهد أيضا: كورت: دهورت. وقال الربيع بن خيثم: كورت: رمي بها. ويقال: دهورت الحائط، إذا طرحته حتى يسقط. وثنية الكور، بالضم، في أرض اليمن، بها وقعة. وكور، بالضم، اسم جماعة. وأبو حامد صالح بن قاسم المعروف بابن كور، بفتح الكاف وتشديد الواو المكسورة، حدث عن سعيد بن البناء، مات سنة 620. وعمر الكوري، بالضم: حدث بدمشق عن زينب بنت الكمال. وكوران، بالضم: قبيلة من الأكراد، خرج منهم طائفة كثيرة من العلماء والمحدثين، خاتمتهم شيخ شيوخنا العلامة أبو العرفان إبراهيم بن حسن، نزيل طيبة، وقد مر ذكره في شهرزور، فراجعه. ومكوار، كمحراب: اسم. وكوير بن منصور بن جماز، كزبير، له عقب بالمدينة. والأكاورة بطن من المعازبة باليمن، وجدهم كوير، واسمه محمد بن علي بن حسن بن حامد بن محمد بن حامد بن معزب العكي، وإليه ينسب بيت كوير باليمن. وقال الصاغاني: وذكر ابن دريد في باب مفعلل، بسكون الفاء وفتح العين وتشديد اللام الأخيرة: فرس مكتئر، في لغة من همز، وهو المكتار بذنبه الذي يمد ذنبه في حضره، وهو محمود. قال الصاغاني: إن أراد همز المكتار فهو مكتئر، على مفتعل، وإن صح المكتئر بتشديد الراء، فموضعه تركيب ك-ت-ر.

##### Türkçe

**الكور**، ötre ile: semer; yani devenin semeri; yahut o, aletiyle birlikte semerdir; at için eyer ve aleti gibi. Hadiste müfred ve cem‘ olarak tekrar etmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: İnsanların çoğu **الكاف**’ı fetha ile okur; bu hatadır. Çoğulu: **أكوار** ve **أكور**; çoğu da **كيران** ve **كوران** ve **كؤور**. Kesîr ‘Azze dedi:
  Yüksekçe bir tepe üzerinde, bozkırda salınarak yürür;                      yükleri kısaltılmıştır ve semerleri (**كؤورها**) (öyledir).
İbn Sîde dedi: Bu, bu babdan mu‘tell olanda nadirdir; onun babı ancak sahîh olanıdır; **بنود** ve **جنود** gibi. Tuhfe hadîsinde:  “**بأكوار الميس ترتمي بنا العيس**” . **الكور**: çamurdan yapılmış, içinde ateş yakılan demircinin mangalı; ve denilir ki: o, tulumdur da. **الكور**: bir bina; ve **الصحاح**’ta: eşekarılarının yeri; çoğulu **أكوار**; ondan, Ali (Allah ondan razı olsun) hadîsi:  “**ليس فيما تخرج أكوار النحل صدقة**” . **الكور**, fetha ile: develerden çok kalabalık cemaat; ondan sözleri: “Falanın üzerinde develerden bir **كور** vardır.” Ve o, onlardan iri sürüdür; yahut yüz elli; yahut iki yüz ve daha fazlası. **الكور** ayrıca: sığırlardan sürü; Ebû Züeyb dedi:
  Ne de boğalardan bir genç (vardır ki) onu ayırmıştır;                      onun sürüsünden (**كوره**) kışkırtmanın ve kovmanın çokluğu.
Çoğulu, yani onların cem‘i: **أكوار**. İbn Berrî dedi: Bu beyti Cevherî **الطرد** kelimesinde **الدال**’ı kesra ile zikretti; dedi ki: doğrusu onun ref‘idir; kasidenin başı da:
  “Vallahi günler üzerinde kalacak bir kalıntı kalır;                      yükseklerin kara (atı), dört yaşında, sesi ötücü.”
**الكور**: artma; ve bununla dua hadîsi tefsir edilmiştir:  “**نعوذ بالله من الحور بعد الكور**”  **الحور**: eksilme ve geri dönme; **الكور**: artma; sarığın **كور**’undan alınmıştır; dersin ki: hâli değişti ve bozuldu; sarığın **كور**’u sıkmadan sonra bozulduğu gibi. Bunların hepsi birbirine yakındır. Ve denildi: **الكور**: sarığı tekvîr etmektir; **الحور**: onu çözmektir. Ve denildi: manası: doğruluktan sonra geri dönmeden ve artmadan sonra eksilmeden Allah’a sığınırız. **النون** ile de rivayet olunur. Leys dedi: **الكور**: sarığı dolamaktır; o, onu baş üzerinde döndürmektir; tekvîr gibi. Nadr dedi: Sarığın her bir dolanımı (**دارة**) bir **كور**’dur; her bir dönüş (**دور**) bir **كور**’dur. Sarığın tekvîri onun **كور**’udur. Sarığı baş üzerinde **كار** etti; onu **يكورها** **كورا**: onu üzerine doladı ve döndürdü. Ebû Züeyb dedi:
  Ve soğuk bir bulut; sanki o,                      dağların zirveleri üzerinde sarılmış bir örtüdür (**مكور**).
Şeyhimiz dedi: ‘Isâm, Zemahşerî, Ezherî ve **المغرب** sahibinden nakletti ki sarığın **كور**’u ötre iledir; bir taife şâz oldu da fetha ile dediler. Dedim: Musannifin sözü, **المصباح** gibi, fethayı ifade eder. Bitti. Dedim: Eğer ‘Isâm **الكور** ile sarığı **كار** etmekten masdarı kastettiyse, imamlara muhalefet etmiştir; çünkü onların hepsi onun fetha ile olduğunu açıkça söylemişlerdir. Eğer onunla ismi kastettiyse, Nadr’ın önceki sözü ona yardım eder: “Onun her bir dolanımı bir **كور**’dur”; yani ötre ile; ve “her bir dönüş bir **كور**’dur”; yani fetha ile. Ve Zemahşerî’nin **الأساس**’taki sözü de buna delalet eder: “Sarık on **أكوار** ve yirmi **كورا**’dır”; çünkü onunla ismi kastetmiştir. Bunun gibi bu yanlış ancak semerin **كور**’unda doğmuştur; zira insanların çoğu **الكاف**’ı fetha ile okur; doğrusu ötre iledir; İbnü’l-Esîr’den geçtiği üzere. Belki ‘Isâm’a karışmıştır. Her hâlükârda onun “Bir taife şâz oldu” sözü, düşünme yeridir. **الكور**: Belhâris diyarında bir dağ; **مختصر البلدان**’da: Yemâme ile Mekke arasında; Benî Âmir’in, sonra Benî Selûl’ün. **اللسان**’da: **الكور** bilinen bir dağdır. Râ‘î dedi:

  Ve **يدوم**’da, omuzları tozlandığında,                      **الكور**’un zirvesi Mervân’dan uzaklaşmış (durur).
İbn Habîb dedi: **كور**: Yemâme’de bir toprak; ve **كور**: Necrân’da bir toprak; bunlar Sâgânî’dendir. **الكور**: tabiat; Sâgânî nakletti. **الكور**: yeri kazmak; denilir: “Yeri **كرت** ettim **كورا**”: onu kazdım. **الكور**: sürat; denilir: adam yürüyüşünde **كار** etti **كورا**: hızlandı. **الكور**: **الكارة** yükünü yüklenmek; onu **كارها** **كورا**; ve o, yani **الكارة**: adamın sırtında taşıdığı hâl (yük). Cevherî dedi: **الكارة**: sırt üzerinde taşınan elbisedendir; yahut o, adamın sırtında taşıdığı yiyecekten bilinen bir miktardır; **الاستكارة** gibi; ikisinde de denilir: yürüyüşünde **استكار** etti, hızlandığında; ve **الكارة**’yı sırtında **استكار** etti, onu taşıdığında. **المكور**: sarık; **المكورة** ve **الكوارة** gibi; bunların hepsi kesra iledir; **اللسان**’da böyledir; Sâgânî bu üçünü İbnü’l-A‘râbî’den nakletti. **المكور**, **مقعد** vezninde: devenin semeri. Temîm b. Ebî b. Mukbil dedi:
  **الكومحين** kumunda çöktürdü; Yemenlinin çöktürmesi gibi;                      dişi develeri; onlardan **مكورا** indirdi.
Ve rivayet olunur: **أكؤرا**. Keza **المكور**: eğer **الميم**’i fetha edersen **الراء**’ı hafifletirsin; eğer **الراء**’ı ağırlaştırırsan **الميم**’i ötrelersin. Asma‘î bir deveyi vasfederek okudu:
  Sanki iki ipte, onun **مكوره**’sinden,                      bir **مسحل** ‘avn (vardır); **المسحل** onun dişisine kısaltıldı.
**المسحل**: yaban eşeği; **العون**: **عانة**’nın cem‘idir; **قصرت**: ona ortaklar olsun diye hapsettim; **اللسان** ve **التكملة**’de böyledir; musannif bunu atlamıştır. **المكورى**, fetha ile: alçak (kimse); ve o **المكورى**: kısa, geniş (kimse). **المكورى**: büyük tezek; Sîbeveyh onu sıfat kıldı; Sîrâfî onu “burnun büyük tezeği” diye tefsir etti. Hepsinde **الميم** kesra ile de olur; bir lugat olarak; “onu topladı” manasındaki “**كوره**”dan alınmıştır. **اللسان**’da olan ise: o, **مفعلى**’dır, **اللام**’ın şeddelenmesiyle; **فعللى** değil; çünkü o gelmemiştir; ve bütün bunlarda **الهاء** iledir. Bazen **الألف** hazfedilir; musannifin yanında yakında doğru üzere gelecektir. Burada ona tashîf olmuş olabilir; eğer zikrettiği şey bir lugat ise, onun güzel olanı, ihtisarın güzelliğine gittiği şeyi yaymak için ikisini bir yerde birleştirmektir. Denilir: Horasan’ın **كور**’larından bir **كورة**’ya girdim. **الكورة**, ötre ile: şehir ve bölge; çoğulu **كور**; Cevherî söyledi. **المحكم**’de: beldelerden **الكورة**: **المخلاف**; ve o, Yemen köylerinden bir köydür. İbn Düreyd dedi: Onu Arapça sanmıyorum. **كوارة النحل**, ötre ile; bununla ضبط edilmesi gerekirdi; çünkü onun sonra gelen sözü: “ve ilki kesra ile ve şedde ile olur” fetha ile de ötre ile de muhtemeldir: çubuklardan arılar için yapılan bir şey; ve çoğu imamlar bununla iktifa ettiler; ve çamur (dan yapılır); bazı nüshalarda “yahut çamur” (vardır); **القرطالة** gibi; **التكملة**’de olduğu üzere; başı dardır, içinde bal yapar; yahut o, yani **كوارة النحل**: balmumunda onun balıdır; Cevherî’nin dediği gibi. Sonra ondan **الكوار** kaçmıştır; **كتاب** vezninde; **اللسان** sahibi ve Sâgânî bunu bu manada **الكوارة** ile birlikte zikretti. Yahut **الكوارات**, ötre ile ve şedde ile: evcil kovanlar; Ebû Hanîfe’den. Dedi: **الكوائر** gibi; **الكواعر** misali üzere. İbn Sîde dedi: Bana göre **الكوائر**, **كوارة**’nın cem‘i değildir; ancak **كوارة**’nın cem‘idir; öyleyse anla. **الكار**: bir yerde yiyecek bulunan, aşağı inen gemiler. **كار**, **لام**sız: Musul’da bir yer; ondan zâhid kârî Mûsulî Feth b. Sa‘îd; 220 yılında öldü; o, Fethü’l-Kebîr değildir. Musul’un **كار**’ından: âlim muhaddis Ebû Ca‘fer Muhammed b. el-Hâris el-Kârî; 215 yılında öldü. **كار**: İsfahan’da bir yer; ondan Abdülcebbâr b. el-Fazl el-Kârî; Muhammed b. İbrâhîm el-Yezdî’den işitti; ondan Ebü’l-Hayr el-Bâğbân; ve Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Merde el-Kârî; Ebû Bekr el-Kabbâb’dan; ikisi de muhaddistir. **كار**: Azerbaycan’da bir yer. **كارة**, **هاء** ile: Bağdat’ta bir yer. Zâ ile olana gelince, o Merv köylerindendir; onun zikri gelecektir. Onu **كوره** etti, **تكويرا**: denilir: Ona vurdu da onu **فكوره** etti; yani onu devirdi; o da **فتكور** etti; yani düştü; keza **اكتار** (böyledir). Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:

  Aralarında, su yalakları üzerinde, yuvarlanmışlar (**متكورين**);                      ağır su kırbasının sallanışı gibi bir darbe.
Ve denildi: **التكوير**: devirmektir; ona vurdu yahut vurmadı. **الاكتيار**: bir şeyi bir kısmını bir kısmı üzerine devirmektir. Eşyayı **كور** etti **تكويرا**: onu topladı ve bağladı. Ve denildi: bir kısmını bir kısmı üzerine attı. Ondan **الكارة**: elbise bohçası; keza **كارة القصار**; çünkü o, elbiselerini bir elbise içinde **يكور** eder ve onları taşır; böylece bir kısmı bir kısmı üzerinde olur. Adamı **كور** etti **تكويرا**: onu mızrakladı da onu toplu halde attı. Ebû Ubeyde okudu:
  Ona başın anasına vurduk; toz yükseliyor;                      iki el için devrilmiş (**مكورا**) olarak yere serildi.
Allah, yüce ve yüceltilmiş, geceyi gündüz üzerine **كور** etti: bunu bunun içine soktu; aslı sarığın tekvîrindendir; o da onu sarmak ve toplamaktır. Ve denildi: gece ve gündüzün tekvîri: birinin diğerine eklenmesidir. Ve denildi: gece ve gündüzün tekvîri: her birinin diğerini örtmesidir. Ve denilir: bunun içinde şundan artması; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Manaların hepsi birbirine yakındır. Adam **اكتار** etti; sarık sardığında; Sâgânî nakletti. O, **اللسان**’da: adam **اكتار** etti: yürüyüşünde hızlandı; atın **اكتيار**’ından alınmıştır. Denilir: at **اكتار** etti **اكتيارا**: yürüyüşünde kuyruğunu kaldırdı; bazıları koşuda dedi. Asma‘î dedi: dişi deve **اكتارت** etti **اكتيارا**: aşıma sırasında kuyruğunu kaldırdı; diğer nüshalarda böyledir; bu, İbn Sîde’nin nassıdır; Asma‘î’nin nassı: aşımdan sonra. Adam, adama karşı **اكتار** etti; sövüşmeye hazırlandığında; o, **مكتئر**’dir. **دارة الكور**, fetha ile: bir yer; Kurâ‘dan; ve **الدارات** zikrinde geçti. Denilir: adam **مكورى** ve **مكرر**; **الراء** şeddeli; ve **الميم**’inde üç vecih (fetha-kesra-damme) vardır; o, **مفعلى**’dır, **اللام** şeddeli; çünkü **فعللى** gelmemiştir. **الألف** hazfedilebilir de “**مكور**” denilir; sonuncusu Kurâ‘dan. Dedi: Ona benzer yoktur; yani çok çirkin, çok konuşan; Kurâ‘dan. Yahut kısa, geniş; az önce geçti. **الكوارة**, kesra ile: kadının başına koyduğu bir çeşit başörtüsü; Nadr söyledi. İbn Sîde dedi: kadının başörtüsüyle başı üzerinde doladığı bir dolamadır; ve okudu:
  Sert huylu; ürkütülmesinden dolayı sıçrayarak (yürür) iken;                      ve **كوارتها**’sında, azgınlığından bir meyil vardır.

Ve **دارة الأكوار**: **دار بني ربيعة بن عقيل** ile **دار نهيك**’in birleştiği yerde (bulunan)dır; **الأكوار**: orada (bulunan) dağlardır; bu sebeple **الدارة** onlara izafe edilmiştir. İbn Düreyd dedi: **كور**; yani zamme ile; Sâgānî’nin ضبط ettiği gibi; musannifin mutlak bırakışına itibar yoktur. Ve **كوير**، **كزبير**: iki dağdır; ve **مختصر البلدان**’da: **كوير**، küçültme olarak: **ضرية**’de, **جراز**’ın karşısında bir dağ; **كور** ile birlikte anılır. Ve **كورين**، zamme ile: ة، nüshalarda böyle. Musannifin ibaresinde fahiş bir düşme vardır; ve belki müstensihlerin tahrifindendir; doğrusu şudur: Ve **كورين** zamme ile: Ebû Ubeyde’nin şeyhi; Ebû Ubeyde Ma‘mer b. el-Müsennâ’nın şeyhlerinden; Câbir b. Zeyd’den rivayet etmiştir. **كوران**’a gelince, o **أسفرايين** köylerindendir. Ve **عبد الكوري** zamme ile, yani **الكاف**’ın zammelenmesiyle: Hind denizinde, **فيلك** yakınında gemilerin demirlediği yer. Ve **الكويرة**، **كجهينة**: **القبلية**’de bir dağ; Sâgānî onu nakletti. Ve **أكرت عليه**: onu zelil kıldım ve zayıf saydım; Sâgānî onu böyle nakletti. Ebû Zeyd dedi: **أكرت على الرجل أكير كيارة**; onu zelil kıldığında ve zayıf saydığında ve ona yaklaşık yüz (defa) bir yükümlülük yüklediğinde (böyledir). Ve **التكور**: damla damla akma ve toparlanıp büzülme; denir ki: **كورته فتكور**; yani sarındı ve büzülüp toparlandı. **التكور**: düşmedir; denir ki: **كوره فتكور**; yani onu yere serdi de düştü. Ve ona ilave olarak istidrâk edilenlerdendir: Yüce Allah’ın sözü: **إذا الشمس كورت**; onun tefsirinde ihtilaf edilmiştir; denildi ki: ışığı toplandı ve sarıldı; sarığın sarıldığı gibi. Ve denildi ki: **كورت**: **غورت**; Cevherî bunu İbn Abbâs’tan hikâye etti; ve o Farsçada **كور بكر**’dır. Mücâhid dedi: **كورت**: yok oldu ve gitti. Ahfeş dedi: sarıldı ve silinip gider. Ebû Ubeyde dedi: **كورت** sarığın tekvîri gibidir. Katâde dedi: yani ışığı gitti; bu Ferrâ’nın sözüdür. İkrime dedi: ışığı çekilip alındı. Mücâhid de ayrıca dedi: **كورت**: aşağı yuvarlandı. Rebî‘ b. Huseym dedi: **كورت**: onunla atıldı. Ve denir ki: **دهورت الحائط**; onu düşene kadar attığında. **ثنية الكور** zamme ile, Yemen toprağında; orada bir vak‘a vardır. Ve **كور** zamme ile: bir cemaatin adıdır. Ve Ebû Hâmid Sâlih b. Kāsım, **ابن كور** diye bilinen; **الكاف**’ın fethası ve kesreli **الواو**’nun şeddelenmesiyle; Sa‘îd b. el-Bennâ’dan hadis rivayet etti; 620 yılında öldü. Ve **عمر الكوري** zamme ile: Dımaşk’ta Zeyneb bint el-Kemâl’den hadis rivayet etti. Ve **كوران** zamme ile: Kürtlerden bir kabile; onlardan âlimler ve muhaddislerden çokça bir taife çıktı; onların sonuncusu, şeyhlerimizin şeyhi, allâme Ebû’l-İrfân İbrâhîm b. Hasan’dır; Taybe’de mukim; onun zikri **شهرزور**’da geçti; ona müracaat et. Ve **مكوار**، **كمحراب**: bir isimdir. Ve **كوير بن منصور بن جماز**، **كزبير**: onun Medine’de nesli vardır. Ve **الأكاورة** Yemen’de **المعازبة**’den bir batındır; ataları **كوير**’dir; adı Muhammed b. Ali b. Hasan b. Hâmid b. Muhammed b. Hâmid b. Mu‘azzib el-Ukî’dir; Yemen’de **بيت كوير** ona nisbet edilir. Sâgānî dedi: İbn Düreyd, **مفعلل** bâbında, **الفاء**’ın sükûnu, **العين**’in fethası ve son **اللام**’ın şeddelenmesiyle, şunu zikretti: **فرس مكتئر**; hemzeleyen kimsenin dilinde; ve o **المكتار**’dır; kuyruğuyla (yani) kuyruğunu huzurunda uzatan; ve o övülendir. Sâgānî dedi: Eğer **المكتار**’ın hemzelenmesini kastettiyse, o **مكتئر**’dir; **مفتعل** vezni üzere. Ve eğer **المكتئر** şeddeli **الراء** ile sahihse, onun yeri **ك-ت-ر** terkibidir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ
1 كَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ ذ , (S, A, Msb, *) aor. يَكُورُ, (S, Msb,) inf. n. كَوْرٌ, (S, Msb, K,) He wound round the turban upon his head; (S, A, Msb, K;) as also ↓ كوّرها, inf. n. تَكْوِيرٌ: (S, A, K:) or the latter has an intensive signification [app. meaning he wound it round many times upon his head; or in many folds]: and hence you say, الشَّىْءَ ↓ كوّر he wound the thing in a round form. (Msb.) -A2- Hence the saying, حَارَ بَعْدَ مَا كَارَ, (Zj, in TA, art. حور,) (assumed tropical:) He became in a bad state of affairs after he had been in a good state: or he became in a state of defectiveness after he had been in a state of redundance. (TA, art. حور.) See also كَوْرٌ, below. -A3- كَارَ, (TA,) inf. n. كَوْرٌ, (K,) He carried a كَارَة, q. v., (K, TA,) upon his back; (TA;) as also ↓ استكار. (K, TA.)

2 كَوَّرَ see 1, in two places. -A2- اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ, in the Kur [lxxxi. 1,] When the sun shall be wound round [with darkness] like a turban: (AO, S:) or shall be wrapped up and effaced: (AO accord. to the S, or Akh accord. to the TA:) or shall be wrapped up and have its light taken away: (Jel:) or shall have its light collected together and wrapped up like as a turban is wrapped: (TA:) or shall be folded up like as a سِجِلّ [or scroll] is folded up: (Msb:) or shall lose its light: (Fr, Katلdeh, S:) or shall be divested of its light: ('Ikrimeh:) or shall be blinded; syn. عَوِّرَتْ: (I'Ab, S:) or shall pass away and come to nought: or shall be collected together and cast down into the depth below; syn. دُهْوِرَتْ: (both of which are explanations given by Mujلhid:) or shall be cast away. (Er-Rabeea Ibn-Kheythem.) -A3- يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ (Kur xxxix. 7) He maketh the night to be a covering upon the day: or He addeth of the night to the day: (S:) or He maketh the night to overtake the day: (TA:) or He bringeth in the night upon the day: (K:) from كَوَّرَ العِمَامَةَ: all of which meanings are nearly alike. (TA.) -A4- كوّر المَتَاعَ, (A, K:) inf. n. تَكْوِيرٌ, (S,) He collected together the goods and bound or tied them: (S, K:) or he put the goods one upon another. (A.) -A5- طَعَنَهُ فَكَوَّرَهُ, (inf. n. as above, TA,) He smote and pierced him [with his spear], and threw him down gathered together, or in a heap. (S, Msb, K. *) ― -b2- ضَرَبَهَ فَكَوَّرَهُ He smote him, and threw him down prostrate: (K, * TA:) [like جَوَّرَهُ:] or كوّرهُ signifies he prostrated him, whether he smote him or not. (TA.)

تكوّر
5 تكوّر ذ He fell upon his side, and drew himself together; syn. تَقَطَّرَ وَتَشَمَّرَ: (S, K:) or he wrapped himself up, and tucked up his garment, or skirt, or the like; syn. تَلَفَّفَ وَتَشَمَّرَ. (TA.) ― -b2- He fell; fell down. (S, K.) ― -b3- He became prostrated; as also ↓ اِكْتَارَ: (K:) or اكتار signifies he prostrated a thing, one part upon another. (TA.)

اكتار
8 اكتار ذ He turbaned himself; attired himself with a turban. (Sgh, K.) -A2- See also 5.

10 اِسْتَكْوَرَ see 1, last signification.

كَوْرٌ
كَوْرٌ ذ , (S, Msb,) an inf. n. used as a subst., (Msb,) or ↓ كُورٌ, (ISh, T, A,) A turn, or twist, of a turban: (ISh, T, A, Msb:) pl. أَكْوَارٌ. (A, Msb.) You say, العِمَامَةُ عِشْرُونَ كُورًا [The turban is composed of twenty turns], and عَشَرَةُ أَكْوَارٍ [ten turns]. (A.) -A2- Increase; or redundance. (S, A, Msb.) Hence the saying, نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الحَوْرِ بَعْدَ الكَوْرِ (S, A, Msb) We have recourse to God for preservation from decrease, or defectiveness, after increase, or redundance: (S, Msb:) or, as it is also related, بَعْدَ الكَوْنِ, which means the same: or the meaning is, from return to disobedience after obedience: (Msb:) or from return after pursuing a right course. (TA.) See also حَوْرٌ.

كُورٌ
كُورٌ ذ : see كَوْرٌ. -A2- A camel's [saddle of the kind called] رَحْل: (K, TA:) as also ↓ مَكْوَرٌ (K) and ↓ مُكْوَرٌّ, the latter with damm to the م and teshdeed to the ر: (TS, L:] or a رَحْل with its apparatus: (S, Msb, K:) pronounced by many كَوْرٌ; but this is a mistake: (IAth:) pl. [of pauc.] أَكْوَارٌ (S, Msb, K) and أَكْوُرٌ, (K,) and (of mult., TA) كِيرَانٌ (S, Msb, K) and كُورَانٌ and كُؤُورٌ, which last, says ISd, is extr. as a pl. form of a sing. such as كور with an infirm letter. (TA.) -A3- A blacksmith's fire-place; (S, * A, Msb;) his مَجْمَرَة; (K;) constructed of clay: (S, Msb, K: *) and also said to signify the skin [with which he blows his fire]: (Msb, TA:) or this latter is called [only] كِيرٌ: (A, in the present art.; and S, Msb, K, art. كير:) an arabicized word. (Msb.) -A4- [A hornets', or bees', nest;] the place, (S, K,) or structure, (TA,) of hornets: (الزَّنَابِير, S, K [in the CK, الدَّنَانِير, which is a mistake:]) or of bees: (accord. to a trad. cited in the TA:) pl. أَكْوَارٌ. (TA.) See also كُوَارَةٌ.

كَارَةٌ
كَارَةٌ ذ A bundle (حَالٌ) which a man carries on his back: or a bundle (عِكْمٌ) of clothes, put in one piece of cloth [and tied up]: such is that of the قَصَّار [or beater and washer and whitener of clothes]: (TA:) or the كارة is what is carried on the back, [being a bundle] of clothes: (S:) or what are put together and tied up [in a wrapper] of clothes: (Msb:) or a certain quantity of wheat; (K, TA;) which a man carries on his back: (TA:) pl. كَارَاتٌ. (A, Msb.) [See also عَجَلَةٌ.]

كُورَةٌ
كُورَةٌ ذ A province, district, or tract of country; a quarter, or region; syn. صُقْعٌ: (S, Msb, K:) a مِخْلَاف [q. v.] of a country; i. e., a قَرْيَةٌ [which properly signifies a town or village] of the قُرًى of El-Yemen: (M, TA:) [but مخلاف is generally used in the first of the senses here assigned to كورة:] and also a city: (S, Msb, K:) [or a provincial city: but the first of these significations is the most common, as is implied in the Msb: see also بَنْدٌ:] pl. كُوَرٌ, (S, Msb, K,) like as غُرَفٌ is pl. of غُرْفَةٌ. (Msb.) IDrd says, I do not think it Arabic. (TA.) [Perhaps from the Greek χῶρα.]

كِوَارٌ
كِوَارٌ ذ and كِوَارَةٌ: see كُوَارَةٌ.

كُوَارَةُ نَحْلٍ
كُوَارَةُ نَحْلٍ ذ , (S, Msb, K,) and ↓ كُوَّارَة, (Msb, K,) written in both these ways in the T, in explanation of the word عَمِيرَةٌ, (Mgh,) and ↓ كِوَارَة, (T, TS, L, K,) and ↓ كِوَار, (T, TS, L, Msb,) A bee-hive; or habitation of bees; syn. خَلِيَّةٌ: (Msb:) or a bee-hive, when made of clay: (El-Ghooree, in Mgh:) or a bee-hive, or habitation of bees, when containing honey: (Msb:) or a thing made for bees, of twigs, (T, Mgh, TS,) or of clay, (TS, K,) or of twigs and clay, accord. to most copies of the K, or of twigs only, accord. to most of the lexicologists, (TA,) like a قِرْطَالَة [an asses' pannier], (T, Mgh, TS,) narrow at the head, (T, Mgh, TS, K,) in which they make their honey: (TA:) or the honey of bees in the wax: (S, Msb, K:) or ↓ كُوَّارَاتٌ [pl. of كُوَّارَةٌ] signifies domestic bee-hives; as also كَوَائِرٌ. (AHn, K.) [Of the latter pl., it is said in the TA, that ISd holds it to be pl., not of كوارة, but, of كُوَّرَة: but the passage seems to be corrupt.]

كُوَّارَةٌ
كُوَّارَةٌ ذ : see كُوَارَةٌ.

مَكْوَرٌ
مَكْوَرٌ ذ : see كُورٌ.

مِكْوَرٌ
مِكْوَرٌ ذ and ↓ مِكْوَرَةٌ and ↓ مِكْوَارَةٌ A turban. (IAar, Sgh, K.)

مُكْوَرٌّ
مُكْوَرٌّ ذ : see كُورٌ.

مِكْوَرَةٌ
مِكْوَرَةٌ ذ : see مِكْوَرٌ.

مِكْوَارَةٌ
مِكْوَارَةٌ ذ : see مِكْوَرٌ.

كارى
كارى ذ [كَارِىٌّ?] i. q. غَرِيبٌ, applied to a man. (AA, in TA, voce غَرِيبٌ.)

##### Türkçe

**كَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ**
1 **كَارَ العِمَامَةَ عَلَى رَأْسِهِ** ذ , (S, A, Msb, *) muzâri‘i **يَكُورُ**, (S, Msb,) mastar ismi **كَوْرٌ**, (S, Msb, K,) Sarığı başının üzerine doladı; (S, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **كوّرها**, mastar ismi **تَكْوِيرٌ**: (S, A, K:) yahut ikincisi şiddet/yoğunluk mânası taşır [görünüşe göre: onu başının üzerine birçok defa; yahut birçok kat halinde doladı demektir]: ve bundan dolayı sen dersin ki, **الشَّىْءَ** ↓ **كوّر** “şeyi yuvarlak bir biçimde sardı/doladı.” (Msb.) -A2- Bundan dolayı şu söz: **حَارَ بَعْدَ مَا كَارَ**, (Zj, in TA, art. حور,) (mecaz kabul edilerek:) İyi bir halde bulunduktan sonra işlerinde kötü bir hale geldi: yahut fazlalık halinde bulunduktan sonra noksanlık halinde oldu. (TA, art. حور.) Aşağıda **كَوْرٌ**’a da bak. -A3- **كَارَ**, (TA,) mastar ismi **كَوْرٌ**, (K,) Sırtında bir **كَارَة** (bk. orası) taşıdı; (K, TA,) (TA;) bunun gibi ↓ **استكار**. (K, TA.)

2 **كَوَّرَ** 1’e iki yerde bak. -A2- **اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ**, Kur’ân’da [lxxxi. 1,] “Güneş sarık gibi [karanlıkla] dolanıp sarıldığı zaman”: (AO, S:) yahut dürülüp silinip yok edildiği zaman: (AO, S’ye göre; yahut Akh, TA’ya göre:) yahut dürülüp ışığı giderildiği zaman: (Jel:) yahut ışığı bir araya toplanıp sarığın sarılması gibi sarıldığı zaman: (TA:) yahut **سِجِلّ** [yahut tomar] dürüldüğü gibi dürüldüğü zaman: (Msb:) yahut ışığını kaybettiği zaman: (Fr, Katdeh, S:) yahut ışığından soyulduğu zaman: ('Ikrimeh:) yahut kör edildiği zaman; eş anlamlısı **عَوِّرَتْ**: (I'Ab, S:) yahut yok olup hiçliğe gittiği zaman: yahut bir araya toplanıp aşağıdaki derinliğe atıldığı zaman; eş anlamlısı **دُهْوِرَتْ**: (bu ikisi Mücâhid’in verdiği açıklamalardandır:) yahut atılıp uzaklaştırıldığı zaman. (Er-Rabeea Ibn-Kheythem.) -A3- **يُكَوِّرُ اللَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ** (Kur xxxix. 7) “Geceyi gündüzün üzerine bir örtü yapar”: yahut geceden gündüze ekler: (S:) yahut geceyi gündüze yetiştirir: (TA:) yahut geceyi gündüzün üzerine getirir: (K:) **كَوَّرَ العِمَامَةَ**’dan; bu mânaların hepsi birbirine yakındır. (TA.) -A4- **كوّر المَتَاعَ**, (A, K:) mastar ismi **تَكْوِيرٌ**, (S,) Eşyayı bir araya topladı ve onları bağladı yahut düğümledi: (S, K:) yahut eşyayı birini diğerinin üzerine koydu. (A.) -A5- **طَعَنَهُ فَكَوَّرَهُ**, (mastar ismi yukarıdaki gibi, TA,) Ona [mızrağıyla] vurdu ve deldi, ve onu toplanmış halde yahut bir yığın halinde yere attı. (S, Msb, K. *) ― -b2- **ضَرَبَهَ فَكَوَّرَهُ** Ona vurdu ve onu yüzüstü yere serdi: (K, * TA:) [**جَوَّرَهُ** gibi:] yahut **كوّرهُ** “onu yere serdi” demektir; ona vurmuş olsun yahut olmasın. (TA.)

**تكوّر**
5 **تكوّر** ذ Yanı üzerine düştü ve kendini topladı; eş anlamlısı **تَقَطَّرَ وَتَشَمَّرَ**: (S, K:) yahut kendini sardı ve elbisesini yahut eteğini yahut benzerini topladı/kıvırdı; eş anlamlısı **تَلَفَّفَ وَتَشَمَّرَ**. (TA.) ― -b2- Düştü; yere düştü. (S, K.) ― -b3- Yere serilmiş oldu; bunun gibi ↓ **اِكْتَارَ**: (K:) yahut **اكتار** “bir şeyi, bir parçasını diğerinin üzerine gelecek şekilde yere serdi” demektir. (TA.)

**اكتار**
8 **اكتار** ذ Sarık sardı; sarıkla giyindi. (Sgh, K.) -A2- 5’e de bak.

10 **اِسْتَكْوَرَ** 1’in son mânasına bak.

**كَوْرٌ**
**كَوْرٌ** ذ , (S, Msb,) bir mastar ismi olup isim gibi kullanılır, (Msb,) yahut ↓ **كُورٌ**, (ISh, T, A,) Sarığın bir dolaması yahut bükümü: (ISh, T, A, Msb:) çoğulu **أَكْوَارٌ**. (A, Msb.) Sen dersin ki, **العِمَامَةُ عِشْرُونَ كُورًا** [sarık yirmi dolamadan oluşur], ve **عَشَرَةُ أَكْوَارٍ** [on dolama]. (A.) -A2- Artış; yahut fazlalık. (S, A, Msb.) Bundan dolayı şu söz: **نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الحَوْرِ بَعْدَ الكَوْرِ** (S, A, Msb) “Artıştan yahut fazlalıktan sonra azalmadan yahut noksanlıktan Allah’a sığınırız”: (S, Msb:) yahut rivayet edildiği üzere **بَعْدَ الكَوْنِ**, ki aynı mânaya gelir: yahut mânası, itaattan sonra isyana dönmekten: (Msb:) yahut doğru yolu izledikten sonra geri dönmekten. (TA.) **حَوْرٌ**’a da bak.

**كُورٌ**
**كُورٌ** ذ : **كَوْرٌ**’a bak. -A2- Devenin [**رَحْل** denilen türden] eyeri: (K, TA:) bunun gibi ↓ **مَكْوَرٌ** (K) ve ↓ **مُكْوَرٌّ**, ikincisi **م**’e damme ve **ر**’ye teşdîd ile: (TS, L:] yahut teçhizatıyla birlikte bir **رَحْل**: (S, Msb, K:) birçok kimse tarafından **كَوْرٌ** diye telaffuz edilir; fakat bu bir hatadır: (IAth:) çoğulu [azlık için] **أَكْوَارٌ** (S, Msb, K) ve **أَكْوُرٌ**, (K,) ve (çokluk için, TA) **كِيرَانٌ** (S, Msb, K) ve **كُورَانٌ** ve **كُؤُورٌ**; bu sonuncusu hakkında ISd der ki: zayıf harfli **كور** gibi bir tekilin çoğul kalıbı olarak bu, nadirdir. (TA.) -A3- Demircinin ocağı; (S, * A, Msb;) onun **مَجْمَرَة**’si; (K;) çamurdan yapılmış: (S, Msb, K: *) ve ayrıca ateşini üflediği deri anlamına geldiği de söylenmiştir: (Msb, TA:) yahut bu sonuncuya [yalnız] **كِيرٌ** denir: (A, bu maddede; ve S, Msb, K, madde **كير**:) Arapçalaştırılmış bir kelimedir. (Msb.) -A4- [Eşekarısı yahut arı yuvası;] yer, (S, K,) yahut yapı, (TA,) eşekarılarının yuvası: (**الزَّنَابِير**, S, K [CK’de **الدَّنَانِير**, ki bu bir hatadır:]) yahut arıların: (TA’da zikredilen bir rivayete göre:) çoğulu **أَكْوَارٌ**. (TA.) **كُوَارَةٌ**’ya da bak.

**كَارَةٌ**
**كَارَةٌ** ذ Bir adamın sırtında taşıdığı bir bohça ( **حَالٌ** ): yahut elbiselerin bir bohçası ( **عِكْمٌ** ), bir parça bezin içine konulup [bağlanmış]: bu, **قَصَّار**’ın [yahut elbise dövenin, yıkayanın ve ağartanının] bohçası gibidir: (TA:) yahut **كارة**, sırt üzerinde taşınan şeydir; [bir bohça olarak] elbiselerden: (S:) yahut elbiselerden [bir sargı içinde] bir araya getirilip bağlanan şeydir: (Msb:) yahut buğdaydan belirli bir miktar; (K, TA;) ki bir adam onu sırtında taşır: (TA:) çoğulu **كَارَاتٌ**. (A, Msb.) [**عَجَلَةٌ**’ya da bak.]

**كُورَةٌ**
**كُورَةٌ** ذ Bir vilayet, nahiye yahut ülke parçası; bir taraf yahut bölge; eş anlamlısı **صُقْعٌ**: (S, Msb, K:) bir ülkenin **مِخْلَاف**’ı [bk. orası]; yani Yemen’in **قُرًى**’sından bir **قَرْيَةٌ** [aslında kasaba yahut köy demektir]: (M, TA:) [fakat **مخلاف** genellikle burada **كورة** için verilen mânaların ilkinde kullanılır:] ve ayrıca bir şehir: (S, Msb, K:) [yahut bir vilayet şehri; fakat bu mânaların ilki en yaygınıdır; Msb’de ima edildiği üzere: **بَنْدٌ**’a da bak:] çoğulu **كُوَرٌ**, (S, Msb, K,) tıpkı **غُرَفٌ**’un **غُرْفَةٌ**’nin çoğulu olması gibi. (Msb.) IDrd der ki: Ben bunun Arapça olduğunu sanmıyorum. (TA.) [Belki Yunanca χῶρα’dan.]

**كِوَارٌ**
**كِوَارٌ** ذ ve **كِوَارَةٌ**: **كُوَارَةٌ**’ya bak.

**كُوَارَةُ نَحْلٍ**
**كُوَارَةُ نَحْلٍ** ذ , (S, Msb, K,) ve ↓ **كُوَّارَة**, (Msb, K,) T’de **عَمِيرَةٌ** kelimesinin açıklamasında bu iki yazılışla da yazılmıştır, (Mgh,) ve ↓ **كِوَارَة**, (T, TS, L, K,) ve ↓ **كِوَار**, (T, TS, L, Msb,) Arı kovanı; yahut arıların meskeni; eş anlamlısı **خَلِيَّةٌ**: (Msb:) yahut çamurdan yapıldığında arı kovanı: (El-Ghooree, in Mgh:) yahut bal içerdiğinde arı kovanı yahut arıların meskeni: (Msb:) yahut arılar için yapılan bir şey; çubuklardan, (T, Mgh, TS,) yahut çamurdan, (TS, K,) yahut K’nın çoğu nüshasına göre çubuk ve çamurdan; yahut lugatçıların çoğuna göre yalnız çubuklardan, (TA,) **قِرْطَالَة** [eşeğin heybesi] gibi, (T, Mgh, TS,) baş kısmı dar, (T, Mgh, TS, K,) içinde ballarını yaptıkları: (TA:) yahut balmumundaki arı balı: (S, Msb, K:) yahut ↓ **كُوَّارَاتٌ** [**كُوَّارَةٌ**’nin çoğulu] evcil arı kovanları demektir; bunun gibi **كَوَائِرٌ**. (AHn, K.) [Bu son çoğul hakkında TA’da, ISd’nin bunun **كوارة**’nin değil **كُوَّرَة**’nin çoğulu olduğunu kabul ettiği söylenir: fakat ibare bozuk görünmektedir.]

**كُوَّارَةٌ**
**كُوَّارَةٌ** ذ : **كُوَارَةٌ**’ya bak.

**مَكْوَرٌ**
**مَكْوَرٌ** ذ : **كُورٌ**’a bak.

**مِكْوَرٌ**
**مِكْوَرٌ** ذ ve ↓ **مِكْوَرَةٌ** ve ↓ **مِكْوَارَةٌ** Bir sarık. (IAar, Sgh, K.)

**مُكْوَرٌّ**
**مُكْوَرٌّ** ذ : **كُورٌ**’a bak.

**مِكْوَرَةٌ**
**مِكْوَرَةٌ** ذ : **مِكْوَرٌ**’a bak.

**مِكْوَارَةٌ**
**مِكْوَارَةٌ** ذ : **مِكْوَرٌ**’a bak.

**كارى**
**كارى** ذ [**كَارِىٌّ?**] i. q. **غَرِيبٌ**, bir adama uygulanır. (AA, TA’da, **غَرِيبٌ** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَارَ
كَارَ ( w )  U ( n. ac. كَوْر 1 )
a.  [ acc. &  'Ala ], Wound round.

b.  Hastened.

c.  Carried on the back.

كَوَّرَ
كَوَّرَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Packed up.

c.  Threw down; smote with a lance.

d.  [ pass. ], Became obscured ( sun ).

أَكْوَرَ
أَكْوَرَ IV
a.  [ 'Ala ], Despised.

تَكَوَّرَ
تَكَوَّرَ V ,
a.  Was thrown down; fell.

اِكْتَوَرَ
اِكْتَوَرَ VIII ,
a.  Put on a turban.

b.  see I (b) & V.

اِسْتَكْوَرَ
اِسْتَكْوَرَ X ,
a.  see I (b) , ( c ).

كَوْر
كَوْر [ 1 ] , ( pl. أَكْوَاْر 38 ),
a.  Fold.

b.  Large herd of cattle.

c.  Abundance; increase; redundance.

d.  Nature, temperament.

كَار
كَار [ 1A ] , ( pl. كَارَات )
a.  [ coll. ], Trade, profession; art.

b.  State, condition.

كَارَة
كَارَة [ 1tA ],
a.  Bundle, package.

b.  [ coll. ], Pad on which dough is rolled out.

كُوْر
كُوْر [ 3 ] , ( pl. أَكْوُر 16 ,  كُوُوْر 27 ,  كِيْرَان [ 34I ] ,  كُوْرَاْن 35 ,  أَكْوَاْر 38 ),
a.  Stove; furnace; forge.

b.  ( pl. أَكْوَاْر 38 ), Wasp's nest; bee's nest.

c.  Camel's saddle.

d.  [ coll. ], Bellows.

e.  see 1 (a) .

كُوْرَة
كُوْرَة [ 3t ] , ( pl. كُوَر 9 ),
a.  District; region.

مَكْوَر
مَكْوَر [ 17 ]
a.  see 3 (c) .

مِكْوَر
مِكْوَر [ 20 ] ,  مِكْوَارَة [ 20t ] ,
a.  Turban.

كِوَار
كِوَار [ 23 ] ,  كِوَارَة [ 23t ] ,
a.  see 24t (a) .

كُوَار
كُوَار [ 24 ],
a.  see 24t .

كُوَارَة
كُوَارَة [ 24t ] , ( pl. كَوَائِر [ 46 ] ),
a.  Bee-hive.

b.  [ coll. ], Receptacle; jar.

كُوَّارَة
كُوَّارَة [ 29t ],
a.  see 24t (a) .

مِكْوَارَة
مِكْوَارَة [ 45t ],
a.  see 20 .

مُكْوَرّ
مُكْوَرّ
a.  see 3 (c) .

كَوْرَنْتِيْنَا
كَوْرَنْتِيْنَا
a.  [ coll. ], Quarantine.

##### Türkçe

**كَارَ**
**كَارَ** ( w )  U ( n. ac. **كَوْر** 1 )
a.  [ acc. &  'Ala ], Doladı; sardı.

b.  Acele etti.

c.  Sırtta taşıdı.

**كَوَّرَ**
**كَوَّرَ** II ,
a.  I (a)’ya bak.

b.  Paketledi; bohçaladı.

c.  Aşağı attı; mızrakla vurdu.

d.  [ pass. ], (Güneş) karardı; örtülür oldu.

**أَكْوَرَ**
**أَكْوَرَ** IV
a.  [ 'Ala ], Hor gördü.

**تَكَوَّرَ**
**تَكَوَّرَ** V ,
a.  Aşağı atıldı; düştü.

**اِكْتَوَرَ**
**اِكْتَوَرَ** VIII ,
a.  Sarık sardı.

b.  I (b) ve V’ye bak.

**اِسْتَكْوَرَ**
**اِسْتَكْوَرَ** X ,
a.  I (b), (c)’ye bak.

**كَوْر**
**كَوْر** [ 1 ] , ( pl. **أَكْوَاْر** 38 ),
a.  Kat; dolama.

b.  Büyük sığır sürüsü.

c.  Bolluk; artış; fazlalık.

d.  Tabiat, mizaç.

**كَار**
**كَار** [ 1A ] , ( pl. **كَارَات** )
a.  [ coll. ], Ticaret, meslek; sanat.

b.  Hâl, durum.

**كَارَة**
**كَارَة** [ 1tA ],
a.  Bohça, paket.

b.  [ coll. ], Hamurun açıldığı altlık.

**كُوْر**
**كُوْر** [ 3 ] , ( pl. **أَكْوُر** 16 ,  **كُوُوْر** 27 ,  **كِيْرَان** [ 34I ] ,  **كُوْرَاْن** 35 ,  **أَكْوَاْر** 38 ),
a.  Ocak; fırın; demirhane.

b.  ( pl. **أَكْوَاْر** 38 ), Eşekarısı yuvası; arı yuvası.

c.  Deve eyeri.

d.  [ coll. ], Körük.

e.  1 (a)’ya bak.

**كُوْرَة**
**كُوْرَة** [ 3t ] , ( pl. **كُوَر** 9 ),
a.  Nahiye; bölge.

**مَكْوَر**
**مَكْوَر** [ 17 ]
a.  3 (c)’ye bak.

**مِكْوَر**
**مِكْوَر** [ 20 ] ,  **مِكْوَارَة** [ 20t ] ,
a.  Sarık.

**كِوَار**
**كِوَار** [ 23 ] ,  **كِوَارَة** [ 23t ] ,
a.  24t (a)’ya bak.

**كُوَار**
**كُوَار** [ 24 ],
a.  24t’ye bak.

**كُوَارَة**
**كُوَارَة** [ 24t ] , ( pl. **كَوَائِر** [ 46 ] ),
a.  Arı kovanı.

b.  [ coll. ], Kap; küp.

**كُوَّارَة**
**كُوَّارَة** [ 29t ],
a.  24t (a)’ya bak.

**مِكْوَارَة**
**مِكْوَارَة** [ 45t ],
a.  20’ye bak.

**مُكْوَرّ**
**مُكْوَرّ**
a.  3 (c)’ye bak.

**كَوْرَنْتِيْنَا**
**كَوْرَنْتِيْنَا**
a.  [ coll. ], Karantina.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كور
كَارَ - يَكُوْرُ - كَوَّرَ - يُكَوِّرُ
كَارَ - يَكُوْرُ + الكائن: يدور حول نفسه متجمعاً ومتكوماً ومشكلاً صرة أو كتلة مستديرة (كرة)
كَوَّرَ - يُكَوِّرُ: على وزن " فـَعَّل " من " كَارَ - يَكُوْرُ " : يجعله " يَكُوْرُ " على وجه التكرار والشدة: يقبضه ويجمعه بعضه إلى بعض بشكل شديد ومتقن الاستدارة
﴿إذا الشمس كورت﴾:كورت الشمس: قبضت وجمعت إلى بعضها، والمعلوم أن ذلك يقتضي توقف توقدها وزوال ضوئها ولهيبها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقريب والجمع والتكويم على شكل أشكال كروية أو مغزلية أو قباب بتدرجاتها المختلفة" وهي:
كَارَ - يَكُورُ، حَبَّ - يَحُبُّ، صَمَعَ - يَصْمَعُ، حَدِبَ - يَحْدَبُ، جَبَه - يَجْبَهُ، كَعُبَ - يَكْعُبُ
كَوَّر - يكور
 ﴿خلق السماوات والأرض بالحق يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى ألا هو العزيز الغفار(5)﴾ الزمر ﴿إذا الشمس كورت(1)﴾ التكوير
جاء في التفسير: يكور الليل: دورة الليل والنهار على الكرة الأرضية، الشمس كورت: أزيل نورها ولفت
مختار الصحاح
● [كور] ك و ر: كَارَ العمامة على رأسه أي لاثها وبابه قال وكل دور كَوْرٌ و الكُورُ بالضم الرحل بأداته والجمع أكْوَارٌ و كِيرانٌ و الكُورُ أيضا كور الحداد المبني من الطين و كَوَّارةُ النحل عسلها في الشمع قلت قال الأزهري الكُوَّارُ و الكُوَّارَةُ شيء كالقرطالة يتخذ من قضبان ضيق الرأس للنحل وفي المغرب الكُوَّارة بالضم والتشديد معسل النحل إذا سوي من الطين و الكُورَةُ بوزن الصورة المدينة والصقع والجمع كُوَرٌ و الكَارةُ ما يحمل على الظهر من الثياب و تكْوِيرُ المتاع جمعه وشده وتكوير العمامة كورها وتكوير الليل على النهار تغشيته إياه وقيل زيادته في هذا من ذاك وقوله تعالى ﴿إذا الشمس كورت﴾ قال بن عباس غُوِّرَتْ وقال قتادة ذهب ضوءها وقال أبو عبيد كُوِّرَتْ مثل تكوير العمامة تلف فتمحى
الراغب
كور
- كور الشيء: إدارته وضم بعضه إلى بعض، ككور العمامة، وقوله تعالى: }يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل{ [الزمر/5] فإشارة إلى جريان الشمس في مطالعها وانتقاص الليل والنهار وازديادهما. وطعنه فكوره: إذا ألقاه مجتمعا (عن الأصمعي: طعنه فكوره وجوره: إذا صرعه. وتهذيب اللغة 10/346)، واكتار الفرس: إذا أدار ذنبه في عدوه، وقيل لإبل كثيرة: كور، وكوارة النحل معروفة. والكور: الرحل، وقيل لكل مصر: كورة، وهي البقعة التي يجتمع فيها قرى ومحال.
ملخص اللسان:
1.     الكُورُ، بالضم: الرحل، وقيل: الرحل بأَداته، والجمع أَكْوار  وأَكْوُرٌ - وهو رَحْل الناقة بأَداته، وهو  كالسَّرْج وآلتِه للفرس
2.      وكُوِّرَتِ  الشمسُ: جُمِعَ ضوءُها ولُفَّ كما تُلَفُّ العمامة، وقيل: معنى كُوِّرَتْ  غُوِّرَتْ
3.      كُوِّرَتْ ذهب  ضوءُها، - نُزِعَ ضوءُها
4.     كُوِّرَتْ دُهْوِرَتْ،  دَهْوَرْتُ الحائطَ إِذا طرحته حتى يَسْقُطَ -  كُوِّرَتْ رُميَ بها، ويقال:  ، وحكى الجوهري عن ابن عباس:  كُوِّرَتْ غُوِّرَتْ،
5.      والكارَةُ: الحالُ الذي يحمله الرجل على ظهره، وقد كارها كَوْراً  واسْتَكارَها. والكارَةُ: عِكْمُ الثِّياب، وهو منه،
6.      وكارةُ القَصَّار من ذلك،  سميت به لأَنه يُكَوِّر ثيابه في ثوب واحد ويحمِلها فيكون بعضُها على  بعض.
7.     وكوّر المتاعَ: أَلقى بعضه على بعض. الجوهري: الكارةُ ما يُحمل على  الظهر من الثِّياب، وتَكْوِيرُ المتاع: جمعُه وشدّه.
8.      والكارُ: سُفُن مُنحدِرة فيها طعام في موضع واحد.
9.      وضربه فكَوَّره أَي  صرَعه، وكذلك طعنه فكَوّرَه أَي أَلقاه مجتمعاً - مأْخوذ من كَوَّره إِذا جَمعه، ق
10.                        وكُرْت الأَرض كَوْراً: حفرتُها
لسان العرب
● - كور: الكُورُ، بالضم: الرحل، وقيل: الرحل بأَداته، والجمع أَكْوار  وأَكْوُرٌ؛ قال:  أَناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْن إِناخَةَ الْـ  ـيَماني قِلاصاً، حَطَّ عنهنّ أَكْوُرا  والكثير كُورانٌ وكُؤُور؛ قال كُثَيِّر عَزَّة:  على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتالُ في البُرى،  فأَحْمالُها مَقْصورَةٌ وكُؤُورُها  قال ابن سيده: وهذا نادر في المعتل من هذا البناء وإِنما بابه الصحيح  منه كبُنُودٍ وجُنُودٍ. وفي حديث طَهْفَة: بأَكْوارِ المَيسِ تَرْتَمِي  بنا العِيسُ؛ الأَكْوارُ جمع كُورٍ، بالضم،وهو رَحْل الناقة بأَداته، وهو  كالسَّرْج وآلتِه للفرس، وقد تكرّر في الحديث مفرداً ومجموعاً؛ قال ابن  الأَثير: وكثير من الناس يفتح الكاف، وهو خطأ؛ وقول خالد بن زهير  الهذلي:نَشَأْتُ عَسِيراً لم تُدَيَّثْ عَرِيكَتي،  ولم يَسْتَقِرَّ فوقَ ظَهْرِيَ كُورُها  استعار الكُورَ لتذليل نفسه إِذ كان الكُورُ مما يذلل به البعير  ويُوَطَّأُ ولا كُورَ هنالك. ويقال للكُورِ، وهو الرحل: المَكْوَرُ، وهو  المُكْوَرُّ، إِذا فتحت الميم خففت الراء، وإِذا ثقلت الراء ضممت الميم؛ وأَنشد  قول الشاعر:  قِلاص يَمانٍ حَطَّ عنهن مَكْوَرا  فخفف، وأَنشد الأَصمعي:  كأَنّ في الحََبْلَيْنِ من مُكْوَرِّه  مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لضَرِّهِ  وكُورُ الحَدَّاد: الذي فيه الجَمْر وتُوقَدُ فيه النار وهو مبنيّ من  طين، ويقال: هو الزِّقُّ أَيضاً. والكَوْرُ: الإِبل الكثيرة العظيمة.  ويقال: على فلان كَوْرٌ من الإِبل، والكَوْرُ من الإِبل: العَطيِعُ الضَّخْم،  وقيل: هي مائة وخمسون، وقيل: مائتان وأَكثر. والكَوْرُ: القطيع من البقر؛  قال ذؤيب:  ولا شَبُوبَ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه،  من كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدُ  والجمع منهما أَكْوار؛ قال ابن بري هذا البيت أَورده الجوهري:  ولا مُشِبَّ من الثِّيرانِ أَفْرَده،  عن كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغراءِ والطَّرَدِ  بكسر الدال، قال: وصوابه: والطردُ، برفع الدال؛ وأَول القصيدة:  تالله يَبْقى على الأَيَّامِ مُبْتَقِلٌ،  جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ، سِنُّه غَرِدُ  يقول: تالله لا يبقى على الأَيَّام مُبْتَقِلٌ أَي الذي يَرْعى البقل.  والجَوْنُ: الأَسْوَدُ. والسَّراةُ: الظَّهْر. وغَرِدٌ: مُصَوِّتٌ. ولا  مُشِبَّ من الثيران: وهو المُسِنّ أَفرده عن جماعته إِغراءُ الكلب به  وطَرَدُه. والكَوْرُ: الزيادة. الليث: الكَوْرُ لَوْثُ العمامة يعني إِدارتها  على الرأْس، وقد كَوَّرْتُها تَكْوِيراً . وقال النضر: كل دارة من العمامة  كَوْرٌ، وكل دَوْرٍ كَوْرٌ. وتكْوِيرُ العمامة: كَوْرُها. وكارَ  العِمامَةَ على الرأْس يَكُورُها كَوْراً: لاثَها عليه وأَدارها؛ قال أَبو  ذؤيب:وصُرَّادِ غَيْمٍ لا يزالُ، كأَنه  مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ  وكذلك كَوَّرَها. والمِكْوَرُ والمِكْوَرَةُ والكِوارَةُ: العمامةُ.  وقولهم: نعوذ بالله من الحَوْرِ بعد الكَوْرِ، قيل: الحَوْرُ النقصان والرجوع،  والكَوْرُ: الزيادة، أُخذ من كَوْرِ العمامة؛ يقول: قد تغيرت حاله  وانتقضت كما ينتقض كَوْرُ العمامة بعد الشدّ، وكل هذا قريب بعضه من بعض، وقيل:  الكَوْرُ تَكْوِيرُ العمامة والحَوْرُ نَقْضُها، وقيل: معناه نعوذ بالله  من الرجوع بعد الاستقامة والنقصان بعد الزيادة. وروي عن النبي، صلى الله  عليه وسلم، أَنه كان يتعوّذ من الحَوْر بعد الكَوْرِ أَي من النقصان بعد  الزيادة، وهو من تَكْوِير العمامة، وهو لفها وجمعها، قال: ويروى بالنون.  وفي صفة زرع الجنة: فيبادِرُ الطَّرْفَ نَباتُه واستحصادُه وتَكْوِيرُه  أَي جَمْعُه وإِلقاؤه.  والكِوارَة: خرقة تجعلها المرأَة على رأْسها. ابن سيده: والكِوارَةُ لوث  تَلْتاثه المرأَة على رأْسها بخمارها، وهو ضَرْبٌ من الخِمْرَةِ؛  وأَنشد:عَسْراءُ حينَ تَرَدَّى من تَفَحُّشِها،  وفي كِوارَتِها من بَغْيِها مَيَلُ  وقوله أَنشده الأَصْمَعِيُّ لبعض الأَغْفال:  جافِيَة مَعْوى ملاث الكَوْر  قال ابن سيده: يجوز أَن يعني موضع كَوْرِ العمامة: والكِوارُ  والكِوارَة: شيء يتخذ للنحل من القُضْبان، وهو ضيق الرأْس.  وتَكْوِيرُ الليل والنهار: أَن يُلْحَقَ أَحدُهما بالآخر، وقيل:  تَكْوِيرُ الليل والنهار تَغْشِيَةُ كل واحد منهما صاحبه، وقيل: إِدخال كل واحد  منهما في صاحبه، والمعاني متقاربة؛ وفي الصحاح: وتَكْوِيرُ الليل على  النهار تَغْشيته إِياه، ويقال زيادته في هذا من ذلك. وفي التنزيل العزيز:  يُكَوِّرُ الليلَ على النهار ويُكَوِّرُ النهارَ على الليل؛ أَي يُدْخِلُ  هذا على هذا، وأَصله من تَكْوِيرِ العمامة، وهو لفها وجمعها. وكُوِّرَتِ  الشمسُ: جُمِعَ ضوءُها ولُفَّ كما تُلَفُّ العمامة، وقيل: معنى كُوِّرَتْ  غُوِّرَتْ، وهو بالفارسية« كُورْبِكِرْ» وقال مجاهد: كُوِّرَت اضمحلت  وذهبت. ويقال: كُرْتُ العمامةَ على رأْسي أَكُورُها وكَوَّرْتُها  أُكَوِّرُها إِذا لففتها؛ وقال الأَخفش: تُلَفُّ فَتُمْحَى؛ وقال أَبو عبيدة:  كُوِّرَتْ مثل تَكْوِير العمامة تُلَفُّ فَتُمْحَى، وقال قتادة: كُوِّرَتْ ذهب  ضوءُها، وهو قول الفراء، وقال عكرمة: نُزِعَ ضوءُها، وقال مجاهد:  كُوِّرَتْ دُهْوِرَتْ، وقال الرَّبيعُ بن خَيثَمٍ: كُوِّرَتْ رُميَ بها، ويقال:  دَهْوَرْتُ الحائطَ إِذا طرحته حتى يَسْقُطَ، وحكى الجوهري عن ابن عباس:  كُوِّرَتْ غُوِّرَتْ، وفي الحديث: يُجاءُ بالشمس والقمر ثَوْرَيْنِ  يُكَوَّرانِ في النار يوم القيامة أَي يُلَفَّانِ ويُجْمَعانِ ويُلْقَيانِ  فيها، والرواية ثورين، بالثاء، كأَنهما يُمْسَخانِ؛ قال ابن الأَثير: وقد  روي بالنون، وهو تصحيف.  الجوهري: الكُورَةُ المدينة والصُّقْعُ، والجمع كُوَرٌ. ابن سيده:  والكُورَةُ من البلاد المِخْلافُ، وهي القرية من قُرَى اليمن؛ قال ابن دريد:  لا أَحْسِبُه عربيّاً.
والكارَةُ: الحالُ الذي يحمله الرجل على ظهره، وقد كارها كَوْراً  واسْتَكارَها. والكارَةُ: عِكْمُ الثِّياب، وهو منه، وكارةُ القَصَّار من ذلك،  سميت به لأَنه يُكَوِّر ثيابه في ثوب واحد ويحمِلها فيكون بعضُها على  بعض. وكوّر المتاعَ: أَلقى بعضه على بعض. الجوهري: الكارةُ ما يُحمل على  الظهر من الثِّياب، وتَكْوِيرُ المتاع: جمعُه وشدّه.  والكارُ: سُفُن مُنحدِرة فيها طعام في موضع واحد. وضربه فكَوَّره أَي  صرَعه، وكذلك طعنه فكَوّرَه أَي أَلقاه مجتمعاً؛ وأَنشد أَبو عبيدة:  ضَرَبْناه أُمَّ الرَّأْسِ، والنَّقْعُ ساطِعٌ،  فَخَرَّ صَرِيعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرَا  وكَوَّرْته فتكَوَّر أَي سقَط، وقد تكَوَّر هو؛ قال أَبو كبير الهذلي:  مُتَكَوِّرِينَ على المَعارِي، بينهم  ضرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجَلِ  وقيل: التَّكْوِير الصَّرْع، ضرَبه أَو لم يضربْه. والاكتيارُ: صرعُ  الشيءِ بعضُه على بعضٍ. والاكْتِيار في الصِّراع: أَن يُصرَع بعضه على بعض.  والتَّكَوُّر: التَّقَطُّر والتَّشَمُّر. وكارَ الرجلُ في مشْيته  كَوْراً، واسْتَكار: أَسْرع. والكِيار: رَفْع الفَرس ذنبه في حُضْره؛ والكَيِّر:  الفرس إِذا فعل ذلك. ابن بزرج: أَكارَ عليه يضربه، وهما يَتَكايرانِ،  بالياء. وفي حديث المُنافق: يَكِير في هذه مرّة وفي هذه مرّة أَي يجري.  يقال: كارَ الفرسُ يَكِيرُ إِذا جرى رافعاً ذنبه، ويروى يَكْبِنُ. واكْتار  الفرسُ: رفع ذنَبه في عَدْوِه. واكْتارَتِ الناقة: شالت بذنَبها عند  اللِّقاح. قال ابن سيده: وإِنما حملنا ما جُهل من تصرّفه من باب الواو لأَن  الأَلف فيه عين، وانقلاب الأَلف عن العين واواً أَكثر من انقلابها عن  الياء. ويقال: جاء الفرس مُكْتاراً إِذا جاء مادّاً ذنبه تحت عَجُزِه؛ قال  الكميت يصف ثوراً:  كأَنه، من يَدَيْ قِبْطِيَّة، لَهِقاً  بالأَتْحَمِيّة مُكْتارٌ ومُنْتَقِبُ  قالوا: هو من اكْتار الرجلُ اكْتِياراً إِذا تعمَّم. وقال الأَصمعي:  اكْتارَتِ الناقة اكْتِياراً إِذا شالت بذنَبها بعد اللِّقاح. واكْتار الرجل  للرجل اكْتِياراً إِذا تهيأَ لِسبابه. وقال أَبو زيد: أَكَرْت على الرجل  أُكِيرُ كيارةً إِذا استذللته واستضعفته وأَحَلْت عليه إِحالة نحو  مائةٍ.والكُورُ: بناء الزَّنابير؛ وفي الصحاح: موضِع الزَّنابير.  والكُوَّارات: الخَلايا الأَهْلِيَّة؛ عن أَبي حنيفة، قال: وهي الكَوائر أَيضاً على  مثال الكَواعِر؛ قال ابن سيده: وعندي أَن الكَوائر ليس جمع كُوَّارة إِنما  هو جمع كُوَارة، فافهم، والكِوَار والكِوارة: بيت يُتَّخذ من قُضبانٍ  ضيِّقُ الرأْس للنحل تُعَسِّلُ فيه. الجوهري: وكُوَّارة النحل عسلها في  الشمَع. وفي حديث عليّ، عليه السلام: ليس فيما تُخْرِج أَكْوارُ النَّحْل  صدَقة، واحدها كُور، بالضم، وهو بيت النحل والزَّنابير؛ أَراد أَنه ليس في  العسل صدقة.  وكُرْت الأَرض كَوْراً: حفرتُها.  وكُور وكُوَيْرٌ والكَوْر: جبال معروفة؛ قال الراعي:  وفي يَدُومَ، إِذا اغْبَرَّتْ مَناكِبُه،  وذِرْوَةِ الكَوْرِ عن مَرْوانَ مُعْتَزَلُ  ودارَةُ الكَوْر، بفتح الكاف: موضع؛ عن كُراع. والمِكْوَرَّى: القصير  العريض. ورجل مِكْوَرَّى أَي لئيم. والمَكْوَرَّى: الرَّوْثة العظيمة،  وجعلها سيبويه صفة، فسرها السيرافي بأَنه العظيم رَوثَةِ الأَنف، وكسر الميم  فيه لغة، مأْخوذ من كَوَّره إِذا جَمعه، قال: وهو مَفْعَلَّى، بتشديد  اللام، لأَن فَعْلَلَّى لم يَجِئ، وقد يحذف الأَلف فيقال مَِكْوَرٌّ،  والأُنثى في كل ذلك بالهاء؛ قال كراع: ولا نظير له. ورجل مَكْوَرٌّ: فاحش  مكثار؛ عنه، قال: ولا نظير له أَيضاً. ابن حبيب: كَوْرٌ أَرض باليمامة.
مقاييس اللغة:
(كور) الكاف والواو والراء أصلٌ صحيحٌ يدلّ على دُوْرٍ وتجمُّع. من ذلك الكوْر: الدَّور. يقال كار يَكُورُ، إذا دار. وكَوْرُ العمامة: دَوْرُها. والكُورَةُ: الصُّقْع، لأنَّه يدُور على ما فيه من قُرىً. ويقال طعَنَه فكَوَّرَه، إذا ألقاه مجتمِعاً. ومنه قولُه تعالى: ﴿إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ﴾ [التكوير 1]، كأنَّها جُمِعَت جَمْعاً، والكُور: الرَّحْل؛ لأنَّه يدور بغارِب البَعير؛ والجمع أكوار. فأمّا قولهم: "الحَوْر بَعْدَ الكَور"، فالصحيح عندهم: "الحَوْر بعد الكَوْن"، ومعناه حار، أي رجع ونَقَص بعدما كان. ومن قال بالراء فليس يبعُد، أي كان أمرُه متجمِّعاً، ثم حار ونَقَص. وقوله تعالى: ﴿يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ﴾ [الزمر 5]، أي يُدير هذا على ذاك، ويُدير ذاك على هذا. كما جاء في التفسير: زِيد في هذا من ذلك، وفي ذاك [من هذا]. والكَوْر: قِطعةٌ من الإبل كأنَّها خمسون ومائة. وليس قياسُه بعيداً، لأنها إذا اجتمعت استدارت في مَبْرَكها. وكُوَّارة النَّحْل معروفة.
ومما يشِذُّ عن هذا الباب قولهم: اكتارَ الفَرسُ، إذا رفَعَ ذَنبَه في حُضْرِه.
القاموس المحيط:
الكُورُ، بالضم الرَّحْلُ، أو بِأَداتِهِ ج أكْوارٌ وأكْوُرٌ وكِيرانٌ، ومِجْمَرَةُ الحَدَّادِ مِن الطينِ، ومَوْضِعُ الزَّنابيرِ، وبالفَتحِ الجماعَةُ الكَثيرَةُ من الإِبِلِ، أو مِئةٌ وخَمْسُونَ، أو مِئَتانِ وأكْثَرُ، والقَطيعُ مِن البَقَر ج أكْوارٌ، والزِّيادَةُ، ولَوْثُ العِمامَةِ، وإدارَتُها، كالتَّكْويرِ، وجبلٌ بِبلادِ بَلْحارِثِ، وأرضٌ باليمامةِ، وأرضٌ بنَجْرانَ، والطَّبيعَةُ، وحَفْر الأرضِ، والإِسْراعُ، وحَمْلُ الكارَةِ، وهي مِقْدارٌ مَعْلومٌ من الطَّعامِ، كالاسْتِكارَةِ فيهما. والمِكْوَرُ العِمامَةُ،
كالمِكْوَرَةِ والكِوارَةِ، بكَسْرِهِنَّ. وكمَقْعَدٍ: رَحْلُ البَعيرِ. والمَكْوَرِيُّ: اللئيمُ، والقَصيرُ العَريضُ، والرَّوْثَةُ العظيمةُ، وتُكْسَرُ الميمُ في الكلِّ، وهي: بالهاءِ. والكورَةُ، بالضم: المدينةُ، والصُّقْعُ ج: كُوَرٌ. وكُوارَةُ النَّحْلِ، بالضم وتُكْسَرُ وتُشَدَّدُ الأُولى: شيءٌ يُتَّخَذُ للنَّحْلِ من القُضْبانِ أو الطينِ، ضَيِّقُ الرأسِ، أو هي عَسَلُها في الشَّمَعِ. أو الكُوَّاراتُ: الخَلايا الأَهْلِيَّةُ، كالكَوائِرِ. والكارُ: سُفُنٌ مُنْحَدِرَةٌ فيها طَعامٌ، وبِلا لامٍ: ة بالمَوْصِلِ، منها: فَتْحُ بنُ سَعيدٍ الموصِلِيُّ الزاهِدُ، غيرُ فَتْحٍ الكَبيرِ، ومُحَمَّدُ بنُ الحَارِثِ المُحدِّث، وة بأَصْفَهانَ، منها: عبد الجَبَّارِ بنُ الفَضْلِ، وعليُّ بنُ أحْمَدَ بنِ مُرْدَةَ المُحدِّثانِ، وة بأَذْرَبِيجانَ. وكارَةُ، بهاءٍ: ة ببغدادَ. وكَوَّرَهُ: صَرَعَهُ فَتَكَوَّرَ واكْتارَ، المَتاعَ: جَمَعَهُ و شَدَّهُ
الرَّجُلَ: طَعَنَهُ فألْقَاهُ مُجْتَمِعاً، اللَّيْلَ على النَّهارِ: أدخَلَ هذا في هذا. واكْتارَ: تَعَمَّمَ، وأسْرَعَ في مَشْيِهِ، الفَرَسُ: رَفَعَ ذَنَبَهُ عندَ العَدْوِ، الناقَةُ: عِندَ اللِّقاحِ، الرَّجُلُ: تَهَيَّأ للسِّبابِ. ودارَةُ الكَوْرِ: ع. ورَجُلٌ مُكْوَرَّى ومُكْوَرٌّ، وتُثَلَّثُ مِيمهُما: فاحِشٌ مِكْثارٌ، أو لَئيمٌ، أو قَصيرٌ عَريضٌ. والكِوارَةُ، بالكسر: ضَرْبٌ من الخَمْرَةِ. ودارَةُ الأَكْوارِ: في مُلْتَقَى دارِ بَني رَبيعَةَ ودارِ نَهيكٍ. والأَكْوارُ: جِبالٌ هُناكَ. وكُورٌ وكُوَيْرٌ، كزُبَيْرٍ: جَبَلانِ. وكُورينُ، بالضم: ة، وعَبْدُ الكُورِيِّ، بالضم: مَرْسى ببَحْرِ الهنْدِ. والكُوَيْرَةُ، كجُهَيْنَةَ: جَبَلٌ بالقَبَلِيَّةِ. وأكَرْتُ عليه: اسْتَذْلَلْتُهُ، واسْتَضْعَفْتُهٌ.
والتَّكَوُّرُ: التَّقَطُّرُ، والتَّشَمُّرُ، والسُّقوطُ.
تاج العروس:
كور
الكُور بالضمّ : الرَّحْل أي رَحْل البَعير أو هو الرَّحْلُ بأدَاتِه كالسَّرْج وآلتِه للفَرَس . وقد تكرَّر في الحديث مُفْرداً ومجموعاً قال ابنُ الأثير : وكثيرٌ من الناس يَفْتَح الكاف وهو خَطَأٌ . ج أَكْوَارٌ وأَكْوُرٌ والكثير كِيرانٌ وكُوران وكُؤورٌ قال كُثَيِّر عَزَّة :
على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتَالُ في البُرى ... فَأَحْمالُها مَقْصُورةٌ وكُؤورُها قال ابنُ سِيدَه : وهذا نادرٌ في المُعْتَلِّ من هذا البناء وإنّما بابُه الصحيح منه كبُنود وجُنود . وفي حديث طَهْفَة : " بأكوارِ المَيْسِ تَرْتَمي بنا العِيسُ " . الكُور : مِجْمَرَةُ الحدَّاد المَبْنِيَّة من الطِّين التي توقَد فيها النارُ ويُقال : هو الزِّقُّ أيضاً . الكُور : بناء وفي الصحاح : مَوْضِعُ الزَّنابير والجمعُ أَكْوَارٌ ومنه حديث عليٍّ رضي الله عنه : " ليس فيما تُخرِجُ أَكْوَارُ النَّحْلِ صَدَقَةٌ " . الكُور بالفتح : الجَماعةُ الكَثيرةُ من الإبل ومنه قولُهم : على فلانٍ كَوْرٌ من الإبل . وهو القَطيع الضَّخْم منها أو مائةٌ وخمسون أو مائتان وأكثر . والكَوْرُ أيضاً : القَطيعُ من البَقَر قال أبو ذُؤَيْب :
ولا شَبُوبٌ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه ... مِنْ كَوْرِه كَثْرَةُ الإغْراءِ والطَّرْدِ ج أي جَمْعُها : أَكْوَارٌ . قال ابنُ بَرِّيّ : هذا البيتُ أورده الجَوْهَرِيّ بِكَسْرِ الدال من الطَرَد قال : وصوابُه رَفْعُها وأوّل القَصيدة :
تاللهِ يَبْقَى على الأيَّامِ مُبْتَقِلٌ ... جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ سِنُّهُ غَرِدُ الكَوْر : الزِّيادة وبه فُسِّر حديثُ الدُّعاء : " نَعْوُذُ باللهِ من الحَوْرِ بَعْدَ الكَوْر " الحَوْر : النُّقْصان والرُّجوع والكَوْر : الزِّيادة أُخِذ من كَوْرِ العِمامَة تقول : قد تَغَيَّرت حَاْلُه وانتقضت كما يَنْتَقِض كَوْرُ العِمامةِ بعد الشدّ . وكلُّ هذا قريبٌ بَعْضُه من بعض . وقيل : الكَوْر : تكوير العِمامة والحَوْر : نَقْضُها وقيل معناه : نَعْوُذُ باللهِ من الرُّجوع بعد الاستقامة والنُّقْصان بعد الزِّيادة . ويروى بالنون أيضاً . قال الليث : الكَوْرُ : لَوْثُ العِمامة وهو إدارَتُها على الرأس كالتَّكْوير قال النَّضْرُ : كل دَارَةٍ من العِمامة كُورٌ وكلُّ دَوْرٍ كَوْرٌ . وتَكْوِير العِمامةِ كَوْرُها . وكارَ العِمامةَ على الرأس يَكُورُها كَوْرَاً : لاثَها عليه وأدارَها . قال أبو ذُؤَيْب :
وصُرَّادُ غَيْمٍ لا يَزالُ كأنَّه ... مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ قال شَيْخُنا : حكى العِصامُ عن الزمخْشَرِيّ والأَزْهَرِيّ وصاحب المُغْرِب أن كُور العِمامة بالضَّمِّ وشَذَّت طائفةٌ فقالوا بالفتح . قلت : وكلامُ المصنِّف كالمِصْباح يُفيد الفتح . انتهى . قلتُ : إن أراد العِصامُ بالكورِ المصدرَ من كارَ العِمامةَ فقد خالَفَ الأئمة فإنّهم صرَّحوا كلُّهم أنّه بالفتح وإنْ أراد به الاسم فقد يُساعدُه كلام النَّضْر السابق أنَّ كلّ دارةٍ منها كُورٌ أي بالضَّمِّ وكلُّ دَوْرٍ كَوْرٌ أي بالفتح . وكما يدلُّ عليه قَوْلُ الزمخشريِّ في الأساس : والعِمامةُ عَشْرَةُ أَكْوَار وعِشرون كَوْرَاً فإنّه عنى به الاسم . ومثلُ هذا الغلط إنّما نشأ في كُورِ الرَّحْل فإنّ كثيراً من الناس يفتح الكاف والصواب الضمُّ كما تقدّم عن ابن الأثير . فرُبَّما اشتبه على العِصام . وعلى كلِّ حال فقولُه : وشَذَّتْ طائفةٌ محلُّ تأمّل . الكَوْر : جبلٌ ببلادِ بَلْحَارِث وفي مختصر البُلدان : بين اليَمامة ومكَّة لبني عامِر ثم لبني سَلُول . وفي اللِّسان : الكَوْر جبلٌ مَعْرُوف قال الراعي :
وفي يَدومَ إذا اغْبَرَّت مَناكِبُه ... وذِرْوَةِ الكَوْرِ عنْ مَرْوَانَ مُعْتَزَلُ قال ابنُ حبيب : كَوْرٌ : أرضٌ باليَمامة وَكَوْرٌ : أرضٌ بِنَجْران وهذه عن الصَّاغانِيّ . الكَوْر : الطَّبيعة نقله الصَّاغانِيّ . الكَوْر : حَفْرُ الأرض يُقال : كُرْتُ الأرضَ كَوْرَاً حَفَرْتُها الكَوْر : الإسْراع يُقال : كارَ الرُّجُل في مَشْيِه كَوْرَاً : أَسْرَع . الكَوْر : حَمْلُ الكَارَة وقد كارَها كَوْرَاً وهي أي الكارَة : الحالُ الذي يَحْمِلهُ الرجُلُ على ظَهْرِه . وقال الجَوْهَرِيّ : الكارَةُ : ما يُحمَل على الظَّهْرِ من الثِّياب أو هي مِقْدارٌ مَعْلُوم من الطَّعام يَحْمِله الرَّجُل على ظَهْرِه كالاسْتِكارَة فيهما يُقال : اسْتَكارَ في مَشْيِه إذا أَسْرَع واسْتَكار الكارَةَ على ظَهْرِه إذا حَمَلَها . والمِكْوَر : العِمامة كالمِكْوَرَة والكِوَارَة بكَسْرِهِنَّ كذا في اللِّسان ونقل الصَّاغانِيّ الثلاثةَ عن ابْن الأَعْرابِيّ . المَكْوَر كَمَقْعَد : رَحْلُ البعير قال تميمُ بن أُبَيِّ بنِ مُقبِل :
أناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْنِ إناخةَ ال ... يمانِي قِلاصاً حَطَّ عنهنَّ مكْوَرا ويُروى : أَكْؤَرا وكذلك المَكْوَر إذا فتحتَ الميمَ خفَّفتَ الراءَ وإذا ثقَّلْتَ الراءَ ضَممْتَ الميم وأنشد الأصمعيُّ يصفُ جملاً :
كأنَّ في الحَبْلَيْن من مُكْوَرِّهِ ... مِسْحَلَ عُونٍ قُصِرَتْ لضُرِّهِ المِسْحَل : حِمار الوَحش والعُون : جمع عانة وقُصِرت : حُبِسَت لتكون لها ضرائر كذا في اللِّسان والتكملة وهذه أغفلها المُصنّف . والمَكْوَرَّى بالفتح : اللَّئيم وهو المَكْوَرَّى : القَصيرُ العريض والمَكْوَرَّى : الرَّوْثَةُ العَظيمة وجعلها سيبويه صفةً فسَّرها السيرافيّ بأنّه العظيم رَوْثَةِ الأنف وتُكسَر الميمُ في الكُلِّ لغة مَأْخُوذٌ من كَوَّرَه إذا جَمَعَه والذي في اللِّسان أنّه مَفْعَلَّى بتشديد اللام لا فَعْلَلَّى لأنّه لم يَجيء وهي بالهاء في كلِّ ذلك . وقد يحذفُ الألفُ وسيأتي للمصنِّف قريباً على الصواب . وقد تَصَحَّف عليه هنا فإنْ كان ما ذَكَرَه لغة كان الأجوَد ضمُّهما في محلٍّ واحد ليُروِّج بذلك ما ذهب إليه من حسن الاختصار . يُقال : دخلتُ كُورةً من كُوَرِ خُراسان الكُورَة : بالضمِّ : المدينة والصُّقْع ج كُوَر قاله الجَوْهَرِيّ . وفي المحْكَم : الكُورَةُ من البلاد : المِخْلاف وهي القرية من قُرى اليمن . قال ابْن دُرَيْد : لا أَحْسَبه عربيَّاً . وكُوارَةُ النحْلِ بالضم وكان ينبغي الضبْط به فإنّ قولَه فيما بَعْد وتُكسَر وتُشدَّد الأُولى محتَمِلٌ لأنْ يكونَ بالفتح وبالضمِّ : شيءٌ يتَّخَذُ للنَّحْلِ من القُضْبان وعليه اقْتَصَر أكثر الأئمَّة والطِّين وفي بعض النُّسخ أو الطِّين كالقِرْطالة كما في التَّكْمِلَة وهو ضَيِّقُ الرأس تُعَسَّل فيه أو هي أي كُوارَة النَّحْل : عسَلُها في الشَّمْعِ كما قاله الجَوْهَرِيّ . ثم إنَّه فاتَه الكِوار ككِتاب ذَكَرَه صاحب اللسان والصَّاغانِيّ مع الكُوارَة بهذا المعنى . أو الكُوَّارات بالضمِّ مع التشديد : الخَلايا الأَهْلِيَّة عن أبي حنيفة قال : كالكَوائِر على مثالِ الكَواعِر قال ابنُ سِيدَه : وعندي أنَّ الكَوائر ليس جَمْع كُوَّارة إنّما هو جَمْعُ كُوَارة فافْهم . والكار : سُفُنٌ مُنْحَدِرَةٌ فيها طَعامٌ في مَوْضِع واحد . كارُ بلا لام : ة بالمَوْصِل منها فَتْحُ بن سَعيد المَوْصِليّ الزاهد الكاريُّ مات سنة 220 وهو غير فَتْحٍ الكبير . ومن كارِ المَوصلِ أبو جعفر محمد بن الحارث الكارِيّ المحَدّث العالم مات سنة 215 . كارُ : ة بأَصْبهان منها عَبْدُ الجبَّار بنُ الفَضْل الكاريّ سمع محمد بن إبراهيم اليَزْديّ وعنه أبو الخير الباغَبانُ وعليُّ بن أحمد بن محمد بن مُرْدَة الكاريّ عن أبي بَكْر القبّاب المُحدِّثان . وكارُ : ة بأَذْرَبيجان . وكارةُ بهاءٍ : ة ببغداد وأمّا بالزاي فإنّها من قُرى مَرْوٍ وسيأتي ذِكرُها . وكَوَّرَه تَكْوِيراً يقال : ضَرَبَه فكَوَّرَه أي صرعَه فتَكَوَّر أي سَقَطَ كذلك اكْتارَ وقال أبو كَبير الهُذَليّ :
متَكَوِّرِينَ على المَعارِي بينهمْ ... ضَرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجلِ وقيل : التَّكْوير : الصَّرْعُ ضَرَبَه أو لم يضربْه . والاكْتِيار : صَرْعُ الشيءِ بَعْضَه على بَعْضٍ . كَوَّرَ المَتاع تكويراً : جَمَعَه وشدَّه وقيل : أَلْقَى بعضَه على بعضٍ ومنه الكارَة عِكْم الثِّياب وكذا كارَة القَصَّارِ لكونه يُكَوِّرُ ثِيابَه في ثَوْب واحدٍ ويَحْمِلُها فيكون بعضُها على بعض . كَوَّرَ الرَّجُل تكويراً : طَعَنَه فَأَلْقاه مُجتمِعاً وأنشد أبو عُبَيْدة :
ضَرَبْناهُ أمَّ الرأسِ والنَّقْعُ ساطِعٌ ... فَخَرَّ صَريعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرا اللهُ سُبحانه وتعالى كَوَّرَ اللَّيْلَ على النَّهار : أَدْخَلَ هذا في هذا وأصلُه من تَكْوِير العِمامة وهو لفُّها وجَمْعُها . وقيل : تَكْوِيرُ الليلِ والنهار : أن يُلحَقَ أحدُهما بالآخر وقيل : تَكْوِيرُ اللَّيْلِ والنهار : تَغْشِيةُ كلِّ واحدٍ منهما صاحِبَه . ويُقال : زِيادَته في هذا من ذلك كما في الصحاح . والمَعاني كلُّها مُتقارِبَة . واكْتارَ الرجلُ إذا تَعَمَّمَ نقله الصَّاغانِيّ وهو في اللِّسان : اكتار الرجلُ : أَسْرَعَ في مَشْيِه مَأْخُوذٌ من اكْتِيارِ الفَرَس . يُقال : اكْتارَ الفَرَسُ اكْتِياراً : رَفَعَ ذَنَبَه في حُضْرِه وقال بَعْضُهم عندَ العَدْو . وقال الأصمعِيّ : اكْتارَتْ الناقةُ اكْتِياراً : شالَتْ ذَنَبَها عند اللِّقاح هكذا في سائر النُّسخ وهو نصُّ ابنُ سِيدَه ونصّ الأصمعيّ : بعدَ اللِّقاح . اكتارَ الرَّجُل للرَّجُل إذا تَهَيَّأَ للسِّباب فهو مُكْتَئِر . ودارَةُ الكَوْر بالفتح : ع عن كُراع وقد تقدم في ذِكر الدَّارات . يقال : رجلٌ مُكْوَرَّى ومُكْرَرٌّ بتشديد الراء وتُثَلَّث فيمُها وهو مُفْعَلَّى بتشديد اللام لأنَّ فُعْلَلَّى لم تجئْ وقد تُحذَف الألف فيُقال : َمِكْوَرٌ الأخير عن كُراع . قال : ولا نَظير له أي فاحِشٌ مِكْثارٌ عن كُراع أو قَصيرٌ عَريض وقد تقدَّم قريباً . والكِوَارَة بالكسر : ضَرْبٌ من الخِمْرَة تَجْعَلُها المرأةُ على رَأْسِها قاله النَّضْر وقال ابنُ سِيدَه : لَوْثٌ تَلْتَاثُه المرأةُ على رَأْسِها بخِمارِها وأنشد :
عَسْرَاءُ حين تَرَدَّى من تَفَجُّسها ... وفي كِوارَتِها من بَغْيِها مَيَلُ
ودارَةُ الأَكْوار في مُلتَقى دارِ بَني رَبيعةَ بن عُقَيْل ودارِ نَهِيك والأكْوار : جِبالٌ هُناك فأُضيفت الدَّارةُ إليها . قال ابن دُرَيْد : كُورٌ أي بالضَّمّ كما ضَبَطَه الصَّاغانِيّ ولا عِبرَة بإطلاق المصنِّف . وكُوَيْرٌ كزُبَيْر : جبَلان وفي مُختَصَر البلدان : كُوَيْرٌ مصغَّراً : جبلٌ بضَرِيَّةَ مُقابلة جُراز يُذكَر مع كُور . وكُورين بالضمِّ : ة هكذا في النُّسَخ . وفي عبارة المصنِّف سَقَطٌ فاحِشٌ ولعلَّه من تحريف النُّسَّاخ وصوابُه : وكُورين بالضَّمّ : شَيْخُ أبي عُبَيْدة من شيوخ أبي عُبَيْدة مَعْمَر بن المُثَنَّى وقد روى عن جابر بن زَيْد . وأمّا كُوران فإنّها من قُرى أَسْفَرايِين . وعَبْدُ الكُورِيّ بالضمِّ أي بضمّ الكاف : مَرْسَى سُفُن ببَحْرِ الهِندِ بالقُربِ من فِيلَكَ . والكُوَيْرَة كجُهَيْنَة : جَبلٌ بالقَبَلِيَّة نقله الصَّاغانِيّ . وأَكَرْتُ عليه : اسْتَذْلَلْتُه واسْتَضْعَفْتُه هكذا نَقَلَهُ الصَّاغانِيّ . قال أبو زيد : أَكَرْت على الرجُل أُكيرُ كِيارةً إذا اسْتَذْلَلْتُه واسْتَضْعَفْتُه وأَحَلْتُ عليه إحالةً نَحْوَ مائة . والتَّكَوُّر : التَّقَطُّر والتَّشَمُّر يقال كَوَّرْتُه فَتَكَوَّر أي تلَفَّف وتِشَمَّر . التَّكَوُّر : السُّقوط يقال : كَوَّره فَتَكَوَّر أي صَرَعَه فَسَقَط . ومما يستدرَك عليه : قَوْلُهُ تَعالى : " إذا الشمسُ كُوِّرَتْ " وقد اختُلِف في تفسيره فقيل : جُمِع ضَوْؤُها ولُفَّ كما تُلَفُّ العِمامة وقيل : كُوِّرَت : غُوّرَت حكاه الجَوْهَرِيّ عن ابن عبّاس وهو بالفارسية كُورْ بِكِرْ وقال مُجاهِد : كُوِّرَت : اضْمَحَلَّت وَذَهَبتْ وقال الأخفش : تُلَفُّ وتُمْحى وقال أبو عُبَيْدة : كُوِّرَت مثل تَكْوِير العِمامة . وقال قتَادة : أي ذَهَبَ ضَوْءُها وهو قَوْلُ الفرَّاء . وقال عِكْرِمة : نُزِع ضَوْؤُها وقال مُجاهِد أيضاً : كُوِّرَت : دُهْوِرَت . وقال الربيع بن خيثم : كُوِّرت : رُمِي بها . ويقال : دَهْوَرتُ الحائطَ إذا طَرَحْتَه حتى يَسْقُط . وثَنِيَّةُ الكُور بالضمّ في أَرْضِ اليمن بها وَقْعَة . وكُور بالضم اسمُ جماعة . وأبو حامِدٍ صالحُ بن قاسمٍ المعروف بابن كَوِّر بفتح الكاف وتشديد الواو المَكْسورة حدَّث عن سعيد بن البَنّاء مات سنة 620 . وعمر الكُورِيّ بالضم : حدَّث بدمشق عن زَيْنَب بنتِ الكَمال . وكُوران بالضمِّ : قبيلةٌ من الأكراد خرج منهم طائفةٌ كثيرةٌ من العلماء والمُحدِّثين خاتِمَتُهم شيخ شيوخنا العلاَّمة أبو العِرْفان إبراهيم بن حَسَن نَزيل طَيْبَة وقد مرَّ ذِكرُه في شَهْرَزور فراجعْه . ومِكْوارٌ كمِحْراب : اسم . وكُوَيْر بن مَنْصُور بن جَمَّاز كزُبَيْر له عَقِبٌ بالمدينة . والأَكاوِرَة بَطْن من المَعازِبَة باليمن وجَدُّهُم كُوَيْر واسمُه محمد بن عليّ بنِ حسن بن حامد بن محمد بن حامد بن معزب العكِّيّ وإليه يُنسَب بَيْتُ كُوَيْر باليمن . وقال الصَّاغانِيّ : وذكر ابن دُرَيْد في باب مُفْعَلِلّ بسكون الفاء وفتح العين وتشديد اللام الأخيرة : فَرَسٌ مُكْتَئِرٌّ في لغة من همز وهو المُكْتارُ بِذَنَبِه الذي يَمُدُّ ذَنَبَه في حُضْره وهو محمود . قال الصَّاغانِيّ : إن أراد هَمْزَ المُكْتار فهو مُكْتَئِرٌ على مُفْتَعِل وإنْ صحَّ المُكْتَئِرُّ بتشديد الراء فموضعُه تركيب كتر

##### Türkçe

كور
**كَارَ - يَكُوْرُ - كَوَّرَ - يُكَوِّرُ**
**كَارَ - يَكُوْرُ** + **الكائن**: kendi etrafında, toplanmış ve yığılmış olarak, bir bohça veya yuvarlak bir kütle (**كرة**) teşkil edecek şekilde döner.
**كَوَّرَ - يُكَوِّرُ**: “**فـَعَّل**” vezninde, “**كَارَ - يَكُوْرُ**”dan: onu, tekrar ve şiddet vechi üzere “**يَكُوْرُ**” kılar: onu sıkar ve bir kısmını diğer kısmına, şiddetli ve sağlam bir yuvarlaklık şeklinde toplar.

﴿**إذا الشمس كورت**﴾: **كورت الشمس**: sıkıldı ve birbirine toplandı; ve malumdur ki bu, onun tutuşmasının durmasını ve ışığının ve alevinin yok olmasını gerektirir.

Ve lafız, “küresel veya iğsi veya kubbeler şeklinde, farklı dereceleriyle, yaklaştırma ve toplama ve yığma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**كَارَ - يَكُورُ**، **حَبَّ - يَحُبُّ**، **صَمَعَ - يَصْمَعُ**، **حَدِبَ - يَحْدَبُ**، **جَبَه - يَجْبَهُ**، **كَعُبَ - يَكْعُبُ**
**كَوَّر - يكور**

﴿**خلق السماوات والأرض بالحق يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى ألا هو العزيز الغفار(5)﴾** الزمر ﴿**إذا الشمس كورت(1)﴾** التكوير

Tefsirde geldi: **يكور الليل**: gece ile gündüzün yerküre üzerindeki devri; **الشمس كورت**: nuru giderildi ve dürüldü.

مختار الصحاح
● [**كور**] ك و ر: **كَارَ** العمامة على رأسه yani onu doladı; ve babı **قال**; ve dedi: her dönüş **كَوْرٌ**dur. Ve **الكُورُ** (zamm ile): eyer, aletiyle birlikte; çoğulu **أكْوَارٌ** ve **كِيرانٌ**. Ve **الكُورُ** ayrıca: çamurdan yapılmış demircinin **كور**’u. Ve **كَوَّارةُ** النحل: balmumunda onun balı. Dedim: el-Ezherî dedi: **الكُوَّارُ** ve **الكُوَّارَةُ**; dar başlı çubuklardan arılar için yapılan, sepet gibi bir şeydir. Ve Mağrib’de **الكُوَّارة** (zamm ve teşdîd ile): çamurdan yapıldığı zaman arıların bal evi. Ve **الكُورَةُ** “**الصورة**” vezninde: şehir ve bölge; çoğulu **كُوَرٌ**. Ve **الكَارةُ**: sırtta taşınan elbiseler. Ve **تكْوِيرُ** metâ: onu toplamak ve sıkmak. Ve **تكوير** العمامة: onun **كور**’u. Ve **تكوير** gecenin gündüz üzerine: onu onunla örtmesi; ve denildi: bununla şundan artması. Ve Yüce’nin sözü ﴿**إذا الشمس كورت**﴾: İbn Abbas dedi: **غُوِّرَتْ**. Katâde dedi: ışığı gitti. Ebû Ubeyd dedi: **كُوِّرَتْ**; sarığın **تكوير**i gibi: dürülür de silinir.

الراغب
كور
- **كور** الشيء: onu döndürmek ve bir kısmını diğer kısmına katmak; sarığın **كور**’u gibi. Ve Yüce’nin sözü: }**يكور الليل على النهار ويكور النهار على الليل**{ [الزمر/5]; güneşin doğuş yerlerindeki akışına, gecenin ve gündüzün eksilmesine ve artmasına bir işarettir. Ve onu mızrakladı da onu **فكوره**: onu toplanmış halde attığı zaman (el-Asma‘î’den: onu mızrakladı da onu **فكوره** ve **جوره**: onu yere serdiği zaman. Ve **تهذيب اللغة** 10/346). Ve **اكتار** at: koşusunda kuyruğunu döndürdüğü zaman. Ve çok deveye: **كور** denildi. Ve **كوارة** النحل malumdur. Ve **الكور**: eyer; ve denildi: her şehir için: **كورة**; o, içinde köyler ve mahalleler toplanan yerdir.

ملخص اللسان:
1. **الكُورُ**، zamm ile: eyer; ve denildi: aletiyle birlikte eyer; çoğulu **أَكْوار** ve **أَكْوُرٌ** — o, aletiyle birlikte dişi devenin **رَحْل**’ıdır; o, at için semer ve aleti gibidir.
2. **كُوِّرَتِ** **الشمسُ**: ışığı toplandı ve sarığın dürüldüğü gibi dürüldü; ve denildi: **كُوِّرَتْ**’in manası **غُوِّرَتْ**tir.
3. **كُوِّرَتْ**: ışığı gitti, — ışığı çekip alındı.
4. **كُوِّرَتْ**: **دُهْوِرَتْ**; **دَهْوَرْتُ** duvarı: onu, düşene kadar attığım zaman — **كُوِّرَتْ**: onunla atıldı; ve denilir: , ve Cevherî İbn Abbas’tan nakletti: **كُوِّرَتْ** **غُوِّرَتْ**.
5. Ve **الكارَةُ**: adamın sırtında taşıdığı yük; ve onu **كَوْراً** olarak **كارها** ve onu **اسْتَكارَها**. Ve **الكارَةُ**: elbise bohçası (**عِكْمُ الثِّياب**); ve o ondandır.
6. Ve **وكارةُ** **القَصَّار** da bundandır; ona bu ad verildi; çünkü o, elbiselerini tek bir bez içinde **يُكَوِّر** eder ve onları taşır; böylece bir kısmı diğer kısmı üzerindedir.
7. Ve **كوّر** metâı: bir kısmını diğer kısmı üzerine attı. Cevherî: **الكارةُ** sırtta taşınan elbisedir; ve **تَكْوِيرُ** metâ: onu toplamak ve sıkmaktır.
8. Ve **الكارُ**: içinde yiyecek tek bir yerde bulunan, aşağı inen gemilerdir.
9. Ve ona vurdu da onu **فكَوَّره** yani onu yere serdi; ve yine: onu mızrakladı da onu **فكَوّرَه** yani onu toplanmış halde attı — **كَوَّره**’den alınmıştır; onu topladığı zaman, ق
10. Ve **كُرْت** yeri **كَوْراً**: onu kazdım.

لسان العرب

● - كور: **الكُورُ**، (ضم ile): semer; ve denildi ki: âletiyle birlikte semer; çoğulu **أَكْوار** ve **أَكْوُرٌ**’dur; dedi ki:
أَناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْن إِناخَةَ الْـ
ـيَماني قِلاصاً، حَطَّ عنهنّ أَكْوُرا

ve çok olanı **كُورانٌ** ve **كُؤُور**’dur; **كُثَيِّر عَزَّة** dedi ki:
على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتالُ في البُرى،
فأَحْمالُها مَقْصورَةٌ وكُؤُورُها

İbn Sîde dedi ki: Bu, bu bâbdan mu‘tellde nadirdir; onun bâbı ancak sahih olanıdır; ondan da **بُنُودٍ** ve **جُنُودٍ** gibi. **طَهْفَة** hadîsinde: **بأَكْوارِ المَيسِ تَرْتَمِي بنا العِيسُ**; **الأَكْوارُ**, (ضم ile) **كُورٍ**’un çoğuludur; o, âletiyle birlikte dişi devenin semeridir; at için eğer ve âleti gibidir; hadiste müfred ve cem‘ olarak tekrar etmiştir; İbnü’l-Esîr dedi ki: İnsanların çoğu kâf’ı fetha ile okur; bu hatadır; Huzelî **خالد بن زهير**’in sözü:
نَشَأْتُ عَسِيراً لم تُدَيَّثْ عَرِيكَتي،
ولم يَسْتَقِرَّ فوقَ ظَهْرِيَ كُورُها

**الكُورَ**’u, nefsini boyun eğdirmeye istiâre etti; çünkü **الكُورُ**, deve ile boyun eğdirilen ve üzerine binmeye alıştırılan şeylerdendir; orada ise **كُورَ** yoktur. Ve **الكُورِ**’a—o semerdir—**المَكْوَرُ** denir; o da **المُكْوَرُّ**’dur: mîm’i fetha edersen râ’yı hafifletirsin; râ’yı şeddeli yaparsan mîm’i damme edersin; şairin sözünü inşâd etti:
قِلاص يَمانٍ حَطَّ عنهن مَكْوَرا

böylece hafifletti; ve Asma‘î inşâd etti:
كأَنّ في الحََبْلَيْنِ من مُكْوَرِّه
مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لضَرِّهِ

**كُورُ الحَدَّاد**: içinde kor bulunan ve içinde ateş yakılan şeydir; çamurdan yapılmıştır; ve denilir ki: o, **الزِّقُّ**tur da. **الكَوْرُ**: çok ve büyük develer. Ve denilir ki: falanın üzerinde develerden bir **كَوْرٌ** vardır; ve develerden **الكَوْرُ**: büyük sürüdür; ve denildi ki: yüz ellidir; ve denildi ki: iki yüz ve daha fazladır. **الكَوْرُ**: sığırlardan sürü; **ذؤيب** dedi ki:
ولا شَبُوبَ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه،
من كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدُ

ikisinin de çoğulu **أَكْوار**’dır; İbn Berrî dedi ki: Cevherî bu beyti şöyle rivayet etti:
ولا مُشِبَّ من الثِّيرانِ أَفْرَده،
عن كَوْرِه، كَثْرَةُ الإِغْراءِ والطَّرَدِ

dâl’in kesriyle; dedi ki: doğrusu **والطردُ**’dur, dâl’in ref‘iyle; kasidenin başı:
تالله يَبْقى على الأَيَّامِ مُبْتَقِلٌ،
جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ، سِنُّه غَرِدُ

der ki: Vallahi günler üzerinde **مُبْتَقِلٌ** kalmaz; yani bakla (ot) otlayan. **الجَوْنُ**: siyah. **السَّراةُ**: sırt. **غَرِدٌ**: ses çıkaran. Ve boğalardan **مُشِبَّ** yoktur: o, yaşlı olandır; köpeğin onu kışkırtması ve onu kovması, onu cemaatinden ayırmıştır. **الكَوْرُ**: artma. Leys: **الكَوْرُ** sarığın dolanmasıdır; yani onu baş üzerinde döndürmektir; ben onu **تَكْوِيراً** doladım. Nadr dedi ki: Sarığın her bir dolanımı bir **كَوْرٌ**dur; her bir dönüş bir **كَوْرٌ**dur. Sarığın **تَكْوِيرُ**’i: onun **كَوْرُ**’udur. Ve sarığı baş üzerine **كارَ** eder; onu **يَكُورُها كَوْراً**: onu üzerine doladı ve çevirdi; Ebû Züeyb dedi ki:
وصُرَّادِ غَيْمٍ لا يزالُ، كأَنه
مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ

ve yine onu **كَوَّرَ** etti. **المِكْوَرُ** ve **المِكْوَرَةُ** ve **الكِوارَةُ**: sarıktır. Onların sözü: Allah’a sığınırız **الحَوْرِ**’dan sonra **الكَوْرِ**’dan; denildi ki: **الحَوْرُ** eksilme ve geri dönüştür; **الكَوْرُ**: artmadır; sarığın **كَوْرِ**’undan alınmıştır; der ki: hâli değişti ve bozuldu; tıpkı sıkmadan sonra sarığın **كَوْرُ**’unun bozulması gibi; bütün bunlar birbirine yakındır; ve denildi ki: **الكَوْرُ** sarığın **تَكْوِيرُ**’idir, **الحَوْرُ** onun çözülmesidir; ve denildi ki: manası, doğruluktan sonra geri dönüşten ve artmadan sonra eksilmeden Allah’a sığınırız. Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet edildi ki: **الحَوْر**’dan sonra **الكَوْر**’dan istiâze ederdi; yani artmadan sonra eksilmeden; bu, sarığın **تَكْوِير**’indendir; o da onu sarmak ve toplamak demektir; dedi ki: nûn ile de rivayet edilir. Cennet ekinin sıfatında: **فيبادِرُ الطَّرْفَ نَباتُه واستحصادُه وتَكْوِيرُه**; yani onun toplanması ve atılması.

**الكِوارَة**: kadının başına koyduğu bez. İbn Sîde: **الكِوارَةُ**, kadının başında başörtüsüyle birlikte doladığı bir dolamadır; o, **الخِمْرَةِ**’den bir türdür; ve inşâd etti:
عَسْراءُ حينَ تَرَدَّى من تَفَحُّشِها،
وفي كِوارَتِها من بَغْيِها مَيَلُ

ve Asma‘î’nin bazı gafillerden inşâd ettiği sözü:
جافِيَة مَعْوى ملاث الكَوْر

İbn Sîde dedi ki: Sarığın **كَوْرِ** yerini kastetmesi caizdir: **الكِوارُ** ve **الكِوارَة**: arılar için çubuklardan yapılan bir şeydir; başı dardır.

Gecenin ve gündüzün **تَكْوِيرُ**’i: birinin diğerine eklenmesidir; ve denildi ki: gecenin ve gündüzün **تَكْوِيرُ**’i, her birinin diğerini örtmesidir; ve denildi ki: her birini diğerinin içine sokmaktır; manalar yakındır; **الصحاح**’ta: gecenin gündüz üzerine **تَكْوِيرُ**’i, onu örtmesidir; ve denilir ki: bunun içinde şundan artıştır. Aziz tenzilde: **يُكَوِّرُ الليلَ على النهار ويُكَوِّرُ النهارَ على الليل**; yani bunu bunun üzerine sokar; aslı sarığın **تَكْوِير**’indendir; o da onu sarmak ve toplamaktır. **كُوِّرَتِ الشمسُ**: ışığı toplandı ve sarık sarılır gibi sarıldı; ve denildi ki: **كُوِّرَتْ**’in manası **غُوِّرَتْ**’tir; bu Farsça “كُورْبِكِرْ” iledir. Mücâhid dedi ki: **كُوِّرَت** sönüp gitti ve yok oldu. Ve denilir ki: Sarığı başım üzerine **كُرْتُ**; onu **أَكُورُها**; ve onu **كَوَّرْتُها أُكَوِّرُها**: onu sardığım zaman. Ahfeş dedi ki: Sarılır da silinir. Ebû Ubeyde dedi ki: Sarığın **تَكْوِير**’i gibi **كُوِّرَتْ**; sarılır da silinir. Katâde dedi ki: **كُوِّرَتْ** ışığı gitti; bu Ferrâ’nın sözüdür. İkrime dedi ki: ışığı çekilip alındı. Mücâhid dedi ki: **كُوِّرَتْ** **دُهْوِرَتْ**. Rebî‘ b. Haysam dedi ki: **كُوِّرَتْ** onunla atıldı. Ve denilir ki: Duvarı **دَهْوَرْتُ**: onu düşene kadar attığım zaman. Cevherî, İbn Abbâs’tan nakletti: **كُوِّرَتْ** **غُوِّرَتْ**. Hadiste: Kıyamet günü güneş ve ay iki boğa olarak getirilir; ateşte **يُكَوَّرانِ**; yani ikisi sarılır, toplanır ve içine atılır; rivayet **ثورين**’dir, **الثاء** ile; sanki ikisi meshedilir; İbnü’l-Esîr dedi ki: nûn ile de rivayet edilmiştir; o, tashîftir.

Cevherî: **الكُورَةُ** şehir ve bölgedir; çoğulu **كُوَرٌ**dur. İbn Sîde: **الكُورَةُ** beldelerden **المِخْلافُ**tır; o, Yemen köylerinden bir köydür; İbn Düreyd dedi ki: onun Arapça olduğunu sanmıyorum.

Ve **الكارَةُ**: erkeğin sırtında taşıdığı hâl; onu **كارها** **كَوْراً** ve onu **اسْتَكارَها**.

Ve **الكارَةُ**: elbise bohçası; o ondandır; ve bundan **كارةُ القَصَّار** (çulhacının/keçecinin bohçası); ona bununla ad verilmiştir, çünkü elbiselerini tek bir bez içinde **يُكَوِّر** (dürer/toplar) ve onları taşır; böylece onların bir kısmı bir kısmının üstünde olur.

Ve **كوّر المتاعَ**: onun bir kısmını bir kısmının üstüne attı.

**الجوهري**: **الكارةُ** sırt üzerinde elbiselerden taşınan şeydir; ve **تَكْوِيرُ المتاع**: onu toplamak ve bağlamaktır.

Ve **الكارُ**: bir yerde yiyecek bulunan, aşağı inen gemilerdir.

Ve ona vurdu da onu **فكَوَّره**: yani onu yere serdi; ve yine ona mızrakladı da onu **فكَوّرَه**: yani onu toplu hâlde attı; ve Ebû Ubeyde inşad etti:

ضَرَبْناه أُمَّ الرَّأْسِ، والنَّقْعُ ساطِعٌ،
فَخَرَّ صَرِيعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرَا

Ve onu **كَوَّرْته** de o **فتكَوَّر**: yani düştü; ve o kendisi **تكَوَّر** olmuştur; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:

مُتَكَوِّرِينَ على المَعارِي، بينهم
ضرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجَلِ

Ve denildi: **التَّكْوِير** yere sermedir; ona vurdu yahut ona vurmadı.

Ve **الاكتيارُ**: şeyin bir kısmını bir kısmının üstüne sermektir.

Ve güreşte **الاكْتِيار**: onun bir kısmının bir kısmının üstüne serilmesidir.

Ve **التَّكَوُّر**: damla damla akma ve eteğini toplama/çemrenmedir.

Ve adam yürüyüşünde **كارَ** **كَوْراً**; ve **اسْتَكار**: hızlandı.

Ve **الكِيار**: atın tırısında kuyruğunu kaldırmasıdır; ve **الكَيِّر**: bunu yaptığı zaman attır.

İbn Bezrec: **أَكارَ عليه**: ona vuruyor; ve ikisi **يَتَكايرانِ** (ي ile).

Münafık hakkında hadiste: **يَكِير** bunda bir kere ve bunda bir kere; yani koşar.

Denir: at **كارَ** **يَكِيرُ**; kuyruğunu kaldırarak koştuğu zaman; ve **يَكْبِنُ** diye de rivayet olunur.

Ve at **واكْتار**: koşusunda kuyruğunu kaldırdı.

Ve deve **واكْتارَتِ**: çiftleşme sırasında kuyruğuyla kaldırdı.

İbn Sîde dedi: Onun tasarrufundan bilinmeyen şeyi vav babından taşımamız ancak şundandır: çünkü onda elif ayn’dır; ve elifin ayn’dan vav’a dönmesi, onun yâ’dan dönmesinden daha çoktur.

Ve denir: at **مُكْتاراً** geldi; kıçının altında kuyruğunu uzatarak geldiği zaman; Kümeyt bir boğayı vasfederek dedi:

كأَنه، من يَدَيْ قِبْطِيَّة، لَهِقاً
بالأَتْحَمِيّة مُكْتارٌ ومُنْتَقِبُ

Dediler: bu, adam **اكْتار** **اكْتِياراً**; sarık sardığı zaman, ondandır.

Ve Asmaî dedi: deve **اكْتارَتِ** **اكْتِياراً**; çiftleşmeden sonra kuyruğuyla kaldırdığı zaman.

Ve adam, adam için **واكْتار** **اكْتِياراً**; ona sövmeye hazırlanıp kurulduğu zaman.

Ve Ebû Zeyd dedi: adama karşı **أَكَرْت**; **أُكِيرُ** **كيارةً**; onu zelil kıldığım ve onu zayıf saydığım ve ona yaklaşık yüz (defa) bir **إِحالة** yüklediğim zaman.

Ve **الكُورُ**: eşekarısı yuvası yapısı; ve **الصحاح**’ta: eşekarılarının yeri.

Ve **الكُوَّارات**: evcil kovanlar; Ebû Hanîfe’den; dedi: ve onlar **الكَوائر** de olur, **الكَواعِر** vezni üzere; İbn Sîde dedi: ve bence **الكَوائر**, **كُوَّارة**’nın çoğulu değildir; ancak o **كُوَارة**’nın çoğuludur; öyleyse anla.

Ve **الكِوَار** ve **الكِوارة**: çubuklardan yapılan, başı dar, arıların içinde bal yaptığı bir evdir.

**الجوهري**: ve arının **كُوَّارة**’sı: balmumunda onun balıdır.

Ali’nin, عليه السلام, hadisinde: arı **أَكْوارُ النَّحْل**’inin çıkardığında sadaka yoktur; onun teki **كُور**’dur, damme ile; ve o, arıların ve eşekarılarının evidir; balda sadaka olmadığını kastetti.

Ve **كُرْت** toprağı **كَوْراً**: onu kazdım.

Ve **كُور** ve **كُوَيْرٌ** ve **الكَوْر**: bilinen dağlardır; Râî dedi:

وفي يَدُومَ، إِذا اغْبَرَّتْ مَناكِبُه،
وذِرْوَةِ الكَوْرِ عن مَرْوانَ مُعْتَزَلُ

Ve **دارَةُ الكَوْر**; kâfın fethiyle: bir yerdir; Kurâ‘dan.

Ve **المِكْوَرَّى**: kısa, geniş.

Ve **رجل مِكْوَرَّى**: yani alçak.

Ve **المَكْوَرَّى**: büyük dışkıdır; Sîbeveyh onu sıfat kıldı; Sîrâfî onu, burnun dışkısı bakımından büyük olan diye tefsir etti; ve onda mîm’in kesri bir lehçedir; **كَوَّره**’den alınmıştır; onu topladığı zaman; dedi: ve o **مَفْعَلَّى**’dır, lâmın şeddelenmesiyle; çünkü **فَعْلَلَّى** gelmemiştir; ve bazen elif hazfedilir de **مَِكْوَرٌّ** denir; ve dişisi bütün bunlarda hâ iledir; Kurâ‘ dedi: onun benzeri yoktur.

Ve **رجل مَكْوَرٌّ**: çirkin, çok konuşan; ondan; dedi: onun benzeri de yoktur.

İbn Habîb: **كَوْرٌ** Yemâme’de bir arazidir.

مقاييس اللغة:
(**كور**) **الكاف** ve **الواو** ve **الراء**: sahih bir asıldır; dönmeye ve toplanmaya delâlet eder. Bundan **الكوْر**: dönmedir. Denir: **كار يَكُورُ**; döndüğü zaman. Ve **كَوْرُ العمامة**: onun dönmesi (sarığın dolanması). Ve **الكُورَةُ**: bölge; çünkü içinde bulunan köyler üzerine döner. Ve denir: ona mızrakladı da onu **فكَوَّرَه**; onu toplu hâlde attığı zaman. Ve ondan O’nun, yüce, sözü: **﴿إذا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ﴾** [التكوير 1]; sanki o, bir toplama ile toplanmıştır. Ve **الكُور**: semer; çünkü o, devenin hörgücü üzerinde döner; çoğulu **أكوار**. Ama onların “**الحَوْر بَعْدَ الكَور**” sözlerine gelince: onlara göre sahih olan “**الحَوْر بعد الكَوْن**”dur; manası: döndü; yani olduktan sonra geri döndü ve eksildi. Râ ile söyleyen kimse de uzak değildir; yani işi toplanmış idi, sonra döndü ve eksildi. Ve O’nun, yüce, sözü: **﴿يُكَوِّرُ اللَّيْلَ علَى النَّهَارِ﴾** [الزمر 5]; yani bunu onun üzerine döndürür, onu bunun üzerine döndürür. Tefsirde geldiği gibi: bunda ondan artırılır, onda bundan. Ve **الكَوْر**: develerden bir parçadır; sanki elli ve yüzdür. Ve kıyası uzak değildir; çünkü onlar toplandıkları zaman çöktükleri yerde dönüp halka olurlar. Ve arının **كُوَّارة**’sı bilinir.

Ve bu babdan şâz olan şeylerden: onların “at **اكتارَ**”; tırısında kuyruğunu kaldırdığı zaman, sözleridir.

القاموس المحيط:
**الكُورُ**; damme ile: semerdir; yahut aletiyle beraber; çoğulu **أكْوارٌ** ve **أكْوُرٌ** ve **كِيرانٌ**; ve çamurdan demircinin mangalı; ve eşekarılarının yeri; ve fetha ile: develerden çok topluluk; yahut yüz elli; yahut iki yüz ve daha fazla; ve sığırlardan sürü; çoğulu **أكْوارٌ**; ve artma; ve sarığın dolanması; ve onun döndürülmesi; **التَّكْوير** gibi; ve Belhâris diyarında bir dağ; ve Yemâme’de bir arazi; ve Necrân’da bir arazi; ve tabiat; ve toprağı kazma; ve hızlanma; ve **الكارَة**’yi taşımak; ve o, yiyecekten bilinen bir miktardır; ikisinde de **الاسْتِكارَة** gibi. Ve **المِكْوَرُ**: sarıktır; **المِكْوَرَة** ve **الكِوارَة** gibi; bunların kesriyle. Ve **كمَقْعَدٍ**: devenin semeridir. Ve **المَكْوَرِيُّ**: alçak; ve kısa geniş; ve büyük dışkı; ve hepsinde mîm kesrelenir; ve o: hâ iledir. Ve **الكورَةُ**; damme ile: şehir ve bölge; çoğulu: **كُوَرٌ**. Ve arının **كُوارَةُ**’sı; damme ile; ve kesrelenir ve birincisi şeddelenir: çubuklardan yahut çamurdan arı için yapılan, başı dar bir şeydir; yahut o, balmumunda onun balıdır. Yahut **الكُوَّاراتُ**: evcil kovanlardır; **الكَوائِر** gibi. Ve **الكارُ**: içinde yiyecek bulunan aşağı inen gemilerdir. Ve lamsız olarak: Musul’da bir beldedir; ondan: zâhid Musullu Saîd oğlu Feth; büyük Feth’ten başkadır; ve muhaddis Hâris oğlu Muhammed; ve İsfahan’da bir belde; ondan: Abdülcebbâr b. el-Fadl ve muhaddis olan Ali b. Ahmed b. Mürde; ve Azerbaycan’da bir belde. Ve **كارَةُ**; hâ ile: Bağdat’ta bir belde. Ve onu **كَوَّرَهُ**: onu yere serdi; böylece **فَتَكَوَّرَ**; ve **واكْتارَ**; ve eşyayı: onu topladı ve onu bağladı.

**الرَّجُلَ**: Ona mızrakla vurdu da onu toplanmış hâlde yere attı; **اللَّيْلَ على النَّهارِ**: bunu bunun içine soktu. Ve **واكْتارَ**: sarık sardı; yürüyüşünde hızlandı; **الفَرَسُ**: koşu sırasında kuyruğunu kaldırdı; **الناقَةُ**: çiftleşme sırasında; **الرَّجُلُ**: sövüşmeye hazırlandı. Ve **دارَةُ الكَوْرِ**: ع. Ve **رَجُلٌ مُكْوَرَّى** ve **مُكْوَرٌّ**; ikisinin **م**’si üçlülenir: çirkin, çok konuşan; yahut alçak; yahut kısa, geniş. Ve **الكِوارَةُ** (kesre ile): şaraptan bir tür. Ve **دارَةُ الأَكْوارِ**: Benî Rabîʿa yurdunun ve Nehîk yurdunun birleştiği yerde. Ve **الأَكْوارُ**: orada dağlardır. Ve **كُورٌ** ve **كُوَيْرٌ**, **زُبَيْرٍ** gibi: iki dağdır. Ve **كُورينُ** (damme ile): ة; ve **عَبْدُ الكُورِيِّ** (damme ile): Hint denizinde bir limandır. Ve **الكُوَيْرَةُ**, **جُهَيْنَةَ** gibi: el-Kabeliyye’de bir dağdır. Ve **أكَرْتُ عليه**: onu zelil kıldım ve onu zayıf saydım.

Ve **التَّكَوُّرُ**: damla damla akma; eteğini toplama; ve düşme.

Tâcü’l-ʿArûs:
كور
**الكُور** (damme ile): **الرَّحْل**, yani devenin **رَحْل**’i; yahut o, aletleriyle birlikte **الرَّحْل**’dir; at için **السَّرْج** ve aleti gibi. Ve hadiste müfred ve cem‘ olarak tekrar etmiştir. İbnü’l-Esîr dedi: İnsanların çoğu **ك**’yi fetha ile okur; o ise hatadır. Çoğulu: **أَكْوَارٌ** ve **أَكْوُرٌ**; çoğu da **كِيرانٌ** ve **كُوران** ve **كُؤورٌ**’dur. Küseyyir ʿAzze dedi:
على جِلَّةٍ كالهَضْبِ تَخْتَالُ في البُرى ... فَأَحْمالُها مَقْصُورةٌ وكُؤورُها
İbn Sîde dedi: Bu, bu kalıptan mu‘tellde nadirdir; onun babı ancak sahih olanıdır; **بُنود** ve **جُنود** gibi. Ve Ṭahfe hadîsinde: “**بأكوارِ المَيْسِ تَرْتَمي بنا العِيسُ**”. **الكُور**: çamurdan yapılmış, içinde ateş yakılan demircinin mangalıdır; ve denilir ki: o, **الزِّقُّ** dadır. **الكُور**: bir yapıdır; ve **الصحاح**’ta: eşekarılarının yeri; çoğulu **أَكْوَارٌ**; ondan Ali’nin (Allah ondan razı olsun) hadisi: “**ليس فيما تُخرِجُ أَكْوَارُ النَّحْلِ صَدَقَةٌ**”. **الكُور** (fetha ile): develerden çok kalabalık topluluk; ondan onların sözü: falanın üzerinde develerden bir **كَوْرٌ** vardır. Ve o, onlardan büyük sürüdür; yahut yüz elli; yahut iki yüz ve daha fazlası. Ve **الكَوْرُ** ayrıca: sığırlardan sürüdür. Ebû Ḏuʾeyb dedi:
ولا شَبُوبٌ من الثِّيرانِ أَفْرَدَه ... مِنْ كَوْرِه كَثْرَةُ الإغْراءِ والطَّرْدِ
Çoğulu yani cem‘i: **أَكْوَارٌ**. İbn Berrî dedi: Cevherî bu beyti **الطَرَد**’de **الدال**’ın kesresiyle zikretti; dedi ki: doğrusu onun ref‘idir. Kasidenin başı:
تاللهِ يَبْقَى على الأيَّامِ مُبْتَقِلٌ ... جَوْنُ السَّراةِ رَباعٌ سِنُّهُ غَرِدُ
**الكَوْر**: artma; bununla dua hadisi tefsir edilmiştir: “**نَعْوُذُ باللهِ من الحَوْرِ بَعْدَ الكَوْر**”. **الحَوْر**: eksilme ve geri dönme; **الكَوْر**: artma; sarığın **كَوْر**’undan alınmıştır; dersin ki: hâli değişti ve bozuldu; sarığın sarımdan sonra bozulması gibi. Ve bunların hepsi birbirine yakındır. Ve denildi: **الكَوْر**: sarığı tekvîr etmektir; **الحَوْر**: onu çözmektir. Ve denildi: manası: doğruluktan sonra geri dönüşten ve artmadan sonra eksilmeden Allah’a sığınırız. Ve **النون** ile de rivayet olunur. Leys dedi: **الكَوْرُ**: sarığı dolamaktır; o, onu baş üzerinde döndürmektir; tekvîr gibi. Naḍr dedi: Sarığın her bir dairesi **كُورٌ**’dur; her dönüş **كَوْرٌ**’dur. Sarığın **تَكْوِير**’i onun **كَوْر**’udur. Ve sarığı baş üzerine **كارَ** eder; onu **يَكُورُها كَوْرَاً**: onu onun üzerine doladı ve onu döndürdü. Ebû Ḏuʾeyb dedi:
وصُرَّادُ غَيْمٍ لا يَزالُ كأنَّه ... مُلاءٌ بأَشْرافِ الجِبالِ مَكُورُ
Şeyhimiz dedi: ʿIṣâm, Zemahşerî’den, Ezherî’den ve Muġrib sahibinden nakletti ki sarığın **كُور**’u damme iledir; bir taife şâzz oldu da fetha ile söylediler. Dedim: Musannifin sözü, Miṣbâḥ gibi, fethayı faydalandırır. Bitti. Dedim: Eğer ʿIṣâm **الكور** ile **كارَ العِمامةَ**’dan masdarı kastettiyse, imamlara muhalefet etti; çünkü onların hepsi onun fetha ile olduğunu açıkça söylediler. Eğer onunla ismi kastettiyse, Naḍr’ın önceki sözü ona yardım eder: “onun her dairesi **كُورٌ**” yani damme ile; “her dönüş **كَوْرٌ**” yani fetha ile. Ve Zemahşerî’nin **الأساس**’taki sözü de buna delalet eder: “Sarık on **أَكْوَار** ve yirmi **كَوْرَاً**’dır”; çünkü onunla ismi kastetmiştir. Bunun gibi bu yanlış ancak **كُورِ الرَّحْل**’de doğmuştur; zira insanların çoğu **ك**’yi fetha ile okur; doğrusu dammedir; İbnü’l-Esîr’den geçtiği gibi. Belki ʿIṣâm’a karışmıştır. Her hâlükârda onun “bir taife şâzz oldu” sözü düşünme yeridir. **الكَوْر**: Belḥâriṯ ülkesinde bir dağdır. Ve **مختصر البلدان**’da: Yemâme ile Mekke arasında; Benî ʿÂmir’e, sonra Benî Selûl’e. Ve **اللِّسان**’da: **الكَوْر** bilinen bir dağdır. Râʿî dedi:
وفي يَدومَ إذا اغْبَرَّت مَناكِبُه ... وذِرْوَةِ الكَوْرِ عنْ مَرْوَانَ مُعْتَزَلُ
İbn Ḥabîb dedi: **كَوْرٌ**: Yemâme’de bir toprak; ve **كَوْرٌ**: Necrân’da bir toprak; bunlar Ṣâġânî’dendir. **الكَوْر**: tabiat; Ṣâġânî onu nakletti. **الكَوْر**: yer kazmaktır; denilir: **كُرْتُ الأرضَ كَوْرَاً**: onu kazdım. **الكَوْر**: hızlanmadır; denilir: adam yürüyüşünde **كارَ** etti **كَوْرَاً**: hızlandı. **الكَوْر**: **الكَارَة**’yi yüklenmektir; onu **كارَها كَوْرَاً**; ve o yani **الكارَة**: adamın sırtında taşıdığı hâldir. Cevherî dedi: **الكارَةُ**: sırt üzerinde taşınan elbiseler; yahut bilinen bir miktar yiyecektir; adam onu sırtında taşır; ikisinde de **الاسْتِكارَة** gibi. Denilir: yürüyüşünde **اسْتَكارَ** ettiğinde hızlandı; ve **اسْتَكار** etti **الكارَةَ**’yi sırtına, onu taşıdığında. Ve **المِكْوَر**: sarıktır; **المِكْوَرَة** gibi; ve **الكِوَارَة** (bunların kesresiyle) — **اللِّسان**’da böyle; Ṣâġânî üçünü İbnü’l-Aʿrâbî’den nakletti. **المَكْوَر** ( **مَقْعَد** gibi): devenin **رَحْل**’idir. Temîm b. Ubeyy b. Muḳbil dedi:
أناخَ بِرَمْلِ الكَوْمَحَيْنِ إناخةَ ال ... يمانِي قِلاصاً حَطَّ عنهنَّ مكْوَرا
Ve rivayet olunur: **أَكْؤَرا**. Ve yine **المَكْوَر**: **م**’yi fetha edersen **ر**’yi hafifletirsin; **ر**’yi şeddelersen **م**’yi damme edersin. Asmaʿî bir deveyi vasfederek inşad etti:
كأنَّ في الحَبْلَيْن من مُكْوَرِّهِ ... مِسْحَلَ عُونٍ قُصِرَتْ لضُرِّهِ
**المِسْحَل**: yaban eşeğidir; **العُون**: **عانة**’nin cem‘idir; **قُصِرت**: ona **ضرائر** olsun diye hapsedildi; **اللِّسان** ve **التكملة**’de böyle; musannif bunu atlamıştır. **المَكْوَرَّى** (fetha ile): alçaktır; ve **المَكْوَرَّى**: kısa, geniştir; ve **المَكْوَرَّى**: büyük dışkıdır; Sîbeveyh onu sıfat kıldı; Sîrâfî onu, burnun dışkısı bakımından büyük olan diye tefsir etti. Ve hepsinde **م** kesrelenir; bir dildir; **كَوَّرَه**’den alınmıştır, onu topladığında. **اللِّسان**’daki: onun **مَفْعَلَّى** olduğudur; **لام**’ın şeddesiyle; **فَعْلَلَّى** değil; çünkü o gelmemiştir. Ve bütün bunlarda **هاء** iledir. Ve bazen **ألف** hazfedilir; musannif için yakında doğru üzere gelecektir. Ve burada ona tashîf olmuştur; eğer zikrettiği şey bir dil ise, daha iyi olan, ikisini bir yerde dammelemektir; böylece güzel ihtisar diye gittiği şeyi revaçlandırır. Denilir: Horasan’ın **كُوَر**’inden bir **كُورة**’ya girdim. **الكُورَة** (damme ile): şehir ve bölgedir; çoğulu **كُوَر**; Cevherî söyledi. Ve **المحْكَم**’de: ülkelerden **الكُورَة**: **المِخْلاف**’tır; ve o, Yemen köylerinden bir köydür. İbn Düreyd dedi: Onu Arapça sanmıyorum. Ve **كُوارَةُ النحْلِ** (damme ile) — ve bununla ضبط edilmesi gerekirdi; çünkü onun daha sonra “ve kesrelenir ve birincisi şeddelenir” sözü, fetha ve damme olmasına muhtemeldir: arılar için çubuklardan yapılan bir şeydir; çoğu imamlar bununla ve çamurla yetindi; ve bazı nüshalarda “yahut çamur” — **التكملة**’de olduğu gibi **القِرْطالة** gibi; başı dardır; onda bal yapılır; yahut o yani **كُوارَة النَّحْل**: Cevherî’nin dediği gibi, balmumunda onun balıdır. Sonra ondan **الكِوار** ( **كِتاب** gibi) kaçmıştır; **اللسان** sahibi ve Ṣâġânî onu bu manada **الكُوارَة** ile birlikte zikretti. Yahut **الكُوَّارات** (damme ile, şedde ile): Ebû Ḥanîfe’den, evcil kovanlardır; **الكَوائِر** gibi, **الكَواعِر** misali üzere. İbn Sîde dedi: Bana göre **الكَوائر**, **كُوَّارة**’nin cem‘i değildir; ancak **كُوَارة**’nin cem‘idir; öyleyse anla. **الكار**: bir yerde içinde yiyecek bulunan aşağı inen gemilerdir. **كار** (lâmsız): Musul’da bir ة; ondan zâhid **فَتْحُ بن سَعيد المَوْصِليّ** el-**الكاريّ**; 220 yılında öldü; o, büyük Fetḥ değildir. Ve Musul’un **كار**’ından: muhaddis âlim **أبو جعفر محمد بن الحارث الكارِيّ**; 215 yılında öldü. **كار**: İsfahan’da bir ة; ondan **عَبْدُ الجبَّار بنُ الفَضْل الكاريّ**; Muhammed b. İbrâhîm el-Yezdî’den işitti; ondan Ebû’l-Ḫayr el-Bâġabân ve Ali b. Aḥmed b. Muḥammed b. Mürde el-Kârî; iki muhaddis. Ve **كار**: Âzerbaycan’da bir ة. Ve **كارةُ بهاءٍ**: Bağdat’ta bir ة. أما **بالزاي** ise, o Merv köylerindendir; onun zikri gelecektir. Ve **كَوَّرَه تَكْوِيراً**: denilir: ona vurdu da onu **كَوَّرَه**; yani onu yere serdi; böylece **تَكَوَّر**; yani düştü; aynı şekilde **اكْتارَ**. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
متَكَوِّرِينَ على المَعارِي بينهمْ ... ضَرْبٌ كتَعْطاطِ المَزادِ الأَثْجلِ
Ve denildi: **التَّكْوير**: onu yere sermektir; ona vurdu yahut vurmadı. Ve **الاكْتِيار**: bir şeyi bir kısmını bir kısmı üzerine sermektir. **كَوَّرَ المَتاع تكويراً**: onu topladı ve bağladı; ve denildi: bir kısmını bir kısmı üzerine attı; ondan **الكارَة**: elbise bohçası; ve aynı şekilde **كارَة القَصَّارِ**; çünkü o elbiselerini bir elbise içinde **يُكَوِّرُ** eder ve onları taşır; böylece bir kısmı bir kısmı üzerindedir. **كَوَّرَ الرَّجُل تكويراً**: ona mızrakla vurdu da onu toplanmış hâlde yere attı. Ebû ʿUbeyde inşad etti:
ضَرَبْناهُ أمَّ الرأسِ والنَّقْعُ ساطِعٌ ... فَخَرَّ صَريعاً لليَدَيْنِ مُكَوَّرا
Allah (sübhânehû ve teâlâ) **كَوَّرَ اللَّيْلَ على النَّهار**: bunu bunun içine soktu; aslı sarığın **تَكْوِير**’indendir; o, onu dolamak ve toplamaktır. Ve denildi: gecenin ve gündüzün **تَكْوِير**’i: birinin diğerine ilhak edilmesidir. Ve denildi: gecenin ve gündüzün **تَكْوِير**’i: her birinin arkadaşını örtmesidir. Ve denilir: **الصحاح**’ta olduğu gibi, bunun içinde ondan artmasıdır. Manaların hepsi birbirine yakındır. Ve **واكْتارَ الرجلُ**: sarık sardığında; Ṣâġânî onu nakletti; ve **اللِّسان**’da: **اكتار الرجلُ**: yürüyüşünde hızlandı; **الفَرَس**’in **اكْتِيار**’ından alınmıştır. Denilir: **اكْتارَ الفَرَسُ اكْتِياراً**: yürüyüşünde kuyruğunu kaldırdı; ve bazıları dedi: koşu sırasında. Asmaʿî dedi: **اكْتارَتْ الناقةُ اكْتِياراً**: çiftleşme sırasında kuyruğunu kaldırdı; bütün nüshalarda böyle; o, İbn Sîde’nin nassıdır; Asmaʿî’nin nassı: çiftleşmeden sonra. **اكتارَ الرَّجُل للرَّجُل**: sövüşmeye hazırlandığında; o, **مُكْتَئِر**’dir. **دارَةُ الكَوْر** (fetha ile): كُراع’dan **ع**; **الدَّارات** zikrinde geçmişti. Denilir: **رجلٌ مُكْوَرَّى** ve **مُكْرَرٌّ** ( **الراء**’ın şeddesiyle); ve **م**’si üçlülenir; ve o, **مُفْعَلَّى**’dır; **لام**’ın şeddesiyle; çünkü **فُعْلَلَّى** gelmemiştir. Ve **ألف** hazfedilebilir; denilir: **مِكْوَرٌ**; sonuncusu كُراع’dan. Dedi: Ona benzer yoktur; yani çirkin, çok konuşan; كُراع’dan; yahut kısa, geniş; ve az önce geçti. Ve **الكِوَارَة** (kesre ile): kadının başı üzerine koyduğu **الخِمْرَة**’den bir tür; Naḍr söyledi. İbn Sîde dedi: Kadının **خِمار**’ıyla başı üzerine doladığı bir dolamadır. Ve inşad etti:

**عَسْرَاءُ** حين **تَرَدَّى** من **تَفَجُّسها** ... وفي **كِوارَتِها** من **بَغْيِها** **مَيَلُ**
**عَسْرَاءُ**, **تَفَجُّسها**’sından **تَرَدَّى** ettiği vakit ... ve onun **كِوارَتِها**’sında **بَغْيِها**’sından bir **مَيَلُ** vardır.

**ودارَةُ الأَكْوار** في **مُلتَقى** دارِ بَني رَبيعةَ بن عُقَيْل ودارِ نَهِيك و**الأكْوار** : جِبالٌ هُناك فأُضيفت **الدَّارةُ** إليها .
**دارَةُ الأَكْوار**, Benî Rabîʿa b. ʿUḳayl’in yurdunun ve Nahîk’in yurdunun **مُلتَقى**’sındadır; **الأكْوار**: orada dağlardır; böylece **الدَّارةُ** onlara izafe edildi.

قال ابن دُرَيْد : **كُورٌ** أي بالضَّمّ كما ضَبَطَه الصَّاغانِيّ ولا عِبرَة بإطلاق المصنِّف .
İbn Düreyd dedi: **كُورٌ**, yani (kâf) dammeli; Sâğânî’nin ضبط ettiği gibi; musannifin mutlak söyleyişine itibar yoktur.

و**كُوَيْرٌ** كزُبَيْر : جبَلان وفي **مُختَصَر البلدان** : **كُوَيْرٌ** مصغَّراً : جبلٌ بضَرِيَّةَ مُقابلة **جُراز** يُذكَر مع **كُور** .
Ve **كُوَيْرٌ**, **زُبَيْر** gibi: iki dağdır. Ve **مُختَصَر البلدان**’da: **كُوَيْرٌ**, küçültme olarak: **جُراز**’ın karşısında, Ḍariyya’da bir dağdır; **كُور** ile birlikte zikredilir.

و**كُورين** بالضمِّ : ة هكذا في النُّسَخ .
Ve **كُورين**, damme ile: (böyle) nüshalarda bu şekildedir.

وفي عبارة المصنِّف سَقَطٌ فاحِشٌ ولعلَّه من تحريف النُّسَّاخ وصوابُه : و**كُورين** بالضَّمّ : شَيْخُ أبي عُبَيْدة من شيوخ أبي عُبَيْدة مَعْمَر بن المُثَنَّى وقد روى عن جابر بن زَيْد .
Musannifin ibaresinde fahiş bir düşme vardır; muhtemelen nüshacıların tahrifindendir; doğrusu: ve **كُورين** damme ile: Ebû ʿUbeyde’nin şeyhi; Ebû ʿUbeyde Maʿmer b. el-Müsennâ’nın şeyhlerindendir; Câbir b. Zeyd’den rivayet etmiştir.

وأمّا **كُوران** فإنّها من قُرى **أَسْفَرايِين** .
أما **كُوران** ise, **أَسْفَرايِين** köylerindendir.

و**عَبْدُ الكُورِيّ** بالضمِّ أي بضمّ **الكاف** : مَرْسَى سُفُن ببَحْرِ الهِندِ بالقُربِ من **فِيلَكَ** .
Ve **عَبْدُ الكُورِيّ**, damme ile; yani **الكاف**’ın dammesiyle: Hind denizinde, **فِيلَكَ**’a yakın bir gemi demir yeridir.

و**الكُوَيْرَة** كجُهَيْنَة : جَبلٌ بالقَبَلِيَّة نقله الصَّاغانِيّ .
Ve **الكُوَيْرَة**, **جُهَيْنَة** gibi: el-Ḳabaliyye’de bir dağdır; Sâğânî onu nakletti.

و**أَكَرْتُ عليه** : **اسْتَذْلَلْتُه** و**اسْتَضْعَفْتُه** هكذا نَقَلَهُ الصَّاغانِيّ .
Ve **أَكَرْتُ عليه**: **اسْتَذْلَلْتُه** ve **اسْتَضْعَفْتُه**; Sâğânî onu böyle nakletti.

قال أبو زيد : **أَكَرْتُ على الرجُل** **أُكيرُ** **كِيارةً** إذا **اسْتَذْلَلْتُه** و**اسْتَضْعَفْتُه** و**أَحَلْتُ عليه إحالةً** نَحْوَ مائة .
Ebû Zeyd dedi: **أَكَرْتُ على الرجُل**; **أُكيرُ** **كِيارةً**: onu **اسْتَذْلَلْتُه** ve **اسْتَضْعَفْتُه** ettiğim ve ona yaklaşık yüz (defa) **أَحَلْتُ عليه إحالةً** yaptığım vakit.

و**التَّكَوُّر** : **التَّقَطُّر** و**التَّشَمُّر** يقال **كَوَّرْتُه** فَ**تَكَوَّر** أي **تلَفَّف** و**تِشَمَّر** .
Ve **التَّكَوُّر**: **التَّقَطُّر** ve **التَّشَمُّر**’dür; **كَوَّرْتُه** denir; böylece **تَكَوَّر**: yani **تلَفَّف** etti ve **تِشَمَّر** etti.

**التَّكَوُّر** : **السُّقوط** يقال : **كَوَّره** فَ**تَكَوَّر** أي **صَرَعَه** فَ**سَقَط** .
**التَّكَوُّر**: **السُّقوط**tur; **كَوَّره** denir; böylece **تَكَوَّر**: yani onu **صَرَعَه** etti; böylece **سَقَط**.

ومما يستدرَك عليه : قَوْلُهُ تَعالى : "**إذا الشمسُ كُوِّرَتْ**" وقد اختُلِف في تفسيره فقيل : **جُمِع ضَوْؤُها** و**لُفَّ** كما تُلَفُّ **العِمامة** وقيل : **كُوِّرَت** : **غُوّرَت** حكاه الجَوْهَرِيّ عن ابن عبّاس وهو بالفارسية **كُورْ بِكِرْ** وقال مُجاهِد : **كُوِّرَت** : **اضْمَحَلَّت** و**ذَهَبتْ** وقال الأخفش : **تُلَفُّ** و**تُمْحى** وقال أبو عُبَيْدة : **كُوِّرَت** مثل **تَكْوِير العِمامة** . وقال قتَادة : أي **ذَهَبَ ضَوْءُها** وهو قَوْلُ الفرَّاء . وقال عِكْرِمة : **نُزِع ضَوْؤُها** وقال مُجاهِد أيضاً : **كُوِّرَت** : **دُهْوِرَت** . وقال الربيع بن خيثم : **كُوِّرت** : **رُمِي بها** . ويقال : **دَهْوَرتُ الحائطَ** إذا **طَرَحْتَه** حتى **يَسْقُط** .
Üzerine istidrâk edilenlerdendir: Yüce’nin sözü: "**إذا الشمسُ كُوِّرَتْ**"; onun tefsirinde ihtilaf edilmiştir: denildi ki: **جُمِع ضَوْؤُها** ve **لُفَّ**, **العِمامة** sarıldığı gibi. Ve denildi ki: **كُوِّرَت**: **غُوّرَت**; Cevherî bunu İbn ʿAbbâs’tan hikâye etti; Farsçada **كُورْ بِكِرْ**’dir. Mücâhid dedi: **كُوِّرَت**: **اضْمَحَلَّت** ve **ذَهَبتْ**. Ahfeş dedi: **تُلَفُّ** ve **تُمْحى**. Ebû ʿUbeyde dedi: **كُوِّرَت**, **تَكْوِير العِمامة** gibidir. Katâde dedi: yani **ذَهَبَ ضَوْءُها**; bu Ferrâ’nın sözüdür. ʿİkrime dedi: **نُزِع ضَوْؤُها**. Mücâhid ayrıca dedi: **كُوِّرَت**: **دُهْوِرَت**. Rebîʿ b. Ḫaysem dedi: **كُوِّرت**: **رُمِي بها**. Ve denilir: **دَهْوَرتُ الحائطَ**: onu **طَرَحْتَه** ettiğimde, ta ki **يَسْقُط**.

و**ثَنِيَّةُ الكُور** بالضمّ في أَرْضِ اليمن بها وَقْعَة .
Ve **ثَنِيَّةُ الكُور**, damme ile: Yemen toprağında; onda bir vakʿa vardır.

و**كُور** بالضم اسمُ جماعة .
Ve **كُور**, damme ile: cemaat adıdır.

وأبو حامِدٍ صالحُ بن قاسمٍ المعروف بابن **كَوِّر** بفتح **الكاف** وتشديد **الواو** المَكْسورة حدَّث عن سعيد بن البَنّاء مات سنة 620 .
Ve Ebû Ḥâmid Ṣâliḥ b. Ḳâsim, İbn **كَوِّر** diye bilinen; **الكاف**’ın fethasıyla ve kesreli **الواو**’nun şeddelenmesiyle; Saʿîd b. el-Bennâ’dan hadis rivayet etti; 620 yılında öldü.

وعمر **الكُورِيّ** بالضم : حدَّث بدمشق عن زَيْنَب بنتِ الكَمال .
Ve ʿUmar **الكُورِيّ**, damme ile: Dımaşk’ta Zeyneb bint el-Kemâl’den hadis rivayet etti.

و**كُوران** بالضمِّ : قبيلةٌ من الأكراد خرج منهم طائفةٌ كثيرةٌ من العلماء والمُحدِّثين خاتِمَتُهم شيخ شيوخنا العلاَّمة أبو العِرْفان إبراهيم بن حَسَن نَزيل طَيْبَة وقد مرَّ ذِكرُه في **شَهْرَزور** فراجعْه .
Ve **كُوران**, damme ile: Kürtlerden bir kabiledir; onlardan âlimler ve muhaddislerden çok bir taife çıkmıştır; onların sonuncusu, şeyhlerimizin şeyhi, allâme Ebû’l-ʿİrfân İbrâhîm b. Ḥasan, Ṭaybe sakini; onun zikri **شَهْرَزور**’da geçti; ona müracaat et.

و**مِكْوارٌ** كمِحْراب : اسم .
Ve **مِكْوارٌ**, **مِحْراب** gibi: bir isimdir.

و**كُوَيْر** بن مَنْصُور بن جَمَّاز كزُبَيْر له عَقِبٌ بالمدينة .
Ve **كُوَيْر** b. Manṣûr b. Cemmâz, **زُبَيْر** gibi: onun Medine’de nesli vardır.

و**الأَكاوِرَة** بَطْن من **المَعازِبَة** باليمن وجَدُّهُم **كُوَيْر** واسمُه محمد بن عليّ بنِ حسن بن حامد بن محمد بن حامد بن معزب العكِّيّ وإليه يُنسَب **بَيْتُ كُوَيْر** باليمن .
Ve **الأَكاوِرَة**, Yemen’de **المَعازِبَة**’den bir batındır; onların dedesi **كُوَيْر**’dir; onun adı Muḥammed b. ʿAlî b. Ḥasan b. Ḥâmid b. Muḥammed b. Ḥâmid b. Maʿzib el-ʿAkkî’dir; Yemen’de **بَيْتُ كُوَيْر** ona nisbet edilir.

وقال الصَّاغانِيّ : وذكر ابن دُرَيْد في باب **مُفْعَلِلّ** بسكون الفاء وفتح العين وتشديد اللام الأخيرة : فَرَسٌ **مُكْتَئِرٌّ** في لغة من همز وهو **المُكْتارُ بِذَنَبِه** الذي **يَمُدُّ ذَنَبَه** في **حُضْره** وهو محمود .
Sâğânî dedi: İbn Düreyd, **مُفْعَلِلّ** bâbında—fâ’nın sükûnu, ʿayn’ın fethası ve son lâmın şeddelenmesiyle—şunu zikretti: bir at **مُكْتَئِرٌّ**; hemze yapanın lügatinde; o, **المُكْتارُ بِذَنَبِه**’dir: **حُضْره**’sinde **يَمُدُّ ذَنَبَه** eden; ve o övülendir.

قال الصَّاغانِيّ : إن أراد هَمْزَ **المُكْتار** فهو **مُكْتَئِرٌ** على **مُفْتَعِل** وإنْ صحَّ **المُكْتَئِرُّ** بتشديد الراء فموضعُه تركيب **كتر**
Sâğânî dedi: Eğer **المُكْتار**’ın hemzesini kastettiyse, o **مُكْتَئِرٌ**dür; **مُفْتَعِل** vezni üzerinedir. Eğer râ’nın şeddelenmesiyle **المُكْتَئِرُّ** sahih ise, onun yeri **كتر** terkibidir.
