# كوكب (ك-و-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir

- Harfler: ك - و - ك
- Kur'an'da: 5 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَوْكَبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعْفَلًا | Yıldız | 2 | 2 | [6:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/6:76.md) |
| [الْكَوَاكِبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَوَاعِلُ | Yıldızlar | 1 | 1 | [82:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/82:2.md) |
| [الْكَوَاكِبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%90%D8%A8%D9%90.md) | الْفَوَاعِلِ | Yıldızlar | 1 | 1 | [37:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/37:6.md) |
| [كَوْكَبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A8%D9%8C.md) | فَعْفَلٌ | Yıldız | 1 | 1 | [24:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/24:35.md) |

## Mücavir kökler — 39 mücavir (52 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Cam demektir
2. [أفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani
3. [شكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Abajur gibi
4. [نثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Nesir” sümkürük demektir
5. [درر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dürre (dal) : Büyük parlak inci demektir
6. [زيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zeytindir
7. [ضوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Aydınlattı
8. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Onun yakıtı
9. [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Güneşin doğduğu yerdir
10. [غرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Ğarb, Güneşin batığı yerdir
11. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
12. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağaç
13. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “On” demektir
14. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
15. [يوسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
16. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
17. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
18. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Birkan yanardağ demektir
19. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Güneş demektir
20. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
21. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tan demektir
22. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Örnek verdi
23. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ona dokundu
24. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
25. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
26. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
27. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bab kapı demektir
28. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
29. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
30. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
31. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
32. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bahçe demektir
33. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
34. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
35. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
36. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Şey
37. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
38. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dağın sivri noktası demektir
39. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كوكب |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Mükerrer kâf ile kurulan dörtlü isim kökü |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md), [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md), سراج, مصباح |
| Zıt Kök | [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Parlamak, ışık saçmak, küremsi parlak nokta veya gök cismi |
| Çekirdek Özet 2 | Göğün süsü, yön bulma ve temaşa unsuru olan nurlu gök cismi |
| Çekirdek Özet 3 | Karanlıkta odak noktası oluşturan, ışığını yansıtan veya saçan belirgin işaret |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi modern astronomik ayrımı (gezegen/yıldız) anakronik biçimde zorlayarak Kur'an'ın görsel ve işlevsel nitelemesini daraltmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كو | İçi boşluklu, yuvarlaklaşmış veya toplanmış biçim (karşılaştır: [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) kadeh, [كور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%B1.md) sarıp küre haline getirme, [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) varlık kazanma) | ك | İlk ünsüzün ötelenip tekrarlanmasıyla yuvarlaklık ve toplanma imgesine yoğunlaşma, kendi üstüne katlanma ve parlama odağı kazanma |
| [كوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83.md) | Yuvarlak biçimde toplanıp parıldayan merkez | ب | Sonuna eklenen dudak ünsüzüyle somut bir cisim, küre veya dışa doğru yansıyan parlak bir gök cismi kimliği kazanma |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Belli bir alanı tutma, sınırlı bir ışık küresi halinde kavranma |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki parlaklık veya odak noktasını birleştiren bağ, ışığın sürekliliği |
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Parlamanın yinelenmesi, ışığın tek bir noktada çift katlı yoğunlaşması |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Işığın bir mahfazaya, somut bir kütleye veya gök kubbesine yerleşmesi |
| كوكب | avuç içi, bağ, yinelenen avuç ve kapalı mekân imgelerinin birleşimi | Gökyüzü kubbesi altında parıltısı toplanıp yoğunlaşan, gözle seçilen küremsi ışık odağı |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Parlaklık, demirin veya çiy tanesinin parıldaması, su damlası, gözün bebeğindeki beyaz leke veya gökte ışıldayan cisim |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ kasidesinde sabah vaktinde güneşin ışığını karşılayan taze çiy tanesi veya çiçek parıltısı için kullanılmıştır: يضاحك الشمس منها كوكب شرق / مؤزر بعميم النبت مكتهل |
| Erken Arapça kullanım | Çöldeki bitkilerin boy atıp parıldaması, demirin cilalanıp ışık saçması ve geceleyin gökte beliren tekil ışık kaynakları |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Tehzîbü'l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde gök cismini ve yıldızı adlandıran kök, Proto-Semitik seviyede *kabkab- biçiminde yaygın bir ortak mirastır. Akatça kakkabu, İbranice kokhav (כּוֹכָב), Süryanice kawkbā (ܟܘܟܒܐ), Arapça kawkab (كوكب) ve Ge'ez dilinde kokäb biçiminde kesintisiz devam eder. Bu kelime, parıldamak veya yanmak anlamına gelen ikili bir ses yansımasının ya da kök çekirdeğinin katlanmasıyla (reduplication) oluşmuş erken bir Afro-Asyatik miras kabul edilir. Arapçada kök yalnızca gök cismini değil, parıldayan her küçük parlak cismi (çiy damlası, gözdeki nokta, kılıcın ışıltısı) ifade edecek biçimde fiziksel niteliğini korumuştur.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dörtlü kök veya [وكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A8.md) / [كوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%A8.md) kökünden kâf ziyadesi ve tekrarı | Klasik dilcilere göre parıldama, toplanma ve yuvarlaklık anlamından türemiş veya dörtlü mücerret isimleşmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Proto-Semitik *kabkab- | Akatça kakkabu, İbranice kokhav ve Süryanice kawkbā ile doğrudan ses ve anlam denkliği gösterir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ses yansımalı veya ışık kökenli formlar | Mısır veya diğer Afro-Asyatik kollarda parlaklık bildiren ikilemelerle akrabalık muhtemeldir | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisānü'l-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كوكب | Anlamlı | Parlak gök cismi, parıltı | Işık saçan gök cismi, çiy damlası, kılıç parıltısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كوكب | Merkez | Işık saçan gök cismi | Parlaklığı, görsel belirginliği ve küremsi ışıltısıyla öne çıkan gök cismi | Kur'an'da süs, rüya sembolü ve kandil benzetmesinde geçer |
| [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md) | Komşu | Belirme, doğma, takvim | Ufuktan parça parça doğup batan, vakit ve yön tayinine yarayan gök cismi | [نجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%85.md) kökünde doğuş, aşama ve periyodik ortaya çıkış esastır |
| [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Alev, kayan ışık | Gökte parlayıp hızla geçen, yakan veya fırlatılan ateşli gök cismi | [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) hareket ve yakıcı alev vurgusu taşır |
| سراج | Komşu | Aydınlatıcı kandil | Kendi ışığını üreten ve etrafı aydınlatan büyük ışık kaynağı | Genellikle güneş için kullanılır |
| [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Karanlık, ışıksızlık | Işığın, hidayetin veya görünürlüğün bütünüyle ortadan kalkması | Işık saçan cismin aydınlattığı boşluğun zıddıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كوكب | Parlak gök cismi | Işık saçan, parıldayan her türlü yıldız veya gezegenimsi gök cismi | Kesin |
| Latince | stella, astrum | Yıldız, gök cismi | Gökyüzündeki ışıklı noktaları karşılar; stella sabit yıldızları, astrum gök cismini anlatır | Kesin |
| İngilizce | star, celestial body | Yıldız, semavi cisim | star genel görsel ışıltıyı karşılar; modern astronomik ayrımı dışarıda bırakır | Kesin |
| Almanca | Gestirn, Stern | Gök cismi, yıldız | Gestirn hem yıldız hem gezegenleri kapsayan eski gök cismi karşılığıdır | Kesin |
| Fransızca | astre, étoile | Gök cismi, yıldız | astre genel parlak semavi kütleyi, étoile görsel yıldızı karşılar | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كوكب tekil sîgada | Gözlemlenen parlak gök cismi | Hz. İbrahim'in tevhidi arayışında ufukta görüp battığını müşahede ettiği cisim (En'âm [6:76](https://lisan.digital/tr/ayet/6:76.md)) |
| كوكب tekil (teşbih) | İnci gibi parıldayan billur kandil | Nûr ayetinde fanusun berraklığını ve ışık saçmasını niteleyen benzetme unsuru (Nûr [24:35](https://lisan.digital/tr/ayet/24:35.md)) |
| كوكب çoğul sîgada (كواكب) | Dünya semasının ziyneti ve süsü | Gökyüzünün güzelliğini ve nizamını kuran, temaşa edilen ışıklar (Sâffât [37:6](https://lisan.digital/tr/ayet/37:6.md)) |
| كواكب çoğul sîgada | Kıyamet kozmolojisi ve nizamın dağılması | Kıyamet anında yerinden kopup dökülen, düzeni bozulan gök kütleleri (İnfitâr [82:2](https://lisan.digital/tr/ayet/82:2.md)) |
| كوكب sayı ile (on bir) | Rüya sembolü / Yüksek şahsiyetler | Hz. Yusuf'un rüyasında kendisine secde ettiğini gördüğü kardeşlerini temsil eden gök cisimleri (Yûsuf [12:4](https://lisan.digital/tr/ayet/12:4.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hudûs delili ve şirk eleştirisi | Cisimlerin batması (üfûl) ve değişimi üzerinden ilah olamayacakları argümanı | Değişen, sonlu ve yaratılmış gök cismi |
| Fıkıh | Kıble ve yön tayini | Çölde ve denizde yıldızlarla istikamet bulma ruhsatı ve fıkhî hükümleri | Yön ve koordinat göstergesi |
| Tefsir | Nûr ve kozmoloji ayetleri | Nûr ayetindeki dürrî nitelemesi ve semanın süslenmesi bağlamındaki işari izahlar | İlahî tecellinin berrak yansıtıcısı ve nizam |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve fitneler | Yıldızların dökülmesi, fitnelerin gecenin karanlık kısımları gibi çökmesi | Karanlıkta rehber veya ahir zaman habercisi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve ibret | Yaratılmış işaret | Batan ve yok olanın değil, ebedi olanın mabut seçilmesi bilinci | Gök cisminin ilahlaştırılamayacağını, bilakis âyet olduğunu öğretir | Kesin |
| İlmi | Gözlem ve astronomi | Parlak odak noktası | Mekân, yön ve mesafe ölçümünde referans noktası olma | Ufukta ve gök kubbesinde hareket ve yer tayinine temel teşkil eder | Kesin |
| Siyasi | Liderlik ve hiyerarşi | Yol gösterici kılavuz | Karanlık dönemlerde topluma rehberlik eden yüksek önderler | Yûsuf suresindeki temsil siyasi ve toplumsal mertebelere işaret eder | Güçlü |
| İktisadi | Seyrüsefer ve ticaret | Gece kılavuzluğu | Kervan ve gemilerin güvenli rotada hedefe ulaşması | Ticaret yollarının geceleyin emniyetle kat edilmesini sağlar | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Noktasal ışık kaynağı ve gravitasyonel düğüm noktası | Boşlukta tek başına ışık yayan, çevresine foton saçarak koordinat oluşturan ayrık merkez | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kutup ve ilham kaynağı | Kriz veya belirsizlik anlarında bireylerin yöneldiği berrak, güvenilir ve yüksek ahlaki şahsiyet | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern astronomideki "gezegen" tanımına hapsetmek veya sabit yıldız / gezegen ayrımını Kur'an metnine zorla giydirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gök kubbede parıldayan, inci gibi ışık saçan, karanlığı delen ve görsel bir nizam oluşturan her berrak gök cismi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nûr ayetindeki benzetmeyi ve Hz. İbrahim'in müşahedesini yapay bilimsel polemiklere boğup Kur'an'ın görsel ve tevhidi mesajını gözden kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin sema tasavvurunu, estetik güzelliği (ziynet) ve yaratılmışların faniliğini tek bir somut imgeyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhid mücadelesi (En'âm 6), rüya tabiri ve nübüvvet hiyerarşisi (Yûsuf 12), ilahî nûr temsili (Nûr 24) ve eskatoloji (İnfitâr 82). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yıldızların bizatihi tanrısal kudrete sahip olduğu inancını yıkar; onların süs, kılavuz ve dökülmeye mahkûm birer mahluk olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Gökyüzünde veya karanlık zeminde küremsi biçimde ışık saçan, parıldayan cisim, çiy tanesi veya parlak nokta.
- Soyut anlam: Belirsizlik ve karanlık içinde odak teşkil eden, yüksekliği ve parlaklığıyla yön gösteren, ancak geçicilik damgası taşıyan nizam unsuru.
- Sistematik karşılık: Çokluk içinde tek tek seçilen rehber odak noktası; mutlak aydınlatıcı olmasa da karanlığı delen berrak yansıtıcı.
- LaTeX modeli: $$L(t) = \sum_{i=1}^{n} P_i(t) \cdot \mathbb{I}_{D}(t) \quad \text{burada} \quad \lim_{t \to t_f} P_i(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $D$ karanlık veya belirsizlik ortamını, $\mathbb{I}_{D}(t)$ bu ortamın varlığını gösteren gösterge fonksiyonunu temsil eder. $P_i(t)$ gök kubbede yer alan her bir bağımsız parlak ışık odağını, $L(t)$ ise karanlığı delen toplam görsel rehberlik ve ziynet düzeyini simgeler. Formülün limit kısmı ($\lim_{t \to t_f} P_i(t) = 0$), yaratılmış her ışık kaynağının nihai kozmolojik anda (üfûl veya infitâr) sönmeye ve dökülmeye mahkûm olduğunu sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [En'am 6:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/6:76.md) — كَوْكَبًا

فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ

Meal (IK): Gece bastırınca; bir yıldız görmüş: Bu mu benim Rabbım? demiş. O, batınca da: Ben, batanları sevmem, demişti.

### [Yusuf 12:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/12:4.md) — كَوْكَبًا

إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَاأَبَتِ إِنِّي رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي سَاجِدِينَ

Meal (IK): Hani Yusuf babasına demişti ki: Babacığım, rüyamda on bir yıldızla, güneşi ve ayı gördüm. Gördüm ki onlar bana secde etmektedirler.

### [Nur 24:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/24:35.md) — كَوْكَبٌ

اللَّهُ نُورُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah; göklerin ve yerin nurudur. O’nun nurunun misali; içinde çerağ bulunan bir kandil yuvası gibidir. O çerağ bir sırça içindedir. Sırça sanki inci gibi parlayan bir yıldızdır. Güneşin doğduğu yere de, battığı yere de nisbeti olmayan mübarek bir ağaçtan, zeytinden tutuşturulup yakılır. Ateş değmese dahi, neredeyse yağın kendisi aydınlatacak. Nur üstüne nurdur. Allah; dilediğini nuruna kavuşturur. Allah; insana misaller verir. Ve Allah; her şeyi bilendir.

### [Saffat 37:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/37:6.md) — الْكَوَاكِبِ

إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ

Meal (IK): Doğrusu Biz; dünya göğünü bir süsle, yıldızlarla süsledik.

### [İnfitar 82:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/ayet/82:2.md) — الْكَوَاكِبُ

وَإِذَا الْكَوَاكِبُ انْتَثَرَتْ

Meal (IK): Yıldızlar saçıldığı zaman;

## Sözlükler (7)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Necm” gezegen, “kevkeb” sabit yıldız demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والباء
ك و ك ب مستعمل فقط كوكب: الكوْكبُ: النجم. ويسمى الثور كَوْكَباً، يشبه بكوكب السماء.
والبياض في السماء يسمى كَوْكباً. والكوكب: القطرات التي تقع بالليل على الحشيش. قال الأعشى:
يضاحكُ الشَّمس منها كوكبٌ شرق		مؤزر بعميمْ النبت مُـكْـتَـهِـلُ

##### Türkçe

**الكاف** ve **الباء**
**ك و ك ب** yalnızca **كوكب** olarak kullanılır: **الكوْكبُ**: yıldız. Ve boğaya **كَوْكَباً** denilir; göğün **كوكب**’ine benzer.
Ve gökteki beyazlığa **كَوْكباً** denilir. Ve **الكوكب**: geceleyin çimenin üzerine düşen damlalardır. **الأعشى** dedi ki:
Güneşle gülüşür ondan bir **كوكبٌ** doğu(da)		kalın bitki örtüsüyle kuşanmış, gür nebatla olgunlaşmış.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ب ( و ا ي ء )
كبا ، كأب ، كوب ، وكب ، بكا ، بكأ ، بوك ، كوكب : ( مستعملة ) .
كبا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( ما أَحَدٌ عَرَضْتُ عليه الإسْلاَمَ إلا كانت له عنده كَبْوَةٌ غَيْرَ أبي بَكْرٍ فإنّه لم يَتَلَعْثَم ) .
قال أبو عبيد : الكَبْوَةُ : مثل الوَقْفَةِ تكُونُ عند الشيء يكرهُه الإنسانُ يُدْعَى إليه أو يُرَادُ منه ، ومنه قيل : كَبَا الزَّنْدُ فهو يَكْبُو إذا لم يُخْرِجْ شيئاً .
والكَبْوَةُ في غَيْرِ هذا : السُّقوطُ للوجْهِ .
وقال أبو ذؤيب يصفُ ثوراً رُمِيَ فسقط :
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ
( أبو نصر عن الأصمعي ) : كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً إذا عَثَر .
وكَبَا الفرسُ يَكْبُو إذا ربَا وانتفخ من فَرَقٍ أو عَدْوٍ . وقال العجاج :
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ
ويقال : فلانٌ كابِي الرّمادِ أي عظيمُه مُنتفِخُه أي أنّه صاحبُ إطْعَامٍ كثير .
ويقال : أكْبَى الرجلُ إذا لم تَخرجْ نَارُ زَنْدِه .
ويقال للكُناسة تُلْقَى بفِنَاءِ البيت : كباً مقصورٌ ، والأكْبَاءُ للجميع ، وأمّا الكِبَاءُ ممدود فهو البَخُورُ .
يقال : كَبَّى ثوبه تكْبِيةً إذا بخَّرَه .
وقال الليث : الفرسُ الكابِي : الذي إذا أَعْيا قام فلمْ يَتَحرَّكْ من الإعياء ، والتراب الكابي : الذي لا يَستقرُّ على وجه الأرضِ .
وقال غيرُه : نارٌ كابِيَةٌ إذا غَطّاها الرّمادُ والجمرُ تحتها .
وعُلْبةٌ كَابِيةٌ : فيها لَبنٌ عليها رَغْوَة .
ورَجلٌ كابِي اللَّوْنِ : عَلَتْهُ غَبْرَةٌ .
وكَبَا الغُبارُ إذا لم يَطِرْ ولم يتحرَّكْ .
وقال أبو الهيثم : يقالُ في مثل : ( الهابِي شرٌّ من الكابي ) .
قال : والكابي : الفَحْمُ الذي قد خمَدت نارُه فكَبا ، أي خلا من النار ، كما يقال : كَبَا الزَّنْدُ إذا لم تَخرجْ منه نارٌ ، وكَبا الفرسُ إذا حُنِذ بالجِلالَ فلم يَعْرَقْ .
والهابي : الرّمادُ الذي تَرَفَّتَ وهَبا ، وهو قبْلَ أن يَكون هباءً كَابٍ .
ورَوَى إسماعيلُ بن خالد عن يزيدَ بنِ أَبي
زياد عن عبد الله بن الحارث بن نَوْفل عن العباس بن عبد المطلب أنّه قال : قلتُ يا رسولَ الله : إن قُريشاً جلسوا فتذاكروا أحسابَهم فجعلوا مَثَلَكَ مَثَلَ نخلةٍ في كَبْوةٍ من الأرض ، فقال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنَّ الله خَلَقَ الخلقَ فجعلنِي في خيرهم ، ثم حين فرَّقهم جعلني في خيرِ الفريقين ، ثم جعلهم بيوتاً فجعلني في خير بيوتهم ، فأَنَا خَيْرُكُم نَفْساً ، وخَيْرُكُم بيتاً ) .
قال شمر : قولُه : في كَبْوة ، لم نَسْمَع فيها من علمائنا شيئاً ، ولكنا سمِعنا الكِبَا ، والكُبَةَ ، وهو الكُناسةُ والتّراب الذي يُكْنَسُ .
وقال خالدٌ : الكُبِين : السَّرْجينُ ، الواحدة : كُبَةٌ .
( قلت ) : الكُبَةُ : الكُنَاسة ، من الأسماء الناقصة ، أصْلُها : كُبوْةٌ ، بضم الكاف ، مثل القلَة ، أصلُها : قُلْوَةٌ ، والثُّبَةُ أَصلُها : ثُبْوَةٌ ، وكأنَّ المحدِّثَ لم يَضْبِطْه فجعله كَبْوَةً .
ومنه يقال : كَبَا الفرسُ إذا ربا وانتفخَ .
ويقال : اكْتَبى إذا تَبَخَّرَ بالعُودِ .
وقال أَبو دُوَادٍ :
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ
قولُه : بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام ، أراد أنَّهنَّ غافلاتٌ عن الخَنَا والخِبِّ . وقال الكميت :
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا
أرادَ أنّا عربٌ نشأنا في نُزْهِ البلاد ، ولسنا بحاضرةٍ نشأوا في القُرَى .
كأب : وقال الليث : كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً ، وكأْبةً وكأْباً ، فهو كَئِبٌ وكَئيبٌ ، واكْتَأَبَ اكتئاباً .
ويقال : ما الذي أكأبَك ؟ .
والكَأْباءُ : الحُزن الشديدُ على فَعْلاَءَ .
كوب : قال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزخرف : 71 ) .
قال الفراء : الكُوبُ الكوز المستديرُ الرّأْسِ الذي لا أُذنَ له . وقال عديُّ بن زيد :
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَابَ يَكُوبُ إذا شَرِب بالكُوبِ .
قال : والكَوَبُ : دِقّةُ العنق وعِظَمُ الرّأْسِ .
وكب ( كوكب ) : وقال الليث : الوَكَبُ : سوادُ اللّوْنِ من عِنَبٍ أو غير ذلك إذا نَضِج .
وقد وكّبَ العِنبُ تَوْكِيباً إذا أخَذ فيه تكوينُ السّواد ، واسمُه في تلك الحال : مُوَكِّبٌ .
( قلت ) : الذي نَعرفُه في أَلْوان الأعْناب والأرْطَاب إذا ظَهر فيه أَدنى سوَادٍ أو
صُفْرةٍ : التَّوْكِيتُ ، وبُسْرٌ موكِّتُ ، وهذا معروفٌ عند أصحاب النخيل في القُرَى العربيَّة .
وأمّا الوَكَبُ بالباء فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابي أنه قال : الوَكَبُ : الوَسَخُ .
يقال : وَكِبَ الشيءُ يَوْكَبُ وكَباً ، ووَسِبَ وَسَباً ، وحَشِنَ حشناً إذا ركبه الوسَخُ والدَّرَنُ .
وقال الليث : الوَكَبانُ : مِشْيةٌ في دَرَجَانٍ .
تقول : ظَبْيَةٌ وكُوبٌ ، وعَنْزٌ وكُوبٌ ، وقد وَكَبَتْ تَكِبُ وُكوباً .
ومنه : اشتُقَّ اسمُ المُوْكِب .
وقال الشاعر :
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ
وقال ابن السكيت : أَوْكَبَ البعيرُ إذا لَزِم الموكِبَ .
وقال الرِّياشيُّ : أَوْكَبَ الطائرُ إذا نهض للطَيران .
و أنشد :
أَوْكَبَ ثم طارا
وناقةٌ مُواكِبَةٌ : تُسايرُ الموكبَ ، والتّوْكيبُ : المقاربة في الصِّرَار .
وقال اللّحياني ، يقال : فلان مُواكِبٌ عَلَى أمره ، ووَاكِبٌ ، ومُواصِبٌ ووَاصب ، بمعنى المثابِر المواظِب ونحو ذلك .
قال الأصمعيّ : وذكر الليث : الكَوْكَبَ في باب الرُّباعيّ ، ذهب إلى أنّ الواو أصليَّةٌ ، وهو عند حُذّاق النحويِّين كوكب من باب وكب ، صُدِّرَ بكافٍ زائدة .
وقال أبو زيد : الكَوْكَبُ : البياضُ في سوادِ العين ، ذَهب البصرُ له أو لم يذهب .
وقال الليث : الكَوْكَبُ معروف من كواكب السّماءِ ، ويُشبَّه به النَّوْرُ فيسمّى كوكَباً . وقال الأعشى :
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ
ويقال لقَطرات الجليد التي تقعُ عَلَى البَقْل بالليل : كوكبٌ أيضاً ، والكوكبُ : شِدَّةُ الحرِّ ومُعْظمُه . وقال ذو الرُّمَّةِ :
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ
ويقال للأمْعَزِ إذا توقَّدَ حَصاَه ضَحاءً : مُوْكِبٌ . قال الأعشى :
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ
وكَوكبُ كلِّ شيءٍ : معظمُه ، مثلُ كوكب العُشْبِ ، وكوكبِ الماء ، وكَوكبِ الجَيش : وقال الشاعر يصفُ كَتِيبَةً :
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها
ويومٌ ذُو كَواكبَ إذا وُصف بالشدّة كأنه أَظْلَمَ بما فيه من الشدائدِ حتى رُؤِي كواكِبُ السماء . ومنه قولُ طرفة :
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ
وقال : تُرِيه الكواكِب كفراً وبِيضاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : غلامٌ كَوكبٌ إذا تَرَعْرع وحَسُنَ وجْهُه .
وقال المؤرِّجُ : الكوكبُ : الماءُ ، والكَوكبُ : السّيفُ ، والكوكَبُ : سيِّدُ القوم .
( قلت ) : وسمعْتُ غيرَ واحدٍ من العرب يقول : الزُّهرَةُ من بينِ الكواكب : الكوكَبَةُ يُؤَنِّثونَها ، وسائر الكواكب تُذكَّرُ ، فيقال : هذا كوكبٌ قد طلَع .
قال الله جلّ وعزّ : ( فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً ) ( الأنعام : 76 ) .
ومِثْلُ الكوكب : القَوْقَلُ ، والشَّوْشَبُ ، وأمَّا شَوْزَبٌ فهو ( فَوْعَلٌ ) من شَزَبَ .
بكا : البُكَا يُقْصَرُ ويمَدُّ ، قال ذلك الفرّاء وغيرُه وأنشد :
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ
وقد بَكَى الرجلُ يَبْكِي ، فهو باكٍ . وباكَيْتُ فلاناً فبكَيْتُه إذا كنتَ أكْثَر بُكَاءً منه .
( ثعلب عن الأصمعي وأبي زيد ) قالا : بَكَيْتُ الميِّتَ وبكَّيْتُه كلاهما إذا بَكَيْتَ عليه ، وأَبكَيْتُه إذا صنَعْتَ به ما يَحمِلُه عَلَى البكاء .
بكأ : الأصمعي : بَكُؤَتِ الناقةُ والشّاةُ تَبْكُؤُ بَكَاءً إذا قَلَّ لبنُها ، وناقةٌ بَكِيئَةٌ وهي القليلةُ اللّبَنِ . وأنشد أبو عبيد :
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ
هكذا سمِعنا في كتاب ( غريب الحديث ) بَكُؤَتْ تبكُؤُ ، وأقرأنا الإياديُّ في كتاب ( المصنَّف ) لشمرٍ عن أبي عبيد عن أبي عمرٍ و : بَكَأَتِ الناقةُ تَبْكَأُ إذا قلَّ لبنُها .
وقال أحمد بن يحيى في تفسير حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( نحنُ مَعَاشِرَ الأنْبِياءِ فِينَا بكْءٌ ) قال : معناه فِينا قِلّةُ كلامٍ إلاَّ فيما نحتاجُ إليه ، مثل بَكْءِ الناقةِ إذا قَلَّ لبنُها ) .
وقال أبو زيدٍ : بكَأَتِ النّاقةُ تَبْكَأُ ، وبكُؤَتْ تَبْكُؤُ بَكَاءٍ وبَكْأً ، كلُّ ذلك مهموزٌ ، وجمعُ البَكِيئَةِ من النُّوقِ : بَكَايَا .
بوك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : البَوْكُ : سِفَاد الحِمَارِ ، والبَوْكُ : تَثْوِيرُ الماءِ .
يقال : باكَ العَيْنُ يَبُوكُهَا ، وفي الحديث ( أَنَّ بَعْضَ المُنَافِقِينَ باكَ عَيْناً كانَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَدْ وَضَعَ فيها سَهْماً ) .
والبَوْكُ : البَيْعُ ، وحكي عن أَعْرابيَ أنّه قال : ( مَعِي دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ لا يُبَاكُ به شيءٌ )
أي لا يُبَاعُ .
قال : وباكَ إذا اشْتَرَى ، وباك إذا باعَ وباكَ إذا جامع .
ويقال : لَقِيتُه أَوَّلَ صَوْكٍ وبَوْكٍ أي أَوَّلَ مَرَّةٍ ، قاله الأصمعيّ وأبو زيد .
وقال : هو كقولك : لَقِيتُه أَوّل ذاتِ يَدَيْنِ .
وفي الحديث ( أنَّ المُسْلِمينَ بَاتُوا يَبُوكُونَ حِسْيَ تَبُوكَ بِقدْحٍ ) ، فلذلك سميت : تَبُوكَ ، أي يُحَرِكُونَه ويُدْخِلُونَ فيه القِدْحَ ، وهو السّهْمُ لِيَخْرُجَ منه الماءُ ، ومنه يقال : باكَ الحِمَارُ الأتانَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : البائِكُ والفَاثِجُ : الناقة العظيمة السَّنَامِ ، والجميع البَوَائِكُ .
وقال النَّضْرُ بن شميل : بَوَائكُ الإبلِ : كِرَامُها وخِيَارُها .

##### Türkçe

ك ب ( **و ا ي ء** )
**كبا** ، **كأب** ، **كوب** ، **وكب** ، **بكا** ، **بكأ** ، **بوك** ، **كوكب** : (kullanılanlar).

**كبا** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki şöyle dedi: “İslâm’ı kendisine arz ettiğim hiç kimse yoktur ki onun yanında bir **كَبْوَةٌ** olmasın; Ebû Bekir müstesna; çünkü o kekelemedi.”

Ebû Ubeyd dedi: **الكَبْوَةُ**: **الوَقْفَةِ** gibidir; insanın kendisine çağrıldığı yahut kendisinden istendiği, hoşlanmadığı şey yanında meydana gelir. Bundan dolayı denildi: **كَبَا الزَّنْدُ**; o **يَكْبُو** (yani) bir şey çıkarmadığı zaman.

**والكَبْوَةُ** bunun dışında: yüze (yüzüstü) düşüştür.

Ebû Züeyb, atılıp düşen bir boğayı vasfederek dedi:
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ

( Ebû Nasr, Asmaî’den ): **كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً**: sendelediği zaman.

Ve at **كَبَا يَكْبُو**: ürküntüden yahut koşudan kabarıp şiştiği zaman. Accâc dedi:
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ

Ve denilir: falan **كابِي الرّمادِ**; yani onun külü büyük, şişkin; yani o, çok yedirip içiren bir kimsedir.

Ve denilir: adam **أكْبَى**; çakmağının ateşi çıkmadığı zaman.

Ve evin avlusuna atılan süpürüntüye denilir: **كباً** (maksûr); hepsi için **الأكْبَاءُ**; ama **الكِبَاءُ** (memdûd) ise buhur’dur.

Denilir: elbisesini **كَبَّى** onu **تكْبِيةً**; onu buhurla tütsülediği zaman.

Leys dedi: **الفرسُ الكابِي**: yorulduğu vakit kalkıp yorgunluktan hareket etmeyen; ve **التراب الكابي**: yer yüzünde durup yerleşmeyen.

Başkası dedi: **نارٌ كابِيَةٌ**: kül onu örttüğü ve kor onun altında olduğu zaman.

Ve **عُلْبةٌ كَابِيةٌ**: içinde süt bulunan, üzerinde köpük olan.

Ve **رَجلٌ كابِي اللَّوْنِ**: üzerine toz konmuş olan.

Ve **كَبَا الغُبارُ**: uçmadığı ve hareket etmediği zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: meselde şöyle denilir: “**الهابِي** **شرٌّ** **من** **الكابي**.”

Dedi: **الكابي**: ateşi sönmüş olup **فكَبا** olan kömürdür; yani ateşten boşaldı; tıpkı “**كَبَا الزَّنْدُ**” denildiği gibi, ondan ateş çıkmadığı zaman; ve at **كَبا**: örtülerle ısıtıldığı halde terlemediği zaman.

Ve **الهابي**: kabarıp uçuşan küldür; o, “**هباءً**” olmadan önce **كَابٍ**dır.

İsmâîl b. Hâlid, Yezîd b. Ebî Ziyâd’dan, Abdullah b. Hâris b. Nevfel’den, Abbâs b. Abdülmuttalib’den rivayet etti ki şöyle dedi: “Dedim: Ey Allah’ın Resûlü! Kureyş oturdular, soylarını andılar; senin misalini yerden bir **كَبْوةٍ** içindeki bir hurma ağacının misali yaptılar.” Bunun üzerine Allah’ın Resûlü (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “Şüphesiz Allah mahlûku yarattı da beni onların en hayırlısında kıldı; sonra onları ayırdığı vakit beni iki fırkanın en hayırlısında kıldı; sonra onları evler yaptı da beni evlerinin en hayırlısında kıldı; ben sizin nefisçe en hayırlınızım ve evce en hayırlınızım.”

Şemmer dedi: “Onun sözü: ‘**في كَبْوة**’; bunda âlimlerimizden bir şey işitmedik; fakat **الكِبَا**yı ve **الكُبَةَ**yi işittik; o da süpürüntü ve süpürülen topraktır.”

Hâlid dedi: **الكُبِين**: gübredir; bir tanesi: **كُبَةٌ**.

( Ben dedim ): **الكُبَةُ**: süpürüntüdür; eksik isimlerdendir; aslı: **كُبوْةٌ**, **الكاف**’ın dammesiyle; **القلَة** gibi; aslı: **قُلْوَةٌ**; ve **الثُّبَةُ**nin aslı: **ثُبْوَةٌ**; sanki muhaddis onu ضبط etmedi de onu **كَبْوَةً** yaptı.

Bundan dolayı denilir: at **كَبَا**; kabarıp şiştiği zaman.

Ve denilir: **اكْتَبى**; öd ağacıyla tütsülendiği zaman.

Ebû Duvâd dedi:
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ

Onun sözü: “**بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام**”; onların **الخَنَا** ve **الخِبِّ**den gafil olduklarını istedi. Kumeyt dedi:
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا

Şunu istedi: Biz, memleketlerin ferahlığında yetişmiş Araplarız; köylerde yetişmiş bir şehirli değiliz.

**كأب** : Leys dedi: **كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً** ve **كأْبةً** ve **كأْباً**; o, **كَئِبٌ** ve **كَئيبٌ**dur; ve **اكْتَأَبَ** **اكتئاباً**.

Ve denilir: seni **أكأبَك** eden nedir?

Ve **الكَأْباءُ**: **فَعْلاَءَ** vezninde şiddetli hüzündür.

**كوب** : Allah (azze ve celle) dedi: “**تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ**” (Zühruf: 71).

Ferrâ dedi: **الكُوبُ**: başı yuvarlak, kulpu olmayan **الكوز**dur. Adiyy b. Zeyd dedi:
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **كَابَ يَكُوبُ**: **بالكُوبِ** ile içtiği zaman.

Dedi: ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğüdür.

**وكب ( كوكب )** : Leys dedi: **الوَكَبُ**: olgunlaştığı zaman üzümden yahut başka şeyden renk siyahlığıdır.

Ve üzüm **وكّبَ** **تَوْكِيباً**: onda siyahlığın oluşumu başladığı zaman; o hâlde onun adı: **مُوَكِّبٌ**.

( Ben dedim ): Bizim, üzümlerin ve yaş hurmaların renklerinde, onda en az bir siyahlık yahut sarılık göründüğü zaman bildiğimiz şey: **التَّوْكِيتُ**tir; ve **بُسْرٌ موكِّتُ**; bu, Arap köylerinde hurma sahipleri yanında bilinen bir şeydir.

Ama **الوَكَبُ** **بالباء** ile; Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti ki dedi: **الوَكَبُ**: pistir.

Denilir: şey **وَكِبَ** **يَوْكَبُ** **وكَباً**; ve **وَسِبَ** **وَسَباً**; ve **حَشِنَ** **حشناً**: ona pislik ve kir bindiği zaman.

Leys dedi: **الوَكَبانُ**: bir **دَرَجَانٍ** içinde bir yürüyüştür.

Dersin: **ظَبْيَةٌ وكُوبٌ** ve **عَنْزٌ وكُوبٌ**; ve o **وَكَبَتْ** **تَكِبُ** **وُكوباً**.

Bundan: **المُوْكِب** ismi türetildi.

Şair dedi:
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ

İbnü’s-Sikkît dedi: deve **أَوْكَبَ**: **الموكِبَ**e yapışıp kaldığı zaman.

Riyâşî dedi: kuş **أَوْكَبَ**: uçmak için kalktığı zaman.

Ve şu beyit okundu:
أَوْكَبَ ثم طارا

Ve **ناقةٌ مُواكِبَةٌ**: **الموكبَ**e ayak uydurur; ve **التّوْكيبُ**: **الصِّرَار**da yakınlıktır.

Lihyânî dedi: denilir: falan, işi üzerinde **مُواكِبٌ** ve **وَاكِبٌ**; ve **مُواصِبٌ** ve **وَاصب**; sebat eden, devamlı olan ve bunun benzeri manasında.

Asmaî dedi: ve Leys’in, **الكَوْكَبَ**i rubâî babında zikrettiğini anlattı; **الواو**’un aslî olduğuna gitti; hâlbuki nahivcilerin mahirleri yanında **كوكب** , **وكب** babındandır; başına زائد bir **كاف** getirilmiştir.

Ebû Zeyd dedi: **الكَوْكَبُ**: gözün siyahlığı içinde beyazlıktır; görme onunla gitmiş olsun yahut gitmemiş olsun.

Leys dedi: **الكَوْكَبُ** göğün yıldızlarından bilinen şeydir; ve onunla **النَّوْرُ** benzetilir de **كوكَباً** diye adlandırılır. A‘şâ dedi:
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ

Ve geceleyin sebzenin üzerine düşen buz damlalarına da: **كوكبٌ** denilir; ve **الكوكبُ**: sıcağın şiddeti ve çoğudur. Zü’r-Rumme dedi:
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ

Ve **الأمْعَزِ**e, çakılı gündüz vakti tutuşup parladığı zaman: **مُوْكِبٌ** denilir. A‘şâ dedi:
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ

Ve her şeyin **كوكبُ**u: onun çoğu/büyüğü; **كوكب العُشْبِ** ve **كوكبِ الماء** gibi; ve **كَوكبِ الجَيش**. Şair, bir birliği vasfederek dedi:
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها

Ve şiddetle vasfedildiği zaman “**يومٌ ذُو كَواكبَ**”; sanki içindeki şiddetlerden dolayı kararmış da göğün yıldızları görülmüş gibidir. Bundan, Tarafe’nin sözü:
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ

Ve dedi: “kâfir ve beyaz olarak **الكواكِب**i ona gösterir.”

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): delikanlı **كَوكبٌ**: serpilip büyüdüğü ve yüzü güzelleştiği zaman.

Müerric dedi: **الكوكبُ**: sudur; ve **الكَوكبُ**: kılıçtır; ve **الكوكَبُ**: kavmin efendisidir.

( Ben dedim ): Araplardan birden fazlasını işittim ki şöyle derler: yıldızlar arasından **الزُّهرَةُ**: **الكوكَبَةُ**; onu müennes yaparlar; diğer yıldızların hepsi müzekker yapılır; “bu bir **كوكبٌ**dur, doğdu” denilir.

Allah (azze ve celle) dedi: “**فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً**” (En‘âm: 76).

Ve **الكوكب**in benzeri: **القَوْقَلُ** ve **الشَّوْشَبُ**; ama **شَوْزَبٌ** ise **شَزَبَ**dan ( **فَوْعَلٌ** )dır.

**بكا** : **البُكَا** kısaltılır ve uzatılır; bunu Ferrâ ve başkası söyledi ve şu beyiti okudu:
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ

Ve adam **بَكَى** **يَبْكِي**; o, **باكٍ**dır. Ve falanla **باكَيْتُ** da onu **فبكَيْتُه**: ondan daha çok ağlayan sen olduğun zaman.

( Sa‘leb, Asmaî ve Ebû Zeyd’den ) ikisi dedi: ölüyü **بَكَيْتُ** ve **بكَّيْتُه**; ikisi de, onun üzerine ağladığın zaman; ve onu **أَبكَيْتُه**: onu ağlamaya sevk eden şeyi yaptığın zaman.

**بكأ** : Asmaî: deve ve koyun **بَكُؤَتِ** **تَبْكُؤُ** **بَكَاءً**: sütü azaldığı zaman; ve **ناقةٌ بَكِيئَةٌ**: o, sütü az olandır. Ebû Ubeyd şu beyiti okudu:
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ

Biz, ( **غريب الحديث** ) kitabında **بَكُؤَتْ تبكُؤُ** diye böyle işittik; ve İyâdî bize, Şemmer’in ( **المصنَّف** ) kitabında Ebû Ubeyd’den Ebû Amr’dan: “deve **بَكَأَتِ** **تَبْكَأُ**: sütü azaldığı zaman” diye okuttu.

Ahmed b. Yahyâ, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) “Biz peygamberler topluluğuyuz; bizde **بكْءٌ** vardır” hadisinin tefsirinde dedi: manası, bizde ihtiyaç duyduğumuz şey dışında sözün azlığı vardır; devenin **بَكْءِ**i gibi; sütü azaldığı zaman.

Ebû Zeyd dedi: deve **بكَأَتِ** **تَبْكَأُ**; ve **بكُؤَتْ** **تَبْكُؤُ** **بَكَاءٍ** ve **بَكْأً**; bunların hepsi hemzelidir; ve develerden **البَكِيئَةِ**nin çoğulu: **بَكَايَا**.

**بوك** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **البَوْكُ**: eşeğin çiftleşmesidir; ve **البَوْكُ**: suyu kabartıp karıştırmaktır.

Denilir: pınarı **باكَ**; onu **يَبُوكُهَا**. Hadiste: “münafıklardan bazısı, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) içine bir ok koymuş olduğu bir pınarı **باكَ**.”

Ve **البَوْكُ**: satıştır. Bir bedevîden nakledildi ki dedi: “Yanımda, onunla hiçbir şey **يُبَاكُ** edilmeyen sahte bir dirhem var”; yani satılmaz.

Dedi: ve **باكَ**: satın aldığı zaman; ve **باكَ**: sattığı zaman; ve **باكَ**: cima ettiği zaman.

Ve denilir: onu **أَوَّلَ صَوْكٍ وبَوْكٍ**ta gördüm; yani ilk defa; bunu Asmaî ve Ebû Zeyd söyledi.

Ve dedi: bu, “onu **أَوّل ذاتِ يَدَيْنِ**de gördüm” demen gibidir.

Hadiste: “Müslümanlar, bir **حِسْيَ**i bir **قدْحٍ** ile **تَبُوكَ** ederek gecelediler”; bundan dolayı ona **تَبُوكَ** adı verildi; yani onu hareket ettiriyorlar ve içine **القِدْحَ**ı, o da su çıksın diye **السّهْمُ**dur, sokuyorlardı. Bundan: eşek dişiyi **باكَ** denilir.

( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **البائِكُ** ve **الفَاثِجُ**: hörgücü büyük deve; çoğulu: **البَوَائِكُ**.

Nadr b. Şümeyl dedi: **بَوَائكُ الإبلِ**: onların kerimleri ve seçkinleridir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب: ذكر الليث الكَوْكَبَ في باب الرباعي، ذَهَبَ أَن الواو أَصلية؛ قال: وهو عند حُذَّاق النحويين من هذا الباب، صُدِّر بكافٍ زائدةٍ، والأَصلُ وَكَبَ أَو كَوَبَ، وقال: الكَوْكَبُ، معروف، من كَواكِبِ السماءِ، ويُشَبَّه به النَّور، فيُسَمى كَوْكَباً؛ قال الأَعشى: يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، *  مُؤَزَّرٌ بعَمِـيمِ النَّبْتِ، مُكْتَهِلُ ابن سيده وغيره: الكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: النَّجْم، كما قالوا عَجوزٌ وعَجوزة، وبَياضٌ وبَياضةٌ. قال الأَزهري: وسمعت غير واحد يقول للزُّهَرة، من بين النُّجوم: الكَوْكَبةُ، يُؤَنثونها، وسائرُ الكَواكِب تُذَكَّر، فيقال: هذا كَوكَبُ كذا وكذا. والكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: بياضٌ في العين. أَبو زيد: الكَوْكَبُ البياضُ في سَواد العين، ذَهَب البَصَرُ له، أَو لم يَذْهَب. والكَوْكَبُ من النَّبْت: ما طال. وكَوْكَبُ الرَّوْضة: نَوْرُها. وكَوْكَبُ الحديد: بَريقُه وتوَقُّدُه، وقد كَوْكَبَ؛ ويقال للأَمْعَزِ إِذا توَقَّدَ حَصاه ضَحاءً: مُكَوْكِبٌ؛ قال الأَعشى يَذْكر ناقته: تَقْطَعُ الأَمْعَزَ الـمُكَوكِبَ وَخْداً، *  بِنَواجٍ سَرِيعةِ الإِيغالِ ويومٌ ذو كَواكِبَ إِذا وُصِفَ بالشدَّة، كأَنه أَظْلَمَ بما فيه من الشدائد، حتى ريئَتْ كَواكِبُ السماءِ. وغلامٌ كَوْكَبٌ ممتلئٌ إِذا تَرَعْرَعَ وحَسُنَ وجهُه؛ وهذا كقولهم له: بَدْرٌ. وكَوْكَبُ كلِّ شيءٍ: مُعْظَمُه، مثل كَوْكَبِ العُشْبِ، وكَوكَبِ الماءِ، وكَوكَبِ الجَيْش؛ قال الشاعر يصف كَتيبةً: ومَلْمُومةٍ لا يَخْرِقُ الطَّرْفُ عَرْضَها، *  لها كَوْكَبٌ فَخْمٌ، شَديدٌ وُضُوحُها الـمُؤَرِّجُ: الكَوْكَبُ: الماءُ. والكَوْكَبُ: السَّيْفُ. والكَوْكَبُ: سَيِّدُ القوم. والكَوْكَبُ: الفُطْرُ، عن أَبي حنيفة. قال: ولا أَذْكُرُه عن عالم، إِنما الكَوْكَبُ نبات معروف، لم يُحَلَّ، يقال له: كَوْكَبُ الأَرض. والكَوْكَبُ: قَطَراتٌ تقع بالليل على الحشيش. والكَوْكَبةُ: الجماعةُ؛ قال ابن جني: لم يُسْتعمل كلُّ ذلك إِلاَّ مزيداً، لأَنا لا نعرف في الكلام مثل كَبْكَبةٍ؛ وقول الشاعر: كَبْداءُ جاءَتْ من ذُرَى كُواكِبِ
أَراد بالكَبْداءِ: رَحًى تُدار باليد، نُحِتَتْ من جبل كُواكِبَ، وهو جبل بعينه تُنْحَتُ منه الأَرْحِـيَة. وكَوْكَبٌ: اسم موضع؛ قال الأَخطل:
شَوْقاً إِليهم ووَجْداً، يومَ أُتْبِعُهُم  *  طَرْفي، ومنهم، بجَنْبَيْ كَوكَبٍ، زُمَرُ التهذيب: وكَوْكَبَـى، على فَوْعَلى: موضعٌ. قال الأَخطل: بجَنْبَـيْ كَوْكَبَـى زُمَرُ. وفي الحديث: دَعا دَعْوةً كَوكَبِـيَّةً؛ قيل: كَوْكَبٌ قرية ظَلَم عاملُها أَهلَها، فدَعَوْا عليه دَعْوةً، فلم يَلْبَثْ أَن مات، فصارت مثلاً؛ وقال: فيا رَبَّ سَعْدٍ، دَعْوةً كَوْكَبِـيَّةً، *  تُصادِفُ سَعْداً أَو يُصادِفُها سَعْدُ أَبو عبيدة: ذَهَبَ القومُ تحتَ كلِّ كَوْكَبٍ أَي تَفَرَّقُوا. والكَوْكَبُ: شِدَّةُ الـحَرِّ ومُعْظَمُه؛ قال ذو الرمة: ويَوْمٍ يَظَلُّ الفَرْخُ في بَيْتِ غيره، *  له كَوْكَبٌ فوقَ الـحِدابِ الظَّواهِرِ وكُوَيْكِبٌ: من مساجد سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، بين المدينة وتَبُوكَ. وفي الحديث: أَنَّ عثمان دُفِنَ بحُشِّ كَوْكَبٍ؛ كَوْكَبٌ:اسم رجل، أُضِيف إِليه الـحُشُّ، وهو البُسْتانُ. وكَوْكَبٌ أَيضاً: اسم فرس لرجل جاءَ يطوف عليه بالبيت، فكُتِبَ فيه إِلى عمر، رضي اللّه عنه، فقال: امْنَعُوه.

##### Türkçe

**التهذيب**: Leys, **الكَوْكَبَ**’i rubâî bâbında zikretti; **الواو**’nun aslî olduğu görüşüne gitti; dedi ki: O, nahivcilerin mahirleri katında bu bâbdandır; زائد bir **كاف** ile صدر edilmiştir; asl ise **وَكَبَ** yahut **كَوَبَ**’dır. Ve dedi ki: **الكَوْكَبُ** ma‘lûmdur; göğün **كَواكِبِ**’indendir; nûr ona benzetilir de **كَوْكَباً** diye adlandırılır; **الأَعشى** dedi ki:
يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، *  مُؤَزَّرٌ بعَمِـيمِ النَّبْتِ، مُكْتَهِلُ

İbn Sîde ve başkası: **الكَوْكَبُ** ve **الكَوْكَبةُ**: yıldızdır; tıpkı **عَجوزٌ** ve **عَجوزة**; **بَياضٌ** ve **بَياضةٌ** dedikleri gibi. **الأَزهري** dedi ki: Yıldızlar arasından **الزُّهَرة** için, birden fazla kişiyi **الكَوْكَبةُ** derken işittim; onu müennes yaparlar; diğer **الكَواكِب** ise müzekker yapılır; “bu, falan filan **كَوكَبُ**” denir. Ve **الكَوْكَبُ** ile **الكَوْكَبةُ**: gözde bir beyazlıktır. Ebû Zeyd: **الكَوْكَبُ** gözün siyahlığındaki beyazlıktır; onunla görme gitti, yahut gitmedi. Ve **الكَوْكَبُ** bitkiden: uzayan şeydir. Ve **كَوْكَبُ الرَّوْضة**: onun çiçeğidir. Ve **كَوْكَبُ الحديد**: onun parıltısı ve tutuşmasıdır; ve gerçekten **كَوْكَبَ**. Ve **الأَمْعَزِ** için, çakılı kuşluk vaktinde tutuşup parladığında: **مُكَوْكِبٌ** denir; **الأَعشى** devesini zikrederek dedi ki:
تَقْطَعُ الأَمْعَزَ الـمُكَوكِبَ وَخْداً، *  بِنَواجٍ سَرِيعةِ الإِيغالِ

Ve “**يومٌ ذو كَواكِبَ**”, şiddet ile vasfedildiğinde (denir); sanki içindeki şiddetler sebebiyle kararmıştır; ta ki göğün **كَواكِبُ**’i görülür oldu. Ve “**غلامٌ كَوْكَبٌ**”, dolgun (bir delikanlıdır); büyüyüp geliştiğinde ve yüzü güzel olduğunda; bu, ona “**بَدْرٌ**” demeleri gibidir. Ve her şeyin **كَوْكَبُ**’u: onun en büyüğüdür; **كَوْكَبِ العُشْبِ** ve **كَوكَبِ الماءِ** ve **كَوكَبِ الجَيْش** gibi; şair bir birliği vasfederek dedi ki:
ومَلْمُومةٍ لا يَخْرِقُ الطَّرْفُ عَرْضَها، *  لها كَوْكَبٌ فَخْمٌ، شَديدٌ وُضُوحُها

**الـمُؤَرِّجُ**: **الكَوْكَبُ**: sudur. Ve **الكَوْكَبُ**: kılıçtır. Ve **الكَوْكَبُ**: kavmin efendisidir. Ve **الكَوْكَبُ**: mantardır; Ebû Hanîfe’den. Dedi ki: Onu bir âlimden zikretmiyorum; ancak **الكَوْكَبُ** helâl kılınmamış, ma‘rûf bir bitkidir; ona **كَوْكَبُ الأَرض** denir. Ve **الكَوْكَبُ**: geceleyin çimen üzerine düşen damlacıklardır. Ve **الكَوْكَبةُ**: topluluktur; İbn Cinnî dedi ki: Bütün bunlar ancak ziyâdeli olarak kullanılmıştır; çünkü sözde **كَبْكَبةٍ** gibi bir şeyi bilmiyoruz. Ve şairin sözü:
كَبْداءُ جاءَتْ من ذُرَى كُواكِبِ

**الكَبْداءِ** ile murad etti: elle döndürülen bir değirmen taşıdır; **كُواكِبَ** dağından yontulmuştur; o, bizzat bir dağdır; değirmen taşları ondan yontulur. Ve **كَوْكَبٌ**: bir yer adıdır; **الأَخطل** dedi ki:
شَوْقاً إِليهم ووَجْداً، يومَ أُتْبِعُهُم  *  طَرْفي، ومنهم، بجَنْبَيْ كَوكَبٍ، زُمَرُ

**التهذيب**: Ve **كَوْكَبَـى**, **فَوْعَلى** vezni üzere: bir yerdir. **الأَخطل** dedi ki: بجَنْبَـيْ **كَوْكَبَـى** زُمَرُ. Ve hadiste: “**دَعا دَعْوةً كَوكَبِـيَّةً**” (geçti); denildi ki: **كَوْكَبٌ**, âmili halkına zulmetmiş bir köydür; ona bir beddua ettiler; çok geçmeden öldü; böylece mesel oldu; ve dedi ki:
فيا رَبَّ سَعْدٍ، دَعْوةً كَوْكَبِـيَّةً، *  تُصادِفُ سَعْداً أَو يُصادِفُها سَعْدُ

Ebû Ubeyde: Kavim her **كَوْكَبٍ**’in altına gitti; yani dağıldılar. Ve **الكَوْكَبُ**: sıcağın şiddeti ve en büyüğüdür; Zû’r-Rumme dedi ki:
ويَوْمٍ يَظَلُّ الفَرْخُ في بَيْتِ غيره، *  له كَوْكَبٌ فوقَ الـحِدابِ الظَّواهِرِ

Ve **كُوَيْكِبٌ**: Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, mescitlerindendir; Medine ile Tebûk arasındadır. Ve hadiste: Osman’ın **حُشِّ كَوْكَبٍ**’e defnedildiği (geçti); **كَوْكَبٌ**: bir adamın adıdır; **الـحُشُّ** ona izâfe edildi; o da bostandır. Ve **كَوْكَبٌ** ayrıca: Beyt’i tavaf etmeye gelen bir adamın atının adıdır; bunun hakkında Ömer’e, radıyallahu anh, yazıldı; o da: “Onu men edin” dedi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَوْكَبٌ
كَوْكَبٌ ذ &c.: see art. ككب.

##### Türkçe

**كَوْكَبٌ**
**كَوْكَبٌ** ذ &c.: **ككب** maddesine bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَوْكَبَ
كَوْكَبَ
a.  Shone, sparkled, glittered; twinkled ( star ).

كَوْكَب
كَوْكَب [ 51 ] , ( pl. كَوَاْكِبُ 47 ),
a.  Star; planet, asterism, constellation.

b.  Spark.

c.  White of the eye.

d.  Sword.

e.  Water.

f.  Nail.

g.  Chief; warrior.

h.  A youth.

i.  Flower.

كَوْكَبَة
كَوْكَبَة [ 51t ],
a.  see 51 (a) .

b.  Multitude, crowd.

مُكَوْكَب
مُكَوْكَب [ N. P.
a.  I], Starry, starbespangled, star-lit ( sky ).

يَوْم ذُو كَوَاكِب
يَوْم ذُو كَوَاكِب
a.  Inauspicious day.

ذَهَبُوا تَحْت كُلّ كَوْكَب
ذَهَبُوا تَحْت كُلّ كَوْكَب
a.  They dispersed in all directions.

##### Türkçe

**كَوْكَبَ**
**كَوْكَبَ**
a. Parladı, ışıldadı, pırıldadı; titreşti (yıldız).

**كَوْكَب**
**كَوْكَب** [ 51 ] , (çoğ. **كَوَاْكِبُ** 47 ),
a. Yıldız; gezegen, yıldız kümesi, takımyıldız.

b. Kıvılcım.

c. Gözün beyazı.

d. Kılıç.

e. Su.

f. Çivi.

g. Reis; savaşçı.

h. Bir genç.

i. Çiçek.

**كَوْكَبَة**
**كَوْكَبَة** [ 51t ],
a. 51 (a)’ya bak.

b. Çokluk, kalabalık.

**مُكَوْكَب**
**مُكَوْكَب** [ N. P.
a. I], Yıldızlı, yıldızlarla bezenmiş, yıldız ışıklı (gök).

**يَوْم ذُو كَوَاكِب**
**يَوْم ذُو كَوَاكِب**
a. Uğursuz gün.

**ذَهَبُوا تَحْت كُلّ كَوْكَب**
**ذَهَبُوا تَحْت كُلّ كَوْكَب**
a. Her yöne dağıldılar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%83%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كوكب
كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ - كَواكِب
كَوْكَبَ - يَُكَوْكِبُ + الكائن أو الشيء: يلمع ويبرق ويتقد ويضي: يعكس ويرد الضياء ويلمع ويبرق لكونه مصقولاً لماعاً وكروياً أو محدباً
كَوْكَب: اسم فعل " كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المكور المستدير اللامع أو البراق الذي يرد الضياء فيضيء: وهو اصطلاحاً الكوكب من أجرام السماء
كَواكِب: جمع " كَوْكَب "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الأجسام للضياء بعكسها وصدها له بدرجاته "، وهي:
دَرَّ - يَدِرُّ، لأْلأَ - يُلَأْلِئ، كَوْكَبَ - يُكَوْكِبُ، زَهَرَ - يَزْهَرُ، شَرَقَ - يَشْرُقُ، دَنَرَ - يَدْنِرُ
كوكب - الكواكب
الكواكب زينة ومصابيح ورجوم للشياطين	﴿إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب (6) وحفظا من كل شيطان مارد (7)﴾ الصافات
 	﴿فقضاهن سبع سماوات في يومين وأوحى في كل سماء أمرها وزينا السماء الدنيا بمصابيح وحفظا ذلك تقدير العزيز العليم (12)﴾ فصلت ﴿ولقد زينا السماء الدنيا بمصابيح وجعلناها رجوما للشياطين وأعتدنا لهم عذاب السعير (5)﴾ الملك
الكواكب تضيء كالزيت الموقد	﴿الله نور السماوات والأرض مثل نوره كمشكاة فيها مصباح المصباح في زجاجة الزجاجة كأنها كوكب دري يوقد من شجرة مباركة زيتونة لا شرقية ولا غربية يكاد زيتها يضيء ولو لم تمسسه نار نور على نور يهدي الله لنوره من يشاء ويضرب الله الأمثال للناس والله بكل شيء عليم (35)﴾ النور
لكواكب للعبرة والرمز لبني البشر	﴿فلما جن عليه الليل رأى كوكبا قال هذا ربي فلما أفل قال لا أحب الآفلين (76)﴾ الأنعام ﴿إذ قال يوسف لأبيه يا أبت إني رأيت أحد عشر كوكبا والشمس والقمر رأيتهم لي ساجدين (4)﴾ يوسف
نهاية الكواكب
 	﴿وإذا الكواكب انتثرت(2)﴾ الانفطار
مختار الصحاح
● [ككب] ك ك ب: الكَوْكَبُ النجم يقال كَوْكَبٌ و كَوْكَبَةُ كما قالوا بياض وبياضة وعجوز وعجوزة و كَوْكَبُ الروضة نورها وكوكب الشيء معظمه
الراغب
كب
- الكب: إسقاط الشيء على وجهه. قال عز وجل: }فكبت وجوههم في النار﴿[النمل/90]. والإكباب: جعل وجهه مكبوبا على العمل. قال تعالى:﴾أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى﴿[الملك/22] والكبكبة: تدهور الشيء في هوة. قال:﴾فكبكبوا فيها هم والغاوون﴿[الشعراء/94]. يقال كب وكبكب، نحو: كف وكفكف، وصر الريح وصرصر. والكواكب: النجوم البادية، ولا يقال: لها كواكب إلا إذا بدت. قال تعالى:﴾فلما جن عليه الليل رأى كوكبا﴿[الأنعام/76] وقال:﴾كأنها كوكب دري﴿[النور/35]،﴾إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب﴿[الصافات/6]،﴾وإذا الكواكب انتثرت{ [الانفطار/2] ويقال: ذهبوا تحت كل كوكب (انظر: المجمل 3/766) : إذا تفرقوا، وكوكب العسكر: ما يلمع فيها من الحديد.
ملخص اللسان:
1.     والأَصلُ وَكَبَ أَو كَوَبَ،
2.      وقال: الكَوْكَبُ، معروف، من كَواكِبِ السماءِ، ويُشَبَّه به النَّور، فيُسَمى كَوْكَباً؛ - الكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: النَّجْم
3.      والكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: بياضٌ في العين. أَبو زيد: الكَوْكَبُ البياضُ في سَواد العين، ذَهَب البَصَرُ له، أَو لم يَذْهَب.
4.     والكَوْكَبُ من النَّبْت: ما طال.
5.      وكَوْكَبُ الرَّوْضة: نَوْرُها. وكَوْكَبُ الحديد: بَريقُه وتوَقُّدُه، وقد كَوْكَبَ؛
6.      ذَهَبَ القومُ تحتَ كلِّ كَوْكَبٍ أَي تَفَرَّقُوا.
7.      وكَوْكَبُ كلِّ شيءٍ:  مُعْظَمُه، مثل كَوْكَبِ العُشْبِ، وكَوكَبِ الماءِ، وكَوكَبِ الجَيْش
8.      والكَوْكَبُ: قَطَراتٌ تقع بالليل على الحشيش. والكَوْكَبةُ: الجماعةُ؛
9.      والكَوْكَبُ: شِدَّةُ الـحَرِّ ومُعْظَمُه؛
لسان العرب
● - كوكب: التهذيب: ذكر الليث الكَوْكَبَ في باب الرباعي، ذَهَبَ أَن الواو أَصلية؛ قال: وهو عند حُذَّاق النحويين من هذا الباب، صُدِّر بكافٍ زائدةٍ، والأَصلُ وَكَبَ أَو كَوَبَ، وقال: الكَوْكَبُ، معروف، من كَواكِبِ السماءِ، ويُشَبَّه به النَّور، فيُسَمى كَوْكَباً؛ قال الأَعشى:  يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، *  مُؤَزَّرٌ بعَمِـيمِ النَّبْتِ، مُكْتَهِلُ  \<ص:721>  ابن سيده وغيره: الكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: النَّجْم، كما قالوا عَجوزٌ  وعَجوزة، وبَياضٌ وبَياضةٌ. قال الأَزهري: وسمعت غير واحد يقول للزُّهَرة، من بين النُّجوم: الكَوْكَبةُ، يُؤَنثونها، وسائرُ الكَواكِب تُذَكَّر، فيقال: هذا كَوكَبُ كذا وكذا. والكَوْكَبُ والكَوْكَبةُ: بياضٌ في العين. أَبو زيد: الكَوْكَبُ البياضُ في سَواد العين، ذَهَب البَصَرُ له، أَو لم يَذْهَب. والكَوْكَبُ من النَّبْت: ما طال. وكَوْكَبُ الرَّوْضة: نَوْرُها. وكَوْكَبُ الحديد: بَريقُه وتوَقُّدُه، وقد كَوْكَبَ؛ ويقال للأَمْعَزِ إِذا توَقَّدَ حَصاه ضَحاءً: مُكَوْكِبٌ؛ قال الأَعشى يَذْكر ناقته:  تَقْطَعُ الأَمْعَزَ الـمُكَوكِبَ وَخْداً، *  بِنَواجٍ سَرِيعةِ الإِيغالِ  ويومٌ ذو كَواكِبَ إِذا وُصِفَ بالشدَّة، كأَنه أَظْلَمَ بما فيه من  الشدائد، حتى ريئَتْ كَواكِبُ السماءِ. وغلامٌ كَوْكَبٌ ممتلئٌ إِذا  تَرَعْرَعَ وحَسُنَ وجهُه؛ وهذا كقولهم له: بَدْرٌ. وكَوْكَبُ كلِّ شيءٍ:  مُعْظَمُه، مثل كَوْكَبِ العُشْبِ، وكَوكَبِ الماءِ، وكَوكَبِ الجَيْش؛ قال الشاعر يصف كَتيبةً:  ومَلْمُومةٍ لا يَخْرِقُ الطَّرْفُ عَرْضَها، *  لها كَوْكَبٌ فَخْمٌ، شَديدٌ وُضُوحُها  الـمُؤَرِّجُ: الكَوْكَبُ: الماءُ. والكَوْكَبُ: السَّيْفُ. والكَوْكَبُ: سَيِّدُ القوم. والكَوْكَبُ: الفُطْرُ، عن أَبي حنيفة. قال: ولا أَذْكُرُه عن عالم، إِنما الكَوْكَبُ نبات معروف، لم يُحَلَّ، يقال له: كَوْكَبُ الأَرض. والكَوْكَبُ: قَطَراتٌ تقع بالليل على الحشيش. والكَوْكَبةُ: الجماعةُ؛ قال ابن جني: لم يُسْتعمل كلُّ ذلك إِلاَّ مزيداً، لأَنا لا نعرف في الكلام مثل كَبْكَبةٍ؛ وقول الشاعر:  كَبْداءُ جاءَتْ من ذُرَى كُواكِبِ  أَراد بالكَبْداءِ: رَحًى تُدار باليد، نُحِتَتْ من جبل كُواكِبَ، وهو  جبل بعينه تُنْحَتُ منه الأَرْحِـيَة. وكَوْكَبٌ: اسم موضع؛ قال  الأَخطل:  شَوْقاً إِليهم ووَجْداً، يومَ أُتْبِعُهُم  *  طَرْفي، ومنهم، بجَنْبَيْ كَوكَبٍ، زُمَرُ  التهذيب: وكَوْكَبَـى، على فَوْعَلى: موضعٌ. قال الأَخطل: بجَنْبَـيْ  كَوْكَبَـى زُمَرُ. وفي الحديث: دَعا دَعْوةً كَوكَبِـيَّةً؛ قيل: كَوْكَبٌ  قرية ظَلَم عاملُها أَهلَها، فدَعَوْا عليه دَعْوةً، فلم يَلْبَثْ أَن مات، فصارت مثلاً؛ وقال:  فيا رَبَّ سَعْدٍ، دَعْوةً كَوْكَبِـيَّةً، *  تُصادِفُ سَعْداً أَو يُصادِفُها سَعْدُ  أَبو عبيدة: ذَهَبَ القومُ تحتَ كلِّ كَوْكَبٍ أَي تَفَرَّقُوا.  والكَوْكَبُ: شِدَّةُ الـحَرِّ ومُعْظَمُه؛ قال ذو الرمة:  ويَوْمٍ يَظَلُّ الفَرْخُ في بَيْتِ غيره، *  له كَوْكَبٌ فوقَ الـحِدابِ الظَّواهِرِ  وكُوَيْكِبٌ: من مساجد سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، بين المدينة وتَبُوكَ. وفي الحديث: أَنَّ عثمان دُفِنَ بحُشِّ كَوْكَبٍ؛ كَوْكَبٌ:اسم رجل، أُضِيف إِليه الـحُشُّ، وهو البُسْتانُ. وكَوْكَبٌ أَيضاً: اسم فرس لرجل جاءَ يطوف عليه بالبيت، فكُتِبَ فيه إِلى عمر، رضي اللّه عنه، فقال: امْنَعُوه.  \<ص:722>
مقاييس اللغة:
(كب) الكاف والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على جَمع وتجمع، لا يَشِذّ منه [شيء]. يقال لما تجمَّع من الرَّمل كُباب. قال:
* يُثِيرُ الكُبابَ الجَعْدَ عن مَتْن مَحْمِلِ([9]) *
ومنه: كَبَبْتُ الشَّيءَ لوجهه أكُبُّه كَبَّاً. وأكَبَّ فلانٌ على الأمر يفعلُه. وتكبَّبتِ الإبلُ، إذا صُرِعَت من هُزال أو داء. والكَبكبةُ: أن يتدهْوَر الشّيء إذا أُلقِيَ في هُوَّة حتى يستقرَّ، فكأنَّه([10]) [تردّد([11])] في الكبِّ. ويقال: جاء متكبكِباً في ثيابِهِ، أي متزمِّلاً. ومن ذلك الكُبَّة من الغَزْل. ومن الباب كوكب الماء، وهو مُعظَمه. والكبكبة: الجماعة من الخيل. والكوكب يسمَّى كوكباً من هذا القياس.
قال أبو عبيدة: ذهب القومُ تحتَ كلِّ كوكب، إذا تفرَّقوا. ويقال للصبيّ إذا قارَبَ المراهقَة: كوكبٌ، وذلك لتجمُّع خَلْقه. *والكَبَّةُ: الزِّحام. فأمَّا قولُهم لنَوْر الرَّوضة كوكب، فذاك على التّشبيه من باب الضياء. قال الأعشى:
يُضَاحِكُ الشَّمْسَ منها كوكب شَرِقٌ *** مُؤزَّرٌ بعميم النَّبْتِ مكتهلُ([12])
وكذلك قولهم لبَريق الكَتِيبة: كوكب.
القاموس المحيط:
الكَوْكَبُ النَّجمُ، كالكَوْكَبَة، وبياضٌ في العَيْنِ، وما طالَ من النَّباتِ، وسَيِّدُ القَوْمِ، وفارِسُهُمْ، وشِدَّةُ الحَرِّ، والسَّيْفُ، والماءُ، والمحْبِسُ، والمِسْمارُ، والخِطِّةُ يُخالِفُ لَوْنُها لَوْنَ أرْضِهَا، والطَّلْقُ من الْأَوْدِيَةِ، والرَّجُلُ بِسِلاحِهِ، والجَبَلُ، والغُلامُ المُراهِقُ، والفُطْرُ لِنَباتٍ م، ومن الشَّيْءِ مُعْظَمُهُ، ومن الرَّوْضَةِ نَوْرُها، ومن الحَديدِ بَرِيقُهُ وتَوَقُّدُهُ، ومن البِئْرِ عَيْنُها، وقَلْعَةٌ مُطِلَّةٌ على طَبَرِيَّة، وعَلَمُ امْرَأةٍ، وقَطَراتٌ تَقَعُ باللَّيْلِ على الحَشِيشِ. والكَوْكَبَةُ الجماعَةُ.
وكَوْكَبانُ: حِصْنٌ باليَمَنِ رُصِّعَ دَاخِلُهُ بالياقوتِ، فكانَ يَلْمَعُ كالكَوْكَبِ. وكُواكِبٌ، بالضم: جَبَلٌ تُنْحتُ منهُ الْأَرْحِيَةُ. والكَوْكَبِيَّةُ: ة ظَلَمَ أهلَها عامِلٌ بها، فَدعَوْا عليه دَعْوَةً، فماتَ عَقِبَها، ومنه المَثَلُ: " دَعَوْا دَعْوَةً كَوْكَبِيَّةً " . وكَوْكَبى، كخَوْزَلى: ع. وكُوَيْكِبٌ: مَسْجِدٌ بينَ تَبوكَ والمدينةِ للنبيِّ صلَّى الله عليه وسلَّم. وكَوْكَبَ الحديدُ كَوْكَبَةً: بَرَقَ وتَوَقَّدَ. ويَوْمٌ ذُو كَواكِبَ: ذُو شَدائِدَ. و " ذَهَبوا تَحْتَ كلِّ كَوْكَبٍ " : تَفَرَّقُوا.
تاج العروس:
ك ك ب
الكوكب : ذكره الليث في باب الرباعي ذهب إلى أن الواو أصلية قال الأزهري : وهو عند حذاق النحويين من باب و ك ب صدر بكاف زائدة والأصل : وكب أو : كوب ونلقه الصاغاني ايضا هكذا وسلمه . قلت الكاف ليست من حروف الزيادة ولذا صرح جماعة بأصالته فلا بد من تقييد أنها زائدة على خلاف الأصل . ثم قال الصاغاني إلا أني تبعت الجوهري في إيراده هنا غير راض به ولعله تبع فيه الليث فإنه ذكرها في الرباعي ذاهبا إلى أن الواو الأصلية . فتأمل . وهو معروف من كواكب السماء . وفي الصحاح والمحكم الكوكب : النجم اللام فيه للجنس وكذا لأم الكوكب أي : كل منها يطلق على اللأخر . وكون الكوكب علما بالغلبة على الزهرة غير معتد به وإنما هي الكوكبة كم يأتي فلا يرد البحث الذي قواه شيخنا وعضده كالكوكبة كما قالوا : عجوز وعجوزة وبياض وبياض . قال الأزهري وسمعت غير واحد يقول الزهرة من بين النجوم الكوكبة يؤنثوها وسائر الكواكب تذكر فتقول : هذا كوكب كذا وكذا . والكوكب والكوكبة : بياض في العين وعن أبي زيد : الكوكب : البياض في سواد العين ذهب البصر له أو لم يذهب . الكوكب : ما طال من النبات . الكوكب : سيد القوم وفارسهم . الكوكب : شدة الحر ومعظمه قال ذو الرمة :
ويوم يظل الفرح في بيت غيره ... له كوكب فوق الحداب الظواهر الكوكب : السيف الكوكب : الماء وهذان عن المؤرج . الكوكب : المحبس كمجلس الكوكب : المسمار . الكوكب : الخطة بالكسر يخالف لونها أرضها كان أخضر . والطلق من الأودية : كوكب الأرض . وهذه الأربعة نقلها الصاغاني . الكوكب : الرجل بسلاحه . الكوكب : الجبل أو معظمه . الكوكب : الغلام المراهق يقال : غلام كوكب : ممتلئ إذا ترعرع وحسن وجهه هذا كقولهم له : بدر . الكوكب : الفطر بالضم عن أبي حنفية قال : ولا أذكره عن عالم إنما الكوكب اسم لنبات م أي : معروف ولم يحل يقال له : كوكب الأرض . كذا في لسان العرب . ونقله شيخنا عن المقدسي في حواشيه - ويمكن التوفيق - بأنه نوع من الفطر . فتأمل انتهى الكوكب من الشيء : معظمه مثل : كوكب العشب وكوكب الماء وكوكب الجيش ؛ قال الشاعر يصف كتيبة :
وملمومة لا يخرق الطرف عرضها ... لها كوكب فخم شديد وضوحها الكوكب من الروضة : نورها بالفتح وفي التهذيب : ويشبه به النور فيسمى كوكبا قال الأعشى :
يضاحك الشمس منها كوكب شرق ... مؤزر بعميم النبت مكتهل الكوكب من الحديد : بريقه وتوقده . وقد كوكب . قال الأعشى يذكر ناقته :
نقطع الأمعز المكوكب وخدا ... بنواج سريعة الإيغال
ويقال للأمعز إذا توقد حصاه ضحى : مكوكب . الكوكب من البئر : عينها الذي ينبع الماء منه . الكوكب : قلعة مطلة على طبرية تعرف بقلعة الكوكب . كوكب : علم امرأة . الكوكب : قطرات من الجليد تقع بالليل على الحشيش فتصير مثل الكواكب . والكوكبة : الجماعة من الناس . قال ابن جني : لم يستعمل كل ذلك إلا مزيدا ؛ لأنا لا نعرف في الكلام مثل كبكبة . وقال الخفاجي في العناية : هو مجاز من قولهم : كوكب الشيء : معظمه وأكثره وحمله غيره على الحقيقة والإشتراك وآخرون على المجاز من الكوكب للنبات ولكل وجه . قاله شيخنا . وكوكبان : حصن على جبل قريب من صنعاء باليمن فيه قصر كان رصع داخله بالياقوت والجوهر وخارجه بالفضة والحجارة فكان يلمع ذلك الياقوت والجوهر بالليل كالكوكب فسمى بذلك . كذا في المراصد والمعجم . قول الشاعر :
بئس طعام الصبية السواغب ... كبداء جاءت من ذرى كواكب أراد بالكبداء : رحى تدار باليد نحتت من كواكب وهو بالضم جبل بعينه تنحت منه الأرحية وهو جمع رحى وسيأتي في المعتل : أن الأرحية نادرة . والكوكبية : ة ظلم أهلها عامل بها فدعوا عليه دعوة فلم يلبث أن مات عقبها . ومنه المثل . دعوة ولفظ المثل : دعا دعوة كوكبية ؛ وقال الشاعر :
فيارب سعد دعوة كوكبية ... تصادف سعدا أو يصادفها سعد كوكب : اسم موضع قال الأخطل :
شوقا إليهم ووجدا يوم أتبعهم ... طرفي ومنهم بجنبي كوكب زمر والذي في التهذيب : كوكبي على فوعلي كخوزلي : ع وأنشد :
" بجنبي كوكبي زمر وكويكب مصغرا : مسجد بين تبوك والمدينة المشرفة للنبي صلى الله عليه وسلم . يقال : كوكب الحديد كوكبة : برق وتوقد . وقد تقدم ذكر مصدره آنفا والفرق بين المصدر والفعل في الذكر تشتيت للذهن
يقال يوم ذو كواكب بالفتح : أي ذو شدائد كأنه أظلم بما فيه من الشدائد حتى رئي كواكب السماء قال :
" تريه الكواكب ظهرا وبيصا عن أبي عبيدة : ذهبوا تحت كل كوكب أي : تفرقوا . والذي فات المصنف من هذه المادة : كوكب : اسم رجل أضيف إليه الحش وهو البستان . ومنه الحديث " أن عثمان دفن بحش كوكب . وكوكب أيضا : اسم فرس لرجل جاء يطوف عليه بالبيت فكتب فيه إلى عمر رضي الله عنه فقال : امنعوه والكوكبة : موضع في رأس جبل كان منقوبا لبني نمير فيه معدن وفضة . والقاسم الكوكبي من آل البيت . وأبو الكواكب زهرة من بني الحسين

##### Türkçe

**كوكب**
**كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ - كَواكِب**
**كَوْكَبَ - يَُكَوْكِبُ** + canlı veya şey: parlar ve ışıldar ve tutuşur ve aydınlatır: ışığı yansıtır ve geri çevirir; cilalı, parlak ve küresel yahut dışbükey olduğu için ışığı yansıtır ve geri çevirir, parlar ve ışıldar.
**كَوْكَب**: “**كَوْكَبَ - يُكَوْكِِبُ**” fiilinin isim-fiilidir: ve o, aynı zamanda mef‘ûl manasında (da)dır: ışığı geri çeviren, böylece aydınlanan; küremsi, yuvarlak, parlak veya ışıldayan şey: ve ıstılahta gök cisimlerinden gezegen/yıldızdır.
**كَواكِب**: “**كَوْكَب**”ın çoğuludur.
Ve lafız, “cisimlerin ışığı, onu yansıtıp geri çevirmek suretiyle dereceleriyle (çeşitli şiddetlerde) ortaya koyması” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
دَرَّ - يَدِرُّ، لأْلأَ - يُلَأْلِئ، كَوْكَبَ - يُكَوْكِبُ، زَهَرَ - يَزْهَرُ، شَرَقَ - يَشْرُقُ، دَنَرَ - يَدْنِرُ

كوكب - الكواكب
Kâinat cisimleri süs, kandiller ve şeytanlara atışlardır	﴿Şüphesiz biz en yakın göğü, gezegenlerin/yıldızların süsüyle süsledik (6) ve her azgın şeytandan bir koruma olarak (7)﴾ الصافات
 	﴿Böylece onları iki günde yedi gök olarak hükme bağladı; her göğe işini vahyetti; en yakın göğü kandillerle süsledik ve (onu) koruma (kıldık); bu, azîz, alîm olanın takdiridir (12)﴾ فصلت ﴿Andolsun en yakın göğü kandillerle süsledik ve onları şeytanlara atışlar kıldık; onlar için alevli ateş azabını hazırladık (5)﴾ الملك

Kâinat cisimleri, tutuşturulmuş yağ gibi aydınlatır	﴿Allah göklerin ve yerin nurudur; O’nun nurunun misali, içinde kandil bulunan bir niş gibidir; kandil bir cam içindedir; cam sanki inci gibi bir gezegen/yıldızdır; doğuya da batıya da ait olmayan mübarek bir ağaçtan, bir zeytinden yakılır; yağı, ateş ona dokunmasa bile neredeyse ışık verir; nur üstüne nur; Allah dilediğini nuruna iletir; Allah insanlar için misaller verir; Allah her şeyi bilendir (35)﴾ النور

İnsan oğulları için ibret ve remiz olarak kâinat cisimleri	﴿Gece onun üzerine çökünce bir gezegen/yıldız gördü; “Bu benim rabbim” dedi; batınca “Ben batanları sevmem” dedi (76)﴾ الأنعام ﴿Yusuf babasına dedi ki: “Babacığım, ben on bir gezegen/yıldız, güneş ve ay gördüm; onları bana secde ederken gördüm” (4)﴾ يوسف

Kâinat cisimlerinin sonu
 	﴿Ve gezegenler/yıldızlar dağılıp saçıldığında (2)﴾ الانفطار

مختار الصحاح
● [ككب] ك ك ب: **الكَوْكَبُ** yıldızdır; **كَوْكَبٌ** ve **كَوْكَبَةُ** denir; tıpkı “**بياض**” ve “**بياضة**”, “**عجوز**” ve “**عجوزة**” dedikleri gibi. Ve **كَوْكَبُ الروضة**: onun çiçeği/ışıltısıdır. Ve **كوكب الشيء**: şeyin en büyüğü/çoğudur.

الراغب
كب
- **الكب**: şeyi yüzüstü düşürmektir. Aziz ve celil olan dedi ki: }فكبت وجوههم في النار﴿[النمل/90]. Ve **الإكباب**: yüzünü işe doğru yüzüstü kılmaktır. Allah تعالى dedi ki:﴾أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى﴿[الملك/22]. Ve **الكبكبة**: bir şeyi bir çukura yuvarlanıp düşmek (suretiyle) aşağı yuvarlanmasıdır. Dedi ki:﴾فكبكبوا فيها هم والغاوون﴿[الشعراء/94]. **كب** ve **كبكب** denir; tıpkı: **كف** ve **كفكف**, ve “rüzgâr esti” (**صر**) ve “şiddetle esti” (**صرصر**) gibi. Ve **الكواكب**: görünen yıldızlardır; ancak göründükleri zaman onlara **كواكب** denir. Allah تعالى dedi ki:﴾فلما جن عليه الليل رأى كوكبا﴿[الأنعام/76] ve dedi ki:﴾كأنها كوكب دري﴿[النور/35]،﴾إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب﴿[الصافات/6]،﴾وإذا الكواكب انتثرت{ [الانفطار/2]. Ve denir: **ذهبوا تحت كل كوكب** (bak: **المجمل** 3/766): ayrılıp dağıldıkları zaman. Ve **كوكب العسكر**: onda demirden parlayan şeydir.

ملخص اللسان:
1.     Asıl **وَكَبَ** yahut **كَوَبَ**’dır,
2.      Ve dedi: **الكَوْكَبُ**, bilinen (şey)dir; göğün **كَواكِبِ**’indendir; ve nur ona benzetilir, böylece **كَوْكَباً** diye adlandırılır; - **الكَوْكَبُ** ve **الكَوْكَبةُ**: yıldızdır.
3.      Ve **الكَوْكَبُ** ve **الكَوْكَبةُ**: gözde bir beyazlıktır. Ebû Zeyd: **الكَوْكَبُ** gözün siyahlığındaki beyazlıktır; onunla görme gitmiştir yahut gitmemiştir.
4.     Ve **الكَوْكَبُ** bitkiden: uzayan (şey)dir.
5.      Ve **كَوْكَبُ الرَّوْضة**: onun çiçeği/ışıltısıdır. Ve **كَوْكَبُ الحديد**: onun parıltısı ve tutuşmasıdır; ve gerçekten **كَوْكَبَ** etmiştir;
6.      Kavim **تحتَ كلِّ كَوْكَبٍ** altına gitti; yani dağıldılar.
7.      Ve **كَوْكَبُ** her şeyin: onun en büyüğü/çoğudur; **كَوْكَبِ العُشْبِ**, **كَوكَبِ الماءِ**, **كَوكَبِ الجَيْش** gibi.
8.      Ve **الكَوْكَبُ**: geceleyin çimen üzerine düşen damlacıklardır. Ve **الكَوْكَبةُ**: topluluktur;
9.      Ve **الكَوْكَبُ**: sıcağın şiddeti ve en büyüğüdür;

لسان العرب
● - **كوكب**: **التهذيب**: Leys, **الكَوْكَبَ**ı rubâî babında zikretti; vavın aslî olduğuna gitti; dedi ki: o, nahivcilerin mahirleri yanında bu babdandır; زائد bir **كاف** ile başa getirilmiştir; asıl **وَكَبَ** yahut **كَوَبَ**’dır. Ve dedi: **الكَوْكَبُ**, bilinen (şey)dir; göğün **كَواكِبِ**’indendir; nur ona benzetilir, böylece **كَوْكَباً** diye adlandırılır; A‘şâ dedi ki:
يُضاحِكُ الشَّمْسَ منها كَوْكَبٌ شَرِقٌ، *  مُؤَزَّرٌ بعَمِـيمِ النَّبْتِ، مُكْتَهِلُ  \<ص:721>
İbn Sîde ve başkası: **الكَوْكَبُ** ve **الكَوْكَبةُ**: yıldızdır; tıpkı “**عَجوزٌ** ve **عَجوزة**”, “**بَياضٌ** ve **بَياضةٌ**” dedikleri gibi. Ezherî dedi ki: yıldızlar arasından Zühre’ye birden fazla kimsenin **الكَوْكَبةُ** dediğini işittim; onu müennes yaparlar; diğer **الكَواكِب** müzekker yapılır; böylece “bu, falan falan **كَوكَبُ**dur” denir. Ve **الكَوْكَبُ** ve **الكَوْكَبةُ**: gözde bir beyazlıktır. Ebû Zeyd: **الكَوْكَبُ** gözün siyahlığındaki beyazlıktır; onunla görme gitmiştir yahut gitmemiştir. Ve **الكَوْكَبُ** bitkiden: uzayan (şey)dir. Ve **كَوْكَبُ الرَّوْضة**: onun çiçeği/ışıltısıdır. Ve **كَوْكَبُ الحديد**: onun parıltısı ve tutuşmasıdır; ve gerçekten **كَوْكَبَ** etmiştir; ve çakılları kuşluk vakti tutuşup parladığında **الأَمْعَز** için: **مُكَوْكِبٌ** denir; A‘şâ, devesini zikrederek dedi ki:
تَقْطَعُ الأَمْعَزَ الـمُكَوكِبَ وَخْداً، *  بِنَواجٍ سَرِيعةِ الإِيغالِ
Ve şiddetle vasfedildiğinde “**يومٌ ذو كَواكِبَ**” (denir); sanki içindeki şiddetler sebebiyle kararmış da göğün **كَواكِبُ**i görülmüş gibidir. Ve “**غلامٌ كَوْكَبٌ**”: büyüyüp geliştiğinde ve yüzü güzel olduğunda dolgun (delikanlı)dır; bu, ona “**بَدْرٌ**” demeleri gibidir. Ve **كَوْكَبُ** her şeyin: onun en büyüğü/çoğudur; **كَوْكَبِ العُشْبِ**, **كَوكَبِ الماءِ**, **كَوكَبِ الجَيْش** gibi; bir şair, bir birliği tasvir ederek dedi ki:
ومَلْمُومةٍ لا يَخْرِقُ الطَّرْفُ عَرْضَها، *  لها كَوْكَبٌ فَخْمٌ، شَديدٌ وُضُوحُها
**المُؤَرِّجُ**: **الكَوْكَبُ**: sudur. Ve **الكَوْكَبُ**: kılıçtır. Ve **الكَوْكَبُ**: kavmin efendisidir. Ve **الكَوْكَبُ**: mantardır; Ebû Hanîfe’den. Dedi ki: onu bir âlimden hatırlamıyorum; ancak **الكَوْكَبُ** bilinen bir bitkidir; helâl kılınmamıştır; ona **كَوْكَبُ الأَرض** denir. Ve **الكَوْكَبُ**: geceleyin çimen üzerine düşen damlacıklardır. Ve **الكَوْكَبةُ**: topluluktur; İbn Cinnî dedi ki: bütün bunlar ancak ziyadeli olarak kullanılmıştır; çünkü sözde **كَبْكَبةٍ** gibi bir şeyi tanımıyoruz. Şairin sözü:
كَبْداءُ جاءَتْ من ذُرَى كُواكِبِ
**الكَبْداء** ile muradı: elle döndürülen bir değirmendir; **كُواكِبَ** dağından yontulmuştur; o, belirli bir dağdır; değirmen taşları ondan yontulur. Ve **كَوْكَبٌ**: bir yer adıdır; Ahtal dedi ki:
شَوْقاً إِليهم ووَجْداً، يومَ أُتْبِعُهُم  *  طَرْفي، ومنهم، بجَنْبَيْ كَوكَبٍ، زُمَرُ
**التهذيب**: ve **كَوْكَبَـى**, **فَوْعَلى** vezninde: bir yerdir. Ahtal dedi ki: **بجَنْبَـيْ كَوْكَبَـى زُمَرُ**. Ve hadiste: “**دَعا دَعْوةً كَوكَبِـيَّةً**”; denildi ki: **كَوْكَبٌ** bir köydür; âmili onun halkına zulmetti; ona karşı bir dua ettiler; çok geçmeden öldü; böylece mesel oldu; ve dedi ki:
فيا رَبَّ سَعْدٍ، دَعْوةً كَوْكَبِـيَّةً، *  تُصادِفُ سَعْداً أَو يُصادِفُها سَعْدُ
Ebû Ubeyde: kavim **تحتَ كلِّ كَوْكَبٍ** altına gitti; yani dağıldılar. Ve **الكَوْكَبُ**: sıcağın şiddeti ve en büyüğüdür; Zû’r-Rumme dedi ki:
ويَوْمٍ يَظَلُّ الفَرْخُ في بَيْتِ غيره، *  له كَوْكَبٌ فوقَ الـحِدابِ الظَّواهِرِ
Ve **كُوَيْكِبٌ**: Efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, صلى الله عليه وسلم, mescitlerindendir; Medine ile Tebûk arasındadır. Ve hadiste: Osman’ın **حُشِّ كَوْكَبٍ**’a defnedildiği (vardır); **كَوْكَبٌ**: bir adam adıdır; **الـحُشُّ** ona izafe edilmiştir; o da bostandır. Ve **كَوْكَبٌ** ayrıca: bir adamın atının adıdır; onunla Beyt’i tavaf etmeye geldi; bunun hakkında Ömer’e, رضي الله عنه, yazıldı; o da: “Onu men edin” dedi.  \<ص:722>

مقاييس اللغة:
(**كب**) **الكاف** ve **الباء**: sahih bir asıldır; toplama ve toplanmaya delalet eder; ondan [hiçbir şey] şâz olmaz. Kumdan toplanmış olana **كُباب** denir. Dedi ki:
* يُثِيرُ الكُبابَ الجَعْدَ عن مَتْن مَحْمِلِ([9]) *
Ve ondan: **كَبَبْتُ** şeyi yüzü üzerine; onu **أكُبُّه** **كَبَّاً**. Ve falan kimse işe yöneldi (**أكَبَّ**) onu yapar. Ve develer **تكبَّبت**: zayıflıktan yahut hastalıktan devrildikleri zaman. Ve **الكَبكبةُ**: bir şey bir çukura atıldığında, yerleşinceye kadar yuvarlanıp düşmesidir; sanki o, **الكبِّ** içinde [gidip gelmiştir]. Ve denir: elbiseleri içinde **متكبكِباً** geldi; yani bürünmüş. Ve bundan: iplikten **الكُبَّة**. Ve babdan: **كوكب الماء**; o, onun en büyüğü/çoğudur. Ve **الكبكبة**: atlardan topluluktur. Ve **الكوكب** bu kıyastan dolayı **كوكب** diye adlandırılır.
Ebû Ubeyde dedi ki: kavim **تحتَ كلِّ كوكب** altına gitti; dağıldıkları zaman. Ve çocuğa, ergenliğe yaklaşınca: **كوكبٌ** denir; bu, yaratılışının toplanması sebebiyledir. Ve **الكَبَّةُ**: izdihamdır. Ama onların, çayırın çiçeğine/ışığına **كوكب** demeleri; o, ışık babından teşbih üzerinedir. A‘şâ dedi ki:
يُضَاحِكُ الشَّمْسَ منها كوكب شَرِقٌ *** مُؤزَّرٌ بعميم النَّبْتِ مكتهلُ([12])
Ve aynı şekilde onların, birliğin parıltısına: **كوكب** demeleri.

القاموس المحيط:
**الكَوْكَبُ**: yıldızdır; **الكَوْكَبَة** gibi. Ve gözde bir beyazlıktır. Ve bitkiden uzayan (şey)dir. Ve kavmin efendisidir. Ve onların süvarisidir. Ve sıcağın şiddetidir. Ve kılıçtır. Ve sudur. Ve **المحبس**tir. Ve çividir. Ve rengi, toprağının rengine muhalif olan çizgi/şerit (tir). Ve vadilerden geniş açıklık (tır). Ve adamın silahıyla (birlikte) kendisidir. Ve dağdır. Ve ergenliğe yaklaşan oğlandır. Ve mantardır; bir bitki için (olan) **م**. Ve şeyden onun en büyüğü/çoğudur. Ve çayırdan onun çiçeği/ışıltısıdır. Ve demirden onun parıltısı ve tutuşmasıdır. Ve kuyudan onun gözü (kaynağı)dır. Ve Taberiyye’ye bakan bir kaledir. Ve bir kadının adıdır. Ve geceleyin çimen üzerine düşen damlacıklardır. Ve **الكَوْكَبَةُ**: topluluktur.
Ve **كَوْكَبانُ**: Yemen’de bir kaledir; içi yakutla süslenmiştir; böylece **الكَوْكَبِ** gibi parıldardı. Ve **كُواكِبٌ**, zamme ile: değirmen taşlarının yontulduğu bir dağdır. Ve **الكَوْكَبِيَّةُ**: halkına âmili zulmeden bir (yer)dir; ona bir dua ettiler; onun ardından öldü; ve ondan mesel: “**دَعَوْا دَعْوَةً كَوْكَبِيَّةً**”. Ve **كَوْكَبى**, **خَوْزَلى** gibi: bir yer. Ve **كُوَيْكِبٌ**: Tebûk ile Medine arasında, Peygamber’in صلى الله عليه وسلم mescididir. Ve demir **كَوْكَبَ** etti, **كَوْكَبَةً**: parladı ve tutuştu. Ve “**يَوْمٌ ذُو كَواكِبَ**”: şiddetler sahibi (gün)dür. Ve “**ذَهَبوا تَحْتَ كلِّ كَوْكَبٍ**”: dağıldılar.

تاج العروس:
ك ك ب
**الكوكب**: Leys onu rubâî babında zikretti; vavın aslî olduğuna gitti. Ezherî dedi ki: o, nahivcilerin mahirleri yanında **و ك ب** babındandır; زائد bir **كاف** ile başa getirilmiştir; asıl: **وكب** yahut: **كوب**. Sâğânî de onu böyle nakletti ve onu kabul etti. Dedim ki: **الكاف** ziyade harflerinden değildir; bu sebeple bir cemaat onun aslîliğini açıkça söyledi; öyleyse, aslın hilafına olarak onun زائد olduğunun kayıtlanması gerekir. Sonra Sâğânî dedi ki: ancak ben onu burada getirmede Cevherî’ye tâbi oldum; ondan razı değilim; belki de bu hususta Leys’e tâbi oldu; çünkü o, onu rubâîde zikretti; vavın aslî olduğuna giderek. Düşün. Ve o, göğün **كواكب**’inden bilinen (şey)dir. Ve **الصحاح** ve **المحكم**’de **الكوكب**: yıldızdır; **اللام** cins içindir; ve aynı şekilde **لأم الكوكب** yani: her biri ötekine ıtlak olunur. Ve **الكوكب**in galebe ile Zühre’ye alem olması muteber değildir; ancak o **الكوكبة**dir; ileride geleceği üzere; böylece, şeyhimizin kuvvetlendirdiği ve desteklediği araştırma reddedilmez. Ve **كالكوكبة**; tıpkı “**عجوز** ve **عجوزة**”, “**بياض** ve **بياض**” dedikleri gibi. Ezherî dedi ki: yıldızlar arasından Zühre’ye birden fazla kimsenin **الكوكبة** dediğini işittim; onu müennes yaparlar; diğer **الكواكب** müzekker yapılır; böylece “bu, falan falan **كوكب**dur” dersin. Ve **الكوكب** ve **الكوكبة**: gözde bir beyazlıktır. Ebû Zeyd’den: **الكوكب**: gözün siyahlığındaki beyazlıktır; onunla görme gitmiştir yahut gitmemiştir. **الكوكب**: bitkiden uzayan (şey)dir. **الكوكب**: kavmin efendisi ve onların süvarisidir. **الكوكب**: sıcağın şiddeti ve en büyüğüdür; Zû’r-Rumme dedi ki:
ويوم يظل الفرح في بيت غيره ... له كوكب فوق الحداب الظواهر
**الكوكب**: kılıçtır. **الكوكب**: sudur; bu ikisi **المؤرج**’dendir. **الكوكب**: **المحبس**tir; **مجلس** gibi. **الكوكب**: çividir. **الكوكب**: **الخطة** (kesra ile)dır; rengi toprağının rengine muhaliftir; yeşil idi. Ve vadilerden geniş açıklık: **كوكب الأرض** (tır). Bu dört (mana)yı Sâğânî nakletti. **الكوكب**: adamın silahıyla (birlikte) kendisidir. **الكوكب**: dağ yahut onun en büyüğüdür. **الكوكب**: ergenliğe yaklaşan oğlandır; “**غلام كوكب**” denir: büyüyüp geliştiğinde ve yüzü güzel olduğunda dolgun (delikanlı)dır; bu, ona “**بدر**” demeleri gibidir. **الكوكب**: mantardır; zamme ile; Ebû Hanîfe’den. Dedi ki: onu bir âlimden hatırlamıyorum; ancak **الكوكب** bilinen bir bitkinin adıdır; yani: bilinen; helâl kılınmamıştır; ona **كوكب الأرض** denir; **لسان العرب**’da böyle. Şeyhimiz onu, haşiyelerinde Makdisî’den nakletti - ve uzlaştırma mümkündür - onun, mantarın bir türü olmasıyla. Düşün; bitti. **الكوكب** şeyden: onun en büyüğü/çoğudur; **كوكب العشب** ve **كوكب الماء** ve **كوكب الجيش** gibi; bir şair, bir birliği tasvir ederek dedi ki:
وملمومة لا يخرق الطرف عرضها ... لها كوكب فخم شديد وضوحها
**الكوكب** çayırdan: onun çiçeği/ışıltısıdır; fetha ile. Ve **التهذيب**’de: nur ona benzetilir, böylece **كوكبا** diye adlandırılır. A‘şâ dedi ki:
يضاحك الشمس منها كوكب شرق ... مؤزر بعميم النبت مكتهل
**الكوكب** demirden: onun parıltısı ve tutuşmasıdır. Ve gerçekten **كوكب** etmiştir. A‘şâ, devesini zikrederek dedi ki:
نقطع الأمعز المكوكب وخدا ... بنواج سريعة الإيغال
Ve çakılları kuşluk vakti tutuşup parladığında **الأمعز** için: **مكوكب** denir. **الكوكب** kuyudan: suyun ondan fışkırdığı gözü (kaynağı)dır. **الكوكب**: Taberiyye’ye bakan bir kaledir; **قلعة الكوكب** diye bilinir. **كوكب**: bir kadının adıdır. **الكوكب**: geceleyin çimen üzerine düşen buz damlacıklarıdır; böylece **الكواكب** gibi olur. Ve **الكوكبة**: insanlardan topluluktur. İbn Cinnî dedi ki: bütün bunlar ancak ziyadeli olarak kullanılmıştır; çünkü sözde **كبكبة** gibi bir şeyi tanımıyoruz. Hafeçâcî, **العناية**’de dedi ki: o, onların “**كوكب الشيء**: onun en büyüğü ve çoğu” sözünden mecazdır; başkası onu hakikat ve اشتراك üzerine taşıdı; başkaları da bitki için olan **الكوكب**ten mecaz üzerine; her birinin bir yönü vardır; şeyhimiz dedi. Ve **كوكبان**: Yemen’de San‘â’ya yakın bir dağ üzerinde bir kaledir; içinde bir saray vardı; içi yakut ve cevherle, dışı gümüş ve taşlarla süslenmişti; böylece o yakut ve cevher geceleyin **الكوكب** gibi parıldardı; bu sebeple onunla adlandırıldı. **المراصد** ve **المعجم**’de böyle. Şairin sözü:
بئس طعام الصبية السواغب ... كبداء جاءت من ذرى كواكب
**الكبداء** ile muradı: elle döndürülen bir değirmendir; **كواكب**’ten yontulmuştur; o, zamme ile, belirli bir dağdır; değirmen taşları ondan yontulur; o, **رحى**’nın çoğuludur; ve **المعتل**’de gelecektir: **الأرحية** nadirdir. Ve **الكوكبية**: halkına âmili zulmeden bir (yer)dir; ona bir dua ettiler; çok geçmeden onun ardından öldü. Ve ondan mesel. Dua; ve meselin lafzı: **دعا دعوة كوكبية**. Ve şair dedi ki:
فيارب سعد دعوة كوكبية ... تصادف سعدا أو يصادفها سعد
**كوكب**: bir yer adıdır; Ahtal dedi ki:
شوقا إليهم ووجدا يوم أتبعهم ... طرفي ومنهم بجنبي كوكب زمر
Ve **التهذيب**’de olan: **كوكبي** **فوعلي** vezninde, **خوزلي** gibi: bir yer; ve inşad etti:
" بجنبي كوكبي زمر
Ve **كويكب** küçültme olarak: Tebûk ile Medine-i müşerrefe arasında, Peygamber’in صلى الله عليه وسلم mescididir. Denir: demir **كوكب** etti, **كوكبة**: parladı ve tutuştu. Az önce onun masdarının zikri geçti; ve masdar ile fiil arasında zikretmede fark, zihni dağıtmadır.
Denir: “**يوم ذو كواكب**” fetha ile: yani şiddetler sahibi; sanki içindeki şiddetler sebebiyle kararmış da göğün **كواكب**i görülmüş gibidir. Dedi ki:
" تريه الكواكب ظهرا وبيصا
Ebû Ubeyde’den: “**ذهبوا تحت كل كوكب**” yani: dağıldılar. Musannifin bu maddeden kaçırdığı: **كوكب**: bir adam adıdır; **الحش** ona izafe edilmiştir; o da bostandır. Ve ondan hadis: “Osman’ın **بحش كوكب**’a defnedildiği”. Ve **كوكب** ayrıca: bir adamın atının adıdır; onunla Beyt’i tavaf etmeye geldi; bunun hakkında Ömer’e, رضي الله عنه, yazıldı; o da: “Onu men edin” dedi. Ve **الكوكبة**: bir dağın başında bir yerdir; Benî Numeyr için oyulmuştu; onda maden ve gümüş vardı. Ve **القاسم الكوكبي** Ehl-i Beyt’tendir. Ve **أبو الكواكب**: Hüseyin oğullarından bir Zühre’dir.
