# كيأ (ك-ي-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ي - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كيء

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والياء والهمزة
ك ي أ، أ ي ك مستعملان كيأ: كاء يكيءُ كَيْئاً: ارتدع. والكَأْكَأَةُ: النكوص، كأكأتُه فتكأكأ عنا، أي: انتدع وارتدع. والأكّاكةُ: الشديدة من شدائد الدهر، يقال: ائتكّ فلان يأتكُّ ائتكاكاً شديداً. وأكّه: مثل رده.
أيك: الأَيْكَةُ: غيظة تنبت السدر والأَراك ونحوهما من ناعم الشجر. يقال: أيْكةٌ أيَّكة، أي: مثمرة.

##### Türkçe

**الكاف** ve**الياء** ve**الهمزة**

ك ي أ، **أ ي ك** kullanımdadır. **كيأ**: **كاء يكيءُ كَيْئاً**: vazgeçti. **الكَأْكَأَةُ**: geri çekilme; **كأكأتُه** de, böylece **فتكأكأ عنا**; yani: geri çekildi ve vazgeçti. **والأكّاكةُ**: zamanın şiddetlerinden şiddetli olan; denir ki: **ائتكّ فلان يأتكُّ ائتكاكاً شديداً**. **وأكّه**: onu geri çevirmesi gibi.

**أيك**: **الأَيْكَةُ**: sidr ve **الأَراك** ve bunların benzeri yumuşak ağaçtan olanı bitiren sık ağaçlık. Denir ki: **أيْكةٌ أيَّكة**; yani: meyveli.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: كِئْتُ عن الأمر أَكِيءُ كَيْأً وكَيْأَةً، إذا هِبْتَهُ وجَبُنْتَ، مثل كِعْتُ أَكيعُ. ورجلٌ كِئٌ وكَأٌ وكاءٌ أيضاً، أي ضعيفٌ جبانٌ.

##### Türkçe

أبو زيد: **كِئْتُ** “iş”ten **أَكِيءُ** **كَيْأً** ve **كَيْأَةً** (yaptım), onu korkup çekindiğin ve korkaklık ettiğin zaman; **كِعْتُ أَكيعُ** gibi. Ve bir adam **كِئٌ** ve **كَأٌ** ve ayrıca **كاءٌ**; yani zayıf, korkak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كاءَ عن الأَمر يَكِيءُ كَيْئاً وكَيْأَة: نَكَل عنه، أَو نَبَتْ عنه عينُه فلم يُرِدْهُ.
وأَكاءَ إِكاءة وإِكاءً إِذا أَراد أَمْراً ففاجَأَه، على تَئِفَّة ذلك، فَرَدَّه عنه وهابَهُ وجَبُنَ عنه.(3) (3 عبارة القاموس :أكاءه إكاءةً وإكاءً: فاجأه على تَئِفة امرٍ أراده فهابه ورجع عنه.) وأَكَأْتُ الرجُلَ وكِئْتُ عنه: مثل كِعْتُ أَكِيعُ. والكَيْءُ والكِيءُ والكاءُ: الضَّعِيفُ الفُؤادِ الجَبانُ. قال الشاعر:
وإِنِّي لَكَيْءٌ عن الـمُوئِباتْ  * إِذا ما الرَّطِيءُ انْمَأَى مَرْتَؤُهْ (4) (4 قوله «واني لكيء إلخ» هو كما ترى في غير نسخة من التهذيب وذكره المؤلف في وأب وفسره.)، ورجل كَيْأَةٌ وهو الجَبانُ.
وَدَعِ الأَمْرَ كَيْأَتَه، وقال بعضهم هيأَتَه، أَي على ما هو به، وسيُذكر في موضعه.
\<ص:150>

##### Türkçe

**كاءَ** bir işten **يَكِيءُ** **كَيْئاً** ve **كَيْأَة**: ondan çekindi; yahut gözü ondan ürktü de onu istemedi.

Ve **أَكاءَ** **إِكاءة** ve **إِكاءً**: bir işi istediği zaman, onu ansızın (başına) getirdi; bunun **تَئِفَّة**si üzere; böylece onu ondan geri çevirdi ve ondan korktu ve ondan çekindi.

(3 Kāmûs’un ibaresi: **أكاءه** **إكاءةً** ve **إكاءً**: istediği bir işin **تَئِفة**si üzere onu ansızın (başına) getirdi de ondan korktu ve ondan geri döndü.)

Ve ben adamı **أَكَأْتُ** ve ondan **كِئْتُ**: **كِعْتُ أَكِيعُ** gibidir. Ve **الكَيْءُ** ve **الكِيءُ** ve **الكاءُ**: kalbi zayıf, korkak olan. Şair dedi ki:

Ve şüphesiz ben **لَكَيْءٌ**’üm, **الـمُوئِباتْ**’tan (yana);
**الرَّطِيءُ** ne zaman **انْمَأَى** (olsa), **مَرْتَؤُهْ**.

(4 “**واني لكيء** ilh.” sözü, gördüğün üzere, Tehzîb’in birden çok nüshasında böyledir; müellif onu **وأب** maddesinde zikretti ve onu açıkladı.),

Ve bir adam **كَيْأَةٌ**: o, korkaktır.

Ve işi, onun **كَيْأَتَه**si üzere bırak; bazıları **هيأَتَه** dedi; yani, üzerinde bulunduğu hâl üzere; ve yerinde zikredilecektir.

\<ص:150>

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكاء والكاءة والكيء والكيئة بالفتح على الإطلاق، والهاء للمبالغة، وضبطه في العباب فقال: مثال الكاع والكاعة والكيع والكيعة، فكان ينبغي للمصنف ضبطه على عادته: الضعيف الفؤاد الجبان، قال أبو حزام العكلي:
  وإني لكيء عن المـوئبـات                      إذا ما الرطيء انمأى مرثؤه ورجل كيئة، وهو الجبان، قال العكلي أيضا:
  للا نأنإ جبـإ كـيئة                      يملى مآبره ننصؤه وقد كئت عن الأمر بكسر الكاف أكئ كيئا وكيأة، وكؤت عنه أكوء كوأ، وكأوا على القلب أي نكلت عنه، أو نبت عنه عيني فلم أرده، وقال بعضهم: أي هبته وجبنت عنه، وكان الأولى بالمصنف أن يميز بين المادتين الواوية واليائية، فيذكر أولا كوأ، ثم كيأ كما فعله صاحب اللسان، ولم ينبه عليه شيخنا أصلا، وأكاءه إكاء وإكاءة هذا محل ذكره، فإن الهمزة زائدة، كأقام إقامة، لا حرف الهمزة، وقد سبقت الإشارة إلى ذلك: فاجأه على تئفة أمر أراده وفي نسخة تفيئة أمر، وقد تقدم تفسير ذلك فهابه ورده عنه وجبن فرجع عنه. وأكأت الرجل وكئت عنه مثل كعت أكيع. قال صاعد في الفصوص: قرأ الزبيدي على أبي علي الفارسي في نوادر الأصمعي: أكأت الرجل إذا رددته عنك. فقال: يا أبا محمد، ألحق هذه الكلمة من أجأ، فلم أجد له نظيرا غيرها، فتنازع هو وغيره إلى كتبه، فقلت: أيها الشيخ، ليس كأت من أجأ في شيء، قال: كيف? قلت: حكى أبو إسحاق الموصلي وقطرب كيئ الرجل إذا جبن، فخجل الشيخ وقال: إذا كان كذلك فليس منه. فضرب كل على ما كتب، انتهى. قال في المشوف: وفي هذه الحكاية نظر، فقد كان أبو علي أعلم من أن يخفى عليه مثل هذا ويظهر لصاعد، وقد كان صاعد يتساهل، عفا الله عنه.

##### Türkçe

**الكاء** ve **الكاءة** ve **الكيء** ve **الكيئة**, mutlak olarak fetha ile (gelir); **الهاء** mübalağa içindir. Onun ضبطunu **العباب**’da yaptı da şöyle dedi: **الكاع** ve **الكاعة** ve **الكيع** ve **الكيعة** misali. Böylece, musannifin âdeti üzere onu ضبط etmesi gerekirdi: zayıf yürekli, korkak. **أبو حزام العكلي** dedi:
  Ve ben **لكيء**’im, musibetlerden (yana), ne zaman ki **الرطيء** onun **مرثؤه**’u (ile) uzaklaşıp gitti. Ve **رجل كيئة**: o, korkaktır. **العكلي** ayrıca dedi:
  Hayır, biz **جبـإ كـيئة** (olan) bir korkak değiliz; onun **مآبره**’unu **ننصؤه** doldurur. Ve işten **كئت** ettim; **الكاف**’ın kesriyle: **أكئ** (ederim) **كيئا** ve **كيأة**. Ve ondan **كؤت** ettim: **أكوء** (ederim) **كوأ**. Ve **كأوا** kalb üzere; yani ondan geri durdum; yahut gözüm ondan ürktü de onu istemedim. Bazıları dedi ki: yani ondan korktu ve ondan çekindi. Musannife daha evlâ olan, **الواوية** ve **اليائية** iki maddeyi ayırt etmesiydi; böylece önce **كوأ**’yı, sonra **كيأ**’yı zikrederdi; **صاحب اللسان**’ın yaptığı gibi. Şeyhimiz buna aslâ dikkat çekmedi. Ve **أكاءه إكاء وإكاءة**: burası onun zikredilme yeridir; çünkü hemze ziyadedir; **أقام إقامة** gibi; hemze harfi (aslî) değildir. Buna işaret daha önce geçti: onu, istediği bir işin bir **تئفة**’si üzere ansızın bastı; bir nüshada “bir işin **تفيئة**’si” (şeklindedir). Bunun tefsiri geçmişti: böylece ondan korktu, onu ondan geri çevirdi, korktu da ondan dönüp geri döndü. Ve adamı **أكأت** ettim ve ondan **كئت** ettim; **كعت أكيع** gibi. **صاعد** **الفصوص**’ta dedi: **الزبيدي**, **أبي علي الفارسي**’ye **نوادر الأصمعي**’de okudu: “Adamı **أكأت** ettim; yani onu senden geri çevirdin.” O dedi ki: “Ey **أبا محمد**, bu kelimeyi **أجأ**’dan ilhak et; onun için bundan başka bir benzer bulmadım.” Böylece o ve başkası kitaplarına başvurarak çekiştiler. Ben dedim ki: “Ey şeyh, **كأت**’in **أجأ**’dan hiçbir şeyle ilgisi yoktur.” Dedi: “Nasıl?” Dedim: “**أبو إسحاق الموصلي** ve **قطرب** rivayet etti: ‘Adam **كيئ** etti’ (yani) korktu.” Şeyh utandı ve dedi ki: “Eğer böyle ise, ondan değildir.” Böylece her biri yazdığı üzere (kaldı). Bitti. **المشوف**’ta dedi: Bu hikâyede bir nazar vardır; zira **أبو علي**, bunun gibi bir şeyin kendisine gizli kalıp **صاعد**’a açık olacağı kadar (az) bilgin değildi; hâlbuki **صاعد** müsamahakâr davranırdı; Allah onu affetsin.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: كيء

كَآءَ
كَآءَ ( y )  I ( n. ac. كَيْء [ 1 ] ,  كَيْئَة [ 1t ] )
a.  [ 'An ], Abstained, recoiled from; dreaded.

أَكْيَأَ
أَكْيَأَ IV ,
a.  Deterred from; frightened.

كَيْء
كَيْء [ 1 ],
a.  Timid; timorous.

كَيْئَة
كَيْئَة [ 1t ],
a.  see 1 .

كَآء
كَآء ,  كَآءَة
a.  see 1 .

لِكَي
لِكَي ,  كَيْ
a.  That, in order that.

كَيْ لَا
كَيْ لَا ,
a.  لِكَيْ لَا For fear that, lest.

##### Türkçe

كَآءَ
كَآءَ ( ي ) I ( n. ac. **كَيْء** [ 1 ] , **كَيْئَة** [ 1t ] )
a. [ 'An ], çekindi, geri durdu; korktu.

أَكْيَأَ
أَكْيَأَ IV ,
a. (bir şeyden) vazgeçirildi; korkutuldu.

كَيْء
**كَيْء** [ 1 ],
a. ürkek; korkak.

كَيْئَة
**كَيْئَة** [ 1t ],
a. 1’e bak.

كَآء
كَآء , كَآءَة
a. 1’e bak.

لِكَي
لِكَي , **كَيْ**
a. ki, -mek için.

كَيْ لَا
كَيْ لَا ,
a. **لِكَيْ لَا** korkusuyla, -mesin diye.
