# كيأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كيأ

الكاء والكاءة والكيء والكيئة بالفتح على الإطلاق، والهاء للمبالغة، وضبطه في العباب فقال: مثال الكاع والكاعة والكيع والكيعة، فكان ينبغي للمصنف ضبطه على عادته: الضعيف الفؤاد الجبان، قال أبو حزام العكلي:
  وإني لكيء عن المـوئبـات                      إذا ما الرطيء انمأى مرثؤه ورجل كيئة، وهو الجبان، قال العكلي أيضا:
  للا نأنإ جبـإ كـيئة                      يملى مآبره ننصؤه وقد كئت عن الأمر بكسر الكاف أكئ كيئا وكيأة، وكؤت عنه أكوء كوأ، وكأوا على القلب أي نكلت عنه، أو نبت عنه عيني فلم أرده، وقال بعضهم: أي هبته وجبنت عنه، وكان الأولى بالمصنف أن يميز بين المادتين الواوية واليائية، فيذكر أولا كوأ، ثم كيأ كما فعله صاحب اللسان، ولم ينبه عليه شيخنا أصلا، وأكاءه إكاء وإكاءة هذا محل ذكره، فإن الهمزة زائدة، كأقام إقامة، لا حرف الهمزة، وقد سبقت الإشارة إلى ذلك: فاجأه على تئفة أمر أراده وفي نسخة تفيئة أمر، وقد تقدم تفسير ذلك فهابه ورده عنه وجبن فرجع عنه. وأكأت الرجل وكئت عنه مثل كعت أكيع. قال صاعد في الفصوص: قرأ الزبيدي على أبي علي الفارسي في نوادر الأصمعي: أكأت الرجل إذا رددته عنك. فقال: يا أبا محمد، ألحق هذه الكلمة من أجأ، فلم أجد له نظيرا غيرها، فتنازع هو وغيره إلى كتبه، فقلت: أيها الشيخ، ليس كأت من أجأ في شيء، قال: كيف? قلت: حكى أبو إسحاق الموصلي وقطرب كيئ الرجل إذا جبن، فخجل الشيخ وقال: إذا كان كذلك فليس منه. فضرب كل على ما كتب، انتهى. قال في المشوف: وفي هذه الحكاية نظر، فقد كان أبو علي أعلم من أن يخفى عليه مثل هذا ويظهر لصاعد، وقد كان صاعد يتساهل، عفا الله عنه.

### Türkçe

**الكاء** ve **الكاءة** ve **الكيء** ve **الكيئة**, mutlak olarak fetha ile (gelir); **الهاء** mübalağa içindir. Onun ضبطunu **العباب**’da yaptı da şöyle dedi: **الكاع** ve **الكاعة** ve **الكيع** ve **الكيعة** misali. Böylece, musannifin âdeti üzere onu ضبط etmesi gerekirdi: zayıf yürekli, korkak. **أبو حزام العكلي** dedi:
  Ve ben **لكيء**’im, musibetlerden (yana), ne zaman ki **الرطيء** onun **مرثؤه**’u (ile) uzaklaşıp gitti. Ve **رجل كيئة**: o, korkaktır. **العكلي** ayrıca dedi:
  Hayır, biz **جبـإ كـيئة** (olan) bir korkak değiliz; onun **مآبره**’unu **ننصؤه** doldurur. Ve işten **كئت** ettim; **الكاف**’ın kesriyle: **أكئ** (ederim) **كيئا** ve **كيأة**. Ve ondan **كؤت** ettim: **أكوء** (ederim) **كوأ**. Ve **كأوا** kalb üzere; yani ondan geri durdum; yahut gözüm ondan ürktü de onu istemedim. Bazıları dedi ki: yani ondan korktu ve ondan çekindi. Musannife daha evlâ olan, **الواوية** ve **اليائية** iki maddeyi ayırt etmesiydi; böylece önce **كوأ**’yı, sonra **كيأ**’yı zikrederdi; **صاحب اللسان**’ın yaptığı gibi. Şeyhimiz buna aslâ dikkat çekmedi. Ve **أكاءه إكاء وإكاءة**: burası onun zikredilme yeridir; çünkü hemze ziyadedir; **أقام إقامة** gibi; hemze harfi (aslî) değildir. Buna işaret daha önce geçti: onu, istediği bir işin bir **تئفة**’si üzere ansızın bastı; bir nüshada “bir işin **تفيئة**’si” (şeklindedir). Bunun tefsiri geçmişti: böylece ondan korktu, onu ondan geri çevirdi, korktu da ondan dönüp geri döndü. Ve adamı **أكأت** ettim ve ondan **كئت** ettim; **كعت أكيع** gibi. **صاعد** **الفصوص**’ta dedi: **الزبيدي**, **أبي علي الفارسي**’ye **نوادر الأصمعي**’de okudu: “Adamı **أكأت** ettim; yani onu senden geri çevirdin.” O dedi ki: “Ey **أبا محمد**, bu kelimeyi **أجأ**’dan ilhak et; onun için bundan başka bir benzer bulmadım.” Böylece o ve başkası kitaplarına başvurarak çekiştiler. Ben dedim ki: “Ey şeyh, **كأت**’in **أجأ**’dan hiçbir şeyle ilgisi yoktur.” Dedi: “Nasıl?” Dedim: “**أبو إسحاق الموصلي** ve **قطرب** rivayet etti: ‘Adam **كيئ** etti’ (yani) korktu.” Şeyh utandı ve dedi ki: “Eğer böyle ise, ondan değildir.” Böylece her biri yazdığı üzere (kaldı). Bitti. **المشوف**’ta dedi: Bu hikâyede bir nazar vardır; zira **أبو علي**, bunun gibi bir şeyin kendisine gizli kalıp **صاعد**’a açık olacağı kadar (az) bilgin değildi; hâlbuki **صاعد** müsamahakâr davranırdı; Allah onu affetsin.
