# كيد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: كيد

كَادَهُ
1 كَادَهُ ذ , aor. يَكِيدُ, (S, L, Msb,) inf. n. كَيْدٌ (S, L, Msb, K) and مَكِيدَةٌ, (S, L, K,) or the latter is a simple subst.; (Msb;) and ↓ كايدهُ, (A,) inf. n. مُكَايَدَةٌ; (S;) or this implies reciprocation; (TA;) [and ↓ اكتادهُ, which see below. app. signifies the same as كَادَهُ like as اِخْتَدَعَهُ signifies the same as خَدَعَهُ;] He deceived, beguiled, or circumvented, him or he deceived, beguiled, or circumvented, him; and desired to do him a foul, an abominable, or an evil, action, clandestinely, or without his knowing whence it proceeded; i. q. مَكَرَ بِهِ (S, L, Msb, K) and خَدَعَهُ: (Msb:) or, accord. to some, مكربه implies the feigning of the contrary of one's real intentions; whereas كاده does not: or this latter signifies he did him harm, or mischief; and the former, he did so clandestinely. (MF.) ― -b2- كَادَ, aor. يَكِيدُ, (L,) inf. n. كَيْدٌ and مَكِيدَةٌ, (L, K,) [or the latter is a simple subst.,] He acted deceitfully, mischievously, or wickedly. (L, K.) ― -b3- Also, inf. n. كَيْدٌ, He practised an evasion or elusion, a shift, a wile, an artifice, or artful contrivance or device, a plot, a stratagem, or an expedient; or he exercised art, artifice, cunning, ingenuity, or skill, in the management or ordering of affairs,, with excellent consideration or deliberation, and ability to manage with subtilty according to his own free will; syn. اِخْتَالَ; (L:) and of the inf. n., حِيلَةٌ. (L, K.) ― -b4- كَادَهُ He taught him الكَيْد [i. e., to deceive, beguile, or circumvent, &c., or, to act deceitfully, mischievously, or wickedly; or, to practise modes, or means, of evading or cluding, &c.]. So some explain it in the Kur xii. 76. (TA.) ― -b5- It is said in a trad., مَا قَوْلُكَ فِى عُقُولٍ كَادَهَا خَالِقُهَا What sayest thou of intellects to which their Creator hath desired to do evil? (L.) So some explain the verb in the Kur xxi. 58. (TA.) ― -b6- يَكِيدُونَ كَيْدًا وَأَكِيدُ كَيْدًا [Kur lxxxvi. 16, They practise an artful device, and I will practise an artful device]. كَيْدُ اللّٰهِ لِلْكُفَّارِ [God's practising an artful device towards the unbelievers] means his taking them unawares, so that they do not reckon upon it; bestowing upon them enjoyments in which they delight, and on which they place their reliance, and with which they become familiar so as not to be mindful of death, and then taking them in their most heedless state; اِسْتِدْرَاجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ. (Zj, L.) ― -b7- كَادَ, aor. يَكِيدُ, inf. n. كَيْدٌ, He contrived, devised, or plotted, a thing, whether wrong or right. Ex. فُلَانٌ يَكِيدُ أَمْرً مَا أَدْرِى مَا هُوَ Such a one contrives, devises, or plots, a thing: I know not what it is. (L.) ― -b8- كَادَ, aor. يَكِيدُ, He worked, or laboured, at, or upon, anything; he laboured, took pains, applied himself vigorously, exerted himself, strove, or struggled, to do, execute, or perform, or to effect, or accomplish, or to manage, or treat, anything; he laboured, strove, or struggled, with anything, to prevail, or overcome, or to effect an object; syn. عَالَجَ. (S, L.) ― -b9- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, He strove, or laboured; exerted himself, or his power or ability; employed himself vigorously, laboriously, sedulously, or earnestly; was diligent; took extraordinary pains. (L.) -A2- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, He (a raven or crow) exerted himself in his croaking. (S, K.) -A3- كَادَ بِنَفْسِهِ, (K,) aor. يَكِيدُ, (S, L,) inf. n. كَيْدٌ, (L,) (tropical:) He gave up his spirit: (S, L, K:) endured distress in giving up the ghost. (A.) ― -b2- كَادَ, (K,) inf. n. كَيْدٌ, (S, K,) He vomited. (S, K.) ― -b3- كَادَ, inf. n. كَيْدٌ, It (a زَنْد) emitted fire. (L, K.) ― -b4- كَادَتْ, (L, K,) aor. تَكِيدُ, inf. n. كَيْدٌ, (L,) She had the menstrual flux. (L, K.) -A4- لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ وَلَا كَيْدًا وَلَا هَمًّا I will not do that, nor do I desire, nor do I purpose, or intend. (K, * TA.) See كَادَ in art. كود. -A5- كَادَ يَفْعَلُ كَذَا, (L. Msb, K,) originally كَيِدَ, first pers. كِدْتُ, aor. يَكَادُ; (L, Msb;) and كِيدَ: (L, K:) see art. كود. [It is mentioned in arts. كود and كيد in the L, K: in the former only in the S: and in the latter only in the Msb.]

3 كَاْيَدَ see 1.

هُمَا يَتَكَايَدَانِ
6 هُمَا يَتَكَايَدَانِ ذ (L, K) They two deceive, beguile, or circumvent, each other; or do so, each desiring to do to the other a foul, abominable, or evil, action clandestinely. (TK.) See 1. You should not say يَتَكَاوَدَانِ. (L, K.)

اكتاد
8 اكتاد ذ is of the measure افْتَعَلَ from الكَيْدُ; (K;) and اكتادهُ signifies اـحْتَالَهُ [or rather اِحْتَالَ عَلَيْهِ]. (TK.) See 1.

كَيْدٌ
كَيْدٌ ذ : see 1. ― -b2- (tropical:) War: (S, K:) so called because of the stratagems employed therein. (TA.) One says, غَزَا فُلَانٌ فَلَمْ يَلْقَ كَيْدًا (tropical:) Such a one went on a hostile expedition and found not war: (S, L:) i. e., did not fight. (A.) ― -b3- كَيْدٌ ذَاتُ غَدْرٍ (tropical:) A war characterized by perfidy. كيد is here made fem. because meaning حَرْبٌ. (L, from a trad.) -A2- كَيْدٌ Vomit. (S, * L, K. *) بَلَعَ الكَيْدَ. He swallowed vomit. (L, from a trad.)

مَكِيدَةٌ
مَكِيدَةٌ ذ : see 1. ― -b2- As a simple subst., Deceit, guile, or circumvention, and desire to do a foul, an abominable, or an evil, action, to another clandestinely: (Msb:) [and an evasion, or elusion, a shift, a wile, an artifice, &c.: see 1 as intrans.:] pl. مَكَائِدُ. (A.)

### Türkçe

**كَادَهُ**
1 **كَادَهُ** ذ, muzâri‘ **يَكِيدُ**, (S, L, Msb,) mastar ismi **كَيْدٌ** (S, L, Msb, K) ve **مَكِيدَةٌ**, (S, L, K,) yahut ikincisi basit bir isimdir; (Msb;) ve ↓ **كايدهُ**, (A,) mastar ismi **مُكَايَدَةٌ**; (S;) yahut bu, karşılıklılığı gerektirir; (TA;) [ve ↓ **اكتادهُ**, aşağıda bakılacak olan; görünüşe göre **كَادَهُ** ile aynı mânâyı ifade eder; tıpkı **اِخْتَدَعَهُ**’nun **خَدَعَهُ** ile aynı mânâyı ifade etmesi gibi;] Ona hile yaptı, aldattı yahut dolandı; ve ona çirkin, iğrenç yahut kötü bir fiili, gizlice yahut onun nereden geldiğini bilmediği şekilde yapmayı istedi; **مَكَرَ بِهِ** (S, L, Msb, K) ve **خَدَعَهُ** ile aynı mânâdadır: (Msb:) yahut bazılarına göre **مَكَرَ بِهِ**, kişinin gerçek niyetinin zıddını gösteriyor gibi yapmayı gerektirir; hâlbuki **كَادَهُ** bunu gerektirmez: yahut bu ikincisi, ona zarar yahut fesat yaptı demektir; birincisi ise, bunu gizlice yaptı demektir. (MF.)
― -b2- **كَادَ**, muzâri‘ **يَكِيدُ**, (L,) mastar ismi **كَيْدٌ** ve **مَكِيدَةٌ**, (L, K,) [yahut ikincisi basit bir isimdir,] Hilekârane, fesatça yahut kötülükle davrandı. (L, K.)
― -b3- Yine, mastar ismi **كَيْدٌ**, Bir kaçamak yahut sıyrılma, bir çare, bir hile, bir sanat yahut sanatlı tertip yahut düzenek, bir tuzak, bir strateji yahut bir tedbir yaptı; yahut işleri idare etme yahut düzenlemede, mükemmel bir düşünme yahut teemmül ile ve kendi serbest iradesine göre incelikle idare etme kudretiyle, sanat, sanatkârlık, kurnazlık, zekâ yahut maharet kullandı; eş anlamlısı **اِخْتَالَ**; (L:) ve mastar isminden, **حِيلَةٌ**. (L, K.)
― -b4- **كَادَهُ** Ona **الكَيْد**’i öğretti [yani, hile yapmak, aldatmak yahut dolanmak, vb.; yahut, hilekârane, fesatça yahut kötülükle davranmak; yahut, kaçınma yahut sıyrılma yollarını yahut vasıtalarını uygulamak, vb.]. Bazıları bunu Kur’ân xii. 76’da böyle açıklar. (TA.)
― -b5- Bir rivayette şöyle denilmiştir: **مَا قَوْلُكَ فِى عُقُولٍ كَادَهَا خَالِقُهَا** Yaratıcılarının kendilerine kötülük yapmayı istediği akıllar hakkında ne dersin? (L.) Bazıları fiili Kur’ân xxi. 58’de böyle açıklar. (TA.)
― -b6- **يَكِيدُونَ كَيْدًا وَأَكِيدُ كَيْدًا** [Kur’ân lxxxvi. 16, Onlar bir sanatlı düzen kurarlar, ben de bir sanatlı düzen kuracağım]. **كَيْدُ اللّٰهِ لِلْكُفَّارِ** [Allah’ın kâfirlere karşı sanatlı düzen kurması] demektir ki: onları ansızın yakalaması; öyle ki onu hesaba katmazlar; onlara, kendisiyle sevinç duydukları ve kendisine dayandıkları ve kendisiyle ünsiyet edip ölüme dikkat etmez oldukları nimetler vermesi; sonra onları en gafletli hâllerinde yakalaması; **اِسْتِدْرَاجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ**. (Zj, L.)
― -b7- **كَادَ**, muzâri‘ **يَكِيدُ**, mastar ismi **كَيْدٌ**, Bir şeyi, ister yanlış ister doğru olsun, tasarladı, tertip etti yahut planladı. Örnek: **فُلَانٌ يَكِيدُ أَمْرً مَا أَدْرِى مَا هُوَ** Falan kimse bir işi tasarlıyor, tertip ediyor yahut planlıyor: ben onun ne olduğunu bilmiyorum. (L.)
― -b8- **كَادَ**, muzâri‘ **يَكِيدُ**, Bir şey üzerinde çalıştı yahut emek verdi; bir şeyi yapmak, icra etmek yahut yerine getirmek, yahut meydana getirmek yahut başarmak, yahut idare etmek yahut ele almak için emek verdi, zahmet çekti, kendini şiddetle verdi, gayret etti, çabaladı yahut mücadele etti; bir şeyle, galip gelmek yahut üstün gelmek yahut bir maksadı gerçekleştirmek için emek verdi, çabaladı yahut mücadele etti; eş anlamlısı **عَالَجَ**. (S, L.)
― -b9- **كَادَ**, mastar ismi **كَيْدٌ**, Çabaladı yahut emek verdi; kendini yahut gücünü yahut kudretini sarf etti; şiddetle, zahmetle, sebatla yahut ciddiyetle meşgul oldu; gayretli oldu; olağanüstü zahmet çekti. (L.)

-A2- **كَادَ**, mastar ismi **كَيْدٌ**, O (bir kuzgun yahut karga) ötüşünde kendini zorladı. (S, K.)

-A3- **كَادَ بِنَفْسِهِ**, (K,) muzâri‘ **يَكِيدُ**, (S, L,) mastar ismi **كَيْدٌ**, (L,) (mecaz:) Ruhunu teslim etti: (S, L, K:) can verirken sıkıntı çekti. (A.)
― -b2- **كَادَ**, (K,) mastar ismi **كَيْدٌ**, (S, K,) Kustu. (S, K.)
― -b3- **كَادَ**, mastar ismi **كَيْدٌ**, O (bir **زَنْد**) ateş çıkardı. (L, K.)
― -b4- **كَادَتْ**, (L, K,) muzâri‘ **تَكِيدُ**, mastar ismi **كَيْدٌ**, (L,) O (kadın) hayız kanı gördü. (L, K.)

-A4- **لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ وَلَا كَيْدًا وَلَا هَمًّا** Bunu yapmam; ne isterim, ne de kastederim yahut niyet ederim. (K, * TA.) **كَادَ**’a, **كود** maddesinde bak.

-A5- **كَادَ يَفْعَلُ كَذَا**, (L. Msb, K,) aslında **كَيِدَ**, birinci şahıs **كِدْتُ**, muzâri‘ **يَكَادُ**; (L, Msb;) ve **كِيدَ**: (L, K:) **كود** maddesine bak. [L, K’da **كود** ve **كيد** maddelerinde zikredilmiştir: birincisinde yalnız S’de: ikincisinde yalnız Msb’de.]

3 **كَاْيَدَ** 1’e bak.

**هُمَا يَتَكَايَدَانِ**
6 **هُمَا يَتَكَايَدَانِ** ذ (L, K) İkisi birbirine hile yapar, aldatır yahut dolanır; yahut her biri, diğerine gizlice çirkin, iğrenç yahut kötü bir fiili yapmayı isteyerek bunu yapar. (TK.) 1’e bak. **يَتَكَاوَدَانِ** dememelisin. (L, K.)

**اكتاد**
8 **اكتاد** ذ, **الكَيْدُ**’den **افْتَعَلَ** veznindendir; (K;) ve **اكتادهُ**, **اـحْتَالَهُ** [yahut daha doğrusu **اِحْتَالَ عَلَيْهِ**] mânâsınadır. (TK.) 1’e bak.

**كَيْدٌ**
**كَيْدٌ** ذ : 1’e bak.
― -b2- (mecaz:) Savaş: (S, K:) onda kullanılan stratejiler sebebiyle böyle adlandırılmıştır. (TA.) Şöyle denir: **غَزَا فُلَانٌ فَلَمْ يَلْقَ كَيْدًا** (mecaz:) Falan kimse sefere çıktı da savaş bulmadı: (S, L:) yani, savaşmadı. (A.)
― -b3- **كَيْدٌ ذَاتُ غَدْرٍ** (mecaz:) Hıyanetle vasıflı bir savaş. Burada **كَيْدٌ**, **حَرْبٌ** mânâsında olduğu için müennes yapılmıştır. (L, bir rivayetten.)

-A2- **كَيْدٌ** Kusmuk. (S, * L, K. *) **بَلَعَ الكَيْدَ**. Kusmuğu yuttu. (L, bir rivayetten.)

**مَكِيدَةٌ**
**مَكِيدَةٌ** ذ : 1’e bak.
― -b2- Basit bir isim olarak: Hile, desise yahut dolanma ve bir başkasına gizlice çirkin, iğrenç yahut kötü bir fiili yapmayı isteme: (Msb:) [ve bir kaçamak yahut sıyrılma, bir çare, bir hile, bir sanat, vb.: geçişsiz olarak 1’e bak:] çoğulu **مَكَائِدُ**. (A.)
