# كير — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كير

الكير، بالكسر: زق ينفخ فيه الحداد، أو جلد غليظ ذو حافات، وأما المبني من الطين فكور، بالضم، وقد تقدم، ج أكيار، وكيرة. كعنبة، وكيران، الأخير عن ثعلب، قاله حين فسر قول الشاعر:
  ترى آنفا دغما قباحا كأنهـا                      مقاديم أكيار ضخام الأرانب قال: مقاديم الكيران تسود من النار، فكسر كيرا على كيران، وليس ذلك بمعروف في كتب اللغة، إنما الكيران جمع الكور وهو الرحل، ولعل ثعلبا إنما قال مقاديم الأكيار. الكير: جبل بالقرب من ضرية. كير: ع بالبادية، وهو جبل أحمر فارد قريب من إمرة، في ديار غني، قال عروة بن الورد:
  إذا حلت بأرض بني علي                      وأهلك بين إمرة وكـير كير: د، بين تبريز وبيلقان. والكير: كسيد: الفرس يرفع ذنبه في حضره، وفعله الكيار، بالكسر، عن ابن الأعرابي، وهو من كار الفرس يكير، إذا جرى كذلك، كبيع، من باع يبيع، أو يكور، بالواو، كميت من مات يموت، ومنه اكتار الفرس، إذا رفع ذنبه في عدوه، ويقال: جاء الفرس مكتارا، إذا جاء مادا ذنبه تحت عجزه. قال الكميت يصف ثورا:
  كأنه من يدي قبطية لهقا                      بالأتحمية مكتار ومنتقب وذكره ابن سيده في الواو وقال: إنما حملنا ما جهل من تصرفه من باب الواو، لأن الألف فيه عين، وانقلاب الألف عن العين واوا أكثر من انقلابها عن الياء. ومما يستدرك عليه: عن ابن بزرج: أكار عليه يضربه، وهما يتكايران. وفي حديث المنافق:  يكير في هذه مرة وفي هذه مرة  أي يجري. وكيران، كجيران: اسم.

### Türkçe

**الكير**، kesre ile: demircinin içinde üflediği tulum; yahut kenarları olan kalın deri. Çamurdan yapılmış olana gelince, o **كور**’dur, damme ile; ve (bu) daha önce geçti. Çoğulu: **أكيار** ve **كيرة**. **عنبة** gibi; ve **كيران**; sonuncusu Sa‘leb’den (naklen). Şairin sözünü tefsir ederken bunu söyledi:
  Şöyle görürsün: kara, çirkin burunlar; sanki onlar                      iri tavşanların büyük **أكيار**’ının ön kısımlarıdır
Dedi ki: **الكيران**’ın ön kısımları ateşten kararır; böylece **كير**’i **كيران** üzerine kırdı (çoğul yaptı). Bu, lugat kitaplarında bilinen bir şey değildir. Ancak **الكيران** **الكور**’un çoğuludur; o da **الرحل**’dir. Sa‘leb’in ancak “**مقاديم الأكيار**” demiş olması umulur.

**الكير**: **ضرية** yakınında bir dağ.

**كير**: çölde bir yer adıdır; o, **إمرة**’ye yakın, **غني** diyarında, tek başına duran kırmızı bir dağdır. **عروة بن الورد** dedi ki:
  **بني علي** toprağına konduğumda                      ve **إمرة** ile **كير** arasında helâk ederim

**كير**: **د**’dir; **تبريز** ile **بيلقان** arasındadır.

Ve **الكير**: **كسيد** gibi: at, duruşunda kuyruğunu kaldırır; fiili **الكيار**’dır, kesre ile; İbnü’l-A‘râbî’den (naklen). Bu, “at **كار** eder, **يكير**”dendir; yani böyle koştuğu zaman; **كبيع** gibi, **باع يبيع**’den; yahut vav ile **يكور**; **كميت** gibi, **مات يموت**’tan. Ondan: **اكتار الفرس**; yani koşusunda kuyruğunu kaldırdığı zaman. Ve denir ki: “At **مكتارا** geldi”; yani kuyruğunu sağrısının altına uzatarak geldi. **الكميت** bir boğayı vasfederek dedi ki:
  Sanki o, Kıptî bir kadının ellerinden (çıkmış) bir mızraktır;                      **الأتحمية** ile (birlikte) **مكتار** ve **منتقب**

İbn Sîde onu vav (babı) içinde zikretti ve dedi ki: “Onun tasarrufundan bilinmeyen şeyi vav babından saymamızın sebebi, onda elifin ayn (harf) olmasıdır; elfin ayn’dan vav’a dönmesi, onun yâ’dan dönmesinden daha çoktur.”

Ve ona ilâve olarak (şu) istidrâk edilir: İbn Bezrec’den: “**أكار** ona; onu döver”; ve ikisi “**يتكايران**”. Ve münafık hadîsinde: “**يكير** bu seferde bir kere ve bu seferde bir kere”; yani koşar.

Ve **كيران**; **جيران** gibi: bir isimdir.
