# كيص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كيص

كاص  ، أهمله الجوهري، وقال ابن دريد: كاص  يكيص كيصا  ، بالفتح  وكيصانا  ، محركة،  وكيوصا  ، بالضم:  كع عن الشيء  وعجز عنه. قال ثعلب: كاص  طعامه: أكله وحده. و  قال ابن بزرج: كاص  منه  ، أي من الطعام، وكذا الشراب، إذا  أكثر  منهما. يقال:  كصنا عنده ما شئنا  ، أي  أكلنا  ، والهمز لغة فيه، كما تقدم.  والكيص، بالكسر: الضيق الخلق  ، من الرجال. قال النمر ابن تولب:
  رأت رجلا كيصا يزمل وطبه                      فيأتي به البادين وهو مزمل قيل: هو  البخيل جدا  قال الليث: الكيص من الرجال:  القصير التار  ، وقد سبق الكصيص بهذا المعنى أيضا،  كالكيص فيهما  أي كسيد، هكذا هو في النسخ مضبوط، والصواب بالفتح، ويشهد لذلك في أولهما قول كراع: والكيص، بالفتح: الذي ينزل وحده. الكيص  بالفتح: البخل التام  ، عن ابن الأعرابي. الكيص أيضا:  المشي السريع  ، وقد كاص يكيص، وكذلك أكص. الكيص والكيص  كعنب وهجف: الشديد العضل  ، من الرجال. يقال:  فلان كيصى، كعيسى  -قال شيخنا: أنكر سيبويه ورود فعلى صفة، ورد بأنه ورد من ذلك أربعة ألفاظ: مشية حيكى، وامرأة عزهى، ومعلى، وكيصى، كما حقق ذلك الشهاب في  ضيزى  من سورة النجم-  وينون، و  كيصى  كسكرى: يأكل وحده، وينزل وحده، ولا يهمه غير نفسه  . أما التنوين فنقله الأزهري عن أبي العباس، ونصه: رجل كيصى يا هذا: ينزل وحده ويأكل وحده. واختلف في ألف كيصا في قول النمر بن تولب السابق فقال ابن سيده: يحتمل أن تكون للإلحاق، ويحتمل أن تكون هي التي عوض من التنوين في النصب. يقال:  إنه لكياص المشي رخو الباد  ، ككتان، أي سريعه.  ومر  فلان  يكيص  ، وله كصيص، أي  يعجل  في مشيه.  وما زال يكايصه  ، أي  يمارسه  نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: رجل كيص، بالكسر: متفرد بطعامه، لا يؤاكل أحدا، عن ابن الأعرابي. قال أبو علي: والكيص: الأشر. وقال ثعلب في أماليه: الكيص: اللئيم:

### Türkçe

**كاص**: Cevherî onu ihmal etti. İbn Düreyd dedi: **كاص يكيص كيصا**, fetha ile; ve **كيصانا**, harekeli; ve **كيوصا**, damme ile: şeyden geri durdu ve ondan âciz kaldı. Sa‘leb dedi: **كاص طعامه**: onu tek başına yedi. İbn Bezrec dedi: **كاص منه**, yani yemekten; içecek de böyledir; ikisinden de çokça aldığı zaman. Denir: **كصنا عنده ما شئنا**, yani yedik; hemze de onda bir dildir, daha önce geçtiği gibi.

**الكيص**, kesre ile: erkeklerden dar huyluluk. Nemer b. Tevleb dedi:

  Bir adam gördü, **كيصا**, azığını sarıyor;
                      onu getirir, görünenlere, o sarılı iken.

Denildi: o, pek çok cimridir. Leys dedi: erkeklerden **الكيص**: kısa, **التار**; ve bu mânâ ile **الكصيص** da daha önce geçti; ikisinde de **كالكيص** yani **كسيد**; nüshalarda böyle ضبط edilmiştir; doğrusu fetha iledir; ve buna ikisinin başında Kurâ‘ın sözü şahitlik eder: **والكيص**, fetha ile: tek başına inen kimse. **الكيص** fetha ile: tam cimrilik; İbnü’l-A‘râbî’den. **الكيص** ayrıca: hızlı yürüyüş; ve **كاص يكيص**, ve yine **أكص**. **الكيص** ve **الكيص** ( **كعنب** ve **هجف** gibi): erkeklerden şiddetli adaleli. Denir: **فلان كيصى**, **كعيسى** —Şeyhimiz dedi: Sîbeveyh, **فعلى**’nın sıfat olarak gelişini inkâr etti; buna, bunun dört lafızda geldiğiyle cevap verildi: **مشية حيكى** ve **امرأة عزهى** ve **معلى** ve **كيصى**, bunu Şihâb, Necm sûresindeki **ضيزى**’da tahkik ettiği gibi— ve tenvinlenir; ve **كيصى** **كسكرى** gibi: tek başına yer, tek başına iner, kendi nefsinden başkasını umursamaz. Tenvin hususunda Ezherî onu Ebü’l-Abbâs’tan nakletti; metni: **رجل كيصى يا هذا**: tek başına iner ve tek başına yer. Nemer b. Tevleb’in önceki sözünde **كيصا**’daki elif hakkında ihtilaf edildi; İbn Sîde dedi: ilhâk için olması muhtemeldir; ve nasbda tenvinden bedel kılınan o olması da muhtemeldir. Denir: **إنه لكياص المشي رخو الباد**, **ككتان** gibi; yani onun süratlisi. Ve falan geçti: **يكيص**, ve onun **كصيص**’i vardır; yani yürüyüşünde acele eder. Ve onu durmadan **يكايصه**; yani onu mümarese eder; Sâgânî nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل كيص**, kesre ile: yemeğinde tek başına olan, kimseyle birlikte yemeyen; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Alî dedi: **والكيص**: azgın. Sa‘leb, Emâlî’sinde dedi: **الكيص**: alçak:
