# كيص — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B5/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D9%8A%D8%B5/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%8A%D8%B5.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: كيص

ك ص ( وايء )
صوك ، صأك ، كيص ، كصا ، صكا : ( مستعملة ) .
صوك صأك : قال الليث : الصَّأْكةُ ، مَجْزُومةٌ : ريحٌ يجدُها الإنسانُ من عَرقٍ أو خَشَبٍ أصابهُ ندًى فتغيرت ريحُهُ ، والصَّائكُ : الوَاكِفُ إذا كانت فيه تِلْكَ الرِّيحُ ، والفِعْلُ : صَئِكَتِ الخَشبةُ تصأَك صَأَكاً .
وقال الأعشى : فَتَرَكَ فيه الهَمْزَ ، وخَفّفه فقال : صَاك :
وَمِثْلُكِ مُعْجَبَةٍ بالشّبِاب صاكَ العبيرُ بأَثْوَابها
أراد : صَئِك . قال : والصَّائكُ : الدَّمُ اللاَّزقُ .
ويقالُ : الصَّائكُ : دَمُ الْجَوفِ . وقال الشاعر ، فجَعَلهُ يصُوكُ :
سَقَى اللَّهُ خَوْداً طَفْلةً ذاتَ بَهْجَةٍ
يَصُوكُ بكفّيها الخِضابُ ويَلْبَقُ
يصوكُ يلْزَقُ .
وروى عمرٌ و عن أبيه قال : الصَّائكُ : اللازقُ ، وقد صاك يصِيكُ .
وقال أبو زيدٍ : صَئِك الرَّجلُ يَصْأَك صَأَكاً إذا عَرِقَ فهاجتْ ريحٌ مُنْتِنَةٌ من ذَفَرٍ أو غير
ذلك .
وفي ( النوادِرِ ) : رَجُلٌ صَئِكٌ . وهو الشديدُ من الرِّجال .
وظلَّ يُصايكُني منذُ اليوم ويُحايكُني .
وقال الأصمعيُّ : تَصَوَّك فلانٌ في رَجِيعِه تَصَوُّكاً إذا تَلَطّخَ به . وتقولُ مِثلهُ بالضَّادِ .
كيص : وقال الليثُ : الكِيصُ من الرِّجال : القصيرُ التّارُّ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَيْصُ : البُخْلُ التَّامُّ ورجلٌ كِيصٌ .
قال أبو العباس : رَجُلٌ كِيصًى يا هذا بالتنوين : ينزل وحدَه . ويأكل وحده ، وقد كاصَ طَعَامَه إذا أكله وحده .
( ابنُ بُزُرْج ) : كاصَ فلانٌ من الطعام والشراب إذا أكثر منه .
وفلانٌ كاصٌ أي صَبُورٌ باقٍ على الأكل والشرب .
كصا : وقال ابن الأعرابي : كَصَا إذا خَسّ بعد رِفعة .
صكا : وصَكَا إذا لَزِمَ الشيء .

### Türkçe

ك ص ( وايء )
**صوك** ، **صأك** ، **كيص** ، **كصا** ، **صكا** : ( kullanılır ) .
**صوك صأك** : Leys dedi: **الصَّأْكةُ** , meczûm: insanın terden veya üzerine çiğ düşüp de kokusu değişen bir ağaçtan bulduğu bir rüzgârdır; **الصَّائكُ**: onda o koku bulunduğu zaman **الوَاكِفُ**’tir; fiil: **صَئِكَتِ الخَشبةُ** **تصأَك** **صَأَكاً**.
A‘şâ dedi: onda hemzeyi terk etti ve hafifletti de şöyle dedi: **صَاك**:
وَمِثْلُكِ مُعْجَبَةٍ بالشّبِاب صاكَ العبيرُ بأَثْوَابها
Murad etti: **صَئِك**. Dedi: **الصَّائكُ**: yapışık kan’dır.
Ve denilir: **الصَّائكُ**: iç boşluğunun kanı’dır. Şair dedi, onu **يصُوكُ** yaparak:
سَقَى اللَّهُ خَوْداً طَفْلةً ذاتَ بَهْجَةٍ
يَصُوكُ بكفّيها الخِضابُ ويَلْبَقُ
**يصوكُ**: yapışır.
Amr rivayet etti ve babasından: dedi ki: **الصَّائكُ**: yapışık olandır; ve **صاك** **يصِيكُ** olmuştur.
Ebû Zeyd dedi: **صَئِك** adam **يَصْأَك** **صَأَكاً**; terlediği zaman, **ذَفَرٍ**’den veya başka şeyden, pis bir koku kabarıp çıktığında.
( **النوادِرِ** )’de: **رَجُلٌ صَئِكٌ**. Ve o, erkeklerin şiddetli olanıdır.
Ve bugün’den beri beni **يُصايكُني** ve beni **يُحايكُني** etmeyi sürdürdü.
Asma‘î dedi: Falan, dışkısında **تَصَوَّك** eder **تَصَوُّكاً**; onunla bulaşıp kirlendiği zaman. Bunun benzerini **بالضَّادِ** ile söylersin.
**كيص** : Leys dedi: erkeklerden **الكِيصُ**: kısa, **التّارُّ** olan.
( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الكَيْصُ**: tam cimrilik; ve **رجلٌ كِيصٌ**.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: **رَجُلٌ كِيصًى** ey bu, tenvin ile: tek başına iner. Ve tek başına yer; ve yemeğini tek başına yediği zaman **كاصَ طَعَامَه** olmuştur.
( İbn Büzurc ): Falan, yemekten ve içmekten **كاصَ**; ondan çokça yaptığı zaman.
Ve falan **كاصٌ**; yani sabırlı, yeme ve içme üzerinde kalıcı.
**كصا** : İbnü’l-A‘râbî dedi: **كَصَا**; bir yükselişten sonra değersizleştiği zaman.
**صكا** : ve **صَكَا**; şeye yapışıp kaldığı zaman.
