# لأك — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A3%D9%83/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A3%D9%83/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لأك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A3%D9%83.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لأك

المَلأَكُ والمَلأَكَةُ: الرسالة. وأَلِكْني إلى فلان: أَبْلِغْه عني، أَصله أَلْئِكْني فحذفت الهمزة وأُلقيت حركتها على ما قبلها، وحكى اللحياني آلَكْتُه إليه في الرسالة أُلِيكه إلاكَةً، وهذا إنما هو على إبدال الهمزة إبدالاً صحيحاً؛ ومن روى بيت زهير:
إلى الظَّهيرةِ أَمْرٌ بينهم لِيَكُ
فإنه أَراد لِئَكٌ، وهي الرسائل؛ فسره بذلك ثعلب ولم يهمز لأَنه حجازي. والمَلأَكُ: المَلَكُ لأَنه يبلغ الرسالة عن الله عز وجل، فحذفت الهمزة وأُلقيت حركتها على الساكن قبلها، والجمع ملائكة جمعوه مُتَمَّماً وزادوا الهاء للتأنيث، وقوله عز وجل: والمَلَكُ على أَرجائها؛ إنما عَنى به الجنس، وفي المحكم لابن سيده ترجمة أَلك مقدَّمة على ترجمة لأَك، وقال في كتابه ما نصه: إنما قدَّمت باب مألَكة على باب مَلأكة لأَن مأْلكة أَصل وملأَكة فرع مقلوب عنها، ألا ترى أَن سيبويه قدَّم مألكة على ملأَكة فقال: وقالوا مَألَكة ومَلأكة؟ فلم يكن سيبويه على ما هو به من التقدُّم والفضل ليبدأ بالفرع على الأَصل، هذا مع قولهم الأَلوكُ، قال: فلذلك قدَّمناه، وإلاّ فقد كان الحكم أَن نقدِّم مَلأَكة على مَألكة لتقدُّم اللام في هذه الرتبة على الهمزة، وهذا هو ترتيبه في كتابه؛ قال وأَما قول رُوَيْشِدٍ: فأَبْلِغْ مَالَكاً أَنَّا خَطَبْنا،
فإنا لم نُلايِمْ بَعْدُ أَهلا
قال: فإنه ظن مَلَك الموت من م ل ك فصاغ مالَكاً من ذلك، وهو غلط منه؛ وقد غلط بذلك في غير موضع من شعره كقوله:
غَدا مالَكٌ يَبْغِي نسائي، كأنما
نِسائي لسَهْمَيْ مالَكٍ غَرَضانِ
وقوله:
فيا رَبِّ فاتْرُكْ لي جُهَيْنَةَ أَعْصُراً،
فمالَكُ مَوْتٍ بالفِراق دَهاني
وذلك أَنه رآهم يقولون مَلَكٌ، بغير همزة، وهم يريدون مَلأَك فتوهم أَن الميم أَصل وأَن مثال مَلَك فَعَلٌ كفَلَكٍ وسَمَكٍ، وإنما مثالهِ مَلأَكٌمَفْعَلٌ، والعين محذوفة أُلزمت التخفيف إلا في الشاذ؛ وهو قوله: فلسْتَ لإنْسِيٍّ، ولكن لمَلأَكٍ
تََنَزَّلَ من جَوِّ السماء يَصُوبُ
ومثل غلط رُوَيْشد كثير في شعر الأَعراب الجُفاة. واسْتَلأَكَ له: ذهب برسالته، عن أَبي علي. وفي ترجمة ملك أَشياء كثيرة تتعلق بهذا الحرف فليتأَمل هناك.

### Türkçe

**المَلأَكُ** ve **المَلأَكَةُ**: mesaj. Ve “**أَلِكْني** ilâ falan”: “onu benim adıma ulaştır”; aslı **أَلْئِكْني**’dir; hemze hazfedildi ve harekesi kendisinden önce olana atıldı. Ve Lihyânî “**آلَكْتُه** ileyhi fi’r-risâleti **أُلِيكه** **إلاكَةً**” diye nakletti; bu ise ancak hemzenin sahih bir ibdâl ile ibdâl edilmesi üzerinedir. Ve kim Züheyr’in beytini rivayet ederse:

إلى الظَّهيرةِ أَمْرٌ بينهم لِيَكُ

şüphesiz o **لِئَكٌ**’u kastetmiştir; o da mesajlardır; Sa‘leb onu bununla tefsir etti ve Hicazlı olduğu için hemze yapmadı.

Ve **المَلأَكُ**: **المَلَكُ**’tur; çünkü Allah عز وجل’den mesajı ulaştırır; hemze hazfedildi ve harekesi kendisinden önceki sâkine atıldı. Çoğulu **ملائكة**’dir; onu tamamlanmış olarak çoğul yaptılar ve müenneslik için **الهاء**’yı artırdılar. Ve O’nun عز وجل sözü: “والمَلَكُ على أَرجائها”; onunla ancak cinsi kastetmiştir.

Ve İbn Sîde’nin el-Muhkem’inde **أَلك** tercümesi **لأَك** tercümesinin önüne alınmıştır; ve kitabında lafzı şu olanı söyledi: “Ben **مألَكة** bâbını **مَلأكة** bâbının önüne aldım; çünkü **مأْلكة** asıldır, **ملأَكة** ise ondan çevrilmiş bir fer‘dir; görmüyor musun ki Sîbeveyh **مألكة**’yi **ملأَكة**’nin önüne aldı da şöyle dedi: ‘Ve **مَألَكة** ve **مَلأكة** dediler?’; böylece Sîbeveyh, kendisinde bulunan ilerilik ve fazilet üzere iken, asıl üzerine fer‘ ile başlamış olmaz; bu, onların **الأَلوكُ** demeleriyle beraberdir.” Dedi: “Bundan dolayı onu öne aldık; yoksa hüküm, bu mertebede lâmın hemzeden önce gelmesi sebebiyle **مَلأَكة**’yi **مَألكة**’nin önüne almamız idi; ve bu, onun kitabındaki tertibidir.”

Dedi: Rüveyşid’in sözüne gelince:

فأَبْلِغْ مَالَكاً أَنَّا خَطَبْنا،
فإنا لم نُلايِمْ بَعْدُ أَهلا

Dedi: O, **م ل ك**’ten “ölüm meleği”ni zannetti de ondan **مالَكاً** kalıbını yaptı; bu ondan bir yanlıştır. Ve şiirinin başka yerinde de bununla yanılmıştır; onun sözü gibi:

غَدا مالَكٌ يَبْغِي نسائي، كأنما
نِسائي لسَهْمَيْ مالَكٍ غَرَضانِ

ve onun sözü:

فيا رَبِّ فاتْرُكْ لي جُهَيْنَةَ أَعْصُراً،
فمالَكُ مَوْتٍ بالفِراق دَهاني

Bu, onların hemzesiz **مَلَكٌ** dediklerini görmesi sebebiyledir; hâlbuki onlar **مَلأَك**’ı kastediyorlardı; böylece mîmin asıl olduğunu ve **مَلَك** misalinin **فَعَلٌ** olduğunu, **فَلَكٍ** ve **سَمَكٍ** gibi, vehmetti. Hâlbuki onun misali **مَلأَكٌ** **مَفْعَلٌ**’dür; ve ‘ayn hazfedilmiştir; şâz olan dışında hafifletme ona lâzım kılınmıştır; o da şu sözüdür:

فلسْتَ لإنْسِيٍّ، ولكن لمَلأَكٍ
تََنَزَّلَ من جَوِّ السماء يَصُوبُ

Rüveyşid’in yanlışı gibi olan, kaba bedevîlerin şiirinde çoktur.

Ve “**اسْتَلأَكَ** lehu”: onun mesajıyla gitti; Ebû Ali’den. Ve **ملك** tercümesinde bu harfle ilgili birçok şey vardır; orada düşünülsün.
