# لا — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A7/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A7/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A7.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: لا

- (لا) يستعمل للعدم المحض. نحو: زيد لا عالم، وذلك يدل على كونه جاهلا، وذلك يكون للنفي، ويستعمل في الأزمنة الثلاثة، ومع الاسم والفعل غير أنه نفي به الماضي؛ فإما أن لا يؤتى بعده بالفعل، نحو أن يقال لك: هل خرجت؟ فتقول: لا، وتقديره: لا خرجت. ويكون قلما يذكر بعده الفعل الماضي إلا إذا فصل بينهما بشيء. نحو: لا رجلا ضربت ولا امرأة، أو يكون عطفا. نحو: لا خرجت ولا ركبت، أو عند تكريره. نحو: ﴿فلا صدق ولا صلى﴾ [القيامة/31] أو عند الدعاء. نحو قولهم: لا كان، ولا أفلح، ونحو ذلك. فمما نفي به المستقبل قوله: ﴿لا يعزب عنه مثقال ذرة﴾ [سبأ/3] وفي أخرى: ﴿وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء﴾ [يونس/61] وقد يجيء (لا) داخلا على كلام مثبت، ويكون هو نافيا لكلام محذوف وقد حمل على ذلك قوله: ﴿لا أقسم بيوم القيامة﴾ [القيامة/1]، ﴿فلا أقسم برب المشارق﴾ [المعارج/40]، ﴿فلا أقسم بمواقع النجوم﴾ [الواقعة/75]، ﴿فلا وربك لا يؤمنون﴾ [النساء/65] وعلى ذلك قول الشاعر:
*لا وأبيك ابنة العامري*
(الشطر لامرئ القيس، وعجزه:
*لا يدعي القوم أني أفر*
وهو في ديوانه ص 68)
وقد حمل على ذلك قول عمر رضي الله عنه - وقد أفطر يوما في رمضان فظن أن الشمس قد غربت ثم طلعت -: لا، نقضيه ما تجانفنا لإثم فيه، وذلك أن قائلا قال له قد أثمنا فقال لا، نقضيه. فقوله: (لا) رد لكلامه قد أثمنا، ثم استأنف فقال: نقضيه (لم أجد هذه القصة). وقد يكون لا للنهي نحو: ﴿لا يسخر قوم من قوم﴾ [الحجرات/11]، ﴿ولا تنابزوا بالألقاب﴾ [الحجرات/11]، وعلى هذا النحو: ﴿يا بني آدم لايفتننكم الشيطان﴾ [الأعراف/27]، وعلى ذلك: ﴿لا يحطمنكم سليما وجنوده﴾ [النمل/18]، وقوله: ﴿وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله﴾ [البقرة/83] فنفي قيل تقديره: إنهم لا يعبدون، وعلى هذا: ﴿وإذا أخذنا ميثاقكم لا تسفكون دماءكم﴾ [البقرة/84] وقوله: ﴿مالكم لا تقاتلون﴾ [النساء/75] يصح أن يكون (لا تقاتلون) في موضع الحال (انظر: التبيان في إعراب القرآن للعكبري 1/373؛ وإعراب القرآن للنحاس 1/434) : ما لكم غير مقاتلين. ويجعل (لا) مبنيا مع النكرة بعده فيقصد به النفي. نحو: ﴿لا رفث ولا فسوق﴾ [البقرة /197]، [وقد يكرر الكلام في المتضادين ويراد إثبات الأمر فيهما جميعا. نحو أن يقال: ليس زيد بمقيم ولا ظاعن. أي: يكون تارة كذا وتارة كذا، وقد يقال ذلك ويراد إثبات حالة بينهما. نحو أن يقال: ليس بأبيض ولا أسود] (ما بين [ ] نقله الزركشي في البرهان 4/353)، وإنما يراد إثبات حالة أخرى له، وقوله: ﴿لاشرقية ولا غربية﴾ [النور/35]. فقد قيل معناه: إنها شرقية وغربية (قال اليزيدي: لا شرقية: لا تضحى للشرق، ولا غربية: لا تضحى للغرب، ولكنها شرقية غربية يصيبها الشرق والغرب. أي: الشمس والظل. انظر: غريب القرآن وتفسيره ص 272). وقيل معناه: مصونة عن الإفراط والتفريط. وقد يذكر (لا) ويراد به سلب المعنى دون إثبات شيء، ويقال له الاسم غير المحصل. نحو: لا إنسان، إذا قصدت سلب الإنسانية، وعلى هذا قول العامة: لا أحد. أي: لا أحد.

### Türkçe

- (**لا**) sırf yokluk için kullanılır. Şu gibi: Zeyd **لا** âlimdir; bu, onun cahil olduğuna delâlet eder; bu, nefiy için olur; ve üç zamanda kullanılır; ve isimle ve fiille (kullanılır), ancak onunla geçmiş nefyedilmiştir; artık ya ondan sonra fiil getirilmez; şu gibi ki sana: “Çıktın mı?” denilir de sen: **لا** dersin; takdiri: **لا** çıktım. Ve onun ardından geçmiş fiil pek az zikredilir; ancak ikisinin arasına bir şey ayrılırsa. Şu gibi: **لا** bir adamı dövdüm ve **لا** bir kadını; yahut atıf olur. Şu gibi: **لا** çıktım ve **لا** bindim; yahut onun tekrarı sırasında. Şu gibi: ﴿فلا صدق ولا صلى﴾ [القيامة/31] yahut dua sırasında. Şu gibi onların sözü: **لا** oldu, ve **لا** felâh buldu, ve bunun benzeri. Artık onunla gelecek nefyedilen şeylerdendir: O’nun sözü: ﴿لا يعزب عنه مثقال ذرة﴾ [سبأ/3] ve bir diğerinde: ﴿وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء﴾ [يونس/61]. Ve (**لا**) ispatlı bir sözün içine girmiş olarak gelebilir; ve o, hazfedilmiş bir sözün nefiy edicisi olur; ve bunun üzerine O’nun sözü hamledilmiştir: ﴿لا أقسم بيوم القيامة﴾ [القيامة/1]، ﴿فلا أقسم برب المشارق﴾ [المعارج/40]، ﴿فلا أقسم بمواقع النجوم﴾ [الواقعة/75]، ﴿فلا وربك لا يؤمنون﴾ [النساء/65]. Ve bunun üzerine şairin sözü:
*لا وأبيك ابنة العامري*
(Şatrı İmru’ul-Kays’ındır; ve aczi:
*لا يدعي القوم أني أفر*
ve o, divanında s. 68’dedir.)
Ve bunun üzerine Ömer’in -Allah ondan razı olsun- sözü hamledilmiştir: (Ramazan’da bir gün iftar etmişti; güneşin battığını zannetmişti; sonra (güneş) doğdu): **لا**; onu kaza ederiz; onda bir günaha meyletmedik; bu, şu sebepledir ki bir söyleyen ona: “Gerçekten günaha girdik” dedi; o da: **لا**; onu kaza ederiz, dedi. Artık onun sözü (**لا**), “Günaha girdik” sözünün reddidir; sonra yeniden başlayıp dedi ki: “Onu kaza ederiz” (bu kıssayı bulmadım). Ve **لا** nehiy için olabilir; şu gibi: ﴿لا يسخر قوم من قوم﴾ [الحجرات/11]، ﴿ولا تنابزوا بالألقاب﴾ [الحجرات/11] ve bu tarz üzere: ﴿يا بني آدم لايفتننكم الشيطان﴾ [الأعراف/27] ve bunun üzerine: ﴿لا يحطمنكم سليما وجنوده﴾ [النمل/18]. Ve O’nun sözü: ﴿وإذ أخذنا ميثاق بني إسرائيل لا تعبدون إلا الله﴾ [البقرة/83]; artık nefiydir; denildi ki takdiri: “Şüphesiz onlar ibadet etmezler”; ve bunun üzere: ﴿وإذا أخذنا ميثاقكم لا تسفكون دماءكم﴾ [البقرة/84]. Ve O’nun sözü: ﴿مالكم لا تقاتلون﴾ [النساء/75]; (**لا تقاتلون**) hâl mevkiinde olması sahih olur (bak: el-Ukberî’nin “et-Tibyân fî i‘râbi’l-Kur’ân”ı 1/373; en-Nehhâs’ın “İ‘râbu’l-Kur’ân”ı 1/434): “Size ne oluyor da savaşmayanlar (hâlinde)siniz.” Ve (**لا**) kendisinden sonra gelen nekre ile birlikte mebnî kılınır; onunla nefiy kastedilir. Şu gibi: ﴿لا رفث ولا فسوق﴾ [البقرة /197]، [ve söz, iki zıddın içinde tekrar edilebilir ve onda her ikisinde de işin ispatı murad edilir. Şu gibi denilmesi: Zeyd ne mukimdir ne de göçendir. Yani: bazen şöyle olur bazen böyle; ve bu denilebilir ve ikisinin arasında bir hâlin ispatı murad edilir. Şu gibi denilmesi: Ne beyazdır ne de siyah] ( [ ] arasındakini Zerkâşî “el-Burhân” 4/353’te nakletmiştir); ancak onun için başka bir hâlin ispatı murad edilir. Ve O’nun sözü: ﴿لاشرقية ولا غربية﴾ [النور/35]. Artık denildi ki manası: Şüphesiz o doğulu ve batılıdır (el-Yezîdî dedi: **لا شرقية**: doğuya karşı kuşluk güneşine çıkmaz; ve **لا غربية**: batıya karşı kuşluk güneşine çıkmaz; fakat o doğulu batılıdır; doğu ve batı ona isabet eder; yani: güneş ve gölge. Bak: “Garîbu’l-Kur’ân ve tefsîruhu” s. 272). Ve denildi ki manası: ifrat ve tefritten korunmuştur. Ve (**لا**) zikredilir de onunla, bir şeyin ispatı olmaksızın mananın selbi murad edilir; ve ona “tahassul etmemiş isim” denilir. Şu gibi: **لا إنسان**; insanlığı selbetmeyi kastettiğin zaman. Ve bunun üzere avamın sözü: **لا أحد**. Yani: **لا أحد**.
