# لبأ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%A3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لبأ

اللِّبَأُ، على فِعَلٍ، بكسر الفاء وفتح العين: أَوّلُ اللبن في النِّتاج. أَبو زيد: أَوّلُ الأَلْبانِ اللِّبَأُ عند الوِلادةِ، وأَكثرُ ما يكون ثلاثَ حَلْباتٍ وأَقله حَلْبةٌ. وقال الليث: اللِّبَأُ، مهموز مقصور: أَوَّلُ حَلَبٍ عند وضع الـمُلْبِئِ. ولَبأَتِ الشاةُ ولَدَها أَي أَرْضَعَتْه اللِّبَأَ، وهي تَلْبَؤُه، والتَبَأْتُ أَنا: شَرِبتُ اللِّبَأَ. ولَبَأْتُ الجَدْيَ: أَطْعَمْتُه اللِّبَأَ. ويقال: لَبَأْتُ اللِّبَأَ أَلْبَؤُه لَبْأً إِذا حلبت الشاة لِبَأً. ولَبَأَ الشاةَ يَلْبَؤُها لَبْأً، بالتسكين، والتَبَأَها: احْتَلَبَ لِبَأَها. والتَبَأَها ولَدُها واسْتَلْبَأَها: رَضِعَها. ويقال: اسْتَلْبَأَ الجَدْيُ اسْتِلْباءً إِذا ما رَضِعَ من تِلْقاءِ نَفْسِه، وأَلْبَأَ الجَدْيُ إِلباءً إِذا رضع من تلقاءِ نفسه، وأَلْبَأَ الجَدْيَ إِلْبَاءً إِذا شَدَّه إِلى رأْس الخِلْفِ ليَرْضَعَ اللّبأَ، وأَلْبَأَتْه أُمُّه ولَبَأَتْه: أَرْضَعَتْه اللِّبَأَ، وأَلْبَأْتُه: سَقَيْتُه اللِّبَأَ. أَبو حاتم: أَلْبَأَتِ الشاةُ وَلَدها أَي قامت حتى تُرْضِعَ لِبَأَها، وقد التَبَأْناها أَي احْتَلَبنا لِبَأَها، واسْتَلْبأَها ولدُها أَي شرب لِبأَها. وفي حديث ولادة الحسن بن علي، رضي اللّه عنهما: وأَلبَأَه برِيقِه أَي صَبَّ رِيقَه في فِيهِ كما يُصَبُّ اللِّبَأُ في فم الصبيّ، وهو أَوَّلُ ما يُحْلَبُ عند الولادةِ. ولَبَأَ القومَ يَلْبَؤُهم لَبْأً إِذا صَنَع لهم اللِّبَأَ. ولبَأَ \<ص:151>
القومَ يَلْبَؤُهم لَبْأً، وأَلْبَأَهم: أَطْعمهم اللِّبَأَ. وقيل: لَبَأَهم: أَطْعَمهم اللِّبَأَ، وأَلبأَهمَ: زوَّدهُم إِياه.
وقال اللحياني: لَبَأْتُهم لَبْأً ولِبَأً، وهو الاسم. قال ابن سيده: ولا أَدري ما حاصل كلام اللحياني هذا اللهم إلا أَن يريد أَن اللِّبَأَ يكون مصدراً واسماً، وهذا لا يعرف.
وأَلْبَؤُوا: كَثُر لِبَؤُهم. وأَلْبَأَتِ الشاةُ: أَنزلت اللِّبَأَ، وقول ذي الرمة: ومَرْبُوعةٍ رِبْعِيَّةٍ قد لَبَأْتُها، *  بِكَفَّيَّ، من دَوِّيَّةٍ، سَفَراً، سَفْرا فسره الفارسي وحده، فقال: يعني الكَمْأَةَ. مَرْبوعةٍ: أَصابها الرَّبيعُ. ورِبْعيَّةٍ: مُتَرَوّية بمطَر الربيع؛ ولَبَأْتُها: أَطْعَمتها أَوّل ما بَدَتْ، وهي استعارةٌ، كما يُطعَمُ اللِّبَأُ. يعني: أَن الكمَّاءَ جنَاها فبَاكَرَهم بها طَرِيّةً؛ وسَفَراً منصوب على الظرف أَي غُدْوةً؛ وسَفْراً مفعول ثانٍ للَبَأْتُها، وعَدَّاه إِلى مفعولين لأَنه في معنى أَطْعَمْت. وأَلبَأَ اللِّبَأَ: أَصْلَحَه وطَبَخَه. ولَبأَ اللِّبأَ يَلْبَؤُهُ لَبْأً، وأَلْبَأَه: طَبخَه، الأَخيرة عن ابن الأَعرابي. ولَبَّأَتِ الناقةُ تَلْبِيئاً، وهي مُلَبِّئٌ، بوزن مُلَبِّعٍ: وقع اللِّبَأُ في ضَرْعها، ثم الفِصْحُ بعد اللِّبَإِ إِذا جاء اللبنُ بعد انقطاع اللِّبَإِ، يقال قد أَفْصَحتِ الناقةُ وأَفْصحَ لَبَنُها. وعِشارٌ مَلابِئُ إِذا دنا نِتاجُها.
ويقال: لَبَأْتُ الفَسِيلَ أَلْبَؤُه لَبْأً إِذا سَقَيْتَه حين تَغْرِسُه. وفي الحديث: إِذا غرسْتَ فَسيلةً، وقيل الساعةُ تقومُ، فلا يَمْنَعك أَن تَلْبَأَها، أَي تَسْقِيَها، وذلك أَوَّل سَقْيِك إياها. وفي حديث بعض الصحابة: أَنه مَرَّ بأَنْصاريٍّ يَغْرِسُ نَخلاً فقال: يا ابن أَخي إن بلَغَك أَنَّ الدجالَ قد خَرج، فلا يَمنعنَّك من أَن تَلْبَأَها، أَي لا يَمنعنَّكَ خُروجُه عن غَرْسِها وسَقْيِها أَولَ سَقْيةٍ؛ مأَّخوذ من اللِّبإ.
ولَبَّأْت بالحجِّ تَلْبِئةً، وأَصله لَبَّيْت، غير مهموز. قال الفرّاءُ: ربما خرجت بهم فصاحتهم إِلى أَن يهمزوا ما ليس بمهموز، فقالوا لَبَّأْتُ بالحَج، وحَلأْتُ السَّوِيقَ، ورثَأْتُ الميت. ابن شميل في تفسير لَبَّيْكَ، يقال: لَبَأَ فلان من هذا الطعام يَلْبَأُ لَبْأً إِذا أَكثر منه. قال: ولَبَّيْكَ كأَنه اسْتِرْزاقٌ الأَحمر: بَيْنَهم الـمُلْتَبِئةُ أَي هم مُتفاوِضُون لا يكتم بعضهم بعضاً. وفي النوادر يقال: بنو فلان لا يَلْتَبِئُون فَتاهُم، ولا يَتَعَيَّرونَ شَيْخَهم. المعنى: لا يُزَوّجُون الغلام صغيراً ولا الشيخ كبيراً طَلَباً للنَّسْل.
واللَّبُؤَةُ: الأُنثى من الأُسُود، والجمع لَبُؤٌ، واللَّبْأَةُ واللَّبَاة كاللَّبُؤَةِ، فان كان مخففاً منه، فجمعه كجمعه، وإِن كان لغة، فجمعه لَبَآتٌ. واللَّبْوةُ، ساكنة الباء غير مهموزة لغة فيها، واللَّبُؤُ الأَسد، قال: وقد أُميت، أَعني انهم قلّ استعمالهم إِياه البتة. واللَّبُوءُ: رجل معروف، وهو اللَّبُوءُ بن عبدالقيس.
واللَّبْءُ: حيٌّ.

### Türkçe

**اللِّبَأُ**, **فِعَلٍ** üzere, **الفاء**’ın kesri ve **العين**’in fethi ile: doğumda sütün ilki. Ebû Zeyd: Doğum esnasında sütlerin ilki **اللِّبَأُ**’dur; en çoğu üç sağım olur, en azı bir sağımdır. Leys dedi: **اللِّبَأُ**, hemzeli, maksûr: **الـمُلْبِئِ**’in (doğuranın) koyması anındaki ilk sağım.

Koyun yavrusuna **لَبأَتِ**: yani ona **اللِّبَأَ** emzirdi; o, onu **تَلْبَؤُه**; ben **التَبَأْتُ**: **اللِّبَأَ** içtim. Ve **لَبَأْتُ** oğlağı: ona **اللِّبَأَ** yedirdim. Ve denir: Koyunu **لِبَأً** sağdığında **لَبَأْتُ اللِّبَأَ أَلْبَؤُه لَبْأً**. Ve koyunu **لَبَأَ** eder, onu **يَلْبَؤُها لَبْأً**; sükûn ile; ve onu **التَبَأَها**: onun **لِبَأَ**sını sağdı. Ve yavrusu onu **التَبَأَها** ve onu **اسْتَلْبَأَها**: onu emdi. Ve denir: Oğlak, kendi kendine (kendiliğinden) emdiğinde **اسْتَلْبَأَ الجَدْيُ اسْتِلْباءً**; ve oğlak kendiliğinden emdiğinde **أَلْبَأَ الجَدْيُ إِلباءً**; ve onu **اللّبأَ** emsin diye onu memenin başına çektiğinde oğlağı **أَلْبَأَ الجَدْيَ إِلْبَاءً**; ve annesi onu **أَلْبَأَتْه** ve onu **لَبَأَتْه**: ona **اللِّبَأَ** emzirdi; ve ben onu **أَلْبَأْتُه**: ona **اللِّبَأَ** içirdim.

Ebû Hâtim: Koyun yavrusunu **أَلْبَأَتِ**: yani **لِبَأَ**sını emzirmek için ayağa kalktı; ve biz onu **التَبَأْناها**: yani onun **لِبَأَ**sını sağdık; ve yavrusu onu **اسْتَلْبأَها**: yani onun **لِبأَ**sını içti.

Hasan b. Ali’nin doğumu hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “Ve onu tükürüğüyle **أَلبَأَه**”: yani tükürüğünü, **اللِّبَأُ**’nun çocuğun ağzına döküldüğü gibi, onun ağzına döktü; o, doğumda sağılanın ilkidir.

Kavme **لَبَأَ** eder, onları **يَلْبَؤُهم لَبْأً**: onlara **اللِّبَأَ** yaptığında. Ve kavme **لبَأَ** eder, onları **يَلْبَؤُهم لَبْأً**, ve onları **أَلْبَأَهم**: onlara **اللِّبَأَ** yedirdi. Ve denildi: Onlara **لَبَأَهم**: onlara **اللِّبَأَ** yedirdi; ve onları **أَلبأَهمَ**: onlara onu azık yaptı (temin etti).

Lihyânî dedi: Onlara **لَبَأْتُهم لَبْأً** ve **لِبَأً**; ve o isimdir. İbn Sîde dedi: Lihyânî’nin bu sözünün hâsılı nedir bilmiyorum; ancak şunu murad ediyor olabilir: **اللِّبَأَ** masdar ve isim olur; bu ise bilinmez.

Ve **أَلْبَؤُوا**: onların **لِبَؤُ**’ları çoğaldı. Ve koyun **أَلْبَأَتِ**: **اللِّبَأَ** indirdi; ve Zü’r-Rumme’nin sözü:
ومَرْبُوعةٍ رِبْعِيَّةٍ قد لَبَأْتُها، *  بِكَفَّيَّ، من دَوِّيَّةٍ، سَفَراً، سَفْرا
Bunu yalnız Fârisî açıkladı; dedi ki: **الكَمْأَةَ**’yi kastediyor. **مَرْبوعةٍ**: bahar ona isabet etti. **ورِبْعيَّةٍ**: bahar yağmuruyla sulanmış. Ve **لَبَأْتُها**: ilk belirdiğinde onu yedirdim; bu bir istiâredir; **اللِّبَأُ** yedirildiği gibi. Yani: mantarı devşirdi de onlara onunla erkenden, taze olarak geldi; ve **سَفَراً** zarf olarak mansûbdur, yani sabahleyin; ve **سَفْراً**, **لَبَأْتُها** için ikinci mef‘ûldür; onu iki mef‘ûle geçişli kıldı; çünkü o, **أَطْعَمْت** mânâsındadır.

**اللِّبَأَ**’yı **أَلْبَأَ** etti: onu ıslah etti ve pişirdi. Ve **لَبأَ اللِّبأَ يَلْبَؤُهُ لَبْأً**, ve onu **أَلْبَأَه**: onu pişirdi; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’den.

Dişi deve **لَبَّأَتِ** **تَلْبِيئاً**, ve o **مُلَبِّئٌ**, **مُلَبِّعٍ** vezninde: **اللِّبَأُ** onun memesine düştü; sonra **اللِّبَإِ**’den sonra **الفِصْحُ**: **اللِّبَإِ**’in kesilmesinden sonra süt geldiğinde; denir: dişi deve **أَفْصَحتِ** ve sütü **أَفْصحَ**.

Doğumu yaklaştığında **مَلابِئُ** olan on aylık gebe develer.

Ve denir: Fidanı diktiğin vakit ona su verdiğinde **لَبَأْتُ الفَسِيلَ أَلْبَؤُه لَبْأً**. Hadîste: “Bir fidan diktiğinde, kıyamet kopuyor denilse bile, onu **تَلْبَأَها**’na engel olmasın”: yani onu sula; bu, onu sulamanın ilki oluşudur. Bazı sahâbîlerin hadîsinde: Ensâr’dan birine rastladı; hurma dikiyordu; dedi ki: “Ey kardeşimin oğlu, sana Deccâl’in çıktığı ulaşırsa, onu **تَلْبَأَها**’ndan seni alıkoymasın”: yani onun çıkışı, onu dikmekten ve onu ilk sulamayla sulamaktan seni alıkoymasın; **اللِّبإ**’den alınmıştır.

Hac ile **لَبَّأْت** **تَلْبِئةً**; aslı **لَبَّيْت**’tir; hemzeli değildir. Ferrâ dedi: Bazen onları, hemzeli olmayanı hemzelemeye sevk eden fasahatları (lehçeleri) çıktı; böylece “Hac ile **لَبَّأْتُ**”, “**السَّوِيقَ**’i **حَلأْتُ**”, “ölüye **رثَأْتُ**” dediler.

İbn Şümeyl, **لَبَّيْكَ**’in tefsirinde: denir: Bir kimse bu yemekten çokça yediğinde **لَبَأَ** eder; **يَلْبَأُ لَبْأً**. Dedi: Ve **لَبَّيْكَ**, sanki bir rızık istemedir. A‘şâ el-Ahmer: “Aralarında **الـمُلْتَبِئةُ**”: yani onlar birbirleriyle danışıp anlaşan kimselerdir; bazısı bazısından bir şey gizlemez.

**النوادر**’de denir: Falanın oğulları delikanlılarını **يَلْتَبِئُون** etmezler ve ihtiyarlarını **يَتَعَيَّرونَ** etmezler. Mânâ: nesil istemek için, oğlanı küçükken ve ihtiyarı yaşlıyken evlendirmezler.

**اللَّبُؤَةُ**: aslanların dişisi; çoğulu **لَبُؤٌ**. Ve **اللَّبْأَةُ** ve **اللَّبَاة** **اللَّبُؤَةُ** gibidir; eğer ondan hafifletilmiş ise, çoğulu onun çoğulu gibidir; eğer bir dil (lehçe) ise, çoğulu **لَبَآتٌ**’tır. Ve **اللَّبْوةُ**, **الباء** sâkin, hemzesiz: onda bir dildir. Ve **اللَّبُؤُ** aslandır; dedi ki: “Ve öldürülmüştür”; yani onların onu hiç kullanmaları azalmıştır.

**اللَّبُوءُ**: bilinen bir adamdır; o, Abdülkays’ın oğlu **اللَّبُوءُ**’dur.

**اللَّبْءُ**: bir kabiledir.
