# لبب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لبب

لُبُّ كلِّ شيءٍ، ولُبابُه: خالِصُه وخِـيارُه، وقد غَلَبَ اللُّبُّ على ما يؤكل داخلُه، ويُرْمى خارجُه من الثَّمر. ولُبُّ الجَوْز واللَّوز، ونحوهما: ما في جَوْفه، والجمعُ اللُّـبُوبُ؛ تقول منه: أَلَبَّ الزَّرْعُ، مثل أَحَبَّ، إِذا دَخَلَ فيه الأُكلُ. ولَـبَّبَ الـحَبَّ تَلْبِـيباً: صار له لُبٌّ. ولُبُّ النَّخلةِ: قَلْبُها. وخالِصُ كلِّ شيءٍ: لُبُّه. الليث: لُبُّ كلِّ شيءٍ من الثمار داخلُه الذي يُطْرَحُ خارجُه، نحو لُبِّ الجَوْز واللَّوز. قال: ولُبُّ الرَّجُل: ما جُعِل في قَلْبه من العَقْل. وشيءٌ لُبابٌ: خالِصٌ. ابن جني: هو لُبابُ قَومِه، وهم لُبابُ قومهم، وهي لُبابُ قَوْمها؛ قال جرير: تُدَرِّي فوقَ مَتْنَيْها قُروناً *  على بَشَرٍ، وآنِسَـةٌ لُبابُ والـحَسَبُ: اللُّبابُ الخالصُ، ومنه سميت المرأَة لُبابَة. وفي الحديث: إِنـَّا حَيٌّ من مَذْحجٍ، عُبابُ سَلَفِها ولُبابُ شرَفِها. اللُّبابُ: الخالِصُ من كل شيءٍ، كاللُّبِّ. واللُّبابُ: طَحِـينٌ مُرَقَّقٌ. ولَبَّبَ الـحَبُّ: جَرَى فيه الدَّقيقُ. ولُبابُ القَمْح، ولُبابُ الفُسْتُقِ، ولُبابُ الإِبلِ: خِيارُها. ولُبابُ الـحَسَبِ: مَحْضُه. واللُّبابُ: الخالِصُ من كلِّ شيءٍ؛ قال ذو الرمة يصف فحلاً مِئناثاً: سِـبَحْلاً أَبا شِرْخَينِ أَحْيا بَناتِه *  مَقالِـيتُها، فهي اللُّبابُ الـحَبائسُ وقال أَبو الحسن في الفالوذَج: لُبابُ القَمْحِ بِلُعابِ النَّحْل. ولُبُّ كلِّ شيءٍ: نفسُه وحَقِـيقَتُه. وربما سمي سمُّ الحيةِ: لُبّاً. واللُّبُّ: العَقْلُ، والجمع أَلبابٌ وأَلْـبُبٌ؛ قال الكُمَيْتُ: إِليكُمْ، بني آلِ النبـيِّ، تَطَلَّعَتْ *  نَوازِعُ من قَلْبي، ظِماءٌ، وأَلْـبُبُ وقد جُمعَ على أَلُبٍّ، كما جُمِعَ بُؤْسٌ على أَبْؤُس، ونُعْم على أَنْعُم؛ قال أَبو طالب:
قلْبي إِليه مُشْرِفُ الأَلُبِّ
واللَّبابةُ: مصدرُ اللَّبِـيب. وقد لَبُبْتُ أَلَبُّ، ولَبِـبْتَ تَلَبُّ، بالكسر، لُبّاً ولَبّاً ولَبابةً: صِرْتَ ذا لُبٍّ. وفي التهذيب: حكى لَبُبْتُ، بالضم، وهو نادر، لا نظير له في المضاعف. وقيل لِصَفِـيَّة بنت عبدالمطَّلب، وضَرَبَت الزُّبَير: لم تَضْرِبينَهُ؟ فقالتْ: لِـيَلَبَّ، ويقودَ الجَيشَ ذا الجَلَب أَي يصير ذا لُبٍّ. ورواه بعضهم: أَضْرِبُه لكيْ يَلَبَّ، ويَقودَ الجَيشَ ذا اللَّجَب. قال ابن الأَثير: هذه لغةُ أَهلِ الـحِجاز؛ وأَهْلُ نَجْدٍ يقولون: لَبَّ يَلِبُّ بوزن فَرَّ يَفِرُّ. ورجل ملبوبٌ: موصوف باللَّبابة.
ولَبيبٌ: عاقِلٌ ذو لُبٍّ، مِن قوم أَلِبَّاء؛ قال سيبويه: لا يُكَسَّرُ على غير ذلك، والأُنثى لبيبةٌ. الجوهري: رجلٌ لَبيبٌ، مثلُ لَبٍّ؛ قال الـمُضَرِّبُ ابن كَعْب: فقلتُ لها: فِـيئي إِلَيكِ، فإِنَّني *  حَرامٌ، وإِني بعد ذاكَ لَبِـيبُ التهذيب: وقال حسان:
وجارِيَةٍ مَلْبُوبةٍ ومُنَجَّسٍ *  وطارِقةٍ، في طَرْقِها، لم تُشَدِّدِ واسْتَلَبَّهُ: امْتَحَنَ لُبَّهُ.
ويقال: بناتُ أَلْبُبٍ عُروق في القَلْبِ، يكون منها الرِّقَّةُ. وقيل لأَعْرابيةٍ تُعاتِبُ ابْنَها: ما لَكِ لا تَدْعِـينَ عليه؟ قالت: تَـأْبى له ذلك بناتُ أَلْبُـبـي. الأَصمعي قال: كان أَعرابيٌّ عنده امرأَة فَبَرِمَ بها، فأَلقاها في بِئرٍ غَرَضاً بها، فمَرَّ بها نَفَرٌ فسَمِعوا هَمْهَمَتَها من البئر، فاسْتَخْرجوها، وقالوا: من فَعَلَ هذا بك؟ فقالت: زوجي، فقالوا ادعِـي اللّهَ عليه، فقالَتْ: لا تُطاوعُني بناتُ أَلبُـبـي. قالوا: وبَناتُ أَلبُبٍ عُروقٌ متصلة بالقلب. ابن سيده: قد عَلِمَتْ بذلك بَناتُ أَلبُبِه؛ يَعْنونَ لُبَّه، وهو أَحدُ ما شَذَّ من الـمُضاعَف، فجاءَ على الأَصل؛ هذا مذهب سيبويه، قال يَعْنُونَ لُبَّه؛ وقال المبرد في قول الشاعر: قد عَلِمَتْ ذاكَ بَناتُ أَلبَـبِهْ
يريدُ بَناتِ أَعْقَلِ هذا الـحَيِّ، فإِن جمعت أَلبُـباً، قلتَ: أَلابِبُ، والتصغير أُلَيبِـيبٌ، وهو أَولى من قول من أَعَلَّها. واللَّبُّ: اللَّطِـيفُ القَريبُ من الناس، والأُنْثى: لَبَّةٌ، وجمعها لِـبابٌ. واللَّبُّ: الحادِي اللاَّزم لسَوقِ الإِبل، لا يَفْتُر عنها ولا يُفارِقُها. ورجلٌ لَبٌّ: لازمٌ لِصَنْعَتِهِ لا يفارقها. ويقال: رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ أَي لازِمٌ للأَمرِ؛ وأَنشد أَبو عمرو:
لَبّاً، بأَعْجازِ الـمَطِـيِّ، لاحقا
ولَبَّ بالمكان لَبّاً، وأَلَبَّ: أَقام به ولزمَه. وأَلَبَّ على الأَمرِ: لَزِمَه فلم يفارقْه. وقولُهم: لَبَّيكَ ولَبَّيهِ، مِنه، أَي لُزوماً لطاعَتِكَ؛ وفي الصحاح: أَي أَنا مُقيمٌ على طاعَتك؛ قال: إِنَّكَ لو دَعَوتَني، ودوني
زَوراءُ ذاتُ مَنْزَعٍ بَيُونِ،
لَقُلْتُ: لَبَّيْهِ، لـمَنْ يَدعُوني
أَصله لَبَّـبْت فعَّلْت، من أَلَبَّ بالمكان، فأُبدلت الباء ياءً لأَجلِ التضعيف. قال الخليل، هو من قولهم: دار فلان تُلِبُّ داري أَي تُحاذيها أَي أَنا مُواجِهُكَ بما تُحِبُّ إِجابةً لك، والياء للتثنية، وفيها دليل على النصب للـمَصدر. وقال سيبويه: انْتَصَب لَبَّيْكَ، على الفِعْل، كما انْتَصَبَ سبحانَ اللّه. وفي الصحاح: نُصِبَ على المصدر، كقولك: حَمْداً للّه وشكراً، وكان حقه أَن يقال: لَبّاً لكَ، وثُنِّي على معنى التوكيد أَي إِلْباباً بك بعد إِلبابٍ، وإِقامةً بعد إِقامةٍ. قال الأَزهري: سمعت أَبا الفضل الـمُنْذِرِيَّ يقول: عُرضَ على أَبي العباس ما سمعتُ من أَبي طالب النحويّ في قولهم لَبَّيْكَ وسَعْدَيْكَ، قال: قال الفراء: معنى لَبَّيْكَ، إِجابةً لك بعد إِجابة؛ قال: ونصبه على المصدر. قال: وقال الأَحْمَرُ: هو مأْخوذٌ من لَبَّ بالمكان، وأَلَبَّ به إِذا أَقام؛ وأَنشد:
لَبَّ بأَرضٍ ما تَخَطَّاها الغَنَمْ
قال ومنه قول طُفَيْل:
رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيٍّ ورَهْطِهِ، *  وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروجِ، وتَحْلُبُ أَي تُلازمُها وتُقيمُ فيها؛ وقال أَبوالهيثم قوله:
وتيم تلبي في العروج، وتحلب
أَي تَحْلُبُ اللِّبَـأَ وتَشْرَبهُ؛ جعله من اللِّبـإِ، فترك همزه، ولم يجعله من لَبَّ بالمكان وأَلَبَّ. قال أَبو منصور: والذي قاله أَبو الهيثم أَصوبُ. لقوله بعده وتَحْلُبُ. قال وقال الأَحمر: كأَنَّ أَصْلَ لَبَّ بك، لَبَّبَ بك، فاستثقلوا ثلاث باءَات، فقلبوا إِحداهن ياءً، كما قالوا: تَظَنَّيْتُ، من الظَّنِّ. وحكى أَبو عبيد عن الخليل أَنه قال: أَصله من أَلبَبْتُ بالمكان، فإِذا دعا الرجلُ صاحبَه، أَجابه: لَبَّيْكَ أَي أَنا مقيم عندك، ثم وكد ذلك بلَبَّيكَ أَي إِقامةً بعد إِقامة. وحكي عن الخليل أَنه قال: هو مأْخوذ من قولهم: أُمٌّ لَبَّةٌ أَي مُحِـبَّة عاطفة؛ قال: فإِن كان كذلك، فمعناه إِقْبالاً إِليك ومَحَبَّـةً لك؛ وأَنشد: وكُنْتُمْ كأُمٍّ لَبَّةٍ، طَعَنَ ابْنُها *  إِليها، فما دَرَّتْ عليه بساعِدِ قال، ويقال: هو مأْخوذ من قولهم: داري تَلُبُّ دارَك، ويكون معناه: اتِّجاهي إِليك وإِقبالي على أَمرك. وقال ابن الأَعرابي: اللَّبُّ الطاعةُ، وأَصله من الإِقامة. وقولهم: لَبَّيْكَ، اللَّبُّ واحدٌ، فإِذا ثنيت، قلت في الرفع: لَبَّانِ، وفي النصب والخفض: لَبَّينِ؛ وكان في الأَصل لَبَّيْنِكَ أَي أَطَعْتُكَ مرتين، ثم حُذِفَت النون للإِضافة أَي أَطَعْتُكَ طاعةً، مقيماً عندك إِقامةً بعد إِقامة. ابن سيده: قال سيبويه وزعم يونس أَن لَبَّيْكَ اسم مفرد، بمنزلة عَلَيكَ، ولكنه جاءَ على هذا اللفظ في حَدِّ الإِضافة، وزعم الخليل أَنها تثنية، كأَنه قال: كلما أَجَبْتُكَ في شيءٍ، فأَنا في الآخر لك مُجِـيبٌ. قال سيبويه: ويَدُلُّك على صحة قول الخليل قولُ بعض العرب: لَبِّ، يُجْريه مُجْرَى أَمْسِ وغاقِ؛ قال: ويَدُلُّك على أَن لبَّيكَ ليست بمنزلة عليك، أَنك إِذا أَظهرت الاسم، قلت: لَبَّيْ زَيْدٍ؛ وأَنشد:
دَعَوْتُ لِـمَانا بَني مِسْوَراً، *  فَلَبَّـى، فَلَبَّـيْ يَدَيْ مِسْوَرِ فلو كان بمنزلة على لقلتَ: فَلَبَّى يَدَيْ، لأَنك لا تقول: عَلَيْ زَيدٍ إِذا أَظهرتَ الاسم. قال ابن جني: الأَلف في لَبَّـى عند بعضهم هي ياء التثنية في لَبَّيْكَ، لأَنهم اشتقوا من الاسم المبني الذي هو الصوت مع حرف التثنية فعلاً، فجمعوه من حروفه، كما قالوا مِن لا إِله إِلا اللّه: هَلَّلْتُ، ونحو ذلك، فاشتقوا لبَّيتُ من لفظ لبَّيكَ، فجاؤُوا في لفظ لبَّيْت بالياءِ التي للتثنية في لبَّيْكَ، وهذا قول سيبويه. قال: وأَما يونس فزعم أَن لبَّيْكَ اسم مفرد، وأَصله عنده لَبَّبٌ، وزنه فَعْلَل، قال: ولا يجوز أَن تَحْمِلَه على فَعَّلَ، لقلة فَعَّلَ في الكلام، وكثرة فَعْلَلَ، فقُلِـبَت الباء، التي هي اللام الثانية من لَبَّبٍ، ياءً، هَرباً من التضعيف، فصار لَبَّـيٌ، ثم أَبدل الياء أَلفاً لتحركها وانفتاح ما قبلها، فصار لَبَّـى، ثم إِنه لما وُصِلَتْ بالكاف في لبَّيْك، وبالهاءِ في لَبَّيْه، قُلِـبَت الأَلفُ ياء كما قُلِـبَتْ في إِلى وعَلى ولدَى إِذا وصلتها بالضمير، فقلت إِليك وعليك ولديك؛ واحتج سيبويه على يونس فقال: لو كانت ياءُ لَبَّيْكَ، بمنزلة ياء عليك ولديك، لوجب، مَتى أَضَفْتَها إِلى الـمُظْهَر، أَن تُقِرَّها أَلِفاً، كما أَنك إِذا أَضَفْتَ عليك وأُختيها إِلى الـمُظْهَرِ، أَقْرَرْتَ أَلفَها بحالها، ولكُنْتَ تقول على هذا: لَـبَّى زيدٍ، ولَـبَّى جَعْفَرٍ، كما تقول: إِلى زيدٍ، وعلى عمرو، ولدَى خالدٍ؛ وأَنشد قوله: فلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ؛ قال: فقوله لَبَّيْ، بالياءِ مع إِضافته إِلى الـمُظْهَر، يدل على أَنه اسم مثنى، بمنزلة غلامَيْ زيدٍ، ولَبَّاهُ قالَ: لَبَّيْكَ، ولَبَّـى بالـحَجِّ كذلك؛ وقولُ الـمُضَرِّبِ بن كعبٍ: وإِني بعد ذاكَ لَبيبُ
إِنما أَراد مُلَبٍّ بالـحَج. وقوله بعد ذاك أَي مع ذاك. وحكى ثعلب: لَبَّـأْتُ بالحج. قال: وكان ينبغي أَن يقول: لَبَّيْتُ بالحج. ولكن العرب قد قالته بالهمز، وهو على غير القياس. وفي حديث الإِهْلالِ بالحج: لَبَّيْكَ اللهمَّ لبَّيْكَ، هو من التَّلْبية، وهي إِجابةُ الـمُنادِي أَي إِجابَتي لك يا ربِّ، وهو مأْخوذٌ مما تقدم. وقيل: معناه إِخلاصِـي لك؛ مِن قولهم: حَسَبٌ لُبابٌ إِذا كان خالصاً مَحْضاً، ومنه لُبُّ الطَّعام ولُبابُه. وفي حديث عَلْقمة أَنه قال للأَسْوَدِ: يا أَبا عَمْرو. قال: لبَّيْكَ!قال: لبَّى يَدَيكَ. قال الخَطّابي: معناه سَلِمَتْ يداك وصَحَّتا، وإِنما ترك الإِعراب في قوله يديك، وكان حقه أَن يقول: يداك، لِـيَزْدَوِجَ يَدَيْكَ بلَبَّـيْكَ. وقال الزمخشري: معنى لَبَّى يَدَيْك أَي أُطيعُكَ، وأَتَصَرَّفُ بإِرادتك، وأَكونُ كالشيءِ الذي تُصَرِّفُه بيديك كيف شئت. ولَبابِ لَبَابِ يُريدُ به: لا بأْس، بلغة حمير. قال ابن سيده: وهو عندي مما تقدم، كأَنه إِذا نَفَى البأْسَ عنه اسْتَحَبَّ مُلازمَته. واللَّبَبُ: معروف، وهو ما يُشدُّ على صَدْر الدابة أَو الناقة؛ قال ابن سيده وغيرُه: يكونُ للرَّحْل والسَّرْج يمنعهما من الاستئخار، والجمعُ أَلبابٌ؛ قال سيبويه: لم يجاوزوا به هذا البناءَ. وأَلْبَبْتُ السَّرْجَ: عَمِلْتُ له لَبَـباً. وأَلْبَـبْتُ الفرسَ، فهو مُلْبَبٌ، جاءَ على الأَصل، وهو نادر: جَعَلْتُ له لَبَـباً. قال: وهذا الحرف هكذا رواه ابن السكيت، بإِظهار التضعيف. وقال ابن كَيْسان: هو غلط، وقياسُه مُلَبٌّ، كما يقال مُحَبٌّ، مِن أَحْبَبْتُه، ومنه قولهم: فلان في لَبَبٍ رخِـيٍّ إِذا كان في حال واسعة؛ ولَبَبْتُهُ، مخفف، كذلك عن ابن الأَعرابي: واللَّبَبُ: البالُ، يقال: إِنه لَرَخِـيُّ اللَّبَبِ. التهذيب، يقال: فلانٌ في بالٍ رَخِـيٍّ ولَبَبٍ رَخِـيٍّ أَي في سَعَة وخِصْب وأَمْنٍ. واللَّبَبُ من الرَّمْل: ما اسْتَرَقَّ وانحَدَرَ من مُعْظَمه، فصار بين الجَلَد وغَلْظِ الأَرضِ؛ وقيل: لَبَبُ الكَثِـيبِ: مُقَدَّمُه؛ قال ذو الرمة:
بَرَّاقةُ الجِـيدِ واللَّبَّاتِ واضحةٌ، *  كأَنها ظَبْيَةٌ أَفْضَى بها لَبَبُ قال الأَحمر: مُعْظَمُ الرمل العَقَنْقَلُ، فإِذا نَقَصَ قيل: كَثِيبٌ؛ فإِذا نقَص قيل: عَوْكَلٌ؛ فإِذا نقص قيل: سِقْطٌ؛ فإِذا نقص قيل: عَدابٌ؛ فإِذا نقَص قيل: لَبَبٌ. التهذيب: واللَّبَبُ من الرمل ما كان قريباً من حَبْل الرَّمْل. واللَّبَّةُ: وَسَطُ الصَّدْر والـمَنْحَر، والجمع لَبَّاتٌ ولِـبابٌ، عن ثعلب. وحكى اللحياني: إِنها لَـحَسنةُ اللَّبَّاتِ؛ كأَنهم جَعَلوا كلَّ جُزْءٍ منها لَبَّةً، ثم جَمَعُوا على هذا. واللَّبَبُ كاللَّبَّةِ: وهو موضع القلادة من الصدر من كل شيءٍ، والجمع الأَلْبابُ؛ وأَما ما جاءَ في الحديث: إِن اللّه منع مِنِّي بَني مُدْلِـجٍ لصلَتِهِم الرَّحِم، وطَعْنِهم في أَلْبابِ الإِبل، ورواه بعضهم: في لَبَّاتِ الإِبل. قال أَبو عبيد: من رواه في أَلباب الإِبلِ، فله معنيان: أَحدهما أَن يكون أَراد جمعَ اللُّبِّ، ولُبُّ كلِّ شيءٍ خالصُه، كأَنه أَراد خالصَ إِبلهم وكرائمها، والمعنى الثاني أَنه أَراد جمعَ اللَّـبَب، وهو موضع الـمَنْحَر من كل شيءٍ. قال: ونُرَى أَن لَبَبَ الفرس إِنما سمي به، ولهذا قيل: لَبَّـبْتُ فلاناً إِذا جَمَعْتَ ثيابَه عند صَدْره ونحْره، ثم جَرَرْتَه؛ وإِن كان المحفوظُ اللَّبَّات، فهي جمعُ اللَّبَّةِ، وهي اللِّهْزِمةُ التي فوق الصدر، وفيها تُنْحَرُ الإِبل. قال ابن سيده: وهو الصحيح عندي. ولَبَـبْتُه لَبّاً: ضَرَبْتُ لَبَّـتَه. وفي الحديث: أَما تكونُ الذكاةُ إِلاَّ في الـحَلْقِ واللَّبَّة. ولَبَّه يَلُبُّه لَبّاً: ضَرَبَ لَبَّتَه. ولَبَّةُ القلادة: واسطتُها. (يتبع...)
(تابع... 1): لبب: لُبُّ كلِّ شيءٍ، ولُبابُه: خالِصُه وخِـيارُه، وقد غَلَبَ... ... وتَلَبَّبَ الرجلُ: تَحَزَّم وتَشَمَّر. والـمُتَلَبِّبُ: الـمُتَحَزِّمُ بالسلاح وغيره. وكل مُجَمِّعٍ لثيابِه: مُتَلَبِّبٌ؛ قال عنترة: إِني أُحاذِرُ أَن تَقولَ حَلِـيلَتي: *  هذا غُبارٌ ساطِـعٌ، فَتَلَبَّبِ واسم ما يُتَلَبَّبُ: اللَّبابَةُ؛ قال:
ولَقَدْ شَهِدْتُ الخَيْلَ يَومَ طِرادِها، *  فطَعَنْتُ تَحْتَ لَبابةِ الـمُتَمَطِّر وتَلَبُّب المرأَة بمِنْطَقَتِها: أَن تضع أَحد طرفيها على مَنكِـبها الأَيسر، وتُخْرِجَ وسطَها من تحت يدها اليمنى، فتُغَطِّـيَ به صَدرَها، وتَرُدَّ الطَّرَفَ الآخر على مَنكِـبِها الأَيسر. والتَّلْبيبُ من الإِنسان: ما في موضع اللَّبَبِ من ثيابه. ولَبَّبَ الرجلَ: جعل ثيابه في عُنقِه وصدره في الخصومة، ثم قَبَضَه وجَرَّه. وأَخَذَ بتَلْبـيبِه كذلك، وهو اسم كالتَّمْتِـينِ. التهذيب، يقال: أَخَذ فلانٌ بتَلْبِـيبِ فلان إِذا جمَع عليه ثوبه الذي هو لابسه عند صدره، وقَبَض عليه يَجُرُّه. وفي الحديث: فأَخَذْتُ بتَلْبيبِه وجَرَرْتُه؛
يقال لَبَّبَه: أَخذَ بتَلْبيبِه وتَلابيبِه إِذا جمعتَ ثيابَه عند نَحْره وصَدْره، ثم جَرَرْته، وكذلك إِذا جعلتَ في عُنقه حَبْلاً أَو ثوباً، وأَمْسَكْتَه به. والـمُتَلَبَّبُ: موضعُ القِلادة. واللَّبَّة: موضعُ الذَّبْح، والتاء زائدة. وتَلَبَّبَ الرَّجُلانِ: أَخَذَ كلٌّ منهما بلَبَّةِ صاحِـبه. وفي الحديث: أَنَّ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، صَلَّى في ثوبٍ واحدٍ مُتَلَبِّـباً به. الـمُتَلَبِّبُ: الذي تَحَزَّم بثوبه عند صدره. وكلُّ من جَمَعَ ثوبه مُتَحَزِّماً، فقد تَلَبَّبَ به؛ قال أَبو ذؤيب: وتَمِـيمَةٍ من قانِصٍ مُتَلَبِّبٍ، *  في كَفِّه جَشْءٌ أَجَشُّ وأَقْطَعُ ومن هذا قيل للذي لبس السلاحَ وتَشَمَّر للقتال: مُتَلَبِّبٌ؛ ومنه قول الـمُتَنَخِّل:
واسْتَلأَموا وتَلَـبَّبوا، *  إِنَّ التَّلَبُّبَ للـمُغِـير وفي الحديث: أَن رجلاً خاصم أَباه عنده، فأَمَرَ به فلُبَّ له. يقال: لَبَبْتُ الرجلَ ولَبَّبْتُه إِذا جعلتَ في عُنقه ثوباً أَو غيره، وجَرَرْتَه به.
والتَّلْبيبُ: مَجْمَعُ ما في موضع اللَّبَب من ثياب الرجل. وفي الحديث: أَنه أَمر بإِخراج المنافقين من المسجد، فقام أَبو أَيُّوبَ إِلى رافع بن وَدِيعةَ، فلَبَّبَه بردائه، ثم نَتَره نَتْراً شديداً. واللَّبيبةُ: ثوبٌ كالبَقِـيرة.
والتَّلْبيبُ: التَّرَدُّد. قال ابن سيده: هكذا حُكِيَ، ولا أَدرِي ما هو. الليث: والصَّريخ إِذا أَنذر القومَ واسْتَصْرَخَ: لَبَّبَ، وذلك أَن يَجْعل كِنانَته وقَوْسَه في عُنقه، ثم يَقْبِضَ على تَلْبيبِ نَفْسِه؛ وأَنشد:
إِنا إِذا الدَّاعي اعْتَزَى ولَبَّبا
ويقال: تَلْبيبُه تَرَدُّدُه. ودارُه تُلِبُّ داري أَي تَمتَدُّ معها. وأَلَبَّ لك الشيءُ: عَرَضَ؛ قال رؤبة:
وإِن قَراً أَو مَنْكِبٌ أَلَبَّا
واللَّبْلَبةُ: لَحْسُ الشاة ولدَها، وقيل: هو أَن تُخْرِجَ الشاةُ لسانَها كأَنها تَلْحَسُ ولدَها، ويكون منها صوتٌ، كأَنها تَقول: لَبْ لَبْ. واللَّبْلَبة: الرِّقَّة على الولد، ومنه: لَبْلَبَتِ الشاةُ على ولدها إِذا لَحِسَتْه، وأَشْبَلَتْ عليه حين تضَعُه. واللَّبْلَبة: فِعْلُ الشاةِ بولدها إِذا لَحِسَتْه بشفتها. التهذيب، أَبو عمرو: اللَّبْلَبَةُ التَّفَرُّق؛ وقال مُخَارِقُ بنُ شهاب في صفة تَيْسِ غَنَمِه: وراحَتْ أُصَيْلاناً، كأَنَّ ضُروعَها *  دِلاءٌ، وفيها واتِدُ القَرْن لَبْلَبُ أَراد باللَّبْلَب: شَفَقَتَه على الـمِعْزى التي أُرْسِلَ فيها، فهو ذو لَبْلَبةٍ عليها أَي ذو شَفَقةٍ.
ولَبالِبُ الغَنم: جَلَبَتُها وصَوتها. واللَّبْلَبَة: عَطْفُك على الإِنسان ومَعُونتُه. واللَّبْلَبة: الشَّفَقة على الإِنسان، وقد لَبْلَبْتُ عليه؛ قال الكميت: ومِنَّا، إِذا حَزَبَتْكَ الأُمورُ، *  علَيْكَ الـمُلَبْلِبُ والـمُشْبِلُ وحُكيَ عن يونس أَنه قال: تقول العرب للرجل تَعْطِفُ عليه: لَبابِ، لَبابِ، بالكسر، مثل حَذامِ وقَطامِ. واللَّبْلَبُ: النَّحْرُ. ولَبْلَبَ التَّيْسُ عند السِّفادِ: نَبَّ، وقد يقال ذلك للظبي. وفي حديث ابن عمرو: أَنه أَتى الطائفَ، فإِذا هو يَرى التُّيوسَ تَلِبُّ، أَو
تَنِبُّ على الغَنم؛ قال: هو حكاية صوتِ التُّيوس عند السِّفادِ؛ لَبَّ يَلِبُّ، كَفَرَّ يَفِرُّ. واللَّبابُ من النَّبات: الشيءُ القليل غير الواسع، حكاه أَبو حنيفة. واللَّبْلابُ: حَشيشة. واللَّبْلابُ: نَبْتٌ يَلْتَوي على الشجر. واللَّبْلابُ: بقلة معروفة يُتَداوَى بها.
ولُبابةُ: اسم امرأَة. ولَبَّى ولُبَّى ولِـبَّى: موضعٌ؛ قال: أَسيرُ وما أَدْرِي، لَعَلَّ مَنِـيَّتي *  بلَبَّـى، إِلى أَعْراقِها، قد تَدَلَّتِ

### Türkçe

**لُبُّ** her şeyin, ve onun **لُبابُه**’u: onun hâlisi ve seçkini; ve **اللُّبُّ**, meyveden içi yenilen ve dışı atılan şeye galip olmuştur. Ve **لُبُّ الجَوْز** ve **اللَّوز** ve benzerleri: onun iç boşluğunda olan şeydir; çoğulu **اللُّـبُوبُ**’dur; ondan dersin ki: **أَلَبَّ الزَّرْعُ**, **أَحَبَّ** gibi, içinde yenilecek şey girdiği zaman.

Ve **لَـبَّبَ الـحَبَّ تَلْبِـيباً**: onun için bir **لُبٌّ** oldu. Ve **لُبُّ النَّخلةِ**: onun kalbidir. Ve her şeyin hâlisi: onun **لُبُّه**’udur. **الليث**: Meyvelerden her şeyin **لُبُّ**’u, dışı atılan içidir; **لُبِّ الجَوْز** ve **اللَّوز** gibi. Dedi: Ve erkeğin **لُبُّ**’u: akıldan onun kalbine konulan şeydir.

Ve **شيءٌ لُبابٌ**: hâlistir. İbn Cinnî: O, kavminin **لُبابُ**’udur; onlar kavimlerinin **لُبابُ**’udur; o (kadın) da kavminin **لُبابُ**’udur; Cerîr dedi:
تُدَرِّي فوقَ مَتْنَيْها قُروناً *  على بَشَرٍ، وآنِسَـةٌ لُبابُ

Ve **الـحَسَبُ**: hâlis **اللُّبابُ**’dır; ondan dolayı kadına **لُبابَة** adı verilmiştir. Hadiste: “Şüphesiz biz, Mezḥic’ten bir kabileyiz; onun selefinin **عُبابُ**’u ve şerefinin **لُبابُ**’uyuz.” **اللُّبابُ**: her şeyden hâlis olan, **اللُّبِّ** gibi. Ve **اللُّبابُ**: inceltilmiş un. Ve **لَبَّبَ الـحَبُّ**: içinde un aktı. Ve **لُبابُ القَمْح** ve **لُبابُ الفُسْتُقِ** ve **لُبابُ الإِبلِ**: onların seçkinidir. Ve **لُبابُ الـحَسَبِ**: onun katıksızıdır. Ve **اللُّبابُ**: her şeyden hâlis olan; Zû’r-Rumme, çok dişili bir aygırı vasfederken dedi:
سِـبَحْلاً أَبا شِرْخَينِ أَحْيا بَناتِه *  مَقالِـيتُها، فهي اللُّبابُ الـحَبائسُ

Ve Ebü’l-Hasen, **الفالوذَج** hakkında: **لُبابُ القَمْحِ بِلُعابِ النَّحْل**.

Ve her şeyin **لُبُّ**’u: onun kendisi ve hakikatidir. Ve bazen yılanın zehri: **لُبّاً** diye adlandırıldı.

Ve **اللُّبُّ**: akıldır; çoğulu **أَلبابٌ** ve **أَلْـبُبٌ**; el-Kumeyt dedi:
إِليكُمْ، بني آلِ النبـيِّ، تَطَلَّعَتْ *  نَوازِعُ من قَلْبي، ظِماءٌ، وأَلْـبُبُ

Ve **أَلُبٍّ** üzerine de cem‘ edilmiştir; tıpkı **بُؤْسٌ**’un **أَبْؤُس** üzerine, ve **نُعْم**’ın **أَنْعُم** üzerine cem‘ edilmesi gibi; Ebû Tâlib dedi:
قلْبي إِليه مُشْرِفُ الأَلُبِّ

Ve **اللَّبابةُ**: **اللَّبِـيب**’in masdarıdır. Ve ben **لَبُبْتُ أَلَبُّ** oldum; ve sen **لَبِـبْتَ تَلَبُّ** oldun, kesre ile; **لُبّاً** ve **لَبّاً** ve **لَبابةً**: bir **لُبٍّ** sahibi oldun. Ve **التهذيب**’de: **لَبُبْتُ**’u, damme ile, nakletti; o nadirdir; ikizlenen (muda‘‘af)da onun benzeri yoktur. Ve Safiyye bint ʿAbdülmuttalib’e denildi—ve Zübeyr’i dövdü—: “Onu niçin dövüyorsun?” dedi; o dedi ki: “**لِـيَلَبَّ** ve **ويقودَ الجَيشَ ذا الجَلَب**,” yani bir **لُبٍّ** sahibi olsun. Bazıları şöyle rivayet etti: “**أَضْرِبُه** لكيْ **يَلَبَّ** ve **يَقودَ الجَيشَ ذا اللَّجَب**.” İbnü’l-Esîr dedi: Bu, **أَهلِ الـحِجاز**’ın dilidir; **أَهْلُ نَجْدٍ** ise derler ki: **لَبَّ يَلِبُّ**; **فَرَّ يَفِرُّ** vezninde. Ve **رجل ملبوبٌ**: **اللَّبابة** ile vasıflanmış.

Ve **لَبيبٌ**: akıllı, **لُبٍّ** sahibi; **أَلِبَّاء** kavminden; Sîbeveyh dedi: Bundan başkasına kırılmaz (çoğul yapılmaz); dişisi **لبيبةٌ**’dir. el-Cevherî: **رجلٌ لَبيبٌ**, **لَبٍّ** gibi; el-Muḍarrib İbn Kaʿb dedi:
فقلتُ لها: فِـيئي إِلَيكِ، فإِنَّني *  حَرامٌ، وإِني بعد ذاكَ لَبِـيبُ

**التهذيب**: Ve Hassân dedi:
وجارِيَةٍ مَلْبُوبةٍ ومُنَجَّسٍ *  وطارِقةٍ، في طَرْقِها، لم تُشَدِّدِ

Ve **اسْتَلَبَّهُ**: onun **لُبَّهُ**’unu imtihan etti.

Ve denilir: **بناتُ أَلْبُبٍ** kalpte damarlar(dır); onlardan incelik olur. Ve bir bedevî kadına, oğlunu azarlarken, denildi: “Senin neyin var da ona beddua etmiyorsun?” Dedi: “Buna, benim **بناتُ أَلْبُـبـي**’m engel olur.” el-Asmaʿî dedi: Bir bedevînin yanında bir kadın vardı; ondan bıktı; onu, ona kastederek, bir kuyuya attı; bir topluluk yanından geçti; kuyudan onun mırıldanmasını işittiler; onu çıkardılar; ve dediler: “Bunu sana kim yaptı?” Dedi: “Kocam.” Dediler: “Allah’a ona karşı dua et.” Dedi: “Benim **بناتُ أَلبُـبـي**’m bana uymuyor.” Dedi: Ve **بَناتُ أَلبُبٍ** kalbe bitişik damarlardır. İbn Sîde: Onun **بَناتُ أَلبُبِه**’i bunu bilmiştir; **لُبَّه**’unu kastediyorlar; ve o, muda‘‘af’tan şâz olan şeylerden biridir; asıl üzere geldi; bu, Sîbeveyh’in mezhebidir; “**يَعْنُونَ لُبَّه**” dedi; ve el-Müberred, şairin sözünde:
قد عَلِمَتْ ذاكَ بَناتُ أَلبَـبِهْ
“Bu mahallenin en akıllılarının kızları”nı ister; eğer **أَلبُـباً**’ı cem‘ edersen, **أَلابِبُ** dersin; küçültmesi **أُلَيبِـيبٌ**’dir; onu i‘lâl edenin sözünden daha evlâdır.

Ve **اللَّبُّ**: insanlara yakın, latif (kimse)dir; dişisi: **لَبَّةٌ**; çoğulu **لِـبابٌ**. Ve **اللَّبُّ**: develeri sevk etmeye yapışık kalan sürücü; onlardan gevşemez ve onlardan ayrılmaz. Ve **رجلٌ لَبٌّ**: sanatına yapışık, ondan ayrılmayan. Ve denilir: **رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ** yani işe yapışık; Ebû ʿAmr inşad etti:
لَبّاً، بأَعْجازِ الـمَطِـيِّ، لاحقا

Ve **لَبَّ بالمكان لَبّاً** ve **أَلَبَّ**: orada ikamet etti ve ona yapıştı. Ve **أَلَبَّ على الأَمرِ**: ona yapıştı da ondan ayrılmadı.

Ve onların sözü: **لَبَّيكَ** ve **لَبَّيهِ**, ondandır; yani senin itaatine yapışma(dır); **الصحاح**’ta: yani ben senin itaatin üzere ikamet ediciyim; dedi:
إِنَّكَ لو دَعَوتَني، ودوني
زَوراءُ ذاتُ مَنْزَعٍ بَيُونِ،
لَقُلْتُ: لَبَّيْهِ، لـمَنْ يَدعُوني

Aslı **لَبَّـبْت**’tir, **فعَّلْت**; **أَلَبَّ بالمكان**’dan; şeddeden dolayı bâ’nın yerine yâ’ ibdal edildi. el-Halîl dedi: “Onların sözü: ‘Falanın evi benim evime **تُلِبُّ**’ eder’ yani ona hizalanır”; yani ben, sana bir cevap olarak, senin sevdiğin şeyle sana yönelmişim; yâ’ tesniye içindir; ve onda masdar için nasba delil vardır. Sîbeveyh dedi: **لَبَّيْكَ**, fiil üzere mansub oldu; tıpkı **سبحانَ اللّه**’un mansub olması gibi. **الصحاح**’ta: masdar üzere nasb edildi; senin “**حَمْداً للّه** ve **شكراً**” demen gibi; ve hakkı, “**لَبّاً لكَ**” denilmesiydi; ve te’kîd manası üzere tesniye edildi; yani “bir **إِلْباباً**’dan sonra bir **إِلبابٍ**” ve “bir ikametten sonra bir ikamet.” el-Ezherî dedi: Ebü’l-Fazl el-Münzirî’yi işittim, dedi ki: Ebü’l-ʿAbbâs’a, Ebû Tâlib en-Nahvî’den işittiğim, onların **لَبَّيْكَ** ve **سَعْدَيْكَ** sözleri hakkında arz olundu; dedi: el-Ferrâ dedi: **لَبَّيْكَ**’in manası, “sana bir icabetten sonra bir icabet”tir; dedi: ve onun nasbı masdar üzerinedir.

Dedi: Ve el-Aḥmer dedi: O, **لَبَّ بالمكان**’dan alınmıştır; ve **أَلَبَّ به**: ikamet ettiği zaman; ve inşad etti:
لَبَّ بأَرضٍ ما تَخَطَّاها الغَنَمْ

Dedi: Ve ondan, Tufeyl’in sözü:
رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيٍّ ورَهْطِهِ، *  وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروجِ، وتَحْلُبُ

Yani ona yapışır ve onda ikamet eder; ve Ebü’l-Heysem, onun sözü hakkında dedi:
وتيم تلبي في العروج، وتحلب
Yani **اللِّبَـأَ**’yı sağar ve onu içer; onu **اللِّبـإِ**’den yaptı; hemzesini terk etti; onu **لَبَّ بالمكان** ve **أَلَبَّ**’dan yapmadı. Ebû Mansûr dedi: Ebü’l-Heysem’in dediği daha isabetlidir; onun “**وتَحْلُبُ**” sözünden dolayı. Dedi: Ve el-Aḥmer dedi: Sanki “**لَبَّ بك**”in aslı “**لَبَّبَ بك**”tir; üç bâ’yı ağır buldular; onlardan birini yâ’ya çevirdiler; tıpkı onların “**تَظَنَّيْتُ**” demeleri gibi; **الظَّنِّ**’den. Ebû ʿUbeyd, el-Halîl’den nakletti: O dedi ki: Aslı “**أَلبَبْتُ بالمكان**”dandır; adam, arkadaşını çağırdığı zaman, ona cevap verir: “**لَبَّيْكَ**” yani ben senin yanında ikamet ediciyim; sonra bunu “**لَبَّيكَ**” ile te’kîd etti; yani bir ikametten sonra ikamet. el-Halîl’den nakledildi: O, onların sözü “**أُمٌّ لَبَّةٌ**”dandır; yani seven, şefkatli; dedi: eğer böyle ise, manası “sana yöneliş ve sana sevgi”dir; ve inşad etti:
وكُنْتُمْ كأُمٍّ لَبَّةٍ، طَعَنَ ابْنُها *  إِليها،

Böylece ona bir pazıyla süt akıtmadı.

Dedi; ve denilir ki: O, onların “Benim evim senin evine **تَلُبُّ**” sözünden alınmıştır; ve mânası: “Benim sana yönelişim ve işine yönelip gelmem” olur. İbnü’l-A‘râbî dedi: **اللَّبُّ** itaat(tir); aslı ikametten(dur). Ve onların “**لَبَّيْكَ**” sözü: **اللَّبُّ** birdir; ikilediğin zaman, ref‘te: **لَبَّانِ**, nasb ve cerde: **لَبَّينِ** dersin; aslında **لَبَّيْنِكَ** idi, yani “Sana iki kere itaat ettim”; sonra izafet için nûn hazfedildi; yani “Sana bir itaat ettim; yanında ikamet ederek, ikametten sonra ikamet (ederek).” İbn Sîde: Sîbeveyh dedi ve Yûnus, **لَبَّيْكَ**’in tekil bir isim olduğunu, **عَلَيكَ** menzilesinde olduğunu ileri sürdü; fakat bu lafız, izafetin sınırında bu şekilde geldi. Halîl, onun tesniye olduğunu ileri sürdü; sanki şöyle dedi: “Sana bir şeyde her ne zaman cevap verdiysem, ben ötekinde de sana cevap vericiyim.” Sîbeveyh dedi: Halîl’in sözünün doğruluğuna, bazı Arapların “**لَبِّ**” demesi delâlet eder; onu **أَمْسِ** ve **غاقِ** mecrasına yürütür. Dedi: **لَبَّيْكَ**’in **عَلَيكَ** menzilesinde olmadığına, ismi izhar ettiğin zaman “**لَبَّيْ زَيْدٍ**” demen delâlet eder; ve şu beyti okudu:

دَعَوْتُ لِـمَانا بَني مِسْوَراً، *  فَلَبَّـى، فَلَبَّـيْ يَدَيْ مِسْوَرِ

Eğer **عَلَى** menzilesinde olsaydı “**فَلَبَّى يَدَيْ**” derdin; çünkü ismi izhar ettiğin zaman “**عَلَيْ زَيدٍ**” demezsin. İbn Cinnî dedi: Bazılarına göre **لَبَّـى**’daki elif, **لَبَّيْكَ**’teki tesniye yâsıdır; çünkü onlar, tesniye harfiyle birlikte, ses olan mebnî isimden bir fiil türettiler; onu harflerinden topladılar; onların “**لا إِله إِلا اللّه**”dan “**هَلَّلْتُ**” demeleri ve bunun benzeri gibi. Böylece **لَبَّيْكَ** lafzından **لبَّيتُ** türettiler; **لَبَّيْت** lafzında, **لَبَّيْكَ**’teki tesniye için olan yâ ile geldiler; bu, Sîbeveyh’in sözüdür. Dedi: Yûnus’a gelince, **لَبَّيْكَ**’in tekil bir isim olduğunu ileri sürdü; aslı ona göre **لَبَّبٌ**’dür; vezni **فَعْلَل**. Dedi: Onu **فَعَّلَ** üzerine hamletmek câiz olmaz; kelâmda **فَعَّلَ**’in azlığından ve **فَعْلَلَ**’in çokluğundan dolayı. Böylece **لَبَّبٍ**’de ikinci lâm olan bâ, şeddeden kaçmak için yâ’ya çevrildi; böylece **لَبَّـيٌ** oldu; sonra yâ, hareketli oluşu ve öncesinin fethalı oluşu sebebiyle elife ibdâl edildi; böylece **لَبَّـى** oldu; sonra o, **لبَّيْك**’te kâf ile ve **لَبَّيْه**’te hâ ile birleştirildiğinde, elif, **إِلى** ve **عَلى** ve **لَدَى**’da zamire bağladığın zaman çevrildiği gibi yâ’ya çevrildi; böylece “**إِليك**” ve “**عليك**” ve “**لديك**” dedin. Sîbeveyh, Yûnus’a karşı delil getirdi ve dedi: Eğer **لَبَّيْكَ**’in yâ’sı, **عليك** ve **لديك**’in yâ’sı menzilesinde olsaydı, onu muzhara izafe ettiğin vakit, onu elife olarak bırakman gerekirdi; nitekim sen **عليك** ve onun kızkardeşlerini muzhara izafe ettiğin zaman, elifi hâli üzere bırakırsın; ve bu durumda şöyle derdin: “**لَـبَّى زيدٍ**” ve “**لَـبَّى جَعْفَرٍ**”; nitekim “**إِلى زيدٍ**” ve “**على عمرو**” ve “**لَدَى خالدٍ**” dersin. Ve şu sözünü okudu: “**فلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ**”. Dedi: Onun “**لَبَّيْ**” sözü, muzhara izafe ile birlikte yâ ile (gelmesi), onun tesniye bir isim olduğuna delâlet eder; “**غلامَيْ زيدٍ**” menzilesinde. Ve “**لَبَّاهُ**” dedi:

**لَبَّيْكَ**; ve hacda “**لَبَّـى**” da böyledir. Ve **الـمُضَرِّبِ بن كعبٍ**’ın sözü:

وإِني بعد ذاكَ لَبيبُ

Ancak hacda **مُلَبٍّ** (demek) istedi. Ve “**بعد ذاك**” sözü: “O (şey) ile birlikte” demektir. Sa‘leb nakletti:

**لَبَّـأْتُ بالحج**.

Dedi: “**لَبَّيْتُ بالحج**” demesi gerekirdi. Fakat Araplar onu hemze ile söylemiştir; o, kıyas üzere değildir. Hac ile **الإِهْلالِ** hadîsinde: “**لَبَّيْكَ اللهمَّ لبَّيْكَ**”; o, **التَّلْبية**’dendir; o da çağıranın icabetidir; yani “Ey Rabbim, sana icabetim”; ve o, geçen şeyden alınmıştır. Ve denildi ki: Mânası, benim sana ihlâsımdır; onların “**حَسَبٌ لُبابٌ**” sözünden; saf, katıksız olduğu zaman. Ondan: **لُبُّ الطَّعام** ve **لُبابُه**. ‘Alkame hadîsinde, **الأَسْوَدِ**’e dedi ki: “Ey **أَبا عَمْرو**.” Dedi: “**لبَّيْكَ**!” Dedi: “**لبَّى يَدَيكَ**.” Hattâbî dedi: Mânası: “Ellerin selâmet buldu ve sıhhatli oldu.” “**يديك**” sözünde i‘râbı ancak terk etti; hakkı, “**يداك**” demesiydi; “**يَدَيْكَ**”i “**لبَّيْكَ**” ile çiftleştirmek için. Zemahşerî dedi: “**لبَّى يَدَيْك**”in mânası: “Sana itaat ederim; iradenle tasarruf ederim; ve senin onu iki elinle nasıl istersen öyle tasarruf ettiğin şey gibi olurum.” Ve “**لَبابِ لَبَابِ**” ile şunu ister: “Beis yok”; Himyer lügatinde. İbn Sîde dedi: O, bence geçen şeydendir; sanki o, beisi ondan nefyettiği zaman, ona ملازمةyi (ona yapışıp kalmayı) sevimli görmüştür.

**واللَّبَبُ**: mâlûmdur; o, binek hayvanının yahut devenin göğsüne bağlanan şeydir. İbn Sîde ve başkası dedi: O, **الرَّحْل** ve **السَّرْج** için olur; ikisini geriye kaymaktan men eder. Çoğulu **أَلبابٌ**’dır. Sîbeveyh dedi: Onunla bu binayı aşmadılar.

“**أَلْبَبْتُ السَّرْجَ**”: Ona bir **لَبَـب** yaptım. “**أَلْبَـبْتُ الفرسَ**”: O, **مُلْبَبٌ**’dür; asl üzere geldi; o nadirdir: Ona bir **لَبَـب** yaptım. Dedi: Bu harfi, İbnü’s-Sikkît böyle rivayet etti; şeddeyi izhar ederek. İbn Keysân dedi: O, yanlıştır; kıyası **مُلَبٌّ**’dür; nitekim “**مُحَبٌّ**” denir; **أَحْبَبْتُه**’den. Ondan onların sözü: “Falan, **لَبَبٍ رخِـيٍّ** içindedir” — geniş bir hâl içinde olduğu zaman. Ve “**لَبَبْتُهُ**”, muhaffef: İbnü’l-A‘râbî’den böyle. Ve **اللَّبَبُ**: bal(dır); denilir ki: “O, elbette **رَخِـيُّ اللَّبَبِ**’dir.” **التهذيب**: Denilir ki: “Falan, **بالٍ رَخِـيٍّ** ve **لَبَبٍ رَخِـيٍّ** içindedir”; yani genişlik, bolluk ve emniyet içindedir.

Kumdan **اللَّبَبُ**: onun incelip büyük kısmından aşağı inen kısmıdır; böylece **الجَلَد** ile yerin kalınlığı arasında olur. Ve denildi ki: **لَبَبُ الكَثِـيبِ**: onun önü(dür). Zü’r-Rumme dedi:

بَرَّاقةُ الجِـيدِ واللَّبَّاتِ واضحةٌ، *  كأَنها ظَبْيَةٌ أَفْضَى بها لَبَبُ

Ahmer dedi: Kumun büyük kısmı **العَقَنْقَلُ**’dır; eksildiği zaman “**كَثِيبٌ**” denir; eksildiği zaman “**عَوْكَلٌ**” denir; eksildiği zaman “**سِقْطٌ**” denir; eksildiği zaman “**عَدابٌ**” denir; eksildiği zaman “**لَبَبٌ**” denir. **التهذيب**: Kumdan **اللَّبَبُ**, kumun ipine (**حَبْل الرَّمْل**) yakın olan şeydir.

**واللَّبَّةُ**: göğsün ortası ve boğaz çukuru (**الـمَنْحَر**)dur. Çoğulu, Sa‘leb’den: **لَبَّاتٌ** ve **لِـبابٌ**. Lihyânî nakletti: “O, elbette **لَـحَسنةُ اللَّبَّاتِ**’tir”; sanki onlar, onun her bir parçasını bir **لَبَّة** kıldılar; sonra buna göre cem‘ ettiler. Ve **اللَّبَبُ** **كاللَّبَّةِ**: her şeyden göğüsten gerdanlığın yeri olan mevki‘dir; çoğulu **الأَلْبابُ**. Hadîste gelen şeye gelince: “Allah, onların sıla-i rahim yapmaları, ve develerin **أَلْبابِ**’ına mızrak vurmaları sebebiyle, benden **بَني مُدْلِـجٍ**’i men etti”; bazıları onu “develerin **لَبَّاتِ**’ında” diye rivayet etti. Ebû Ubeyd dedi: Onu “develerin **أَلباب**’ında” diye rivayet edenin iki mânası vardır: Birincisi, **اللُّبِّ**’ün cem‘ini kastetmiş olmasıdır; her şeyin **لُبُّ**’u onun hâlisidir; sanki onların develerinin hâlisini ve kıymetlilerini kastetmiştir. İkinci mânası: **اللَّـبَب**’in cem‘ini kastetmiş olmasıdır; o, her şeyden boğaz çukurunun mevki‘idir. Dedi: Biz, atın **لَبَب**’inin ancak bununla isimlendirildiğini görürüz; ve bunun için “Falanı **لَبَّـبْتُ**” denildi: Elbiselerini göğsü ve boğazı yanında topladığın, sonra onu çektiğin zaman. Eğer mahfuz olan **اللَّبَّات** ise, o, **اللَّبَّة**’nin cem‘idir; o da göğsün üstündeki **اللِّهْزِمة**’dir; develer onda boğazlanır. İbn Sîde dedi: Bu, bence sahih olandır.

“**ولَبَـبْتُه لَبّاً**”: Onun **لَبَّـتَه**’sini vurdum. Hadîste: “Boğazlama (**الذكاة**) ancak **الـحَلْق** ve **اللَّبَّة**’de olmaz mı?” “**ولَبَّه يَلُبُّه لَبّاً**”: Onun **لَبَّتَه**’sini vurdu. “**ولَبَّةُ القلادة**”: onun ortasıdır.

(Devam eder...)
(Devam... 1): لبب: **لُبُّ كلِّ شيءٍ**, her şeyin özü,

Ve onun **لُبابُه**’u: onun hâlisi ve seçkini; ve galip gelmiştir... ...

Ve **تَلَبَّبَ** adam: kuşandı ve sıvadı. Ve **الـمُتَلَبِّبُ**: silahla ve başkasıyla kuşanan. Ve elbiselerini toplayan her **مُجَمِّعٍ**: **مُتَلَبِّبٌ**’dur; **عنترة** dedi:
İnni uḥāḏiru en teḳūle ḥalīletī: * hāḏā ġubārun sāṭiʿun, fe-telabbibī

Ve **ما يُتَلَبَّبُ**’un adı: **اللَّبابَةُ**; dedi:
Ve-leḳad şehidtu’l-ḫayla yevme ṭirādihā, * fe-ṭaʿentu taḥte **لَبابةِ**’l-**الـمُتَمَطِّر**

Ve kadının **تَلَبُّب**’u, kuşağıyla: onun iki ucundan birini sol omzunun üzerine koyması ve ortasını sağ elinin altından çıkarmasıdır; böylece onunla göğsünü örtmesi ve öteki ucu sol omzunun üzerine geri çevirmesidir.

Ve insandan **التَّلْبيبُ**: elbisesinin **اللَّبَب** mevkiinde olan şeydir. Ve **لَبَّبَ** adamı: husumette elbiselerini onun boynunda ve göğsünde yaptı; sonra onu kavradı ve çekti. Ve onun **تَلْبـيب**’inden böylece tuttu; ve o, **التَّمْتِـينِ** gibi bir isimdir.

**التهذيب**: denilir ki: falan, falanın **تَلْبِـيب**’inden tuttu; eğer onun üzerinde giydiği elbiseyi göğsü yanında onun üzerine topladı ve onu kavradı, onu çekerek. Ve hadiste: “Böylece onun **تَلْبيب**’inden tuttum ve onu çektim”;

denilir: **لَبَّبَه**: onun **تَلْبيب**’inden ve **تَلابيب**’inden tuttu; eğer elbiselerini onun gırtlağı ve göğsü yanında topladın, sonra onu çektin; ve yine, eğer onun boynuna bir ip yahut bir elbise yaptın ve onunla onu tuttun. Ve **الـمُتَلَبَّبُ**: gerdanlığın yeri. Ve **اللَّبَّة**: boğazlama yeri; ve **التاء** ziyadedir. Ve iki adam **تَلَبَّبَ**: her biri, arkadaşının **لَبَّة**’sinden tuttu.

Ve hadiste: Peygamberin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, tek bir elbise içinde, onunla **مُتَلَبِّـباً** olarak namaz kıldığı (vardır). **الـمُتَلَبِّبُ**: elbisesiyle göğsü yanında kuşanan kimsedir. Ve elbisesini kuşanarak toplayan herkes, onunla **تَلَبَّبَ** etmiştir; **أَبو ذؤيب** dedi:
Ve temīmetin min ḳāniṣin **مُتَلَبِّبٍ**, * fī keffihi ceşʾun eceşşu ve aḳṭaʿu

Ve bundan, silahı giyen ve savaş için sıvayan kimseye **مُتَلَبِّبٌ** denildi; ve ondan **الـمُتَنَخِّل**’in sözü:
Ve’stelaʾemū ve telabbebū, * inne’t-telabbube li’l-**مُغِـير**

Ve hadiste: bir adam, onun yanında babasıyla çekişti; böylece onun hakkında emretti de ona **فُلُبَّ** edildi.

denilir: **لَبَبْتُ** adamı ve **لَبَّبْتُه**; eğer onun boynuna bir elbise yahut başkasını yaptın ve onunla onu çektin.

Ve **التَّلْبيبُ**: adamın elbisesinden **اللَّبَب** mevkiinde olan şeyin toplandığı yerdir. Ve hadiste: münafıkların mescidden çıkarılmasını emrettiği; böylece **أَبو أَيُّوبَ** **رافع بن وَدِيعةَ**’ye kalktı, onu ridâsıyla **لَبَّبَه**, sonra onu şiddetli bir sarsışla sarstı.

Ve **اللَّبيبةُ**: **البَقِـيرة** gibi bir elbise.

Ve **التَّلْبيبُ**: gidip gelme. **ابن سيده** dedi: böylece rivayet olundu; ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum. **الليث**: ve **الصَّريخ** kavmi uyardığı ve yardım çağırdığı vakit: **لَبَّبَ**; bu, onun sadağını ve yayını boynuna yapması, sonra kendi nefsinin **تَلْبيب**’ini kavramasıdır; ve inşad etti:
İnnā iḏā’d-dāʿī iʿtezā ve lebbebā

Ve denilir: onun **تَلْبيبُه**’u onun gidip gelmesidir. Ve onun evi, benim evime **تُلِبُّ** eder; yani onunla birlikte uzanır.

Ve şey sana **أَلَبَّ** etti: göründü; **رؤبة** dedi:
Ve in ḳaran ev menkibun **أَلَبَّا**

Ve **اللَّبْلَبةُ**: koyunun yavrusunu yalamasıdır; ve denildi: o, koyunun dilini çıkarıp sanki yavrusunu yalaması ve ondan bir ses olmasıdır; sanki “**لَبْ لَبْ**” der.

Ve **اللَّبْلَبة**: yavruya incelik; ve ondan: koyun yavrusuna **لَبْلَبَتْ**; eğer onu yaladı ve onu doğurduğu vakit onun üzerine sarkıttı. Ve **اللَّبْلَبة**: koyunun yavrusuyla fiilidir; eğer onu dudağıyla yaladı. **التهذيب**: **أَبو عمرو**: **اللَّبْلَبَةُ** dağılmadır; ve **مُخَارِقُ بنُ شهاب** koyunlarının tekesinin vasfında dedi:
Ve rāḥat uṣaylānan, ke-enne ḍurūʿahā * dilāʾun, ve fīhā vātidu’l-ḳarni **لَبْلَبُ**

**اللَّبْلَب** ile, içine salındığı keçilere şefkatini kastetti; o hâlde o, onların üzerinde **لَبْلَبةٍ** sahibidir; yani şefkat sahibidir.

Ve koyunların **لَبالِبُ**’i: onların bağırması ve sesidir. Ve **اللَّبْلَبَة**: insana meyletmen ve ona yardımındır. Ve **اللَّبْلَبة**: insana şefkattir; ve ben onun üzerine **لَبْلَبْتُ**; **الكميت** dedi:
Ve minnā, iḏā ḥazebetke’l-umūru, * ʿaleyke’l-**مُلَبْلِبُ** ve’l-**مُشْبِلُ**

Ve **يونس**’tan hikâye olundu ki dedi: Araplar, kendisine meylettiğin adama: **لَبابِ، لَبابِ** der; kesre ile; **حَذامِ** ve **قَطامِ** gibi.

Ve **اللَّبْلَبُ**: gırtlak. Ve teke, çiftleşme sırasında **لَبْلَبَ** etti: **نَبَّ** etti; ve bu, geyiğe de denilir. Ve **ابن عمرو** hadîsinde: onun Tâif’e geldiği; bir de bakar ki tekeleri **تَلِبُّ** eder, yahut
koyunların üzerine **تَنِبُّ** eder; dedi: o, çiftleşme sırasında tekelerin sesinin taklididir; **لَبَّ يَلِبُّ**; **فَرَّ يَفِرُّ** gibi.

Ve bitkiden **اللَّبابُ**: geniş olmayan az şeydir; **أَبو حنيفة** onu hikâye etti.

Ve **اللَّبْلابُ**: bir ottur. Ve **اللَّبْلابُ**: ağaç üzerine dolanan bir bitkidir. Ve **اللَّبْلابُ**: onunla tedavi olunan bilinen bir sebzedir.

Ve **لُبابةُ**: bir kadının adıdır. Ve **لَبَّى** ve **لُبَّى** ve **لِـبَّى**: bir yerdir; dedi:
Esīru ve mā edrī, leʿalle meniyyetī * bi-**لَبَّـى**, ilā aʿrāḳihā, ḳad tedelletِ
