# لبب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: لبب

ابن السكيت: ألَبَّ بالمكان، أي أقام به ولزِمه. وقال الخليل: لَبَّ لغة فيه. قال الفراء: ومنه قولهم لَبَّيْكَ، أي أنا مقيم على طاعتك. ونُصب على المصدر كقولك حمداً لله وشكراً. وكان حقُّه أن يقال لَبًّا. وثُنِّيَ على معنى التأكيد، أي إلباباً بك بعد إلبابٍ. قال الخليل: هو من قولهم: دارُ فلان تَلُبُّ داري، أي تُحاذيها، أي أنا مواجهك بما تحبُّ، إجابة لك. واللبُّ: العقل، والجمع الألباب، وقد جمع على أَلُبٍّ. قال أبو طالب:
فلبي إليه مُشْرِفُ الأَلُبِّ
وربَّما أظهروا التضعيف في ضرورة الشعر. كما قال الكميت:
إليكمْ ذَوي آلِ النبيِّ تطلَّعَـتْ		نوازِعُ من قلبي ظِماءٌ وأَلْبُبُ
ويقال بنات أَلْبُبٍ: عروقٌ في القلب يكون منها الرِقَّة. وقيل لأعرابيَّة تعاتب ابناً لها: مالَكِ لا تَدعينَ عليه? قالت: تَأْبى له بناتُ أَلْبُبي. وقال المبرّد في قول الشاعر:
قد عَلِمَتْ منه بَناتُ أَلْبَبِه
يريد بناتِ أَعْقَلِ هذا الحيّ. فإنْ جمعتَ أَلْبُباً قلت أَلابِبُ، والتصغير أُلَيْبِبٌ. واللبيب: العاقل، والجمع أَلِبَّاءُ. وقد لَبِبْتَ يا رجل بالكسر تَلَبُّ لَبابَةً، أي صرت ذا لُبٍّ. وحكى يونس بن حبيب: لَبُبَتْ بالضم. ولُبُّ النخل: قلبها. وخالص كلِّ شيء لُبُّهُ. ولُبُّ الجَوْزِ واللوز ونحوِهما: ما في جوفه؛ والجمع اللُبوب. تقول منه: ألَبَّ الزرع، مثل أحبَّ، إذا دخل فيه الأكلُ. ولَبَّبَ الحَبُّ تلبيباً، أي صار له لُبٌّ. واللبيبة: ثوبٌ كالبَقيرة. ولبَّبْتُ الرجلَ تلبيباً، إذا جمعتَ ثيابه عند صدره ونحرِه في الخصومة ثم جررته. والحَسَبُ اللبابُ: الخالص؛ ومنه سمِّيت المرأة لُبابَةَ. واللَبَّةُ: المَنْحَرُ، والجمع اللَباتُ، وكذلك اللَبَبُ، وهو موضع القلادة من الصدر من كلِّ شيء، والجمع الألباب. واللَبَبُ أيضاً: ما يشدُّ على صدر الدابَّة والناقة يمنع الرَحْل من الاستِئخار. تقول منه: أَلْبَبْتُ الدابَّةَ فهو مُلْبَبٌ. وقياسه مُلَب. كما يقال: مُحَبٌّ من أحببته. ومنه قولهم: فلان في لَبَبٍ رَخِيّ، إذا كان في حال واسعة. قال الأحمر: اللَّبَبُ: ما استرقَّ من الرمل. قال ذو الرمّة:
برَّاقَةُ الجيدِ واللَّبَّاتِ واضِحة		كأنَّا ظَبْيَةٌ أفضى بها لَبَـبُ
ورجلٌ لَبٌّ، أي لازمٌ للأمر؛ يقال: رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ. وأنشد أبو عمرو:
لَبًّا بأعجاز المَطِيِّ لا حِقا
وامرأة لَبَّةٌ، قال أبو عبيد: أي قريبة من الناس لطيفة. ورجلٌ لبيب مثل لَبٍّ. قال المُضَرِّبُ ابن كعبٍ:
فقلتُ لها فِيئي إليكِ فإنَّني		حرامٌ وإنِّي بعد ذاكَ لبيبُ
أي مع ذاك مقيم. وقال بعضهم أراد ملب من اللبية. ولببته لباً.: ضربت لَبَّتَه. وتَلَبَّبَ الرجل، أي تَحَزَّمَ وتشمَّر.

### Türkçe

İbnü’s-Sikkît: **أَلَبَّ** mekânda, yani onda ikamet etti ve ona yapıştı (ayrılmadı). Halîl dedi: **لَبَّ** onda bir dildir. Ferrâ dedi: Ondandır onların sözü **لَبَّيْكَ**; yani ben senin itaatin üzere ikamet ediciyim. Ve masdar üzerine nasbedildi; senin “hamden lillâh ve şukran” demen gibi. Ve onun hakkı **لَبًّا** denilmesiydi. Ve te’kîd mânâsı üzere tesniye edildi; yani senden sonra bir **إلباب**’dan sonra sana bir **إلباب**. Halîl dedi: O, onların sözü olan: “Falanın evi benim evime **تَلُبُّ**” sözündendir; yani ona hizalanır; yani ben, senin sevdiğin şeyle sana karşıyım; sana icabet edici olarak. Ve **اللبُّ**: akıl; cem‘i **الألباب**; ve **أَلُبٍّ** üzere de cem‘ edilmiştir. Ebû Tâlib dedi:
فَلَبِّي إِلَيْهِ مُشْرِفُ الأَلُبِّ

Ve bazen şiirin zarureti içinde taz‘îfi (şeddeli kılmayı) izhar ederler. Kümeyt’in dediği gibi:
إِلَيْكُمْ ذَوِي آلِ النَّبِيِّ تَطَلَّعَتْ		نَوَازِعُ مِنْ قَلْبِي ظِمَاءٌ وَأَلْبُبُ

Ve denilir: **بنات أَلْبُبٍ**: kalpte damarlar; onlardan incelik (yumuşaklık) olur. Ve bir bedevî kadına, kendisine ait bir oğula sitem ederken denildi: “Senin için ona beddua etmiyorsun?” Dedi: “Ona **بناتُ أَلْبُبي** karşı koyar.” Müberred, şairin sözü hakkında dedi:
قَدْ عَلِمَتْ مِنْهُ بَنَاتُ أَلْبَبِه

**بناتِ أَعْقَلِ** bu mahallenin mânâsını ister. Şayet **أَلْبُباً**’yı cem‘ edersen **أَلابِبُ** dersin; tasğîr **أُلَيْبِبٌ**’dür. Ve **اللبيب**: akıllı; cem‘i **أَلِبَّاءُ**. Ve sen, ey adam, kesre ile **لَبِبْتَ**; **تَلَبُّ** **لَبابَةً**; yani **لُبٍّ** sahibi oldun. Yûnus b. Habîb hikâye etti: zamme ile **لَبُبَتْ**. Ve **لُبُّ النخل**: onun kalbi. Ve her şeyin hâlisi onun **لُبُّهُ**’dur. Ve **لُبُّ الجَوْزِ** ve badem ve benzerlerinin: onun içindeki şey; cem‘i **اللُبوب**. Ondan dersin: **أَلَبَّ الزرع**; **أحبَّ** gibi; eğer onda yenme (yeme) içine girdiyse. Ve **لَبَّبَ الحَبُّ** **تلبيباً**; yani onun için bir **لُبٌّ** oldu. Ve **اللبيبة**: **البَقيرة** gibi bir elbise. Ve **لبَّبْتُ الرجلَ** **تلبيباً**: eğer onun elbiselerini husumette göğsü ve boğazı yanında topladıktan sonra onu sürükledinse. Ve **الحَسَبُ اللبابُ**: hâlis; ondan dolayı kadına **لُبابَةَ** adı verildi. Ve **اللَبَّةُ**: boğaz çukuru (kesim yeri); cem‘i **اللَباتُ**; ve bunun gibi **اللَبَبُ**; o, her şeyden göğüsten gerdanlığın yeri; cem‘i **الألباب**. Ve **اللَبَبُ** ayrıca: binek hayvanının ve dişi devenin göğsü üzerine bağlanan şey; semerin geriye kaymasını engeller. Ondan dersin: **أَلْبَبْتُ الدابَّةَ**; o da **مُلْبَبٌ**’dir. Ve kıyası **مُلَب**’dır. “Onu sevdiğimden dolayı **مُحَبٌّ**” denildiği gibi. Ondandır onların sözü: “Falan **لَبَبٍ رَخِيّ** içindedir”; eğer geniş bir hâl içinde ise. Ahmer dedi: **اللَّبَبُ**: kumdan incelmiş olan şey. Zü’r-Rumme dedi:
بَرَّاقَةُ الجِيدِ وَاللَّبَّاتِ وَاضِحَة		كَأَنَّا ظَبْيَةٌ أَفْضَى بِهَا لَبَبُ

Ve bir adam **لَبٌّ**; yani işe yapışık (devamlı); denilir: “adam **لَبٌّ طَبٌّ**.” Ebû Amr inşâd etti:
لَبًّا بِأَعْجَازِ المَطِيِّ لا حِقَا

Ve bir kadın **لَبَّةٌ**; Ebû Ubeyd dedi: yani insanlara yakın, latif. Ve bir adam **لبيب**; **لَبٍّ** gibi. Mudarrib b. Ka‘b dedi:
فَقُلْتُ لَهَا فِيئِي إِلَيْكِ فَإِنَّنِي		حَرَامٌ وَإِنِّي بَعْدَ ذَاكَ لَبِيبُ

Yani bununla beraber ikamet edici. Ve bazısı dedi: **اللبية**’den **ملب** murad etti. Ve “**لببته لباً.**”: onun **لَبَّتَه**’sini vurdum. Ve **تَلَبَّبَ** adam; yani kuşandı ve eteğini topladı.
