# لبث (ل-ب-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Kaldınız

- Harfler: ل - ب - ث
- Kur'an'da: 31 geçiş · 27 ayet · 15 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَبِثْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعِلْتُمْ | Kaldınız | 8 | 7 | [17:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/17:52.md) |
| [لَبِثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Kaldılar | 4 | 4 | [18:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:12.md) |
| [يَلْبَثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يَفْعَلُوا | Kalırlar | 3 | 3 | [10:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/10:45.md) |
| [فَلَبِثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%8E.md) | فَفَعِلَ | Hemen kaldı | 2 | 2 | [12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/12:42.md) |
| [لَبِثْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَعِلْتَ | Kaldın | 2 | 1 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/2:259.md) |
| [لَبِثْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فَعِلْتُ | Kaldım | 2 | 2 | [2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/2:259.md) |
| [لَبِثْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعِلْنَا | Kaldık | 2 | 2 | [18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:19.md) |
| [تَلَبَّثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%91%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفَعَّلُوا | Beklediler | 1 | 1 | [33:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/33:14.md) |
| [فَلَبِثْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَفَعِلْتَ | Hemen kaldın | 1 | 1 | [20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/20:40.md) |
| [لَابِثِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Kalanlar | 1 | 1 | [78:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/78:23.md) |
| [لَبِثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%8E.md) | فَعِلَ | Kaldı | 1 | 1 | [11:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/11:69.md) |
| [لَلَبِثَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%84%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%8E.md) | لَفَعِلَ | Öyleyse kaldı | 1 | 1 | [37:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/37:144.md) |
| [وَلَبِثُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعِلُوا | Kaldılar | 1 | 1 | [18:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:25.md) |
| [وَلَبِثْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%AB%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | وَفَعِلْتَ | Ve kaldın | 1 | 1 | [26:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/26:18.md) |
| [يَلْبَثُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%AB%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Kalırlar | 1 | 1 | [17:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/17:76.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (183 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [سنه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%87.md) — 7 ortak ayet · G² 52 · Seneler
2. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 11 ortak ayet · G² 25 · “Yemm” durgun akan su demektir
3. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 5 ortak ayet · G² 21 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
4. [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Dell : Delv kova demektir
5. [عوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Yıl
6. [مأه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%A3%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Yüz
7. [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · “Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir
8. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 9 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
9. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “U’mare” katlı bina demektir
10. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Az
11. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
12. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 8 ortak ayet · G² 6 · Dağın sivri noktası demektir
13. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Yiyecek demektir
14. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Buzağı demektir
15. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Sehl” ova demektir
16. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
17. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
18. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
19. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
20. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Özel konuşmak
21. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Beyn topraktaki yarık demektir
22. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
23. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
24. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
25. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
26. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
27. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
28. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
29. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
30. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
31. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
32. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Evye kuş yuvası demektir
33. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
34. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Şey
35. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لبث |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md), قيم, [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md), [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir mekânda veya halde durup beklemek, tutunup kalmak ve zaman geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Zamansal sürenin bir halde geçirilmesi; öznel zaman algısı ile nesnel sürenin karşıtlığı |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın nesnesi olma durumu, varoluşsal durağanlık ve sürenin tükeniş dinamiği |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel bir mekânda oturmak veya coğrafi ikamet sanmak; Kur'an'daki zamansal süre ve algı boyutunu ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لب | Bir şeyin özüne yerleşme, yapışıp ayrılmama, toplanıp tutunma (karşılaştır: [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md), [لبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AF.md), [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md), [لبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md)) | ث | Sabitlenme ve tutunma eyleminin zamansal bir boyuta yayılarak uzaması, durağanlaşma, gecikme ve sürenin bir halde geçirilmesi anlamı eklenmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe, mekâna veya sınıra sevk etme ve bağlama yönelimi. |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bir sınırın, hacmin veya mekânın içine girip orada tutunma ve yerleşme. |
| ث | İşaret, çarpı (ikiz harfi ت temelinde türetme imge); duraklama, sınır | Yerleşilen sınırda sabitlenerek yayılma, durup bekleme ve süreci zamana yayma. |
| لبث | Bir alana yönelip içine yerleşerek orada belirli bir süre boyunca durup kalma | Nesnenin veya öznenin yöneldiği sınırlı bir mahalde duraklayarak süreyi tüketmesi hareketi. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir yerde kıpırdamadan durup beklemek, suyun akmayıp bir çukurda uzun süre beklemesi sebebiyle bozulması, işi ağır ve yavaş yapmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Cerîr bir beytinde kökü acele etmeyip sabırla bekleme ve işi ağırdan alma niteliği olarak zikreder: وَقَدْ أَكُونُ عَلَى الحَاجَاتِ ذَا لَبَثٍ / وَأَحْوَذِيّاً إِذَا انْضَمَّ الذَّعَالِيبُ |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Asâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça لبث kökü, güneybatı Sami sahasında ve özellikle klasik Arapçada belirginleşmiş, zaman geçirmek, bir yerde kalmak ve gecikmek anlamlarını taşıyan bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) doğrudan aynı fonetik ve semantik örüntüyü taşıyan bir karşılık sınırlı olup, kökün ana morfolojik çekirdeği olan لب kökü 'öz, kalp, merkezde toplanma' dairesinde ortak Sami mirasına aittir. Arapçada son harf olan ث foneminin katılımıyla kök, bir özde veya mahalde toplanıp kalmanın zamansal boyutuna yönelmiş, göçebelik karşıtı durağanlığı ve süreyi tüketmeyi ifade eden özgül bir anlamsal uzmanlaşma kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Brown-Driver-Briggs; Lisânü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir mahalde ikamet etmek, ağır davranmak, süreyi tüketmek | Kök, durağanlaşma ve sürenin akışı içinde bir halde sabit kalma hareketini gösterir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami dillerinde kalış ve gecikme nüansları | Temel لب çekirdeği ortak olmakla birlikte üçlü form Arapçada zamansal ikamet için özelleşmiştir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanında durma ve toplanma kalıpları | Belirgin bir dış ödünçleme tespit edilmemiş olup iç Sami türetimidir. | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لبث | Anlamlı | Kalmak, beklemek, süre geçirmek | Bir yerde veya halde belirli bir müddet duraklamak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| لثب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [بلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AB.md) | Anlamlı | Bir tür bitki veya hareket | Sözlükte hafif kıpırdanış veya belirli bir bitki türü olarak kaydedilir. | Kitâbü'l-ʿAyn müsta'mel sayar; Kur'an'da geçmez. |
| [بثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Terkibi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez. |
| [ثلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%A8.md) | Anlamlı | Yaşlılık, kınama, eksiltme | Yaşlı deve, ayıplama, dille yerme veya taş kırıntısı. | Zamanın yıpratıcı sonucunu taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [ثبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Terkibi Arapçada kök olarak kullanılmaz; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لبث | Merkez | Süre geçirme, kalma | Zamansal sürecin bizzat yaşanması ve sürenin tükenmesi. | Bir mekânda veya halde geçirilen nesnel ve öznel vakit. |
| [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) | Komşu | Sabit durma, bekleme | Ağırlıkla bir noktada hareketsiz durup intizar etmeyi öne çıkarır. | Hareketsizlik ve duraklama ön plandadır. |
| قيم | Komşu | İkamet etme, yerleşme | Mekânda düzen kurarak sürekli oturmayı ve yerleşikliği bildirir. | Toplumsal ve mekânsal yerleşiklik esastır. |
| [خلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Sonsuz kalış, ebediyet | Zamanın tükenmeyecek biçimde sonsuza uzanmasını ifade eder. | Sonu gelmeyen, bozulmayan kalıcılık. |
| [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Gecikme, sonraya kalma | Zaman diziliminde önde değil geride kalmayı anlatır. | Sıralamadaki erteleme ve gecikme. |
| [ظعن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D8%B9%D9%86.md) | Zıt | Göç etme, ayrılma | Bir mahalli terk edip yola çıkmayı ve göçmeyi bildirir. | Mekânda kalmanın tam zıddı olan hareket ve intikal. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لبث | Kalmak, beklemek | Bir mekânda veya halde belirli bir vakti tüketmek. | Kesin |
| Latince | manere, morari | Kalmak, oyalanmak, gecikmek | Manere kalıcılığı, morari ise duraklayıp vakit geçirmeyi karşılar; öznel zaman algısını kısmen dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | to tarry, to linger, to remain, to abide | Kalmak, süre geçirmek, oyalanmak | Tarry ve linger gecikme ve sürenin algılanışını iyi verirken remain daha çok nesnel kalışı anlatır. | Kesin |
| Almanca | verweilen, bleiben | Vakit geçirmek, kalmak | Verweilen bir halde belirli bir müddet durup zaman geçirmeyi oldukça yakın karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | demeurer, s'attarder | Kalmak, oyalanmak, vakit geçirmek | S'attarder gecikmeyi, demeurer ise bir yerde oturup kalmayı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَبِثْتُمْ / يَلْبَثُوا | Dünyada geçirilen sürenin kısalığını algılama | Ahirette diriliş günü insanların dünyada veya kabirde yalnızca bir gün yahut bir saat kaldıklarını zannetmeleri (Tâhâ [20:103](https://lisan.digital/tr/ayet/20:103.md), Mü'minûn [23:112](https://lisan.digital/tr/ayet/23:112.md), Rûm [30:56](https://lisan.digital/tr/ayet/30:56.md), Yûnus [10:45](https://lisan.digital/tr/ayet/10:45.md), Nâziât [79:46](https://lisan.digital/tr/ayet/79:46.md)). |
| لَبِثْتَ / لَبِثْنَا | Mucizevi bilinç kesintisi ve uyku süresi | Ashâb-ı Kehf'in mağaradaki uykusu veya yüz yıl ölü bırakılan kişinin zamanı algılayamaması bağlamı (Bakara [2:259](https://lisan.digital/tr/ayet/2:259.md), Kehf [18:19](https://lisan.digital/tr/ayet/18:19.md)). |
| فَلَبِثَ / لَبِثْتَ | Tarihsel ömür ve elçilik süreci | Nûh'un kavmi arasında dokuz yüz elli yıl kalması veya Mûsâ'nın Medyen'de yıllarca ikamet etmesi (Ankebût [29:14](https://lisan.digital/tr/ayet/29:14.md), Tâhâ [20:40](https://lisan.digital/tr/ayet/20:40.md)). |
| لَابِثِينَ | Azap içinde çağlar boyu kalış | Haddi aşanların cehennemde devirler ve çağlar boyunca kalacakları uyarısı (Nebe' [78:23](https://lisan.digital/tr/ayet/78:23.md)). |
| فَمَا لَبِثَ | Hiç gecikmeksizin hemen yapma | İbrâhim'in misafirlerine hiç vakit kaybetmeden hemen kızartılmış buzağı getirmesi (Hûd [11:69](https://lisan.digital/tr/ayet/11:69.md)). |
| تَلَبَّثُوا | Kararsız kalıp oyalanma | Kalplerinde hastalık bulunanların fitne teklif edildiğinde duraksamadan hemen katılacakları yergisi (Ahzâb [33:14](https://lisan.digital/tr/ayet/33:14.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kabir hayatı (berzah) ve diriliş süresi | İnsanın ölüm ile diriliş arasında geçen süreyi idrak edememesi; zamanın izafiyeti ve ruhun zamanla ilişkisi. | Zaman algısının sübjektifliği ve ahiret karşısında dünya süresinin sıfırlanması. |
| Fıkıh | İtikâf, seferilik ve duraklama hükümleri | Bir mekânda kalma süresinin ibadetin veya seferilik hükmünün geçerliliğine etkisi; bekleme süresinin sınırları. | Belirli bir mekânda fiilen geçirilen asgari veya azami müddet. |
| Tefsir | Ashâb-ı Kehf ve kıyamet sahneleri | Ayetlerdeki 'ne kadar kaldınız?' sorusunun insanın kozmik ve ilahi zaman karşısındaki aczini göstermesi. | İzafi süre ile ilahi takdir arasındaki ontolojik fark. |
| Hadis | Dünyanın faniliği ve yolculuk istiareleri | Müminin dünyadaki durumunun bir ağaç altında bir süre dinlenip sonra yoluna devam eden yolcuya benzetilmesi. | Dünyada kalışın geçiciliği, oyalanmama ve asıl hedefe odaklanma. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dünya-ahiret dengesi | İmtihan süresi | Geçici durak | Dünyada kalış mutlak değil, sınırlı bir süredir; kalışın algısı ahirete nispetle bir an gibidir. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve algısal zaman | İzafi zaman | Süreç ölçümü | Zamanın nesnel akışı ile bilincin zamanı algılama biçimi arasındaki farkın tespiti. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık ve iktidar dönemi | İktidar süresi | Dönemsel meşruiyet | Yeryüzündeki hiçbir siyasi otoritenin kalıcı olmadığı, iktidarların belirli bir süreye bağlı kaldığı ilkesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve sermaye devri | Bekleme maliyeti | Dolaşım hızı | Sermayenin veya malın bir yerde atıl kalmaması, iktisadi akışın geciktirilmeden sürdürülmesi gereği. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gecikme süresi ve duraklama aralığı (time delay / latency) | Fizik ve sistem dinamiğinde bir parçacığın veya sinyalin bir ortamda emilip tutulması ve belirli bir süre sonra serbest kalması durumu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik zaman algısı (zaman yanılsaması) | Sosyoloji ve psikolojide travma, derin uyku veya yoğun tecrübeler esnasında bilincin nesnel kronolojik süreyi olduğundan çok daha kısa idrak etmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bir adreste fiziken ikamet etmek, nüfusa kayıtlı olmak veya bir evde barınmak anlamında coğrafi bir yerleşime indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, salt mekânsal bulunmayı değil, doğrudan 'zamanın tecrübe edilişini', bir halin veya bilincin içinde geçirilen süreyi ve bu sürenin hakikatine dair yanılsamayı kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Diriliş sahnelerindeki zaman sorgulamaları kavranamaz; insanın dünya hayatını 'bir saat' gibi algılamasının ontolojik sebebi ıskalanarak ayetler sadece basit bir şaşkınlık ifadesi zannedilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman felsefesini, dünya hayatının geçiciliğini ve insan bilincinin zaman algısındaki zaafını doğrudan bu kök üzerinden inşa etmesi sebebiyle hayati bir anahtardır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sorgulamalarının yer aldığı eskatolojik ayetlerde (Tâhâ, Rûm, Mü'minûn), Ashâb-ı Kehf kıssasında (Kehf) ve peygamberlerin tebliğ sürelerinin anlatıldığı tarihsel anlatılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dünyayı ebedi veya çok uzun bir varoluş alanı zanneden gaflet halini, ölümden sonraki bekleyişin insan bilincince algılanma biçimini ve sürenin mutlak değil izafi olduğunu ortaya koyarak düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir mekânda durup beklemek, hareket etmeksizin süreyi tüketmek ve suyun bir yerde kalıp durağanlaşması.
- Soyut anlam: Varlığın belirli bir durum, mekân veya bilinç hali içinde zamanın akışına maruz kalarak geçirdiği izafi süre.
- Sistematik karşılık: Nesnel kronolojik akış ile öznel algılanan zaman arasındaki uyumsuzluktan doğan geçicilik farkındalığı.
- LaTeX modeli: $$T_{\text{algı}} = f(t_2 - t_1) \ll \Delta T_{\text{mutlak}}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $t_2 - t_1$ nesnel başlangıç ve bitiş anları arasındaki fiziksel zaman aralığını temsil eder. $T_{\text{algı}}$ öznenin bilinç veya ölüm halinde tecrübe ettiği sübjektif kalış süresidir. Model, tecrübe edilen sürenin mutlak kozmik süreye ($\Delta T_{\text{mutlak}}$) kıyasla ihmal edilecek kadar küçük ($f(t_2 - t_1) \ll \Delta T_{\text{mutlak}}$) algılandığını, yani Kur'an'daki 'ancak bir saat veya bir günün bir kısmı kadar kaldınız' hakikatini simgeler.

## Geçtiği ayetler (27 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%AB/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:259](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/2:259.md) — لَبِثْتَ · لَبِثْتُ

أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Yahut altı üstüne gelmiş bir kasabaya uğrayan kimse gibisini görmedin mi? Allah, bunu ölümünden sonra nasıl diriltecek? dedi. Bunun üzerine Allah, onu yüz sene ölü bıraktı, sonra diriltti. Na kadar kaldın? dedi. O da: Bir gün veya bir günden daha az kaldım, dedi. Hayır, yüz yıl kaldın. Öyle iken yiyeceğine içeçeğine bak; henüz bozulmamış, bir de merkebine bak. Hem seni insanlara bir ibret kılacağız. Kemiklere bak, onları nasıl birleştirip yerli yerine koyuyor ve sonra onlara nasıl et giydiriyoruz? dedi. Bu hal ona apaçık belli olunca: Artık Allah’ın herşeye Kadir olduğunu biliyorum, dedi.

### [Yunus 10:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/10:16.md) — لَبِثْتُ

قُلْ لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا تَلَوْتُهُ عَلَيْكُمْ وَلَا أَدْرَاكُمْ بِهِ فَقَدْ لَبِثْتُ فِيكُمْ عُمُرًا مِنْ قَبْلِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): De ki: Allah dileseydi; ben, onu size okumazdım. Ve size hiç bildirmezdim. Daha önce yıllarca aranızda bulundum. Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Yunus 10:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/10:45.md) — يَلْبَثُوا

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): O gün, onları sanki dünyada gündüzün sadece bir saat kalmışlar gibi toplayınca; birbirlerini tanırlar. Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar ziyana uğramışlardır. Zaten onlar, hidayete ermişler de değillerdi.

### [Hud 11:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/11:69.md) — لَبِثَ

وَلَقَدْ جَاءَتْ رُسُلُنَا إِبْرَاهِيمَ بِالْبُشْرَى قَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ فَمَا لَبِثَ أَنْ جَاءَ بِعِجْلٍ حَنِيذٍ

Meal (IK): Elçilerimiz İbrahim’e müjdelerle gelmiş: Selam, demişlerdi de o; Selam, demiş ve beklemeden onlara kızartılmış bir buzağı ikram etmişti.

### [Yusuf 12:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/12:42.md) — فَلَبِثَ

وَقَالَ لِلَّذِي ظَنَّ أَنَّهُ نَاجٍ مِنْهُمَا اذْكُرْنِي عِنْدَ رَبِّكَ فَأَنْسَاهُ الشَّيْطَانُ ذِكْرَ رَبِّهِ فَلَبِثَ فِي السِّجْنِ بِضْعَ سِنِينَ

Meal (IK): O ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi ki: Efendinin yanında beni an. Fakat şeytan onu efendisine anmayı unutturdu. Bu yüzden daha nice yıl zindanda kaldı.

### [İsra 17:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/17:52.md) — لَبِثْتُمْ

يَوْمَ يَدْعُوكُمْ فَتَسْتَجِيبُونَ بِحَمْدِهِ وَتَظُنُّونَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): O, sizi çağırdığı gün; hamdederek davetine uyarsınız. Ve çok az kalmış olduğunuzu zannedersiniz.

### [İsra 17:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/17:76.md) — يَلْبَثُونَ

وَإِنْ كَادُوا لَيَسْتَفِزُّونَكَ مِنَ الْأَرْضِ لِيُخْرِجُوكَ مِنْهَا وَإِذًا لَا يَلْبَثُونَ خِلَافَكَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Neredeyse seni memleketten çıkarmak için zorlayacaklardı. O zaman, senin ardından onlar da ancak çok az kalabilirler.

### [Kehf 18:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:12.md) — لَبِثُوا

ثُمَّ بَعَثْنَاهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ أَحْصَى لِمَا لَبِثُوا أَمَدًا

Meal (IK): Sonra iki taraftan hangisinin bekledikleri sonucu daha iyi hesaplamış olduğunu belirtmek için onları uyandırdık.

### [Kehf 18:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:19.md) — لَبِثْتُمْ · لَبِثْنَا

وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالُوا رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُوا أَحَدَكُمْ بِوَرِقِكُمْ هَذِهِ إِلَى الْمَدِينَةِ فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ وَلَا يُشْعِرَنَّ بِكُمْ أَحَدًا

Meal (IK): Böylece, birbirine sorsunlar diye onları uyandırdık. İçlerinden biri; ne kadar kaldınız? dedi. Bir gün veya daha az bir müddet kaldık, dediler. Ne kadar kaldığınızı Rabbınız daha iyi bilendir. Şimdi siz, birinizi paranızla şehre gönderin de yiyeceklere baksın, hangisi daha temiz ise ondan size getirsin. Orada nazik davransın da sakın sizi kimseye duyurmasın, dediler.

### [Kehf 18:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:25.md) — وَلَبِثُوا

وَلَبِثُوا فِي كَهْفِهِمْ ثَلَاثَ مِائَةٍ سِنِينَ وَازْدَادُوا تِسْعًا

Meal (IK): Onlar mağaralarında üçyüz sene eğleştiler. Buna dokuz daha kattılar.

### [Kehf 18:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/18:26.md) — لَبِثُوا

قُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا لَبِثُوا لَهُ غَيْبُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ أَبْصِرْ بِهِ وَأَسْمِعْ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا يُشْرِكُ فِي حُكْمِهِ أَحَدًا

Meal (IK): Onların ne kadar kaldıklarını en iyi Allah bilir, de. Göklerin ve yerin bilinmezlikleri O’na aittir. O ne güzel görendir. O ne güzel işitendir. Bunların O’ndan başka yardımcısı yoktur. O, hiç kimseyi hükmüne ortak yapmaz.

### [Taha 20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/20:40.md) — فَلَبِثْتَ

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى

Meal (IK): Hani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.

### [Taha 20:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/20:103.md) — لَبِثْتُمْ

يَتَخَافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْرًا

Meal (IK): Aralarında gizli gizli konuşarak: Siz, sadece o gün eğleştiniz, derler,

### [Taha 20:104](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/20:104.md) — لَبِثْتُمْ

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْمًا

Meal (IK): Onların söylediklerini Biz daha iyi biliriz. En akıllıları da: Sadece bir gün eğleştiniz, der.

### [Müminun 23:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/23:112.md) — لَبِثْتُمْ

قَالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Yıl sayısı olarak yeryüzünde ne kadar kaldınız?

### [Müminun 23:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/23:113.md) — لَبِثْنَا

قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَاسْأَلِ الْعَادِّينَ

Meal (IK): Bir gün veya daha az bir süre kaldık, sayanlara sor, dediler.

### [Müminun 23:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/23:114.md) — لَبِثْتُمْ

قَالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Çok az bir süre kaldınız. Keşki bilseydiniz.

### [Şuara 26:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/26:18.md) — وَلَبِثْتَ

قَالَ أَلَمْ نُرَبِّكَ فِينَا وَلِيدًا وَلَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِكَ سِنِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Çocukken biz, seni yanımıza alıp büyütmedik mi? Ve sen, hayatının bir çok yılllarını aramızda geçirdin.

### [Ankebut 29:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/29:14.md) — فَلَبِثَ

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, Nuh’u, kavmine gönderdik. Aralarında elli yılı müstesna olmak üzere bin yıl kaldı. Sonunda onlar, zulme devam edip dururken kendilerini tufan yakalayıverdi.

### [Rum 30:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/30:55.md) — لَبِثُوا

وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مَا لَبِثُوا غَيْرَ سَاعَةٍ كَذَلِكَ كَانُوا يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Kıyametin kopacağı gün; suçlular bir saatten başka kalmadıklarına yemin ederler. İşte onlar, böylece aldatılıp döndürülürler.

### [Rum 30:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/30:56.md) — لَبِثْتُمْ

وَقَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَالْإِيمَانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتَابِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهَذَا يَوْمُ الْبَعْثِ وَلَكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine bilgi ve iman verilenler: Andolsun ki; Allah’ın kitabında yazılan o yeniden diriliş gününe kadar kaldınız. İşte bu; yeniden diriliş günüdür. Ama siz, bilmiyordunuz, derler.

### [Ahzab 33:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/33:14.md) — تَلَبَّثُوا

وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا

Meal (IK): Şayet onlara onun çevrelerinden varılmış olsaydı da fitne çıkarmaları istenseydi, hemen buna girişirler ve derhal yapmaktan geri durmazlardı.

### [Sebe 34:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/34:14.md) — لَبِثُوا

فَلَمَّا قَضَيْنَا عَلَيْهِ الْمَوْتَ مَا دَلَّهُمْ عَلَى مَوْتِهِ إِلَّا دَابَّةُ الْأَرْضِ تَأْكُلُ مِنْسَأَتَهُ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ مَا لَبِثُوا فِي الْعَذَابِ الْمُهِينِ

Meal (IK): Onun ölümüne hükmettiğimiz zaman; ölümünü onlara ancak değneğini yiyen canlı farkettirdi. Yere düşünce ortaya çıktı ki; eğer onlar gaybı bilselerdi, horlayıcı azab içinde kalmazlardı.

### [Saffat 37:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/37:144.md) — لَلَبِثَ

لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Tekrar diriltilecekleri güne kadar onun karnında kalacaktı.

### [Ahkaf 46:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/46:35.md) — يَلْبَثُوا

فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُولُو الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ بَلَاغٌ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا الْقَوْمُ الْفَاسِقُونَ

Meal (IK): Peygamberlerden azim sahibi olanların sabrettiği gibi sen de sabret. Onlar için acele etme. Onlar vaad olunduklarını gördükleri gün; sanki dünyada sadece gündüzün bir saatı kadar kaldıklarını sanırlar. Bu bir tebliğdir. Fasıklar güruhundan başkası helak edilir mi hiç?

### [Nebe 78:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/78:23.md) — لَابِثِينَ

لَابِثِينَ فِيهَا أَحْقَابًا

Meal (IK): Sonsuz devirler boyunca orada kalacaklardır.

### [Naziat 79:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/ayet/79:46.md) — يَلْبَثُوا

كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَهَا لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا عَشِيَّةً أَوْ ضُحَاهَا

Meal (IK): Ve onlar onu gördükleri gün; sadece bir akşam veya bir kuşluk vakti kalmış gibi olurlar.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء واللام والباء معهما
ل ب ث، ث ل ب، ب ل ث مستعملات
لبث:
اللَّبْث: المُكْثُ، ولَبِثَ لَبْثاً.
واللَّبِثُ: البطيءُ.
ثلب:
الثِّلْبُ: البعيرُ الهَرِمُ.
والثِّلْبُ: الشِّيْخ، هُذَلية.
والأَثْلْبُ: التُّرابُ، وفي لغةٍ: فُتاتُ الحِجارة.
وفي الحديث: وللعاهر الأَثْلَبُ.
والثَّلبُ: شِدَّة اللَّوْمِ، والأخْذُ باللسانِ.
وهو المِثْلَبُ يَجري في العُقوبات.
بلث:
البَلث: الحرك، الواحدة بَلْثة.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**اللام** و**الباء** معهما
**ل ب ث**، **ث ل ب**، **ب ل ث** kullanımdadırlar.

**لبث**:
**اللَّبْث**: kalma (durma); ve **لَبِثَ** **لَبْثاً**.
ve **اللَّبِثُ**: yavaş olan.

**ثلب**:
**الثِّلْبُ**: yaşlı deve.
ve **الثِّلْبُ**: ihtiyar; Hüzeyl lehçesi.
ve **الأَثْلْبُ**: toprak; bir dilde: taş kırıntısı.
ve hadiste: “ve zina edene **الأَثْلَبُ** vardır.”
ve **الثَّلبُ**: kınamanın şiddeti ve dille alma (dil ile yakalama).
ve o, cezalarda yürüyen **المِثْلَبُ**’dur.

**بلث**:
**البَلث**: hareket; bir tanesi **بَلْثة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

اللَبْثُ: واللَباثُ: المُكْثُ. وقد لَبِثَ يَلْبَثُ لَبْثاً على غير قياس، لأن المصدر من فَعِلَ بالكسر قياسه التحريك إذا لم يتعدّ، مثل تَعِبَ تَعَباً. وقد جاء الشِعر على القياس، قال جرير:
وقد أكون على الحاجات ذا لَبَثٍوأَحْوَذِيًّا إذا انْضَمَّ الذَعـالـيبُ
فهو لابثٌ ولَبِثٌ. وقُرِئ: "لَبِثينَ فيها أحقاباً". وأَلْبَثْتُهُ أنا، ولَبَّثْتُهُ تَلبيثاً.

##### Türkçe

**اللَبْثُ**: ve **اللَباثُ**: kalış (mükûs). Ve **لَبِثَ يَلْبَثُ لَبْثاً** (bu) kıyas üzere olmaksızın (gelmiştir); çünkü mastar, kesre ile **فَعِلَ**’den (olunca) kıyası, (fiil) müteaddî olmadığı zaman harekelemedir; **تَعِبَ تَعَباً** gibi. Şiir kıyas üzere gelmiştir; Cerîr dedi ki:
وَقَدْ أَكُونُ عَلَى الْحَاجَاتِ ذَا **لَبَثٍ** وَأَحْوَذِيًّا إِذَا انْضَمَّ الذَعَالِيبُ
O hâlde o, **لابثٌ** ve **لَبِثٌ**’tir. Ve şöyle okunmuştur: "**لَبِثينَ** فيها أحقاباً". Ve ben onu **أَلْبَثْتُهُ**; ve onu **لَبَّثْتُهُ تَلبيثاً**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ل ب
ثلب ، ثبل ، بثل ، لبث .
ثلب : قال اللَّيْثُ : الثِّلْب البَعيرُ الهَرِم .
والثِّلْب : الشَّيخ ، بلغة هُذَيل .
أبو عُبيد : الأَثْلب : الْحَجر .
وقال شَمِرٌ : الأَثْلبُ ، بلغة أهل الحجاز : الحجر ؛ وبلُغة بني تميم : التّراب .
وقال الفرَّاء : يُقال : بفِيه الإثْلبُ .
والكلامُ الكثير : الأَثْلب ، وهو التراب والحجارة ؛ قال رُؤبة :
وإن تُنَاهبه تَجدْه مِنْهَبا
تَكْسُو حُروفَ حاجِبَيْه الأثْلَبا
وهو التُّراب تَرْمي به قوائمُها على حاجبَيْه .
أبو عُبيد ، عن الفَرّاء : ثَلَبْتُه أَثْلِبه ثَلْباً ، إذا عِبْتَه وقُلتَ فيه .
وقال غيره : المثَالِبُ ، منه .
ويُقال : مَثالِبُ الأمِير والقاضي : معايِبُه .
ويُقال : ثَلَبْت الرَّجُل ، أي طَرَدْتُه .
وقال اللَّيْثُ : الثّلْب : شِدَّة اللّوْم والأخْذ باللِّسان .
وهو المِثْلَب يَجْري في العُقُوبات ونحوها .
سَلَمة ، عن الفَرَّاء : ثَلِب جِلْدُه ثَلَباً ، ورَدِن يَرْدَن رَدَناً ، إذا تَقَبَّض ولانَ ؛ وقَفَل يَقْفُل ، إذا يَبِس .
أبو عُبَيد : الثَّلِبُ : الرُّمْح المُتَثلِّم ؛ وقال أبو العِيَال :
ومُطَّرِدٌ مِن الخَطِّ
يّ لا عارٍ ولا ثَلِبُ
ثبل بثل : أهملهما اللَّيْثُ .
ورَوى أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابي أنه قال : الثُّبْلَة : البَقِيَّة ؛ والبُثْلة : الشُّهْرة .
قلت : وهما حَرفان عربيَّان ، جعل الثَّبلة بمنزلة ( الثُّملة ) .
لبث : قال اللَّيْثُ : اللَّبْثُ : المُكث .
والفِعل : لَبِث ، قال الله تعالى : ( مَئَاباً لَّابِثِينَ فِيهَآ ) ( النبأ : 23 ) .
سَلَمة ، عن الفَرَّاء : والناسُ يَقْرَؤون ) مَئَاباً ( .
ورُوي عن عَلْقمة أنه قرأها ( لَبِثين ) .
قال : وأجود الوَجْهين ) مَئَاباً ( لأن ) مَئَاباً ( إذا كانت في مَوضِع تقع فتَنْصب كانت بالألف ، مثل : الطامع والباخِل .
قال : واللَّبِث : البَطيء .
وهو جائز ، كما يقال : رجُلٌ طامِعٌ وطَمِع ، بمعنًى واحد ؛ ولو قلت : هو طَمِع فيما قِبَلَك ، كان جائزاً .
قلت : يُقال : لَبث لُبْثاً ولَبْثاً ولُبَاثاً ، كل ذلك جائز ، وتَلَبَّث تَلَبُّثاً ، فهو مُتَلَبِّث .

##### Türkçe

ث ل ب
**ثلب** , **ثبل** , **بثل** , **لبث** .

**ثلب** : **اللَّيْثُ** dedi: **الثِّلْب** yaşlı deve(dir).
Ve **الثِّلْب**: yaşlı adam(dır), **هُذَيل** diliyle.
**أبو عُبيد**: **الأَثْلب**: taş(tır).
Ve **شَمِرٌ** dedi: **الأَثْلبُ** , Hicaz ehlinin diliyle: taş; ve **بني تميم** diliyle: toprak.
Ve **الفرَّاء** dedi: denir: ağzında **الإثْلبُ** (vardır).
Ve çok söz: **الأَثْلب** (dir); ve o, toprak ve taşlar(dır); **رُؤبة** dedi:
وإن تُنَاهبه تَجدْه مِنْهَبا
تَكْسُو حُروفَ حاجِبَيْه الأثْلَبا
Ve o, toprak(tır); onun ayakları onu iki kaşının üzerine atar.
**أبو عُبيد** , **الفَرّاء**’dan: **ثَلَبْتُه أَثْلِبه ثَلْباً**; onu ayıpladığın ve onun hakkında söylediğin zaman.
Ve başkası dedi: **المثَالِبُ** , ondandır.
Ve denir: **مَثالِبُ** emîrin ve kadının: ayıpları.
Ve denir: **ثَلَبْت** adamı, yani onu kovdum.
Ve **اللَّيْثُ** dedi: **الثّلْب**: kınamanın şiddeti ve dille yakalama(dır).
Ve o, **المِثْلَب**’dir; cezalar ve benzerlerinde cereyan eder.
**سَلَمة** , **الفَرَّاء**’dan: **ثَلِب** derisi **ثَلَباً**; ve **رَدِن يَرْدَن رَدَناً**; büzüşüp yumuşadığı zaman; ve **قَفَل يَقْفُل**; kuruduğu zaman.
**أبو عُبَيد**: **الثَّلِبُ**: gedikli mızrak(tır); ve **أبو العِيَال** dedi:
ومُطَّرِدٌ مِن الخَطِّ
يّ لا عارٍ ولا ثَلِبُ

**ثبل بثل** : ikisini **اللَّيْثُ** ihmal etti.
Ve **أبو العبّاس** , **ابن الأعْرابي**’den rivayet etti ki o dedi: **الثُّبْلَة**: bakiye(=artık)(dir); ve **البُثْلة**: şöhret(tir).
Dedim: ve ikisi iki Arap harfidir; **الثَّبلة**’yi (**الثُّملة**) menzilesinde kıldı.

**لبث** : **اللَّيْثُ** dedi: **اللَّبْثُ**: kalma(=durma)(dır).
Ve fiil: **لَبِث**; Allah Teâlâ dedi: ( مَئَاباً لَّابِثِينَ فِيهَآ ) ( النبأ : 23 ) .
**سَلَمة** , **الفَرَّاء**’dan: ve insanlar ) **مَئَاباً** ( okurlar.
Ve **عَلْقمة**’den rivayet olundu ki onu ( **لَبِثين** ) okudu.
Dedi: ve iki vecih(=okuyuş)ten daha iyi olanı ) **مَئَاباً** (dır; çünkü ) **مَئَاباً** ( bulunduğu yerde düşüp nasb ettiği zaman elif ile olur; **الطامع** ve **الباخِل** gibi.
Dedi: ve **اللَّبِث**: yavaş(olan)(dır).
Ve o caizdir; denildiği gibi: **رجُلٌ طامِعٌ** ve **طَمِع**; tek bir anlamla; ve eğer sen “o, senin yanındaki şey hakkında **طَمِع**” desen, caiz olurdu.
Dedim: denir: **لَبث** **لُبْثاً** ve **لَبْثاً** ve **لُبَاثاً**; bunların hepsi caizdir; ve **تَلَبَّث** **تَلَبُّثاً**; artık o **مُتَلَبِّث**’tir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والباء وما يثلثهما)
(لبث)  اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
(لبج)  اللام والباء والجيم كلمتان لا تنقاسان. فالأولى قولهم: لُبِجَ به، إذا صُرِع: وحَيٌّ لَبِيجٌ، للحيِّ إذا نَزَل واستقرَّ مكانَه. قال:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ ***	وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لبيجُ([1])والأخرى اللُّبْجَة([2]): حديدة ذات شُعَب، كأنَّها كفٌّ بأصابعها.
(لبخ)  اللام والباء والخاء. يقولون: اللُّبَاخِيّة: المرأة التامّة الخَلْق. قال الأعشى:
عَبْهَرة الخَلْق لُباخِيّة *** تَزِينه بالخُلُق الطاهرِ([3])(لبد)  اللام والباء والدال كلمةٌ صحيحة تدلُّ على تكرُّسِ الشَّيءِ بعضِه فوقَ بعض. من ذلك اللِّبْد، وهو معروف. وتلبَّدت الأرضُ، ولبَّدها المطر.وصار النَّاس عليه لُبَداً، إذا تجمَّعوا عليه. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيهِ لِبَداً﴾([4]) [الجن 19]. و ﴿لُبَداً﴾ أيضاً على وزن فُعَل، من ألبَدَ بالمكان، إذا أقام، والأسدُ ذو لِبْدة، وذلك أنَّ قَطيفَتَه تتلبَّدُ عليه، لكَثْرة الدِّماء التي يَلَغُ فيها. قال الأعشى:
كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً *** متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ([5])ويقولون في المثل: "هو أمْنَعُ من لِبدة الأسَد". ومن الباب: ألْبَدَ بالمكان: أقام به. واللُّبَد: الرّجلُ لا يفارِقُ منْزِلَه. كلُّ ذلك مقيسٌ على الكلمة الأولى.
ويقال: لَبَدَ بالأرض لَبودا. وألبَدَ البعيرُ، إذا ضرب بذنَبه على عجُزه وقد ثَلط عليه، فيصير على عَجُزه كاللِّبدة. ويقولون: ألْبَدَت الإبلُ، إذا تهيَّأت للسِّمَن، وكأنَّه شبِّه ما ظهر من ذلك* باللِّبدة. ويقولون: إنَّ اللَّبِيد: الجُوالق. يقال: ألبَدْتُ القِربةَ، إذا صيَّرتَها فيه.
(لبز)  اللام والباء والزاء كلمتان متقاربتا القياس. فاللبْز: ضربُ النَّاقة بجميع خُفِّها. قال:
* خبطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللَّبْزِ([6]) *
واللَّبْز: الأكل الجيِّد.
(لبس)  اللام والباء والسين أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على مخالَطَة ومداخَلة. من ذلك لَبسْتُ الثَّوبَ ألْبَسُه، وهو الأصل، ومنه تتفرَّع الفروع. واللَّبْس: اختلاط الأمر؛ يقال لَبَسْتُ عليه الأمرَ ألْبِسُه بكسرها. قال الله تعالى: ﴿وللَبَسْنَا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ﴾ [الأنعام 9]. وفي الأمر لَبْسَةٌ، أي لَيْسَ بواضح واللَّبْس: اختلاط الظَّلام ويقال: لابست الأمرَ أُلابِسُه. ومن الباب: اللباس، وهي امرأة الرّجُل؛ والزّوجُ لِباسُها. قال الجعديّ:
إذا ما الضَّجيعُ ثَنَى جِيدَها *** تدَاعَتْ فكانت عليه لباسا([7])واللَّبُوس: كلُّ ما يُلبَس من ثيابٍ [و] دِرع. ولابَسْتُ الرّجلَ حتَّى عَرفْت باطنَه. ويستعار هذا فيقال: فيه مَلْبَسٌ، أي مُستمتَعٌ([8]) وبقيَّة. قال:
ألا إنَّ بعد العُدْم للمرء قُِنْوةً *** وبعدَ المشيب طولَ عُمرٍ وملبَسا([9])ولِبْسُ الهودج والكعبة: ما عليهما من لِباسٍ، بكسر اللام.
(لبط)  اللام والباء والطاء أصَيلٌ صحيح يدلُّ على سُقوط وصَرْع. يقال: لُبِط به، إذا صُرِع، ولَبَطَة: اسمُ رجل من هذا. والتَبَطَ الفرسُ، إذا جمَعَ قوائمه. والتَبَط الرّجلُ في أمره وتلبَّط، إذا تحيَّر. قال:
ذو مَناديحَ وذو مُلتَبَطٍ *** ورِكابي حيثُ وَجَّهتُ ذُلُلْ
(لبق)  اللام والباء والقاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على خَلْط شيء لتطييبه. يقال لبَقْتُ الطعام ولبَّقته، إذا ليَّنتَه وطيَّبتَه. ومن الباب اللَّبِق: الحاذِق بالشيء يَعملُه. ورجلٌ لبِقٌ ولبيق. والمصدر اللَّبَاقة. قال الشَّاعر([10]):
* لبيقاً بتصريف القناة بنانيا([11]) *
(لبك)  اللام والباء والكاف أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْط شيء بشيء. يقال لَبَكتُ على فلانٍ الأمرَ ألْبِكه، إذا خلَطْتَه عليه. وسأل رجلٌ الحسن عن شيء فلم يبيِّنْ([12]) فقال: "لبَّكت عليَّ". ويقال: [لبكت]([13]) الطعام بعسل وغيره، إذا خلطتَهما. قال:
إلى رُدُح من الشِّيزَى مِلاءٍ *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([14])ومن الباب: ما ذقت عبَكةً ولا لَبَكة. يقولون: هي اللُّقمة من الحَيْس.
(لبن)  اللام والباء النون أصلٌ صحيح يتفرَّع منه كلمات، وهو اللّبن المشروب. يقال: لبنتُه ألبِنُهُ، إذا سقيته اللَّبن. وفلانٌ لابنٌ، أي عِنده لبن، كما يقال تامر. قال:
وغَرَرتَنِي وزعمتَ أنَّكَ *** لابنٌ بالصَّيفِ تامرْ([15])والمُلبِنُ: الكثير اللَّبَن. وناقة لَبِنة: غزيرة. وإذا نَزَلَ لبنُها في ضرعها فهي مُلْبِن، وإن كانت ذاتَ لبنٍ فهي لَبُون، غزيرةً كانت أو بكيئة. ورجلٌ مَلبون، إذا سَفِه عن كثرة شُرب اللَّبَن. وأمَّا الفرس الملبون فالذي يُقْفَى باللَّبَن: يُؤثَر به. ويقال: كم لُبْنُ غنمِك ولِبْنُها، أي كم ذوات الدَّرِّ منها.
ومما شذَّ عن هذا الباب [اللَّبن]: وجَع العُنق من الوِساد، يقال رجل لَبِنٌ، إذا كان به ذلك الوجع. ومنه اللَّبِنة من الطِّين. قال ابن السكِّيت: هو أخوه بِلِبَان أمِّه، ولا يقال بلَبَن أمّه، إنَّما اللبن الذي يُشرَب. والذي أنكرَه ابن السِّكِّيتِ فغير مُنكر؛ لأنَّ ذلك مأخوذ من اللَّبن المشروب، كأنَّهما تلابَنا لِباناً، كما يقال تقاتلا قتالاً. وكان ينبغي أن يقول: هو من اللَّبَن، ولكنَّه لا يقال بلبن أمّه إنَّما يقال بِلبان أمِّه.
ومما يقارب هذا اللَّبَان: الصدر، بفتح اللام. واللُّبان: الكُندُرُ، كأنَّه لبنٌ يتحلَّب من شجرةٍ. والقياس فيه واحد. ومنه اللُّبَانة، وهي الحاجة. وقد يمكن أن يُحمل على البابِ بضربٍ من القياس، إلاَّ أنَّه إلى الشُّذوذ أقرب.
(لبأ)  اللام والباء والهمزة كلمتان متباينتان جدّاً. فاللَّبُؤَة: الأنثى من الأُسْد. والكلمة الأخرى اللِّبَأ: الذي يُؤكَل، مقصور مهموز. ويقال: ألْبَأتِ الشّاةُ ولدَها: أرضعته اللِّبأ*، والتبأها ولدُها. ولَبأْتُ القومَ: سقيتهم لِبَأ. وعِشارٌ مَلاَبِئُ، إذا دنا نِتاجُها.
ومما شذَّ عن هذا وهو قليل لبَّأْتُ، مثل لبَّيْت؛ وليس بأصل.
--------------ـــ
([1]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 55) واللسان (لبج).
([2]) وكذا ضبط في المجمل. ويقال "لبجة" أيضاً بالتحريك.
([3]) ديوان الأعشى 104 برواية: "تشوبه بالخلق".
([4]) هذه هي قراءة الجمهور بكسر ففتح. وقرأ مجاهد وابن محيصن وابن عامر بخلاف عنه. "لبدا" بضم ففتح. وقرأ الحسن والجحدري وأبو حيوة وجماعة عن أبي عمرو بضمتين. وقرأ الحسن والجحدري أيضاً بضم اللام وتشديد الباء المفتوحة. فهن أربع قراءات. تفسير أبي حيان (8: 353) وإتحاف فضلاء البشر 425.
([5]) ديوان الأعشى 132 برواية: "يتزند".
([6]) لرؤبة في ديوانه 64 واللسان (لبز).
([7]) في المجمل واللسان (لبس): "تثنت فكانت".
([8]) في الأصل: "ومستمع"، صوابه في المجمل.
([9]) لامرئ القيس في ديوانه 142. وأنشد عجزه في المجمل واللسان (لبس) بدون نسبة.
([10]) هو عبد يغوث بن وقاص الحارثي، في المفضليات (1: 156).
([11]) صدره:  * وكنت إذا ما الخيل شمصها القنا *
([12]) في المجمل: "سأل رجل الحسن عن شيء ثم أعاده بغير لفظ الأول".
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) لأمية بن أبي الصلت في ديوانه 27 واللسان (رجح، ردح، شيز، لبك، شهد). وقد سبق في (دور، شهد).
([15]) للحطيئة في ديوانه 17 واللسان (لبن). وقد سبق في (تمر).

ـ

##### Türkçe

(باب **اللام** و**الباء** وما يثلثهما)

(**لبث**)  **اللام** ve**الباء** ve**الثاء** bekleyip durmaya delâlet eden bir harftir. Denir ki: **لَبِثَ** bir yerde: ikamet etti. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [Yûnus 45, el-Ahkâf 35].

(**لبج**)  **اللام** ve**الباء** ve**الجيم** iki kelimedir; kıyas olunmazlar. Birincisi onların sözü: **لُبِجَ** onunla, yere serildiği zaman: ve **حَيٌّ لَبِيجٌ**, kabile için, indiği ve yerinde yerleşip karar kıldığı zaman. Dedi:
كأن ثِقالَ المُزْنِ بين تُضارعٍ ***	وشَابَةَ بَرْكٌ من جُذامَ لبيجُ([1])
İkincisi **اللُّبْجَة**([2]): çatalları olan bir demir; sanki parmaklarıyla bir el gibidir.

(**لبخ**)  **اللام** ve**الباء** ve**الخاء**. Derler: **اللُّبَاخِيّة**: yaratılışı tam olan kadın. A‘şâ dedi:
عَبْهَرة الخَلْق لُباخِيّة *** تَزِينه بالخُلُق الطاهرِ([3])

(**لبد**)  **اللام** ve**الباء** ve**الدال** sahih bir kelimedir; bir şeyin bir kısmının bir kısmı üstüne yığılmasına delâlet eder. Bundan: **اللِّبْد**, ve o bilinen şeydir. Ve yer **تلبَّدت**; ve yağmur onu **لبَّد**. Ve insanlar onun üzerine **لُبَداً** oldular, onun üzerine toplandıkları zaman. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وَأَنَّهُ لَمَّا قَامَ عَبْدُ اللهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيهِ لِبَداً﴾([4]) [el-Cinn 19]. Ve ﴿**لُبَداً**﴾ dahi **فُعَل** vezni üzerinedir; **ألبَدَ** bir yerde, ikamet ettiği zaman. Ve aslan **ذو لِبْدة**’dir; bu, onun yelesinin üzerinde keçeleşip toplanmasıdır; içine daldığı kanların çokluğundan. A‘şâ dedi:
كَسَتْه بَعوضُ القريتين قَطيفةً *** متَى ما تنَلْ من جلدهِ يتَلبَّدِ([5])
Ve meselde derler: "هو أمْنَعُ من لِبدة الأسَد". Ve babdandır: **ألْبَدَ** bir yerde: onda ikamet etti. Ve **اللُّبَد**: evini terk etmeyen adam. Bütün bunlar birinci kelimeye kıyas edilmiştir.

Ve denir: **لَبَدَ** yerde **لَبودا**. Ve deve **ألبَدَ**, kuyruğuyla sağrısına vurduğu zaman ve üzerine pislediği hâlde; böylece sağrısında **كاللِّبدة** gibi olur. Ve derler: develer **ألْبَدَت**; semirmeye hazırlandıkları zaman; sanki bununla ortaya çıkan şey **باللِّبدة**ye benzetilmiştir. Ve derler: **اللَّبِيد**: çuvaldır. Denir: **ألبَدْتُ** kırbayı, onu onun içine koyduğun zaman.

(**لبز**)  **اللام** ve**الباء** ve**الزاء** kıyası birbirine yakın iki kelimedir. **فاللبْز**: dişi devenin bütün tırnağıyla vurmasıdır. Dedi:
* خبطاً بأخفافٍ ثِقالِ اللَّبْزِ([6]) *
Ve **اللَّبْز**: iyi yemektir.

(**لبس**)  **اللام** ve**الباء** ve**السين** sahih tek bir asıldır; karışmaya ve iç içe girmeye delâlet eder. Bundan: **لَبسْتُ** elbiseyi **ألْبَسُه**; ve o asıldır; dallar ondan türeyip ayrılır. Ve **اللَّبْس**: işin karışmasıdır; denir: **لَبَسْتُ** ona işi **ألْبِسُه** (onun kesresiyle). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿وللَبَسْنَا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُونَ﴾ [el-En‘âm 9]. Ve işte **لَبْسَةٌ** vardır; yani açık değildir. Ve **اللَّبْس**: karanlığın karışmasıdır. Ve denir: **لابست** işi **أُلابِسُه**. Ve babdandır: **اللباس**, ve o erkeğin kadınıdır; ve koca onun **لِباس**’ıdır. Ca‘dî dedi:
إذا ما الضَّجيعُ ثَنَى جِيدَها *** تدَاعَتْ فكانت عليه لباسا([7])
Ve **اللَّبُوس**: giyilen her şey; elbiselerden [ve] zırhtan. Ve ben adamla **لابَسْتُ**; nihayet iç yüzünü bildim. Ve bu ödünç alınır da denir: onda **مَلْبَسٌ** vardır; yani faydalanılacak([8]) ve kalacak şey. Dedi:
ألا إنَّ بعد العُدْم للمرء قُِنْوةً *** وبعدَ المشيب طولَ عُمرٍ وملبَسا([9])
Ve **لِبْسُ** hevdicin ve Kâbe’nin: üzerlerinde olan **لِباس**tır; **اللام**ın kesresiyle.

(**لبط**)  **اللام** ve**الباء** ve**الطاء** köklü sahih bir şeydir; düşmeye ve yere sermeye delâlet eder. Denir: **لُبِط** onunla, yere serildiği zaman. Ve **لَبَطَة**: bundan bir adam adıdır. Ve at **التَبَطَ**, ayaklarını topladığı zaman. Ve adam işinde **التَبَط** etti ve **تلبَّط** etti; şaşırıp kaldığı zaman. Dedi:
ذو مَناديحَ وذو مُلتَبَطٍ *** ورِكابي حيثُ وَجَّهتُ ذُلُلْ

(**لبق**)  **اللام** ve**الباء** ve**القاف** sahih bir asıldır; bir şeyi tatlandırmak için karıştırmaya delâlet eder. Denir: **لبَقْتُ** yemeği ve **لبَّقته**; onu yumuşattığın ve tatlandırdığın zaman. Ve babdandır **اللَّبِق**: bir şeyde mahir olan; onu yapar. Ve **رجلٌ لبِقٌ** ve **لبيق**. Ve mastar **اللَّبَاقة**dır. Şair([10]) dedi:
* لبيقاً بتصريف القناة بنانيا([11]) *

(**لبك**)  **اللام** ve**الباء** ve**الكاف** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyle karıştırmaya delâlet eder. Denir: **لَبَكتُ** falana işi **ألْبِكه**; onu ona karıştırdığın zaman. Ve bir adam Hasan’a bir şey sordu da açıklamadı([12]); dedi ki: "لبَّكت عليَّ". Ve denir: (**لبكت**)([13]) yemeği bal ve başkasıyla; ikisini karıştırdığın zaman. Dedi:
إلى رُدُح من الشِّيزَى مِلاءٍ *** لُبابَ البُرِّ يُلبَكُ بالشِّهادِ([14])
Ve babdandır: **ما ذقت عبَكةً ولا لَبَكة**. Derler: o, **الحَيْس**ten bir lokmadır.

(**لبن**)  **اللام** ve**الباء** **النون** sahih bir asıldır; ondan kelimeler dallanır; ve o içilen süttür. Denir: **لبنتُه** **ألبِنُهُ**; ona süt içirdiğin zaman. Ve falan **لابنٌ**dur; yani yanında süt vardır; nasıl ki **تامر** denir. Dedi:
وغَرَرتَنِي وزعمتَ أنَّكَ *** لابنٌ بالصَّيفِ تامرْ([15])
Ve **المُلبِنُ**: sütü çok olan. Ve **ناقة لَبِنة**: bol sütlü. Ve sütü memesine indiği zaman o **مُلْبِن**dir; ve süt sahibi olduğu zaman o **لَبُون**dur; bol olsun yahut az olsun. Ve adam **مَلبون**dur; süt içmenin çokluğundan akılsızlaştığı zaman. Amma **الفرس الملبون**: sütle iz sürülen; onunla tercih edilen. Ve denir: koyununun **لُبْنُ**u ve onun **لِبْنُ**u ne kadardır; yani ondan süt verenler ne kadardır.

Ve bundan bu babdan şâz olan [**اللَّبن**]: yastıktan boyun ağrısıdır; denir: adam **لَبِنٌ**; onda o ağrı olduğu zaman. Ve ondan çamurdan **اللَّبِنة**. İbnü’s-Sikkît dedi: o, annesinin **بِلِبَان** kardeşidir; ve annesinin **بلَبَن**’i denmez; ancak içilen süt **اللبن**dir. İbnü’s-Sikkît’in inkâr ettiği şey inkâr edilecek değildir; çünkü bu içilen sütten alınmıştır; sanki ikisi **تلابَنا لِباناً**; nasıl ki **تقاتلا قتالاً** denir. Ve demesi gerekirdi: o, **اللَّبَن**dendir; fakat annesinin **بلبن**’i denmez; ancak annesinin **بِلبان**’ı denir.

Ve buna yakın olan **اللَّبَان**: göğüstür; **اللام**ın fethasıyla. Ve **اللُّبان**: kündürdür; sanki bir ağaçtan sağılır bir süt gibidir. Ve onda kıyas birdir. Ve ondan **اللُّبَانة**; ve o ihtiyaçtır. Ve bir tür kıyasla bab üzerine taşınabilir; ancak şâzlığa daha yakındır.

(**لبأ**)  **اللام** ve**الباء** ve**الهمزة** pek çok birbirinden ayrı iki kelimedir. **فاللَّبُؤَة**: aslanın dişisidir. Öteki kelime **اللِّبَأ**: yenilen şeydir; kısaltılmış, hemzeli. Ve denir: koyun yavrusunu **ألْبَأت**: ona **اللِّبأ** sütünü emzirdi; ve yavrusu onu **التبأها**. Ve **لَبأْتُ** kavmi: onlara **لِبَأ** içirdim. Ve **عِشارٌ مَلاَبِئُ**; doğumu yaklaştığı zaman.

Ve bundan şâz olan—ve o azdır—**لبَّأْتُ**; **لبَّيْت** gibi; ve asıl değildir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- لبث بالمكان: أقام به ملازما له. قال تعالى: ﴿فلبث فيهم ألف سنة﴾ [العنكبوت/14]، ﴿فلبثت سنين في أهل مدين﴾ [طه/40]، قال: ﴿كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم﴾ [الكهف/19]، ﴿لم يلبثوا إلا عشية﴾ [النازعات/46]، ﴿لم يلبثوا إلا ساعة من نهار﴾ [الأحقاف/35]، ﴿ما لبثوا في العذاب المهين﴾ [سبأ/14].

##### Türkçe

- **لبث** mekânda: onda ikamet etti; ona bitişik (ayrılmaksızın) olarak ona ملازم oldu. Yüce Allah dedi ki: ﴿Onların içinde bin yıl **فلبث** etti﴾ [العنكبوت/14]، ﴿Medyan ehli içinde yıllar **فلبثت** ettim﴾ [طه/40]، dedi ki: ﴿Ne kadar **لبثتم** ettiniz? Dediler: Bir gün yahut günün bir kısmı **لبثنا** ettik. Dedi: Rabbiniz, ne kadar **لبثتم** ettiğinizi daha iyi bilendir﴾ [الكهف/19]، ﴿Bir akşam vaktinden başka **يلبثوا** etmediler﴾ [النازعات/46]، ﴿Gündüzden bir saatten başka **يلبثوا** etmediler﴾ [الأحقاف/35]، ﴿Alçaltıcı azap içinde **لبثوا** etmediler﴾ [سبأ/14].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ب ث
لبث بالمكان لبثاً ولبثاً ولباثاً وهو قليل اللباث وتلبّث ويقال‏:‏ الماء إذا طال لبثه ظهر خبثه‏.‏
وما ألبث وما لبثك وما لبث أن فعل ذلك‏.‏
وإ الله لخبيث لبيث‏.‏
ويقال‏:‏ ألبث عن فلان وأوقف عنه وأقرّ عنه أي انتظره حتى يبدي انتظارك إيّاه خطأ رأيه‏.‏

##### Türkçe

ل ب ث
**لبث** mekânda **لبثاً** ve **لبثاً** ve **لباثاً** olarak kaldı; ve o, **اللباث**’ın az olanıdır; ve **تلبّث** etti. Ve denilir ki: su, **لبثه** (kalması) uzadığı zaman, onun pisliği ortaya çıkar.
Ve “**ما ألبث**” ve “**ما لبثك**” ve “**ما لبث أن** bunu yaptı”.
Ve “Allah’a yemin olsun ki o, **لخبيث لبيث**tir.”
Ve denilir ki: falandan **ألبث** et ve ondan alıkoy ve ondan durdur; yani onu bekle; ta ki senin onu beklemen, onun görüşünün hatasını açığa vursun.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

اللَّبْث و اللَّبَاثُ : المُكْثُ . قال الله تعالى : ﴿لابثين فيها أَحقاباً﴾ الفرَّاء : الناس يقرأون لابثين وروي عن علقمة أَنه قرأَ لبثين قال : وأَجود الوجهين لابثين لأَن لابثين إِذا كانت في موضع ... . . فَتَنْصِبُ كانت بالأَلِف مثلَ الطامِعِ والباخل . قال : و اللَّبِثُ البطيءُ وهو جائز كما يقال : طامِعٌ وطمِعٌ بمعنى واحد . ولو قلت : هو طمِعٌ فيما قِبَلَك كان جائزاً . قال أَبو منصور : يقال لَبِثَ لُبْثاً و لَبْثاً ولُبَاثاً كل ذلك جائز . و تَلَبَّثَ تَلَبُّثاً فهو مُتَلَبِّثٌ . قال الجوهري : مصدر لَبِثَ لَبْثاً على غير قياس لأَن المصدر من فَعِلَ بالكسر قياسه التحريك إِذا لم يتعدَّ مثل تَعِب تَعَباً قال : وقد جاءَ في الشعر على القياس قال جرير : وقد أَكْونُ على الحاجاتِ ذا لَبَثٍ وأَحوَذِيّاً إِذا انضمَّ الذَّعاليبُ فهو لابث و لبثٌ أَيضاً . ابن سيده : لبِثَ بالمكان يَلْبَثُ لَبْثاً و لُبْثاً و لَبَثَاناً و لَباثَةً و لبِيثَةً و أَلبثتُهُ أَنا و لبَّثْتُهُ تلبيثاً و تَلَبَّثَ : أَقام وأَنشد ابن الأَعرابي : غرَّكِ منِّي شَعَثي ولَبَثي ولِمَمٌ حَوْلَك مِثلُ الحُرْبُثِ معناه : أَنه شيخ كبير فأَخبر أَنه إِذا مشى لم يَلْحَقْ من ضعفه فهو يتلبث وشبه لمم الشبان في سوادها بالحُرْبُث وهو نبت أَسود سهلي . و أَلبثه هو قال : لن يُلْبِثَ الجارَيْنِ أَنْ يَتَفَرَّقا لَيْلٌ يَكُرُّ عليهمُ ونهارُ قال أَبو حنيفة : الجبهة تسقط وقد دفِئَتِ الأَرضُ فإِذا حاذتها فإِن الدِّفْءَ والرِّيَّ لا يُلْبِثا أَن يُرْعيا هكذا حكاه يُلْبِثا كقولك يُكْرِما قال : ولا أَدري لِمَ جزمه . ولي على هذا الأَمر لُبْثَةٌ أَي تَوقُّفٌ . وشيءٌ لَبيث : لابث . وقالوا : نَجِيثٌ لبيثٌ إِتباع . وما لبثَ أَن فعل كذا وكذا . وفي التنزيل العزيز : ﴿فما لبِثَ أَن جاءَ بعِجل حينذ﴾ وفي الحديث : فاستلبثَ الوحْيُ وهو استفعل مِن اللبث الإِبطاءِ والتأَخرِ يقال لبِثَ لَبْثاً بسكون الباء وقد تفتح قليلاً على القياس وقيل : اللَّبْثُ الاسم و اللَّبْثُ بالضم المصدر . وقوسٌ لَباث : بطيئة حكاه أَبو حنيفة وأَنشد : يُكَلِّفُني الحجاجُ درعاً ومِغْفَراً وطِرْفاً كرِيماً رائعاً بِثَلاثِ وستِّين سهماً صِيغَةً يَثْرِبيةً وقوساً طَرُوحَ النَّبْل غيرَ لَباثِ وإِن المجلس ليجمع لَبيثة من الناس إِذا كانوا من قبائل شتَّى

##### Türkçe

**اللَّبْث** ve **اللَّبَاثُ**: kalma(, durma). Allah Teâlâ dedi ki: ﴿لابثين فيها أَحقاباً﴾ **الفرَّاء**: insanlar **لابثين** okurlar; **علقمة**’den, onun **لبثين** okuduğu rivayet edildi. Dedi ki: İki vecih(in) en iyisi **لابثين**’dir; çünkü **لابثين** (kelimesi) ... yerinde olduğu zaman ... . . **كانت**’yı **الأَلِف** ile **الطامِعِ** ve **الباخل** gibi nasb edersin. Dedi ki: **اللَّبِثُ** yavaş olandır; ve o câizdir; nitekim denildiği gibi: **طامِعٌ** ve **طمِعٌ** tek bir mânâ ile. Ve eğer “o, senin yanındaki şey hususunda **طمِعٌ**’dır” deseydin câiz olurdu. **أَبو منصور** dedi ki: **لَبِثَ** **لُبْثاً** ve **لَبْثاً** ve **لُبَاثاً** denir; bunların hepsi câizdir. Ve **تَلَبَّثَ** **تَلَبُّثاً**; o hâlde o **مُتَلَبِّثٌ**’tir. **الجوهري** dedi ki: **لَبِثَ**’in masdarı, kıyasa aykırı olarak **لَبْثاً**’dır; çünkü **فَعِلَ** (vezninin) kesre ile (olanının) masdarı, kıyasen, (harfin) harekelenmesidir; (fiil) müteaddî olmadığı zaman; **تَعِب** **تَعَباً** gibi. Dedi ki: Şiirde kıyas üzere gelmiştir. **جرير** dedi ki:
وقد أَكْونُ على الحاجاتِ ذا لَبَثٍ
وأَحوَذِيّاً إِذا انضمَّ الذَّعاليبُ
O hâlde o **لابث**’tir ve **لبثٌ** da (vardır), yani ayrıca. **ابن سيده**: **لبِثَ** mekânda, **يَلْبَثُ**; **لَبْثاً** ve **لُبْثاً** ve **لَبَثَاناً** ve **لَباثَةً** ve **لبِيثَةً** (diye gelir). Ve ben onu **أَلبثتُهُ**; ve onu **لبَّثْتُهُ** **تلبيثاً**; ve **تَلَبَّثَ**: ikamet etti. **ابن الأَعرابي** inşâd etti:
غرَّكِ منِّي شَعَثي ولَبَثي
ولِمَمٌ حَوْلَك مِثلُ الحُرْبُثِ
Onun mânâsı: onun büyük bir ihtiyar olduğudur; böylece o, yürüdüğü zaman zayıflığından (dolayı) yetişemediğini haber verdi; o hâlde o **يتلبث** eder. Ve gençlerin saç tutamlarını, siyahlıklarında **الحُرْبُث**’e benzetti; o, düz(, ova)lıkta siyah bir bitkidir. Ve onu, o (kimse) **أَلبثه** (der). Dedi ki:
لن يُلْبِثَ الجارَيْنِ أَنْ يَتَفَرَّقا
لَيْلٌ يَكُرُّ عليهمُ ونهارُ
**أَبو حنيفة** dedi ki: **الجبهة** düşer; yer ısınmış olduğu hâlde. Artık onu hizaladığında, şüphesiz **الدِّفْءَ** ve **الرِّيَّ** (ikisi) **لا يُلْبِثا** ki otlasınlar; onu böylece **يُلْبِثا** diye hikâye etti; “**يُكْرِما**” demen gibi. Dedi ki: Onu niçin cezmettiğini bilmiyorum. Ve bu iş üzerinde benim için bir **لُبْثَةٌ** vardır; yani bir duraksama. Ve **لَبيث** bir şey: **لابث** (olan). Ve dediler ki: **نَجِيثٌ لبيثٌ**; tâbi‘ (olarak). Ve “**ما لبثَ** ki şöyle şöyle yaptı.” Aziz tenzîlde: ﴿فما لبِثَ أَن جاءَ بعِجل حينذ﴾ Ve hadiste: “**فاستلبثَ الوحْيُ**”; o, **اللبث**’ten **استفعل**’dir: yavaşlama ve gecikme. **لبِثَ** **لَبْثاً** (bâ’nın sükûnu ile) denir; ve kıyas üzere azıcık fetha da edilir. Ve denildi ki: **اللَّبْثُ** isimdir; ve **اللَّبْثُ** (zammetle) masdardır. Ve **لَباث** bir yay: yavaş; onu **أَبو حنيفة** hikâye etti. Ve inşâd etti:
يُكَلِّفُني الحجاجُ درعاً ومِغْفَراً
وطِرْفاً كرِيماً رائعاً بِثَلاثِ وستِّين سهماً
صِيغَةً يَثْرِبيةً وقوساً طَرُوحَ النَّبْل غيرَ لَباثِ
Ve şüphesiz meclis, insanlar(ın) **لَبيثة**’sini toplar; kabileler çeşitli olduğu zaman.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ب ث * * لَبِثَ * أي مكث وبابه فهم و * لَبَاثاً * أيضا بالفتح فهو * لابِثٌ * و * لَبِثٌ * أيضا بكسر الباء وقرئ ﴿لَبِثِين فيها أحقابا﴾

##### Türkçe

* ل ب ث * * **لَبِثَ** * yani kaldı; ve babı **فهم**’dür. Ve * **لَبَاثاً** * da (vardır) fetha ile; o hâlde o * **لابِثٌ** *tir; ve * **لَبِثٌ** * de (vardır) bâ’nın kesriyle. Ve okundu: ﴿**لَبِثِين** فيها أحقابا﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

اللبث  بالفتح  ويضم  ، وهما غير مقيسين،  واللبث محركة  ، وهو المقيس،  واللباث  كسحاب  واللباث  ، كغراب،  واللباثة  كسحابة،  واللبيثة  ، كسفينة، وهؤلاء كلها غير مقيسة، ومعنى الكل  : المكث  . وقال ابن سيده:  لبث  بالمكان  كسمع  يلبث لبثا ولبثا ولبثانا ولباثة ولبيثة. فزاد لبثانا كسحبان قال الجوهري: مصدر لبث لبثا،  وهو نادر  أي مخالف للقياس،  لأن المصدر من فعل بالكسر قياسه  أن يكون  بالتحريك إذا لم يتعد  مثل تعب تعبا، قال: وقد جاء في الشعر على القياس، قال جرير:

  وقد أكون على الحاجات ذا لبث                      وأحوذيا إذا انضم الذعـالـيب وفي عبارة المصنف قلاقة ظاهرة، وتخليط المصادر القياسية على غيرها، كما لا يخفى.  وهو لابث ولبث  أيضا، قال الله تعالى  لابثين فيها أحقابا  قال الفراء: الناس يقرءون: لابثين، وروى عن علقمة أنه قرأ: لبثين، قال: وأجود الوجهين لابثين، قال: واللبث: البطئ، وهو جائز، كما يقال: طامع وطمع، بمعنى واحد، ولو قلت: هو طمع فيما قبلك، كان جائزا. قال ابن سيده: ولبث لبثا  وألبثه، ولبثه  تلبيثا، وتلبث: أقام. لي على هذا الأمر لبثة،  اللبثة بالضم: التوقف، كالتلبث  . وقد تلبث تلبثا، فهو متلبث، أي توقف وأقام. في الحديث:  فاستلبث الوحى  . يقال:  استلبثه  إذا  استبطأه  ، وهو استفعل من اللبث، وهو الإبطاء والتأخر.  وخبيث لبيث نبيث  كل ذلك  إتباع  ، وفي اللسان: وقالوا: نجيث لبيث. وإتباع.  وفرس لباث، كسحاب  ، هكذا في نسختنا، وصوابه وقوس بدل فرس، كما في نسخة أخرى، ففي اللسان: قوس لباث  بطيئة، حكاه أبو حنيفة، وأنشد:
  يكلفني الحجاج درعا ومغفرا                      وطرفا كريما رائعا بثـلاث وستين سهما صيغة يثربية وقوسا طروح النبل غير لباث إن المجلس ليجمع  لبيثة من الناس  أي جماعة إذا كانوا  من قبائل شتى  ، ليسوا من قبيلة واحدة.
 ومما يستدرك عليه: ألبث عن فلان أي انتظره حتى يبدى انتظارك إياه خطأ رأيه، نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**اللبث** fetha ile (okunur) ve damme ile de (okunur); ikisi de kıyasî değildir. **واللبث** harekeli (okunuşla) (da vardır); o kıyasî olandır. **واللباث** “**سحاب**” gibi; ve **اللباث** “**غراب**” gibi; ve **اللباثة** “**سحابة**” gibi; ve **اللبيثة** “**سفينة**” gibi; bunların hepsi kıyasî değildir. Hepsinin mânâsı: **المكث** (kalmak, ikamet etmek).

İbn Sîde dedi: **لبث** mekânda “**سمع**” gibi; **يلبث**; **لبثا** ve **لبثا** ve **لبثانا** ve **لباثة** ve **لبيثة** (olarak). Böylece “**لبثانا**”yı “**سحبان**” gibi artırdı. el-Cevherî dedi: **لبث**’in masdarı **لبثا**’dır; o nadirdir, yani kıyasa muhaliftir; çünkü “kesre ile (olan) fiil”den masdarın kıyası, müteaddî olmadığı zaman hareke ile olmasıdır; “**تعب** **تعبا**” gibi. Dedi: Şiirde kıyas üzere gelmiştir; Cerîr dedi:

وقد أكون على الحاجات ذا **لبث**
وأحوذيا إذا انضم الذعـالـيب

Musannifin ibaresinde açık bir karışıklık ve kıyasî masdarları başkalarıyla karıştırma vardır; gizli değildir. Ve o **لابث**’tir ve **لبث** de (denir). Allah Teâlâ dedi: **لابثين فيها أحقابا**. el-Ferrâ dedi: İnsanlar **لابثين** diye okurlar; Alkame’den rivayet edildi ki o **لبثين** diye okudu. Dedi: İki vecihten daha iyi olanı **لابثين**’dir. Dedi: **اللبث**: yavaşlık (tır); caizdir; nitekim “**طامع**” ve “**طمع**” denir; tek mânâ ile. Ve eğer “O, senin yanındakine dair **طمع** (dır)” desen, caiz olurdu.

İbn Sîde dedi: Ve **لبث** **لبثا** (etti) ve **ألبثه** (etti); ve **لبثه** **تلبيثا** (etti); ve **تلبث**: ikamet etti. Bu işte benim için bir **لبثة** vardır. **اللبثة** damme ile: duraklama; **التلبث** gibi. Ve **تلبث** **تلبثا** (etti); o hâlde o **متلبث**tir; yani durakladı ve ikamet etti. Hadiste: **فاستلبث الوحى**. Denir: **استلبثه**; onu yavaş bulduğunda. O, **اللبث**’ten “**استفعل**”dir; o da yavaşlama ve geri kalmadır.

Ve **خبيث لبيث نبيث**; bunların hepsi **إتباع**tır. Ve “Lisân”da: Ve dediler: **نجيث لبيث**. Ve **إتباع**.

Ve **لباث** bir at; “**سحاب**” gibi; nüshamızda böyle (dir). Doğrusu, başka bir nüshada olduğu gibi, “at” yerine “yay”dır. Nitekim “Lisân”da: **قوس لباث**: yavaş; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve inşâd etti:

يكلفني الحجاج درعا ومغفرا
وطرفا كريما رائعا بثـلاث وستين سهما صيغة يثربية
وقوسا طروح النبل غير **لباث**

Şüphesiz meclis, insanlardan bir **لبيثة**yi toplar; yani muhtelif kabilelerden oldukları zaman bir cemaat; tek bir kabileden değiller (dir).

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ألبث عن فلان**; yani onu bekle; ta ki onu bekleyişin, onun görüşünün hatasını ortaya koysun. es-Sâğânî bunu nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَبِثَ
1 لَبِثَ ذ , aor. لَبَثَ , inf. n. لَبْثٌ (which is contr. to analogy, because the inf. n. of an intrans. v. of the measure فَعِلَ is, accord. to rule, of the measure فَعَلٌ, S,) and لَبَيثٌ (agreeably with analogy, occurring in a verse of Jereer, S,) and لَبَاثٌ (S, K) and لُبْثٌ (which is the first form given by ISd) TA, [and the most common,]) and لُبَاثٌ and لَبَاثَةٌ and لَبِيثَةٌ, (K,) which are all contr. to analogy, (TA,) and لُبْثَانٌ, (ISd,) [this last, which is also contr. to analogy, is said in the TA, to be like سحبان, but this I suppose to be a mistake for سُبْحَان,] or لُبْثٌ and لَبَاثٌ are substs., (Msb,) He tarried; paused; tarried and waited or expected; was patient, and tarried and waited or expected: (S, K:) he tarried; remained; stayed; stopped; paused; (ISd, Msb;) as also ↓ تلبّث; (Msb;) بِمَكَانٍ in a place: (ISd, Msb:) or ↓ تلبّث signifies he waited; or paused; syn. تَوَقَّفَ (K) ― -b2- مالَبِثَ أَنْ فَعَلَ كَذَا وَكَذَا He delayed not, or was not slow, to do, or in doing, such and such things. (TA, and the other lexicons passim. ― -b3- اِلْبَثْ عَنْ فُلَانٍ Wait for such a one, and leave him, until thy doing so shall manifest the error of his judgement, or opinion. (A.)

2 لَبَّثَ see 4.

البثهُ
4 البثهُ ذ ; and ↓ لبّثهُ, inf. n. تَلْبِيثٌ; He made him to tarry; to tarry and wait, or expect; to be patient, and tarry, and wait, or expect. (S, K.)

5 تَلَبَّثَ see 1.

استلبثهُ
10 استلبثهُ ذ He deemed him, or it, slow, or tardy. (K, TA.)

لُبْثٌ
لُبْثٌ ذ and ↓ لَبَاثٌ (Msb) A tarrying; a staying; a stopping: (Msb:) and ↓ لُبْثَةٌ a loitering; tarrying; staying; waiting; pausing in expectation. (K.) ― -b2- هُوَ قَلِيلُ اللَّبَاثِ, and ↓ اللُّبْثَةِ, [He tarries, or stays, little]. (A.) ― -b3- اَلماءُ اِذَا طَالَ لُبْثُهُ ظَهَرَ خُبْثُهُ [When water remains long stagnant, its corruptness, or impurity, or foulness, becomes apparent]. (A.)

لَبِثٌ
لَبِثٌ ذ : see لَابِثٌ. ― -b2- Slow; tardy; late. (Fr.)

لَبْثَةٌ
لَبْثَةٌ ذ A single act of tarrying, staying, or stopping. (Msb.)

لُبْثَةٌ
لُبْثَةٌ ذ : see لُبْثٌ.

لِبْثَةٌ
لِبْثَةٌ ذ A mode, or manner, of tarrying, staying, or stopping. (Msb.)

لَبَاثٌ
لَبَاثٌ ذ : see لُبْثٌ ― -b2- فَرَسٌ لَبَاثٌ A slow horse: so in some copies of the K: but correctly, قَوْسٌ لَبَاثٌ, as in the L, a slow bow, accord. to AHn. (TA.)

خَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ
خَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ ذ are said conjointly: so in the K: or نَجِيثٌ لَبِيثٌ: so in the L. (TA.)

لَبِيثَةٌ مِنَ النَّاسِ
لَبِيثَةٌ مِنَ النَّاسِ ذ A company, or an assembly, of people of different tribes; (K;) [as also لَوِيثَةٌ].

لَابِثٌ
لَابِثٌ ذ and ↓ لَبِثٌ Tarrying; tarrying and waiting, or expecting; being patient, and tarrying, and waiting, or expecting: (S, K:) the former word is the more approved. (Fr.)

##### Türkçe

لَبِثَ
1 **لَبِثَ** ذ , muzâri‘ **لَبَثَ** , mastar ismi **لَبْثٌ** (ki bu, kıyasa aykırıdır; çünkü **فَعِلَ** veznindeki lâzım bir fiilin mastar ismi, kaideye göre, **فَعَلٌ** veznindedir, S,) ve **لَبَيثٌ** (kıyasa uygun olarak; Cerîr’in bir beytinde vârid olmuştur, S,) ve **لَبَاثٌ** (S, K) ve **لُبْثٌ** (ki bu, ISd tarafından verilen ilk şekildir) TA, [ve en yaygın olanıdır,]) ve **لُبَاثٌ** ve **لَبَاثَةٌ** ve **لَبِيثَةٌ**, (K,) ki bunların hepsi kıyasa aykırıdır, (TA,) ve **لُبْثَانٌ**, (ISd,) [bu sonuncu da, kıyasa aykırı olup, TA’da سحبان gibi olduğu söylenmiştir; fakat ben bunun سُبْحَان yerine bir hata olduğunu sanıyorum,] yahut **لُبْثٌ** ve **لَبَاثٌ** isimlerdir, (Msb,) O, oyalandı; durakladı; oyalandı ve bekledi yahut umdu; sabretti, ve oyalandı ve bekledi yahut umdu: (S, K:) oyalandı; kaldı; ikamet etti; durdu; durakladı; (ISd, Msb;) ve ayrıca ↓ **تلبّث**; (Msb;) **بِمَكَانٍ** bir yerde: (ISd, Msb:) yahut ↓ **تلبّث** “bekledi” yahut “durakladı” mânâsınadır; eş anlamlısı **تَوَقَّفَ** (K) ― -b2- **مالَبِثَ أَنْ فَعَلَ كَذَا وَكَذَا** Şunu şunu yapmada gecikmedi, yahut yavaş davranmadı. (TA, ve diğer lugatlar yer yer. ― -b3- **اِلْبَثْ عَنْ فُلَانٍ** Filân kimseyi bekle ve onu bırak; ta ki senin bunu yapman, onun hükmünün yahut görüşünün hatasını ortaya çıkarsın. (A.)

2 **لَبَّثَ** bkz. 4.

**البثهُ**
4 **البثهُ** ذ ; ve ↓ **لبّثهُ**, mastar ismi **تَلْبِيثٌ**; Ona oyalattı; oyalatıp bekletti yahut umdurttu; sabrettirip oyalattı ve bekletti yahut umdurttu. (S, K.)

5 **تَلَبَّثَ** bkz. 1.

**استلبثهُ**
10 **استلبثهُ** ذ Onu, yahut onu (şeyi), yavaş, yahut gecikmiş saydı. (K, TA.)

**لُبْثٌ**
**لُبْثٌ** ذ ve ↓ **لَبَاثٌ** (Msb) Bir oyalanma; bir kalma; bir durma: (Msb:) ve ↓ **لُبْثَةٌ** bir oyalanıp durma; oyalanma; kalma; bekleme; umarak duraklama. (K.) ― -b2- **هُوَ قَلِيلُ اللَّبَاثِ**, ve ↓ **اللُّبْثَةِ**, [O, az oyalanır yahut az kalır]. (A.) ― -b3- **اَلماءُ اِذَا طَالَ لُبْثُهُ ظَهَرَ خُبْثُهُ** [Su, durgun olarak uzun süre kalınca, onun bozukluğu yahut pisliği yahut kirliliği ortaya çıkar]. (A.)

**لَبِثٌ**
**لَبِثٌ** ذ : bkz. **لَابِثٌ**. ― -b2- Yavaş; gecikmiş; geç. (Fr.)

**لَبْثَةٌ**
**لَبْثَةٌ** ذ Oyalanmanın, kalmanın yahut durmanın tek bir defası. (Msb.)

**لُبْثَةٌ**
**لُبْثَةٌ** ذ : bkz. **لُبْثٌ**.

**لِبْثَةٌ**
**لِبْثَةٌ** ذ Oyalanmanın, kalmanın yahut durmanın bir tarzı yahut şekli. (Msb.)

**لَبَاثٌ**
**لَبَاثٌ** ذ : bkz. **لُبْثٌ** ― -b2- **فَرَسٌ لَبَاثٌ** Yavaş bir at: K’nın bazı nüshalarında böyledir: fakat doğru olan, L’de olduğu üzere, AHn’e göre, **قَوْسٌ لَبَاثٌ**, yavaş bir yaydır. (TA.)

**خَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ**
**خَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ** ذ birlikte söylenir: K’da böyledir: yahut **نَجِيثٌ لَبِيثٌ**: L’de böyledir. (TA.)

**لَبِيثَةٌ مِنَ النَّاسِ**
**لَبِيثَةٌ مِنَ النَّاسِ** ذ Farklı kabilelerden insanların bir topluluğu yahut bir meclisi; (K;) [ve ayrıca **لَوِيثَةٌ**].

**لَابِثٌ**
**لَابِثٌ** ذ ve ↓ **لَبِثٌ** Oyalanan; oyalanıp bekleyen yahut uman; sabredip oyalana(n) ve bekleyen yahut uman: (S, K:) birinci kelime daha makbuldür. (Fr.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

لَبِثَ
لَبِثَ A ( n. ac. لَبْث 1 ,  لُبْث 3 ,  لَبَث 4 ,  لِبَاْث 23 ,  لُبَاْث 24 ,  لُبَاْثَة 24t ,  لَبِيْثَة 25t )
a.  [ Bi ], Stopped, tarried, stayed in.

b.  Waited, paused.

c.  [ 'An ], Waited for.

لَبَّثَ
لَبَّثَ II ,  أَلْبَثَ IV
a.  [ acc. &  Bi ], Detained in, at.

تَلَبَّثَ
تَلَبَّثَ V ,
a.  see I (a) , ( b ).

اِسْتَلْبَثَ
اِسْتَلْبَثَ X ,
a.  Deemed slow.

لَبْثَة
لَبْثَة 1t
a.  Stoppage, stop.

لُبْث
لُبْث 3 ,
a.  see 3t .

لُبْثَة
لُبْثَة 3t ,
a.  Delay, halt, stop; stay; pause.

لَبَث
لَبَث 4 ,
a.  see 3t .

لَبِث
لَبِث 5 ,
a.  see 21 .

لَاْبِث
لَاْبِث 21 ,
a.  Slow, tardy; loitering; loiterer.

لَبَاْث
لَبَاْث 22 ,
a.  see 3t .

b.  Slow.

لَبِيْثَة
لَبِيْثَة 25t , ( pl. لَبَاْئِثُ 46 ),
a.  Mixed company.

مَا لَبِثَ أَن فَعَلَ
مَا لَبِثَ أَن فَعَلَ
a.  He did not fail to do, did not defer doing.

##### Türkçe

**لَبِثَ**
**لَبِثَ** A ( n. ac. **لَبْث** 1 ,  **لُبْث** 3 ,  **لَبَث** 4 ,  **لِبَاْث** 23 ,  **لُبَاْث** 24 ,  **لُبَاْثَة** 24t ,  **لَبِيْثَة** 25t )
a.  [ Bi ], Durdu, oyalanıp kaldı, içinde kaldı.

b.  Bekledi, durakladı.

c.  [ 'An ], -i bekledi.

**لَبَّثَ**
**لَبَّثَ** II ,  **أَلْبَثَ** IV
a.  [ acc. &  Bi ], -de, -da alıkoydu.

**تَلَبَّثَ**
**تَلَبَّثَ** V ,
a.  I (a) , ( b )’ye bak.

**اِسْتَلْبَثَ**
**اِسْتَلْبَثَ** X ,
a.  Yavaş saydı.

**لَبْثَة**
**لَبْثَة** 1t
a.  Durma, duruş.

**لُبْث**
**لُبْث** 3 ,
a.  3t’ye bak.

**لُبْثَة**
**لُبْثَة** 3t ,
a.  Gecikme, duraklama, durma; kalma; ara verme.

**لَبَث**
**لَبَث** 4 ,
a.  3t’ye bak.

**لَبِث**
**لَبِث** 5 ,
a.  21’e bak.

**لَاْبِث**
**لَاْبِث** 21 ,
a.  Yavaş, geciken; oyalanan; oyalanıcı.

**لَبَاْث**
**لَبَاْث** 22 ,
a.  3t’ye bak.

b.  Yavaş.

**لَبِيْثَة**
**لَبِيْثَة** 25t , ( pl. **لَبَاْئِثُ** 46 ),
a.  Karışık topluluk.

**مَا لَبِثَ أَن فَعَلَ**
**مَا لَبِثَ أَن فَعَلَ**
a.  Yapmaktan geri kalmadı, yapmayı ertelemedi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

لبث
لَبِثَ - يَلْبَثُ - لابِث - لابِثِيْن - تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ
لَبِثَ - يَلْبَثُ + كائن + أمداً (يوماً - شهراً) + في مكان أو في فعل شيء: يمضي ويستغرق وقتاً في المكان أو في فعل الشيء
لابِث: اسم فاعل صفة مشبهة من " لَبِثَ - يَلْبَثُ ": الباقي والمستمر في مكان أو في فعل شيء أمداً من الوقت
لابِثِيْن: جمع " لابِث "
تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ: على وزن " تفعَّل " من " لَبِثَ - يَلْبَثُ ": يقوم بفعل " لَبِثَ - يَلْبَثُ " على وجه التكرار والشدة وبشكل ذاني: يرغم نفسه بنفسه للبقاء في مكان او للاستمرار في عمل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الإقامة في موقع مدة قصيرة"، وهي:
لَبَثُ - يَلْبَثُ، مَكَثَ - يَمْكُثُ، عَمَر - يَعْمُرُ، سَكَنَ - يَسْكُنُ (المتعدي)، زارَ - يَزوْرُ، بَاتَ - يَبيْتُ
لبثتم
 	﴿يتخافتون بينهم إن لبثتم إلا عشرا (103)﴾ طه ﴿وقال الذين أوتوا العلم والإيمان لقد لبثتم في كتاب الله إلى يوم البعث فهذا يوم البعث ولكنكم كنتم لا تعلمون(56)﴾ الروم
 	﴿ويوم يحشرهم كأن لم يلبثوا إلا ساعة من النهار يتعارفون بينهم قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله وما كانوا مهتدين(45)﴾ يونس ﴿فاصبر كما صبر أولوا العزم من الرسل ولا تستعجل لهم كأنهم يوم يرون ما يوعدون لم يلبثوا إلا ساعة من نهار بلاغ فهل يهلك إلا القوم الفاسقون(35)﴾ الأحقاف
 	﴿ويوم تقوم الساعة يقسم المجرمون ما لبثوا غير ساعة كذلك كانوا يؤفكون(55)﴾ الروم ﴿كأنهم يوم يرونها لم يلبثوا إلا عشية أو ضحاها (46)﴾ النازعات
 	﴿نحن أعلم بما يقولون إذ يقول أمثلهم طريقة إن لبثتم إلا يوما (104)﴾ طه ﴿قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم فاسأل العادين (113)﴾ المؤمنون
 	﴿يوم يدعوكم فتستجيبون بحمده وتظنون إن لبثتم إلا قليلا(52)﴾ الإسراء
 	﴿قال كم لبثتم في الأرض عدد سنين (112)﴾ المؤمنون ﴿قال إن لبثتم إلا قليلا لو أنكم كنتم تعلمون (114)﴾ المؤمنون
 	﴿قل لو شاء الله ما تلوته عليكم ولا أدراكم به فقد لبثت فيكم عمرا من قبله أفلا تعقلون(16)﴾ يونس ﴿قال ألم نربك فينا وليدا ولبثت فينا من عمرك سنين (18)﴾ الشعراء
 	﴿وقال للذي ظن أنه ناج منهما اذكرني عند ربك فأنساه الشيطان ذكر ربه فلبث في السجن بضع سنين (42)﴾ يوسف ﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه
 	﴿للبث في بطنه إلى يوم يبعثون (144)﴾ الصافات
 	﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قال لبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف
 	﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف ﴿قل الله أعلم بما لبثوا له غيب السماوات والأرض أبصر به وأسمع ما لهم من دونه من ولي ولا يشرك في حكمه أحدا(26)﴾ الكهف
 	﴿ولبثوا في كهفهم ثلاث مائة سنين وازدادوا تسعا (25)﴾ الكهف
 	﴿ثم بعثناهم لنعلم أي الحزبين أحصى لما لبثوا أمدا (12)﴾ الكهف
 	﴿ولقد أرسلنا نوحا إلى قومه فلبث فيهم ألف سنة إلا خمسين عاما فأخذهم الطوفان وهم ظالمون(14)﴾ العنكبوت
 	﴿فلما قضينا عليه الموت ما دلهم على موته إلا دابة الأرض تأكل منسأته فلما خر تبينت الجن أن لو كانوا يعلمون الغيب ما لبثوا في العذاب المهين (14)﴾ سبأ
 	﴿ولقد جاءت رسلنا إبراهيم بالبشرى قالوا سلاما قال سلام فما لبث أن جاء بعجل حنيذ (69)﴾ هود
 	﴿وإن كادوا ليستفزونك من الأرض ليخرجوك منها وإذا لا يلبثون خلافك إلا قليلا (76)﴾ الإسراء
لابثين
 ﴿لابثين فيها أحقابا (23)﴾ النبأ
تَلَبَّثُوا
 ﴿وَلَوْ دُخِلَتْ عَلَيْهِمْ مِنْ أَقْطَارِهَا ثُمَّ سُئِلُوا الْفِتْنَةَ لَآتَوْهَا وَمَا تَلَبَّثُوا بِهَا إِلَّا يَسِيرًا(14) (14)﴾ الأحزاب
مختار الصحاح
● [لبث] ل ب ث: لَبِثَ أي مكث وبابه فهم و لَبَاثاً أيضا بالفتح فهو لابِثٌ و لَبِثٌ أيضا بكسر الباء وقرئ ﴿لَبِثِين فيها أحقابا﴾
الراغب
لبث
- لبث بالمكان: أقام به ملازما له. قال تعالى: }فلبث فيهم ألف سنة﴿[العنكبوت/14]،﴾فلبثت سنين في أهل مدين﴿[طه/40]، قال:﴾كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم﴿[الكهف/19]،﴾لم يلبثوا إلا عشية﴿[النازعات/46]،﴾لم يلبثوا إلا ساعة من نهار﴿[الأحقاف/35]،﴾ما لبثوا في العذاب المهين{ [سبأ/14].
مقاييس اللغة:
(لبث) اللام والباء والثاء حرف يدلُّ على تمكُّث. يقال: لَبِثَ بالمكان: أقام. قال الله تعالى: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].
القاموس المحيط:
اللَّبْثُ، ويُضَمُّ، واللَّبَثُ مُحَرَّكَةً واللِّباثُ واللُّباثُ واللُّباثَةُ واللَّبيثَةُ المُكْثُ. لَبِثَ، كَسَمِعَ، وهو نادرٌ، لأنّ المصدرَ من فَعِلَ بالكسر، قِياسُهُ بالتحريكِ إذا لم يَتَعَدَّ، وهو لابِثٌ ولَبِثٌ، وألْبَثَهُ ولَبَّثَهُ. واللُّبْثَةُ، بالضمِّ التَّوَقُّفُ كالتَّلَبُّثِ. واسْتَلْبَثَهُ اسْتَبْطأَهُ. وخَبيثٌ لَبيثٌ نَبيثٌ إتْباعٌ.
وفَرَسٌ لَباثُ، كسَحابٍ: بَطيئةٌ. ولَبيثَةٌ من الناس: جمَاعةٌ من قَبائِلَ شَتَّى.
تاج العروس:
ل - ب - ث
" اللَّبْثُ " بالفَتْح " ويُضَمُّ " وهما غير مَقِيسَيْنِ " واللَّبَثُ مُحَرَّكَةَ " وهو المَقِيس " واللَّبَاثُ " كسَحَابٍ " واللُّبَاثُ " كغُرَاب " واللَّبَاثَةُ " كسَحَابَة " واللَّبِيثَةُ " كسَفِينَة وهؤلاءِ كلّها غيرُ مَقيسة ومعنَى الكلّ " : المُكْثُ " . وقال ابنُ سِيدَه : " لَبِثَ " بالمكان " كسَمِعَ " يَلْبَثُ لَبْثاً ولُبْثاً ولَبَثَاناً ولَبَاثَةً ولَبِيثَةً . فزاد لَبَثَاناً كسَحبَانٍ قال الجوهريّ : مصدر لَبِثَ لَبْثاً " وهو نادِرٌ " أَي مخالفٌ للقياس " لأَنَّ المصدَرَ من فَعِلَ بالكَسْرِ قِياسُه " أَن يكونَ " بالتَّحْرِيكِ إِذا لم يَتَعَدّ " مثل تَعِبَ تَعَباً قال : وقد جاءَ في الشِّعْرِ على القياس قال جرير :
وقد أَكُونُ على الحَاجَاتِ ذا لَبَثٍ ... وأَحْوَذِيّا إِذا انْضَمَّ الذَّعالِيبُ وفي عبارة المُصَنّف قَلاقَةٌ ظاهِرَةٌ وتَخْلِيطُ المصادِر القِياسِيّة على غيرها كما لا يَخْفَى . " وهو لابِثٌ ولَبِثٌ " أَيضاً قال الله تعالى " لابِثِينَ فيهَا أَحْقَاباً " قال الفراءُ : النّاس يقرءُونَ : لابِثِينَ ورُوِى عن علقَمَةَ أَنه قَرَأَ : لَبِثينَ قال : وأَجودُ الوَجْهيْن لابِثِينَ قال : واللَّبِثُ : البَطِئُ وهو جائزٌ كما يُقَال : طَامِعٌ وطَمِعٌ بمعنىً واحدٍ ولو قلت : هو طَمِعٌ فيما قِبَلَكَ كان جائزاً . قال ابن سيده : ولَبِث لَبْثاً " وأَلْبَثَهُ ولَبَّثَهُ " تَلْبِيثاً وتَلَبَّثَ : أَقامَ . لي علَى هذا الأَمرِ لُبْثَةٌ " اللُّبْثَةُ بالضَّمّ : التَّوَقُّفُ كالتَّلَبُّثِ " . وقد تَلَبَّثَ تَلَبُّثاً فهو مُتَلَبِّثٌ أَي تَوقَّفَ وأَقامَ . في الحديث : " فاسْتَلْبَثَ الوَحْىُ " . يقال : " اسْتَلْبَثَهُ " إِذا " اسْتَبْطَأَهُ " وهو استَفْعَلَ من اللَّبْثِ وهو الإِبطاءُ والتَّأَخُّر . " وخَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ " كلّ ذلك " إِتْبَاعٌ " وفي اللّسان : وقالوا : نَجِيثٌ لَبِيثٌ . وإِتْباع . " وفرس لَبَاثٌ كسَحَاب " هكذا في نسختنا وصوابه وقَوْسٌ بدل فَرَسٍ كما في نسخة أُخرى ففي اللسان : قَوْسٌ لَبَاثٌ " بَطِيئةٌ حكاه أَبو حنيفةَ وأَنشد :
يُكَلِّفُنِي الحَجّاجُ دِرْعاً ومِغْفَراً ... وطِرْفاً كَريماً رائعاً بثَلاثِ وسِتّينَ سَهْماً صِيغَةً يَثْرِبِيَّةً وقَوْساً طَرُوحَ النَّبْلِ غَيْرَ لَباثِ إِنّ المَجْلِسَ ليجمعُ " لَبِيثَةً من النَّاسِ " أَي جَمَاعَةً إِذا كانُوا " من قَبَائِلَ شَتَّى " ليسوا من قَبيلةٍ واحدةٍ
ومما يستدرك عليه : أَلْبِثْ عن فُلانٍ أَي انْتَظِرْه حتى يُبْدِىَ انْتِظارُك إِيّاهْ خَطَأَ رَأْيِهِ نقله الصاغَانيّ

##### Türkçe

**لبث**
**لَبِثَ - يَلْبَثُ - لابِث - لابِثِيْن - تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ**
**لَبِثَ - يَلْبَثُ** + bir varlık + bir müddet (bir gün - bir ay) + bir yerde veya bir şeyi yapmada: yerde veya şeyi yapmada vakit geçirir ve zaman alır
**لابِث**: “**لَبِثَ - يَلْبَثُ**”tan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: bir yerde veya bir şeyi yapmada bir müddet zaman kalan ve devam eden
**لابِثِيْن**: “**لابِث**”in çoğulu
**تَلَبَّثَ - يَتَلَبََّثُ**: “**لَبِثَ - يَلْبَثُ**”tan “**تفعَّل**” vezninde: “**لَبِثَ - يَلْبَثُ**” fiilini tekrar ve şiddet ve öznel bir biçimde yapar: bir yerde kalmaya veya bir işte sürmeye kendini kendi kendine zorlar
Ve lafız, “kısa bir süre bir yerde ikamet” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَبَثُ - يَلْبَثُ**، **مَكَثَ - يَمْكُثُ**، **عَمَر - يَعْمُرُ**، **سَكَنَ - يَسْكُنُ** (müteaddî), **زارَ - يَزوْرُ**، **بَاتَ - يَبيْتُ**

لبثتم
 	﴿Aralarında fısıldaşırlar: “Siz ancak on (gün) kaldınız” (103)﴾ طه ﴿Ve kendilerine ilim ve iman verilenler dedi ki: “Andolsun, Allah’ın kitabında diriliş gününe kadar kaldınız; işte bu diriliş günüdür; fakat siz bilmiyordunuz” (56)﴾ الروم
 	﴿Ve onları haşrettiği gün, sanki gündüzden bir saatten başka kalmamışlar gibi, aralarında tanışırlar; Allah’a kavuşmayı yalanlayanlar ziyana uğramıştır ve hidayete ermiş değillerdi (45)﴾ يونس ﴿Öyleyse, azim sahipleri olan peygamberlerin sabrettiği gibi sabret ve onlar için acele etme; sanki kendilerine vaad olunanı gördükleri gün, gündüzden bir saatten başka kalmamışlardır; bir tebliğdir; artık fasık kavimden başkası helâk edilir mi? (35)﴾ الأحقاف
 	﴿Ve kıyamet koptuğu gün, suçlular yemin ederler: “Bir saatten başka kalmadık”; işte böyle çevriliyorlardı (55)﴾ الروم ﴿Sanki onu gördükleri gün, bir akşamüstü veya kuşluğundan başka kalmamışlardır (46)﴾ النازعات
 	﴿Biz onların söylediklerini daha iyi biliriz; onların en örnek olanı yolca dediği vakit: “Siz ancak bir gün kaldınız” (104)﴾ طه ﴿Dediler: “Bir gün veya günün bir kısmı kaldık; sayanlara sor” (113)﴾ المؤمنون
 	﴿O gün sizi çağırır da O’nu hamd ile icabet edersiniz ve zannedersiniz ki ancak az kaldınız (52)﴾ الإسراء
 	﴿Dedi: “Yerde kaç yıl sayısı kaldınız?” (112)﴾ المؤمنون ﴿Dedi: “Siz ancak az kaldınız; keşke biliyor olsaydınız” (114)﴾ المؤمنون
 	﴿De ki: “Allah dileseydi onu size okumazdım ve sizi onunla haberdar etmezdi; nitekim ondan önce içinizde bir ömür kaldım; akletmez misiniz?” (16)﴾ يونس ﴿Dedi: “Seni aramızda çocukken yetiştirmedik mi ve ömründen yıllar aramızda kalmadın mı?” (18)﴾ الشعراء
 	﴿Ve o ikisinden kurtulacağını sandığı kimseye dedi: “Efendinin yanında beni an”; derken şeytan ona efendisinin zikrini unutturdu da hapiste birkaç yıl kaldı (42)﴾ يوسف ﴿Hani kız kardeşin yürüyordu da diyordu ki: “Onu kefil olacak kimseye size göstereyim mi?”; böylece seni annene geri döndürdük ki gözü aydın olsun ve üzülmesin; ve bir can öldürdün de seni gamdan kurtardık ve seni türlü türlü imtihan ettik; derken Medyen halkı içinde yıllar kaldın; sonra bir takdir üzere geldin, ey Musa (40)﴾ طه
 	﴿Elbette onun karnında, diriltilecekleri güne kadar kalırdı (144)﴾ الصافات
 	﴿Yahut şu kimse gibi ki bir köye uğradı; o, çatılarının üzerine yıkılmıştı; dedi: “Bunu ölümünden sonra Allah nasıl diriltir?”; derken Allah onu yüz yıl öldürdü, sonra onu diriltti; dedi: “Ne kadar kaldın?”; dedi: “Bir gün veya günün bir kısmı kaldım”; dedi: “Hayır, yüz yıl kaldın; yiyeceğine ve içeceğine bak, bozulmamıştır; ve eşeğine bak; ve seni insanlar için bir âyet kılalım diye; ve kemiklere bak, onları nasıl yükseltiyoruz, sonra onlara et giydiriyoruz”; derken ona açıkça belli olunca dedi: “Bilirim ki Allah her şeye kadirdir” (259)﴾ البقرة ﴿Ve böylece onları dirilttik ki aralarında birbirlerine sorsunlar; içlerinden bir söyleyen dedi: “Ne kadar kaldınız?”; dediler: “Bir gün veya günün bir kısmı kaldık”; dediler: “Rabbiniz ne kadar kaldığınızı daha iyi bilir; öyleyse şu gümüş paranızla birinizi şehre gönderin de baksın, hangisi daha temiz yiyecekse size ondan bir rızık getirsin; ve incelik göstersin ve sizi kimseye sezdirmesin” (19)﴾ الكهف
 	﴿Ve böylece onları dirilttik ki aralarında birbirlerine sorsunlar; içlerinden bir söyleyen dedi: “Ne kadar kaldınız?”; dediler: “Bir gün veya günün bir kısmı kaldık”; dediler: “Rabbiniz ne kadar kaldığınızı daha iyi bilir; öyleyse şu gümüş paranızla birinizi şehre gönderin de baksın, hangisi daha temiz yiyecekse size ondan bir rızık getirsin; ve incelik göstersin ve sizi kimseye sezdirmesin” (19)﴾ الكهف ﴿De ki: “Ne kadar kaldıklarını Allah daha iyi bilir; göklerin ve yerin gaybı O’nundur; O ne güzel görür ve ne güzel işitir; O’ndan başka onlar için bir veli yoktur ve hükmüne hiç kimseyi ortak etmez” (26)﴾ الكهف
 	﴿Ve mağaralarında üç yüz yıl kaldılar ve dokuz artırdılar (25)﴾ الكهف
 	﴿Sonra onları dirilttik ki iki fırkadan hangisi kaldıkları müddeti daha iyi saymıştır bilelim (12)﴾ الكهف
 	﴿Andolsun Nuh’u kavmine gönderdik de onların içinde bin yıl kaldı, elli yıl eksik; derken onları tufan yakaladı, onlar zalimler iken (14)﴾ العنكبوت
 	﴿Derken onun üzerine ölümü hükmettiğimizde, ölümüne onları delalet eden, ancak yerin bir dabbe’si oldu; asasını yiyordu; derken düşünce, cinler anladı ki eğer gaybı biliyor olsalardı, alçaltıcı azapta kalmazlardı (14)﴾ سبأ
 	﴿Andolsun elçilerimiz İbrahim’e müjde ile geldi; dediler: “Selâm”; dedi: “Selâm”; derken çok geçmeden kızartılmış bir buzağı ile geldi (69)﴾ هود
 	﴿Ve neredeyse seni yerden tedirgin edip oradan çıkarmak isterlerdi; o takdirde senden sonra ancak az kalırlar (76)﴾ الإسراء

لابثين
 ﴿Orada çağlar boyunca kalanlar (23)﴾ النبأ

**تَلَبَّثُوا**
 ﴿Ve eğer onların üzerine onun çevrelerinden girilseydi, sonra fitne istenseydi, elbette onu verirlerdi; ve onunla ancak az bir süre oyalanırlardı (14) (14)﴾ الأحزاب

مختار الصحاح
● [**لبث**] ل ب ث: **لَبِثَ** yani **مكث**; ve babı **فهم**’dir; ve ayrıca fetha ile **لَبَاثاً**; artık o **لابِثٌ**’tir; ve ayrıca **لَبِثٌ** (bâ’nın kesriyle); ve ﴿**لَبِثِين** فيها أحقابا﴾ diye okunmuştur.

الراغب
**لبث**
- **لبث** bir yerde: ona bitişik olarak onda ikamet etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿فلبث فيهم ألف سنة﴾ [العنكبوت/14]، ﴿فلبثت سنين في أهل مدين﴾ [طه/40]، dedi: ﴿كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم قالوا ربكم أعلم بما لبثتم﴾ [الكهف/19]، ﴿لم يلبثوا إلا عشية﴾ [النازعات/46]، ﴿لم يلبثوا إلا ساعة من نهار﴾ [الأحقاف/35]، ﴿ما لبثوا في العذاب المهين﴾ [سبأ/14].

مقاييس اللغة:
(**لبث**) **اللام** ve **الباء** ve **الثاء**: bir harf; temekküse delalet eder. Denir: **لَبِثَ** bir yerde: ikamet etti. Yüce Allah dedi ki: ﴿لَمْ يَلْبَثُوا إلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ﴾ [يونس 45، الأحقاف 35].

القاموس المحيط:
**اللَّبْثُ**, ve damme ile de gelir; ve **اللَّبَثُ** harekeli; ve **اللِّباثُ** ve **اللُّباثُ** ve **اللُّباثَةُ** ve **اللَّبيثَةُ**: **المُكْثُ**. **لَبِثَ**, **كَسَمِعَ** gibi; ve o nadirdir; çünkü **فَعِلَ**’in (kesre ile) masdarı, müteaddî olmadığında kıyası hareke ile gelmesidir; ve o **لابِثٌ** ve **لَبِثٌ**’tir; ve **أَلْبَثَهُ** ve **لَبَّثَهُ**. Ve **اللُّبْثَةُ**, damme ile: **التَّوَقُّفُ**, **التَّلَبُّثِ** gibi. Ve **اسْتَلْبَثَهُ**: onu yavaş buldu. Ve **خَبيثٌ لَبيثٌ نَبيثٌ**: ittibâdır.
Ve bir at **لَباثُ**, **كسَحابٍ** gibi: yavaştır. Ve insanlardan **لَبيثَةٌ**: türlü kabilelerden bir cemaat.

تاج العروس:
ل - ب - ث
“**اللَّبْثُ**” fetha ile, “ve damme ile” — ikisi de kıyasî değildir — “ve **اللَّبَثُ** harekeli” — o kıyasîdir — “ve **اللَّبَاثُ**” **كسَحَابٍ** gibi, “ve **اللُّبَاثُ**” **كغُرَاب** gibi, “ve **اللَّبَاثَةُ**” **كسَحَابَة** gibi, “ve **اللَّبِيثَةُ**” **كسَفِينَة** gibi; ve bunların hepsi kıyasî değildir; ve hepsinin manası: **المُكْثُ**. İbn Sîde dedi ki: “**لَبِثَ**” bir yerde, “**كسَمِعَ**” gibi; **يَلْبَثُ**; **لَبْثاً** ve **لُبْثاً** ve **لَبَثَاناً** ve **لَبَاثَةً** ve **لَبِيثَةً**. Böylece **لَبَثَاناً**’ı **كسَحبَانٍ** gibi artırdı. Cevherî dedi ki: **لَبِثَ**’in masdarı **لَبْثاً**’dır; “ve o nadirdir”, yani kıyasa muhaliftir; “çünkü **فَعِلَ**’in (kesre ile) masdarının kıyası”, “müteaddî olmadığında hareke ile olmasıdır”; tıpkı **تَعِبَ تَعَباً** gibi. Dedi ki: Şiirde kıyas üzere gelmiştir; Cerîr dedi ki:
وقد أَكُونُ على الحَاجَاتِ ذا لَبَثٍ ... وأَحْوَذِيّا إِذا انْضَمَّ الذَّعالِيبُ
Ve musannifin ibaresinde açık bir karışıklık ve kıyasî masdarların başkalarıyla karıştırılması vardır; gizli değildir. “Ve o **لابِثٌ** ve **لَبِثٌ**” dahi. Yüce Allah dedi ki: “**لابِثِينَ** فيهَا أَحْقَاباً”. Ferrâ dedi ki: İnsanlar **لابِثِينَ** diye okurlar; Alkame’den rivayet edildi ki o **لَبِثينَ** diye okudu. Dedi ki: İki vecihten daha iyi olanı **لابِثِينَ**’dir. Dedi ki: **اللَّبِثُ**: yavaştır; ve bu caizdir; nitekim denir: **طَامِعٌ** ve **طَمِعٌ** bir manada. Ve eğer “o, senin yanında **طَمِعٌ**’dir” desen caiz olurdu. İbn Sîde dedi ki: Ve **لَبِث** **لَبْثاً**; “ve **أَلْبَثَهُ** ve **لَبَّثَهُ**” **تَلْبِيثاً**; ve **تَلَبَّثَ**: ikamet etti. “Bu işte benim için bir **لُبْثَةٌ** vardır”; “**اللُّبْثَةُ** damme ile: **التَّوَقُّفُ**, **التَّلَبُّثِ** gibi.” Ve **تَلَبَّثَ** **تَلَبُّثاً**; artık o **مُتَلَبِّثٌ**’tir; yani durdu ve ikamet etti. Hadiste: “**فاسْتَلْبَثَ الوَحْىُ**”. Denir: “**اسْتَلْبَثَهُ**” eğer “**اسْتَبْطَأَهُ**” ise; ve o, **اللَّبْثِ**’ten **اسْتَفْعَلَ**’dır; ve o, yavaşlık ve gecikmedir. “Ve **خَبِيثٌ لَبِيثٌ نَبِيثٌ**”: bunların hepsi “**إِتْبَاعٌ**”dır. Ve Lisân’da: Dediler: **نَجِيثٌ لَبِيثٌ**. Ve ittibâ. “Ve bir at **لَبَاثٌ** **كسَحَاب** gibi”: bizim nüshamızda böyledir; doğrusu, başka bir nüshada olduğu gibi, at yerine yaydır; Lisân’da: “bir yay **لَبَاثٌ**: yavaş”; Ebû Hanîfe bunu nakletti ve şu beyti inşad etti:
يُكَلِّفُنِي الحَجّاجُ دِرْعاً ومِغْفَراً ... وطِرْفاً كَريماً رائعاً بثَلاثِ وسِتّينَ سَهْماً صِيغَةً يَثْرِبِيَّةً وقَوْساً طَرُوحَ النَّبْلِ غَيْرَ لَباثِ
“Meclis, insanlardan bir **لَبِيثَةً** toplar”: yani bir cemaat; eğer onlar “türlü kabilelerden” iseler, tek bir kabileden değillerse.
Ve üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أَلْبِثْ** falandan; yani onu bekle; ta ki onu beklemen, onun görüşünün hatasını ortaya koysun; bunu Sâğânî nakletti.
