# لبث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لبث

اللبث  بالفتح  ويضم  ، وهما غير مقيسين،  واللبث محركة  ، وهو المقيس،  واللباث  كسحاب  واللباث  ، كغراب،  واللباثة  كسحابة،  واللبيثة  ، كسفينة، وهؤلاء كلها غير مقيسة، ومعنى الكل  : المكث  . وقال ابن سيده:  لبث  بالمكان  كسمع  يلبث لبثا ولبثا ولبثانا ولباثة ولبيثة. فزاد لبثانا كسحبان قال الجوهري: مصدر لبث لبثا،  وهو نادر  أي مخالف للقياس،  لأن المصدر من فعل بالكسر قياسه  أن يكون  بالتحريك إذا لم يتعد  مثل تعب تعبا، قال: وقد جاء في الشعر على القياس، قال جرير:

  وقد أكون على الحاجات ذا لبث                      وأحوذيا إذا انضم الذعـالـيب وفي عبارة المصنف قلاقة ظاهرة، وتخليط المصادر القياسية على غيرها، كما لا يخفى.  وهو لابث ولبث  أيضا، قال الله تعالى  لابثين فيها أحقابا  قال الفراء: الناس يقرءون: لابثين، وروى عن علقمة أنه قرأ: لبثين، قال: وأجود الوجهين لابثين، قال: واللبث: البطئ، وهو جائز، كما يقال: طامع وطمع، بمعنى واحد، ولو قلت: هو طمع فيما قبلك، كان جائزا. قال ابن سيده: ولبث لبثا  وألبثه، ولبثه  تلبيثا، وتلبث: أقام. لي على هذا الأمر لبثة،  اللبثة بالضم: التوقف، كالتلبث  . وقد تلبث تلبثا، فهو متلبث، أي توقف وأقام. في الحديث:  فاستلبث الوحى  . يقال:  استلبثه  إذا  استبطأه  ، وهو استفعل من اللبث، وهو الإبطاء والتأخر.  وخبيث لبيث نبيث  كل ذلك  إتباع  ، وفي اللسان: وقالوا: نجيث لبيث. وإتباع.  وفرس لباث، كسحاب  ، هكذا في نسختنا، وصوابه وقوس بدل فرس، كما في نسخة أخرى، ففي اللسان: قوس لباث  بطيئة، حكاه أبو حنيفة، وأنشد:
  يكلفني الحجاج درعا ومغفرا                      وطرفا كريما رائعا بثـلاث وستين سهما صيغة يثربية وقوسا طروح النبل غير لباث إن المجلس ليجمع  لبيثة من الناس  أي جماعة إذا كانوا  من قبائل شتى  ، ليسوا من قبيلة واحدة.
 ومما يستدرك عليه: ألبث عن فلان أي انتظره حتى يبدى انتظارك إياه خطأ رأيه، نقله الصاغاني.

### Türkçe

**اللبث** fetha ile (okunur) ve damme ile de (okunur); ikisi de kıyasî değildir. **واللبث** harekeli (okunuşla) (da vardır); o kıyasî olandır. **واللباث** “**سحاب**” gibi; ve **اللباث** “**غراب**” gibi; ve **اللباثة** “**سحابة**” gibi; ve **اللبيثة** “**سفينة**” gibi; bunların hepsi kıyasî değildir. Hepsinin mânâsı: **المكث** (kalmak, ikamet etmek).

İbn Sîde dedi: **لبث** mekânda “**سمع**” gibi; **يلبث**; **لبثا** ve **لبثا** ve **لبثانا** ve **لباثة** ve **لبيثة** (olarak). Böylece “**لبثانا**”yı “**سحبان**” gibi artırdı. el-Cevherî dedi: **لبث**’in masdarı **لبثا**’dır; o nadirdir, yani kıyasa muhaliftir; çünkü “kesre ile (olan) fiil”den masdarın kıyası, müteaddî olmadığı zaman hareke ile olmasıdır; “**تعب** **تعبا**” gibi. Dedi: Şiirde kıyas üzere gelmiştir; Cerîr dedi:

وقد أكون على الحاجات ذا **لبث**
وأحوذيا إذا انضم الذعـالـيب

Musannifin ibaresinde açık bir karışıklık ve kıyasî masdarları başkalarıyla karıştırma vardır; gizli değildir. Ve o **لابث**’tir ve **لبث** de (denir). Allah Teâlâ dedi: **لابثين فيها أحقابا**. el-Ferrâ dedi: İnsanlar **لابثين** diye okurlar; Alkame’den rivayet edildi ki o **لبثين** diye okudu. Dedi: İki vecihten daha iyi olanı **لابثين**’dir. Dedi: **اللبث**: yavaşlık (tır); caizdir; nitekim “**طامع**” ve “**طمع**” denir; tek mânâ ile. Ve eğer “O, senin yanındakine dair **طمع** (dır)” desen, caiz olurdu.

İbn Sîde dedi: Ve **لبث** **لبثا** (etti) ve **ألبثه** (etti); ve **لبثه** **تلبيثا** (etti); ve **تلبث**: ikamet etti. Bu işte benim için bir **لبثة** vardır. **اللبثة** damme ile: duraklama; **التلبث** gibi. Ve **تلبث** **تلبثا** (etti); o hâlde o **متلبث**tir; yani durakladı ve ikamet etti. Hadiste: **فاستلبث الوحى**. Denir: **استلبثه**; onu yavaş bulduğunda. O, **اللبث**’ten “**استفعل**”dir; o da yavaşlama ve geri kalmadır.

Ve **خبيث لبيث نبيث**; bunların hepsi **إتباع**tır. Ve “Lisân”da: Ve dediler: **نجيث لبيث**. Ve **إتباع**.

Ve **لباث** bir at; “**سحاب**” gibi; nüshamızda böyle (dir). Doğrusu, başka bir nüshada olduğu gibi, “at” yerine “yay”dır. Nitekim “Lisân”da: **قوس لباث**: yavaş; Ebû Hanîfe bunu nakletti. Ve inşâd etti:

يكلفني الحجاج درعا ومغفرا
وطرفا كريما رائعا بثـلاث وستين سهما صيغة يثربية
وقوسا طروح النبل غير **لباث**

Şüphesiz meclis, insanlardan bir **لبيثة**yi toplar; yani muhtelif kabilelerden oldukları zaman bir cemaat; tek bir kabileden değiller (dir).

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **ألبث عن فلان**; yani onu bekle; ta ki onu bekleyişin, onun görüşünün hatasını ortaya koysun. es-Sâğânî bunu nakletti.
