# لبد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لبد

لبَدَ بالمكان يَلْبُدُ لبُوداً ولَبِدَ لَبَداً وأَلبَدَ: أَقام به ولَزِق، فهو مُلْبِدٌ به، ولَبَِدَ بالأَرض وأَلبَدَ بها إِذا لَزِمَها فأَقام؛ ومنه حديث علي، رضي الله عنه، لرجلين جاءا يسأَلانه: أَلبِدا بالأَرض
(* قوله «ألبدا بالأرض» يحتمل أنه من باب نصر أو فرح من ألبد وبالأخير ضبط في نسخة من النهاية بشكل القلم.) حتى تَفْهَما أَي أَقيما؛ ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال: فإِن كان ذلك فالبُدُوا لبُودَ الراعِي على عصاه خلف غَنَمِه لا يذهبُ بكم السَّيلُ أَي اثْبُتُوا والزموا منازِلَكم كما يَعْتَمِدُ الراعي عصاه ثابتاً لا يبرح واقْعُدوا في بيوتكم لا تخرجوا منها فَتَهْلِكوا وتكونوا كمن ذهبَ به السيلُ. ولَبَدَ الشيءُ بالشيءِ يَلْبُد ذا ركب بعضُه بعضاً. وفي حديث قتادة: الخُشوعُ في القلبِ وإِلبادِ البصر في الصلاة أَي إِلزامِه موضعَ السجود من الأَرض. وفي حديث أَبي بَرْزةَ: ما أُرى اليومَ خيراً من عِصابة مُلْبِدة يعني لَصِقُوا بالأَرض وأَخْملوا أَنفسهم.
واللُّبَدُ واللَّبِدُ من الرجال: الذي لا يسافر ولا يَبْرَحُ مَنْزِلَه ولا يطلُب معاشاً وهو الأَلْيَسُ؛ قال الراعي:
مِنْ أَمرِ ذي بَدَواتٍ لا تَزالُ له
بَزْلاءُ، يَعْيا بها الجَثَّامةُ اللُّبَدُ
ويروى اللَّبِدُ، بالكسر؛ قال أَبو عبيد: والكسر أَجود. والبَزْلاءُ: الحاجةُ التي أُحْكِمَ أَمرُها. والجَثَّامةُ والجُثَمُ أَيضاً: الذي لا يبرح من محلِّه وبَلْدِتِه.
واللَّبُودُ: القُرادُ، سمي بذلك لأَنه يَلْبد بالأَرض أَي يَلْصَق. الأَزهري: المُلْبِدُ اللاَّصِقُ بالأَرض. ولَبَدَ الشيءُ بالأَرض، بالفتح، يَلْبُدُ لبُوداً: تَلَبَّد بها أَي لَصِقَ. وتَلَبَّد الطائرُ بالأَرض أَي جَثَمَ عليها. وفي حديث أَبي بكر: أَنه كان يَحْلُبُ فيقول: أَأُلْبِدُ أَم أُرْغِي؟ فإِن قالوا: أَلْبِدْ أَلزَقَ العُلْبَةَ بالضَّرْع فحلب، ولا يكون لذلك الحَلبِ رَغْوة، فإِن أَبان العُلْبة رغا الشَّخْب بشدّة وقوعه في العلبة. والمُلَبِّدُ من المطر: الرَّشُّ؛ وقد لَبَّد الأَرضَ تلبيداً.
ولُبَدٌ: اسم آخر نسور لقمان بن عادٍ، سماه بذلك لأَنه لَبِدَ فبقي لا يذهب ولا يموت كاللَّبِدِ من الرجال اللازم لرحله لا يفارقه؛ ولُبَدٌ ينصرف لأَنه ليس بمعدول، وتزعم العرب أَن لقمان هو الذي بعثته عاد في وفدها إِلى الحرم يستسقي لها، فلما أُهْلِكُوا خُيِّر لقمان بين بقاء سبع بَعْرات سُمْر من أَظْبٍ عُفْر في جبل وَعْر لا يَمَسُّها القَطْرُ، أَو بقاء سبعة أَنْسُرٍ كلما أُهْلِكَ نَسْرٌ خلَف بعده نسر، فاختار النُّسُور فكان آخر نسوره يسمى لُبَداً وقد ذكرته الشعراء؛ قال النابغة:
أَضْحَتْ خَلاءً وأَضْحَى أَهْلُها احْتُمِلوا،
أَخْنَى عليها الذي أَخْنَى على لُبَد
وفي المثل: طال الأَبَد على لُبَد.
ولُبَّدَى ولُبَّادَى ولُبادَى؛ الأَخيرة عن كراع: طائر على شكل السُّمانى إِذا أَسَفَّ على الأَرض لَبَِدَ فلم يكد يطير حتى يُطار؛ وقيل: لُبَّادى طائر. تقول صبيان العرب: لُبَّادى فَيَلْبُد حتى يؤْخذ. قال الليث: وتقول صبيان الأَعراب إِذا رأَوا السمانى: سمُانَى لُبادَى البُدِي لا تُرَيْ، فلا تزال تقول ذلك وهي لابدة بالأَرض أَي لاصِقة وهو يُطِيفُ بها حتى يأْخذها.
والمُلْبِدُ من الإِبل: الذي يضرب فخذيه بذنبه فيلزَقُ بهما ثَلْطُه وبَعْرُه، وخصَّصه في التهذيب بالفحل من الإِبل. الصحاح: وأَلبد البعير إِذا ضرب بذنبه على عجُزه وقد ثَلَطَ عليه وبال فيصير على عجزه لُِبْدَة من ثَلْطه وبوله.
وتَلَبَّد الشعَر والصوف والوَبَر والتَبَدَ: تداخَلَ ولَزِقَ. وكلُّ شعر أَو صوف مُلْتَبدٍ بعضُه على بعض، فهو لِبْد ولِبْدة ولُبْدة، والجمع أَلْباد ولُبُود على توهم طرح الهاء؛ وفي حديث حميد بن ثور: وبَيْنَ نِسْعَيْه خِدَبًّا مُلْبِدا
أَي عليه لِبْدةٌ من الوَبَر. ولَبِدَ الصوفُ يَلْبَدُ لَبَداً ولَبَدَه: نَفَشَه
(* قوله «ولبده نفشه» في القاموس ولبد الصوف كضرب نفشه كلبده يعني مضعفاً.) بماء ثم خاطه وجعله في رأْس العَمَد ليكون وِقايةً للبجاد أَنْ يَخْرِقَه، وكل هذا من اللزوق؛ وتَلَبَّدَتِ الأَرض بالمطر. وفي الحديث في صفة الغيث: فَلَبَّدَتِ الدِّماثَ أَي جَعَلَتْها قَوِيَّةً لا تسُوخُ فيها الأَرْجُلُ؛ والدِّماثُ: الأَرَضون السَّهْلة. وفي حديث أُم زرع: ليس بِلَبِد فَيُتَوَقَّل ولا له عندي مُعَوَّل أَي ليسَ بمستمسك متلبد فَيُسْرَع المشيُ فيه ويُعْتَلى. والتبد الورق أَي تَلَبَّد بعضه على بعض. والتبدت الشجرة: كثرت أَوراقها؛ قال الساجع:
وعَنْكَثاً مُلْتَبِدا
ولَبَّد النَّدى الأَرضَ. وفي صفة طَلْح الجنة: أَنّ الله يجعل مكان كل شوكة منها مِثْلَ خصوة التيس
(* قوله «خصوة التيس» هو بهذه الحروف في
النهاية أيضاً ولينظر ضبط خصوة ومعناها.) المَلْبُود أَي المُكْتَنِزِ اللحم الذي لزم بعضه بعضاً فتلبَّدَ.
واللِّبْدُ من البُسُط: معروف، وكذلك لِبْدُ السرج. وأَلْبَدَ السرْجَ: عَمِلَ له لِبْداً. واللُّبَّادةُ: قَباء من لُبود. واللُّبَّادة: لِباس من لُبُود. واللِّبْدُ: واحد اللُّبُود، واللِّبْدَة أَخص منه. ولَبَّدَ شعَرَه: أَلزقه بشيءٍ لَزِج أَو صمغ حتى صار كاللِّبد، وهو شيء كان يفعله أَهل الجاهلية إِذا لم يريدوا أَن يَحْلِقُوا رؤُوسهم في الحج، وقيل: لَبَّد شعره حلقه جميعاً. الصحاح: والتلبيد أَن يجعل المحرم في رأْسه شيئاً من صمغ ليتلبد شعره بُقْياً عليه لئلا يَشْعَثَ في الإِحرام ويَقْمَلَ إِبْقاء على الشعر، وإِنما يُلَبِّدُ من يطول مكثه في الإِحرام. وفي حديث المحرم: لا تُخَمّروا رأْسه فإنه يَبْعَث مُلَبِّداً. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أَنه قال: من لَبَّدَ أَو عَقَصَ أَو ضَفَرَ فعليه الحلق؛ قال أَبو عبيد: قوله لَبَّد يعني أَن يجعل المحرم في رأْسه شيئاً من صمغ أَو عسل ليتلبد شعره ولا يَقْمَل. قال الأَزهري: هكذا قال يحيى بن سعيد. قال وقال غيره: إِنما التلبيد بُقْياً على الشعر لئلا يَشْعَثَ في الإِحرام ولذلك أُوجب عليه الحلق كالعقوبة له؛ وقال: قال ذلك سفيان بن عيينة؛ ومنه قيل لِزُبْرِة الأَسَد: لِبْدَةٌ؛ والأَسد ذو لبدة. واللِّبْدة: الشعر المجتمع على زبرة الأَسد؛ وفي الصحاح: الشعر المتراكب بين كتفيه. وفي المثل: هو أَمنع من لِبدة الأَسد، والجمع لِبَد مثلِ قِرْبة وقِرَب.واللُّبَّادة: ما يلبس منها للمطر؛ التهذيب في ترجمة بلد، وقول الشاعر أَنشده ابن الأَعرابي:
ومُبْلِدٍ بينَ مَوْماةٍ ومَهْلَكةٍ،
جاوَزْتُه بِعَلاة الخَلْقِ عِلْيانِ
قال: المُبْلِدُ الحوض القديم ههنا؛ قال: وأَراد ملبد فقلب وهو اللاصق بالأَرض.
وما له سَبَدٌ ولا لَبَد؛ السَّبَدُ من الشعر واللبَد من الصوف لتلبده أَي ما له ذو شعر ولا ذو صوف؛ وقيل السبد هنا الوبر، وهو مذكور في موضعه؛ وقيل: معناه ما له قليل ولا كثير؛ وكان مال العرب الخيل والإِبل والغنم والبقر فدخلت كلها في هذا المثل.
وأَلبَدَتِ الإِبلُ إِذا أَخرج الربيع أَوبارَها وأَلوانها وحَسُنَتْ شارَتُها وتهيأَت للسمَن فكأَنها أُلْبِسَتْ من أَوبارها أَلباداً. التهذيب: وللأَسد شعر كثير قد يَلْبُد على زُبْرته، قال: وقد يكون مثل ذلك على سنام البعير؛ وأَنشد:
كأَنه ذو لِبَدٍ دَلَهْمَس
ومال لُبَد: كثير لا يُخاف فَنَاؤه كأَنه التَبَدَ بعضُه على بعض. وفي التنزيل العزيز يقول: أَهلكت مالاً لُبَداً؛ أَي جَمّاً؛ قال الفراء: اللُّبَد الكثير؛ وقال بعضهم: واحدته لُبْدةٌ، ولُبَد: جِماع؛ قال: وجعله بعضهم على جهة قُثَمٍ وحُطَم واحداً وهو في الوجهين جميعاً: الكثير. وقرأَ أَبو جعفر: مالاً لُبَّداً، مشدداً، فكأَنه أَراد مالاً لابداً. ومالانِ لابِدانِ وأَموالٌ لُبَّدٌ. والأَموالُ والمالُ قد يكونان في معنى واحد. واللِّبْدَة واللُّبْدة: الجماعة من الناس يقيمون وسائرُهم يَظْعنون كأَنهم بتجمعهم تَلَبَّدوا. ويقال: الناس لُبَدٌ أَي مجتمعون. وفي التنزيل العزيز: وانه لما قامَ عبدُ الله يَدْعوه كادوا يكونون عليه لُبَداً؛ وقيل: اللِّبْدَةُ الجراد؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه على التشبيه. واللُّبَّدَى: القوم يجتمعون، من ذلك. الأَزهري: قال وقرئَ: كادوا يكونون عليه لِبَداً؛ قال: والمعنى أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، لما صلى الصبح ببطن نخلة كاد الجنُّ لما سمعوا القرآن وتعجَّبوا منه أَن يسْقُطوا عليه. وفي حديث ابن عباس: كادوا يكونون عليه لِبَداً؛ أَي مجتمعين بعضهم على بعض، واحدتها لِبْدَة؛ قال: ومعنى لِبَداً يركب بعضُهم بعضاً، وكلُّ شيء أَلصقته بشيء إِلصاقاً شديداً، فقد لَبَّدْتَه؛ ومن هذا اشتقاق اللُّبود التي تُفْرَشُ. قال: ولِبَدٌ جمع لِبْدَة ولُبَدٌ، ومن قرأَ لُبَداً فهو جمع لُبْدة؛ وكِساءٌ مُلَبَّدٌ.
وإِذا رُقِعَ الثوبُ، فهو مُلَبَّدٌ ومُلْبَدٌ ومَلْبود. وقد لَبَدَه إِذا رَقَعَه وهو مما تقدم لأَن الرَّقْعَ يجتمع بعضه إِلى بعض ويلتزق بعضه ببعض. وفي الحديث: أَن عائشة، رضي الله عنها، أَخرجت إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، كساء مُلَبَّداً أَي مُرَقَّعاً. ويقال: لَبَدْتُ القَميصَ أَلْبُدُه ولَبَّدْتُه. ويقال للخرقة التي يُرْقَعُ بها صدر القميص: اللِّبْدَة، والتي يرْقَعُ بها قَبُّه: القَبِيلَة. وقيل: المُلَبَّدُ الذي ثَخُنَ وسَطه وصَفِقَ حتى صار يُشْبِهُ اللِّبْدَ.
واللِّبْدُ: ما يسْقُط من الطَّرِيفةِ والصِّلِّيانِ، وهو سَفاً أَبيض يسقط منهما في أُصولهما وتستقبله الريح فتجمعه حتى يصير كأَنه قطع الأَلْبادِ البيض إِلى أُصول الشعر والصِّلِّيانِ والطريفةِ، فيرعاه المال ويَسْمَن عليه، وهو من خير ما يُرْعى من يَبِيسِ العِيدان؛ وقيل: هو الكلأُ الرقيق يلتبد إِذا أَنسَلَ فيختلط بالحِبَّة.
وقال أَبو حنيفة: إِبِلٌ لَبِدةٌ ولَبادَى تشَكَّى بطونَها عن القَتادِ؛ وقد لَبِدَتْ لَبَداً وناقة لَبِدَة. ابن السكيت: لَبِدَتِ الإِبِل، بالكسر، تَلْبَدُ لَبَداً إِذا دَغِصَتْ بالصِّلِّيان، وهو التِواءٌ في حَيازيمِها وفي غلاصِمِها، وذلك إِذا أَكثرت منه فَتَغصُّ به ولا تمضي. واللَّبيدُ: الجُوالِقُ الضخم، وفي الصحاح: اللَّبِيدُ الجُوالِقُ الصغير. وأَلْبَدْتُ القِرْبةَ أَي صَيَّرْتُها في لَبيد أَي في جوالق، وفي الصحاح: في جوالق صغير؛ قال الشاعر:
قلتُ ضَعِ الأَدْسَم في اللَّبيد
قال: يريد بالأَدسم نِحْيَ سَمْن. واللَّبِيدُ: لِبْدٌ يخاط عليه. واللَّبيدَةُ: المِخْلاة، اسم؛ عن كراع. ويقال: أَلْبَدْت الفرسَ، فهو مُلْبَد إِذا شدَدْت عليه اللِّبْد. وفي الحديث ذكر لُبَيْداءَ، وهي الأَرض السابعة. ولَبِيدٌ ولابِدٌ ولُبَيْدٌ: أَسماء. واللِّبَدُ: بطون من بني تميم. وقال ابن الأَعرابي: اللِّبَدُ بنو الحرث ابن كعب أَجمعون ما خلا مِنْقَراً. واللُّبَيْدُ: طائر. ولَبِيدٌ: اسم شاعر من بني عامر.

### Türkçe

**لبَدَ** mekânda **يَلْبُدُ** **لبُوداً** ve **لَبِدَ** **لَبَداً** ve **أَلبَدَ**: onda ikamet etti ve yapıştı; o hâlde o, onda **مُلْبِدٌ**’dir. Ve **لَبَِدَ** yerle ve **أَلبَدَ** onunla: ona yapışıp da orada ikamet ettiğinde; bundan da Ali’nin, Allah ondan razı olsun, kendisine soru sormaya gelen iki adama hadisi: “**أَلبِدا بالأَرض**”

(* “**ألبدا بالأرض**” sözü, **ألبد**’den **نصر** veya **فرح** bâbından olmasını muhtemel kılar; ve sonuncuya göre, **النهاية**’nin bir nüshasında kalem şekliyle ضبط edilmiştir.)

ta ki anlayasınız; yani ikamet edin. Ve bundan, Huzeyfe’nin fitneyi zikrettiği sırada sözü: “Eğer bu olursa, o hâlde çobanın asasına dayanışı gibi **فالبُدُوا لبُودَ الراعِي على عصاه**; sel sizi götürmesin”; yani sabit durun ve menzillerinize yapışın; çobanın, asasına dayanarak sabit durması gibi, yerinden ayrılmaz; ve evlerinizde oturun, onlardan çıkmayın ki helâk olmayasınız ve selin götürdüğü kimse gibi olmayasınız. Ve şey, şeyle **ولَبَدَ الشيءُ بالشيءِ يَلْبُد**: onun bir kısmı bir kısmına binip (üst üste) bindi. Katâde hadîsinde: “Hușû‘ kalptedir ve namazda bakışı **وإِلبادِ البصر**”; yani onu, yerden secde yerine bağlamak. Ebû Berze hadîsinde: “Bugün, **عِصابة مُلْبِدة**’den daha hayır görmüyorum”; yani yere yapıştılar ve kendilerini değersizleştirdiler.

Ve erkeklerden **اللُّبَدُ** ve **اللَّبِدُ**: yolculuk etmeyen, menzilinden ayrılmayan ve geçim aramayan; o, **الأَلْيَسُ**’tir. Râ‘î dedi ki:
مِنْ أَمرِ ذي بَدَواتٍ لا تَزالُ له
بَزْلاءُ، يَعْيا بها الجَثَّامةُ اللُّبَدُ

Ve **اللَّبِدُ** diye, kesre ile, rivayet olunur. Ebû Ubeyd dedi ki: Kesre daha iyidir. Ve **البَزْلاءُ**: işi sağlamlaştırılmış ihtiyaç. Ve **الجَثَّامةُ** ve **الجُثَمُ** da: bulunduğu yerden ve beldesinden ayrılmayan.

Ve **اللَّبُودُ**: kenedir; ona bu ad verildi, çünkü yerle **يَلْبد**; yani yapışır. Ezherî: **المُلْبِدُ** yere yapışan. Ve şeyin yerle **ولَبَدَ الشيءُ بالأَرض** (fetha ile) **يَلْبُدُ لبُوداً**: onunla **تَلَبَّد** etti; yani yapıştı. Ve kuşun yerle **تَلَبَّد الطائرُ بالأَرض**: yani üzerine çöktü. Ebû Bekir hadîsinde: onun sağdığı ve şöyle dediği: “**أَأُلْبِدُ أَم أُرْغِي؟**”; eğer “**أَلْبِدْ**” derlerse, **العُلْبَةَ**’yi memeye yapıştırdı da sağdı; o sağmada köpük olmaz; eğer **العُلْبَة**’yi ayırırsa, süt, şiddetle **العُلْبة**’ye düşmesinden dolayı köpürür. Ve yağmurdan **المُلَبِّدُ**: çisintidir; ve yeri **لَبَّد** etti, **تلبيداً**.

Ve **لُبَدٌ**: Âd’ın oğlu Lokman’ın akbabalarının sonuncusunun başka bir adıdır; ona bu adı verdi, çünkü **لَبِدَ** etti de kaldı; gitmez ve ölmez; erkeklerden, eşyasına yapışıp ondan ayrılmayan **اللَّبِدِ** gibi. Ve **لُبَدٌ** munsariftir; çünkü ma‘dûl değildir. Araplar, Lokman’ın, Âd’ın, kendisi için yağmur istemek üzere Harem’e gönderdiği elçi olduğunu iddia eder; onlar helâk edilince, Lokman’a, sarımsı beyaz ceylanlardan yedi kahverengi **بَعْرات**’ın, yağmurun dokunmadığı sarp bir dağda kalması ile; yahut yedi akbabanın kalması arasında seçim verildi: her ne zaman bir akbaba helâk edilse, ondan sonra bir akbaba onun yerini alır; o da akbabaları seçti; akbabalarının sonuncusu **لُبَداً** diye adlandırılırdı; şairler onu zikretmiştir. Nâbiga dedi ki:
أَضْحَتْ خَلاءً وأَضْحَى أَهْلُها احْتُمِلوا،
أَخْنَى عليها الذي أَخْنَى على لُبَد

Ve meselde: “**طال الأَبَد على لُبَد**.”

Ve **لُبَّدَى** ve **لُبَّادَى** ve **لُبادَى**; sonuncusu, Kurâ‘dan: bıldırcın biçiminde bir kuştur; yere alçaldığında **لَبَِدَ** eder de neredeyse uçmaz, ta ki ürkütülüp uçurulana kadar; ve denildi ki: **لُبَّادى** bir kuştur. Arap çocukları der ki: **لُبَّادى**; böylece o **فَيَلْبُد** eder, ta ki yakalanana kadar. Leys dedi ki: Bedevî çocukları bıldırcını gördüklerinde şöyle derler: **سمُانَى لُبادَى البُدِي لا تُرَيْ**; o, yere yapışmış (**لابدة بالأَرض**) hâlde iken bunu söylemeye devam eder; o (avcı) da onun etrafında dolaşır (**يُطِيفُ**) ta ki onu yakalayana kadar.

Ve develerden **المُلْبِدُ**: kuyruğuyla iki uyluğuna vurur da dışkısı ve pisliği onlara yapışır; **التهذيب**’de bunu develerin erkeğine tahsis etti. **الصحاح**: Deve **أَلبد** eder; kuyruğuyla sağrısına vurduğunda, üzerine dışkılamış ve işemiş olur; böylece sağrısında dışkısı ve idrarından bir **لُِبْدَة** olur.

Ve kıl, yün ve tüy **تَلَبَّد** etti ve **التَبَدَ**: iç içe geçti ve yapıştı. Ve her bir kısmı diğerinin üstüne geçmiş **مُلْتَبدٍ** kıl veya yün: o, **لِبْد** ve **لِبْدة** ve **لُبْدة**’dir; çoğulu, **الهاء**’yı atma vehmi üzere **أَلْباد** ve **لُبُود**’dur. Humeyd b. Sevr hadîsinde:
وبَيْنَ نِسْعَيْه خِدَبًّا مُلْبِدا
yani üzerinde, tüyden bir **لِبْدة** vardır. Ve yün **لَبِدَ** eder, **يَلْبَدُ** **لَبَداً**; ve onu **ولَبَدَه**: onu kabarttı

(* “**ولبده نفشه**” sözü **القاموس**’tadır: “**لبد الصوف كضرب نفشه كلبده**”; yani şeddeli.)

su ile; sonra onu dikti ve direk başına koydu; **البجاد**’ın onu delmesine karşı bir koruma olsun diye; bütün bunlar yapışmadan (kaynaklanır). Ve yer yağmurla **تَلَبَّدَتِ الأَرض**. Hadîste, yağmurun vasfında: “**فَلَبَّدَتِ الدِّماثَ**”; yani onları güçlü kıldı; ayaklar içinde batmaz; ve **الدِّماثُ**: yumuşak araziler. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “O, **بِلَبِد** değildir ki üzerine hızlı yürünsün; ve benim yanımda ona dayanılacak bir şey yoktur”; yani o, tutunulur, yapışıp kalmış bir şey değildir ki üzerinde yürüyüş hızlansın ve üzerine çıkılsın. Ve yaprak **التبد** etti; yani bir kısmı bir kısmının üstüne yapışıp toplandı. Ve ağaç **التبدت**: yaprakları çoğaldı; sâci‘ dedi ki:
وعَنْكَثاً مُلْتَبِدا

Ve çiy yeri **لَبَّد** etti. Cennet **طَلْح**’ının vasfında: Allah, onun her dikeninin yerine, etin bir kısmı bir kısmına yapışıp da **تلبَّد** etmiş, yani eti toplanmış (**المَلْبُود**) bir teke **خصوة**’si gibi yapar

(* “**خصوة التيس**” sözü, **النهاية**’de de bu harflerle böyledir; **خصوة**’nin ضبط’ına ve manasına bakılsın.)

.

Ve yaygılardan **اللِّبْدُ**: bilinen (şey)dir; eyerin **لِبْد**’i de böyledir. Ve eyeri **أَلْبَدَ السرْجَ**: ona bir **لِبْد** yaptı. Ve **اللُّبَّادةُ**: **لُبود**’dan bir **قَباء**. Ve **اللُّبَّادة**: **لُبُود**’dan bir giysi. Ve **اللِّبْدُ**: **اللُّبُود**’un bir tanesidir; **اللِّبْدَة** ondan daha özeldir.

Ve saçını **لَبَّدَ شعَرَه**: onu yapışkan bir şeyle veya zamkla yapıştırdı, ta ki **اللِّبد** gibi oldu; bu, cahiliye ehlinin, hacda başlarını tıraş etmek istemediklerinde yaptıkları bir şeydi. Ve denildi ki: Saçını **لَبَّد** etti: hepsini tıraş etti. **الصحاح**: **التلبيد**, ihramlı kimsenin başına zamktan bir şey koymasıdır; saçı, üzerinde kalmak üzere yapışıp toplansın diye; ihramda dağılmasın ve bitlenmesin diye, saçı bırakmak üzere; ancak, ihramda kalışı uzun olan kimse **يُلَبِّدُ** eder. İhramlı hadîsinde: “Başını örtmeyin; çünkü o, **مُلَبِّداً** olarak diriltilecektir.” Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kim **لَبَّدَ** ederse veya **عَقَصَ** ederse veya **ضَفَرَ** ederse, ona tıraş gerekir.” Ebû Ubeyd dedi ki: “**لَبَّد**” sözü, ihramlı kimsenin başına zamk veya baldan bir şey koymasıdır; saçı yapışıp toplansın ve bitlenmesin diye. Ezherî dedi ki: Yahyâ b. Saîd böyle dedi. Dedi ki: Başkası dedi: **التلبيد** ancak, ihramda dağılmasın diye saçı bırakmak içindir; bu yüzden, ona ceza olarak, **العقوبة** gibi tıraş vacip kılındı. Dedi ki: Bunu Süfyân b. Uyeyne söyledi. Ve bundan, aslanın yelesine **زُبْرِة**: **لِبْدَةٌ** denildi; ve aslan, yele sahibidir.

Ve **اللِّبْدة**: aslanın **زبرة**’si üzerindeki toplanmış kıldır; **الصحاح**’ta: iki küreği arasındaki üst üste binmiş kıl. Ve meselde: “O, aslanın **لِبدة**’sinden daha engelleyicidir.” Çoğulu **لِبَد**’dir; **قِرْبة** ve **قِرَب** gibi. Ve **اللُّبَّادة**: yağmur için giyilenden olan şeydir. **التهذيب**’de, **بلد** tercümesinde; ve şairin sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ettiği:
ومُبْلِدٍ بينَ مَوْماةٍ ومَهْلَكةٍ،
جاوَزْتُه بِعَلاة الخَلْقِ عِلْيانِ
Dedi ki: Burada **المُبْلِدُ** eski havuzdur. Dedi ki: **ملبد**’i kastetti de ters çevirdi; o da yere yapışandır.

Onun ne **سَبَدٌ**’i vardır ne **لَبَد**’i: **السَّبَدُ** kıldandır, **اللبَد** ise yündendir; onun **تلبده**’sinden dolayı; yani onun ne kıl sahibi vardır ne yün sahibi. Ve denildi ki: Buradaki **السبد** tüy (deve tüyü)dür; o, yerinde zikredilmiştir. Ve denildi ki: Manası, onun ne azı vardır ne çoğu; Arapların malı atlar, develer, koyunlar ve sığırlardı; hepsi bu meselin içine girdi.

Ve develer **أَلبَدَتِ الإِبلُ**: bahar, onların tüylerini ve renklerini çıkardığında, görünüşleri güzelleştiğinde ve semirmeye hazırlandıklarında; sanki tüylerinden **أَلباداً** giydirilmişler gibi. **التهذيب**: Aslanın çok kılı vardır; **زُبْرته**’si üzerinde **يَلْبُد** edebilir. Dedi ki: Bunun benzeri, devenin hörgücünde de olabilir. Ve şu beyiti okudu:
كأَنه ذو لِبَدٍ دَلَهْمَس

Ve **مال لُبَد**: çoktur; tükenmesinden korkulmaz; sanki bir kısmı bir kısmının üstüne **التَبَدَ** etmiştir. Aziz تنزيل’de: “**أَهلكت مالاً لُبَداً**” der; yani çok. Ferrâ dedi ki: **اللُّبَد** çoktur. Bazıları dedi ki: Onun bir tanesi **لُبْدةٌ**’dir; ve **لُبَد**: topluluktur. Dedi ki: Bazıları onu, **قُثَمٍ** ve **حُطَم** yönü üzere tekil yaptı; o, iki vecihte de: çoktur. Ebû Ca‘fer “**مالاً لُبَّداً**” diye, şeddeli okudu; sanki “**مالاً لابداً**”yı kastetti. Ve iki mal: **لابِدانِ**; ve mallar: **لُبَّدٌ**. Mallar ve mal, tek bir mana için de olabilir.

Ve **اللِّبْدَة** ve **اللُّبْدة**: insanların bir topluluğudur; (bir yerde) ikamet ederler, diğerleri göçer; sanki toplanmalarıyla **تَلَبَّدوا** etmişlerdir. Ve denilir: İnsanlar **لُبَدٌ**; yani toplanmışlar. Aziz تنزيل’de: “Ve Allah’ın kulu kalkıp O’na dua ettiğinde, neredeyse onun üzerine **لُبَداً** olacaklardı.” Ve denildi ki: **اللِّبْدَةُ** çekirgedir. İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, benzetme üzerinedir.

Ve **اللُّبَّدَى**: toplanan kavim; bundan (gelir). Ezherî: Dedi ki ve şöyle okundu: “Neredeyse onun üzerine **لِبَداً** olacaklardı.” Dedi ki: Mana şudur: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, Batn-ı Nahle’de sabah namazını kıldığında, cinler Kur’an’ı işitip ona hayret ettiklerinde, neredeyse onun üzerine düşeceklerdi. İbn Abbâs hadîsinde: “Neredeyse onun üzerine **لِبَداً** olacaklardı”; yani bir kısmı bir kısmının üstüne toplanmış olarak; onun bir tanesi **لِبْدَة**’dir. Dedi ki: **لِبَداً**’nın manası, bir kısmının bir kısmına binmesidir. Ve her şeyi bir şeye şiddetli yapıştırma ile yapıştırırsan, onu **لَبَّدْتَه** etmiş olursun. Ve bundan, serilen **اللُّبود**’un اشتقاق’ı (türeyişi)dir. Dedi ki: **ولِبَدٌ** **لِبْدَة** ve **لُبَدٌ**’un çoğuludur; ve kim **لُبَداً** okursa, o, **لُبْدة**’nin çoğuludur. Ve **كِساءٌ مُلَبَّدٌ**.

Ve elbise yamandığında, o, **مُلَبَّدٌ** ve **مُلْبَدٌ** ve **مَلْبود**’dur. Ve onu **لَبَدَه**: onu yamadı; bu, daha önce geçenlerdendir; çünkü yama, bir kısmı bir kısmına toplanır ve bir kısmı bir kısmına yapışır. Hadîste: Âişe, Allah ondan razı olsun, Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, **كساء مُلَبَّداً** çıkardı; yani yamalı. Ve denilir: Gömleği **لَبَدْتُ**; onu **أَلْبُدُه**; ve onu **لَبَّدْتُه**. Ve gömleğin göğsünün yamandığı bez parçasına **اللِّبْدَة** denilir; yakasının yamandığına **القَبِيلَة**. Ve denildi ki: **المُلَبَّدُ**, ortası kalınlaşıp sertleşen ve sıkılaşıp **اللِّبْدَ**’e benzer hâle gelendir.

Ve **اللِّبْدُ**: **الطَّرِيفةِ** ve **الصِّلِّيانِ**’dan düşen şeydir; o, beyaz bir **سَفاً**’dır; ikisinin köklerinde onlardan düşer; rüzgâr onu karşılar da toplar; ta ki sanki, kılın köklerine ve **الصِّلِّيانِ** ve **الطريفةِ**’nin köklerine doğru, beyaz **الأَلْبادِ** parçaları gibi olur; mal onu otlar ve onunla semirir; o, kuru dalların otlağından otlananların en hayırlılarındandır. Ve denildi ki: O, ince ottur; **أَنسَلَ** ettiğinde **يلتبد** eder; böylece tane ile karışır.

Ebû Hanîfe dedi ki: **إِبِلٌ لَبِدةٌ** ve **لَبادَى**: **القَتادِ**’dan dolayı karınlarından şikâyet etti. Ve **لَبِدَتْ** etti: **لَبَداً**; ve **ناقة لَبِدَة**. İbnü’s-Sikkît: Develer **لَبِدَتِ الإِبِل** (kesre ile) **تَلْبَدُ** **لَبَداً**: **الصِّلِّيان** ile **دَغِصَتْ** olduğunda; o, göğüs kemerlerinde ve boğazlarında bir bükülmedir; bu, ondan çok yediğinde olur; onunla boğulur da geçip gitmez.

Ve **اللَّبيدُ**: büyük **الجُوالِقُ**; **الصحاح**’ta: **اللَّبِيدُ** küçük **الجُوالِقُ**. Ve kırbayı **أَلْبَدْتُ القِرْبةَ**: onu **لَبيد** içine; yani bir **جوالق** içine koydum; **الصحاح**’ta: küçük bir **جوالق** içine. Şair dedi ki:
قلتُ ضَعِ الأَدْسَم في اللَّبيد
Dedi ki: **الأَدسم** ile, iç yağı tulumunu kasteder. Ve **اللَّبِيدُ**: üzerine **لِبْدٌ** dikilen (şey)dir. Ve **اللَّبيدَةُ**: **المِخْلاة**; isim; Kurâ‘dan. Ve denilir: Atı **أَلْبَدْتُ**; o, **مُلْبَد**’dir; ona **اللِّبْد**’i bağladığında. Hadîste **لُبَيْداءَ** zikredildi; o, yedinci yerdir. Ve **لَبِيدٌ** ve **لابِدٌ** ve **لُبَيْدٌ**: isimlerdir. Ve **اللِّبَدُ**: Benî Temîm’den karınlardır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللِّبَدُ** Benî’l-Hâris b. Ka‘b’ın hepsidir; **مِنْقَراً** hariç. Ve **اللُّبَيْدُ**: bir kuştur. Ve **لَبِيدٌ**: Benî Âmir’den bir şairin adıdır.
