# لبد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لبد

لبد بالمكان كنصر وفرح يلبد ويلبد لبودا، بالضم مصدر الأول، ولبدا، محركة، مصدر الثاني: أقام به ولزق، كألبد، رباعيا، فهو ملبد به. ولبد بالأرض وألبد بها، إذا لزمها فأقام، ومنه حديث علي رضي الله عنه لرجلين جاءا يسألانه ألبدا بالأرض حتى تفهما أي أقيما، ومنه قول حذيفة حين ذكر الفتنة قال فإن كان ذلك فالبدوا لبود الراعي على عصاه خلف غنمه لايذهب بكم السيل أي اثبتوا والزموا منازلكم كما يعتمد الراعي عصاه ثابتا لا يبرح، واقعدوا في بيوتكم لا تخرجوا منها فتهلكوا وتكونوا كمن ذهب به السيل. من المجاز: اللبد واللبد من الرجال، كصرد وكتف: من لا يسافر ولا يبرح منزله ولا يطلب معاشا، وهو الأليس، قال الراعي:
  من أمر ذي بدوات لا تزال لهبزلاء يعيا بها الجثامة اللبد

  ويروى اللبد بالكسر. قال أبو عبيد، والكسر أجود، منه أتى أبد على لبد وهو كصرد اسم آخر نسور لقمان بن عاد، لظنه أنه لبد فلا يموت. كذا في الأساس. وفي اللسان: سماه بذلك لأنه لبد فبقي لا يذهب ولا يموت، كاللبد فبقي لا يذهب ولا يموت، كاللبد من الرجال اللازم لرحله لا يفارقه. ولبدق ينصرف لأنه ليس بمعدول، وفي روض المناظرة لابن الشحنة: كان من قوم عاد شخص اسمه لقمان غير لقمان الحكيم الذي كان على عهد داوود عليه السلام. وفي الصحاح: تزعم العرب أن لقمان هو الذي بعثته عاد في وفدها إلى الحرم يستسقى لها، زاد ابن الشحنة: مع مرثد بن سعد، وكان مؤمنا، فلما دعوا قيل: قد أعطيتكم مناكم، فاختاروا لأنفسكم، فقال مرثد: أعطني برا وصدقا، واختار قبل أن يصيبه ما أصاب قومه. فلما أهلكوا هكذا في سائر النسخ، وفي بعض منها فلما هلكوا خير لقمان، أي قال له الله تعالى اختر ولا سبيل إلى الخلود بين بقاء سبع بعرات، هكذا في نسختنا بالعين، ويوجد في بعض نسخ الصحاح بقرات بالقاف سمر صفة لبعرات من أظب جمع ظباء عفر صفة لها، قال شيخنا: والذي في نسخ القاموس هو الأشبه، إذ لا تتولد البقر من الظباء، ولا تكون منها، في جبل وعر، لا يمسها القطر، أو بقاء سبعة أنسر، وسيأتي للمصنف في العين المهملة مع الفاء أنها ثمانية وعد منها فرزع وقال: هو أحد الأنسار الثمانية وهو غلط، كما سيأتي كلما هلك نسر خلف بعده نسر، فاختار لقمان النسور، فكان يأخذ الفرخ حين يخرج من البيضة حتى إذا مات أخذ غيره، وكان يعيش كل نسر ثمانين سنة وكان آخرها لبدا، فلما مات مات لقمان، وذلك في عصر الحارث الرائش أحد ملوك اليمن، وقد ذكره الشعراء، قال النابغة:
  أضحت خلاء وأضحى أهلها احتملواأخنى عليها الذي أخنى على لبد

  ولبدي ولبادي، بالضم والتشديد، ويخفف، عن كراع: طائر على شكل السماني إذا أسف على الأرض لبد فلم يكد يطير حتى يطار، وقيل: لبادي: طائر يقال له: لبادي البدي لا تطيري، ويكرر حتى يلتزق بالأرض فيؤخذ وفي التكملة: قال الليث: وتقول صبيان الأعراب إذا رأوا السماني: سماني لبادي البدي لا ترى. فلا تزال تقول ذلك، وهي لابدة بالأرض أي لاصقة وهو يطيف بها حتى يأخذها. قلت: ومثله في الأساس، وأورده في المجاز. والملبد: البعير الضارب فخذيه بذنبه فيلزق بهما ثلطه وبعره، وخصصه في التهذيب بالفحل من الإبل. وفي الصحاح: وألبد البعير، إذا ضرب بذنبه على عجزه وقد ثلط عليه وبال فيصير على عجزه لبدة من ثلطه وبوله. وتلبد الشعر والصوف ونحوه كالوبر كالتبد: تداخل ولزق بعضه ببعض، وفي التهذيب: تلبد الطائر بالأرض أي جثم عليها، وكل شعر أو صوف متلبد وفي بعض النسخ ملتبد أي بعضه على بعض، فهو لبد، بالكسر، ولبدة، بزيادة الهاء ولبدة، بالضم، ألبد ولبود، على توهم طرح الهاء واللباد ككتان عاملها، أي اللبدة. ومن المجاز: هو أجرأ من ذي لبدة وذي لبد، قالوا اللبدة بالكسر: شعر مجتمع على زبرة الأسد، وفي الصحاح الشعر المتراكب بين كتفيه، وفي المثل هو أمنع من لبدة الأسد والجمع لبد كقربة وقرب، وكنيته أي لقبه ذو للدة وذو لبد، واللبدة، نسال الصليان والطريفة، وهو سفا أبيض يسقط منهما في أصولهما وتستقبله الريح فتجمعه حتى يصير كأنه قطع الألباد البيض إلى أصول الشعر والصليان والطريفة، فيرعاه المال ويسمن عليه، وهو من خير ما يرعى من يبيس العيدان، وقيل: هو الكلأ الرقيق يلتبد إذا أنسل فيختلط بالحبة. واللبدة: داخل الفخذ. واللبدة: الجرادة، قال ابن سيده: وعندي أنه على التشبيه، أي بالجماعة من الناس، يقيمون وسائرهم يظعنون، كما سيأتي. واللبدة: الخرقة التي يرقع بها صدر القميص. يقال: لبدت القميص ألبده، أو هي القبيلة يرقع بها قبه، أي القميص، وعبارة اللسان: ويقال للخرقة التي يرقع بها صدر القميص: اللبدة، والتي يرقع بها قبه: القبيلة. وفي سياق المصنف نظر ظاهر، فإنه فسر اللبدة بما فسر به غيره القبيلة. اللبدة: بين برقة وأفريقية، وهي مدينة عجيبة من بلاد أفريقية، وقد بالغ في وصفها المؤرخون، وأطالوا في مدحها. واللبد بلا هاء: الأمر، وهو مجاز، ومنه قولهم: فلان لا يجف لبده، إذا كان يتردد، ويقال: ثبت لبدك، أي أمرك اللبد: بساط، أي معروف، اللبد أيضا: ما تحت السرج. وذو لبد: ببلاد هذيل، ضبطه الصاغاني بكسر ففتح. واللبد، بالتحريك: الصوف، ومنه قولهم ماله سبد ولا لبد وهو مجاز، والسبد من الشعر، وقد تقدم، والبد من الصوف، لتلبده، أي ماله ذو شعر ولا ذو صوف، وقيل: معناه: لا قليل ولا كثير، وكان مال العرب الخيل والإبل والغنم والبقر، فدخلت كلها في هذا المثل. اللبد مصدر لبدت الإبل بالكسر تلبد، وهو دغص الإبل من الصليان وهو التواء حيازيمها وفي غلاصمها، وذلك إذا أكثرت منه فتغص به ولا تمضي، قاله ابن السكيت. يقال ألبد السرج إذا عمل له لبده. وفي الأفعال: لبدت السرج والخف لبدا وألبدتهما: جعلت لهما لبدا. ألبد الفرس: شده عليه، أي وضعه على

  ظهره، كما في الأساس، ألبد القربة: جعلها وصيرها في لبيد، أي جوالق، وفي الصحاح: في جوالق صغير، قال الشاعر:ه، كما في الأساس، ألبد القربة: جعلها وصيرها في لبيد، أي جوالق، وفي الصحاح: في جوالق صغير، قال الشاعر:
  قلت ضع الأدسم في اللبيد قال: يريد بالأدسم نحى سمن، واللبيد لبد يخاط عليه. من المجاز: ألبد رأسه: طأطأه عند الدخول بالباب، يقال ألبد رأسك، كما في الأساس. ألبدت الشيء بالشيء: ألصقته كلبده لبدا، ومن هذا اشتقاق اللبود التي تفرش، كما في اللسان. ألبدت الإبل: خرجت، أي من الربيع أوبارها وألوانها وحسنت شاراتها وتهيأت للسمن، فكأنها ألبست من أوبارها ألبادا. وفي التهذيب: وللأسد شعر كثير قد يلبد على زبرته، قال: وقد يكون مثل ذلك على سنام البعير، وأنشد:
  كأنه ذو لبد دلهمس ألبد بصر المصلي: لزم موضع السجود، ومنه حديث قتادة في تفسير قوله تعالى  الذين هم في صلاتهم خاشعون  قال: الخشوع في القلب وإلباد البصر في الصلاة أي إلزامه موضع السجود من الأرض. واللبادة، كرمانة: قباء من لبود، وما يلبس من اللبود للمطر، أي للوقاية منه. واللبيد  الجوالقن وفي الصحاح وكتاب الأفعال: الجوالق الصغير. اللبيدة: المخلاة، اسم، عن كراع. لبيد بن ربيعة بن مالك العامري، لبيد عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي، لبيد بن أزنم الغطفاني، شعراء، وفي الأول قول الإمام الشافعي:
  ولولا الشعر بالعلماء يزري                      لكنت اليوم أشعر من لبيد

  لبيد كزبير وكريم: طائر، وعلى الأول، اقتصر ابن منظور. وأبو لبيد بن عبدة، بضم اللام، وفتح الباء في عبدة شاعر فارس. وأبو لبيد كامير، هشام بن عبد الملك الطيالسي محدث. ولبد الصوف، كضرب يلبد لبدا: نفشه وبله بماء ثم خاطه وجعله في رأس العمد ليكون وقاية للبجاد أن يخرقه، كلبده تلبيدا، وكل هذا من اللزوق. من المجاز: مال لبد ولابد ولبد: كثير، وفي بعض النسخ مال لبد كصرد، ولابد، كثير. وفي الأساس واللسان: مال لبد: كثير لا يخاف فناؤه لكثرته، كأنه التبد بعضه على بعض. وفي التنزيل العزيز  يقول أهلكت مالا لبدا  أي جما، قال الفراء: اللبد: الكثير، وقال بعضهم: واحدته لبدة، ولبد جماع، قال: وجعله بعضم على جهة قثم، وحطم، واحدا، وهو في الوجهين جميعا: الكثير. وقرأ أبو جعفر مالا لبدا مشددا، فكأنه أراد مالا لابدا، ومالان لابدان، وأموال لابدا، ومالان لابدان، وأموال لبد، والأموال والمال قد يكونان في معنى واحد. وفي البصائر: وقرأ الحسن ومجاهد: لبدا أيضا بسكون الباء، كفاره وفره وشارف وشرف. وقرأ زيد بن علي وابن عمير وعاصم: لبدا مثال عنب جمع لبدة أي مجتمعا. واللبدي: القوم المجتمع كاللبدة، بالكسر، واللبدة، بالضم، كأنهم بجمعهم تلبدوا، ويقال: الناس لبد، أي مجتمعون، وفي التنزيل العزيز  وأنه لما قام عبد الله يدعوه كادوا يكونون عليه لبدا  قال الأزهري: وقرىء  لبدا  والمعنى أن النبي صلى الله عليه وسلم لما صلى الصبح ببطن نخلة كاد الجن لما سمعوا القرآن وتعجبوا منه أن يسقطوا عليه، أي كالجراد، وفي حديث ابن عباس  كادوا يكونون عليه لبدا  أي مجتمعين بعضهم على بعض، واحدتها لبدة، ومعنى لبدة: يركب بعضهم بعضا وكل شيء ألصقته بشيء إلصاقا شديدا فقد لبدته. والتلبيد: الترقيع، كالإلباد وكساء ملبد وإذا رقع الثوب فهو ملبد وملبد. وثوب ملبود، وقد لبده إذا رقعه، وهو مما تقدم، لأن المرقع يجتمع بعضه إلى بعض ويلتزق بعضه ببعض، وقيل الملبد الذي ثخن وسطه وصفق حتى صار يشبه اللبد. في الصحاح: التلبيد: أن يجعل المحرم في رأسه شيئا من صمغ ليتلبد شعره بقيا عليه لئلا يشعث في الإحرام، ويقمل إبقاء على الشعر، وإنما يلبد من يطول مكثه في الإحرام. وفي حديث عمر رضي الله عنه أنه قال من لبد أو عقص أو ضفر فعليه الحلق قال أبو عبيد: قوله لبد، أي جعل في رأسه شيئا من صمغ أو عسل ليتلبد شعره ولا يقمل، قال الأزهري: هكذا قال يحيى بن سعيد، قال: وقال غيره: إنما التلبيد بقيا على الشعر لئلا يشعث في الإحرام، ولذلك أوجب عليه الحلق كالعقوبة له، قال: قال ذلك سفيان بن عيينة، قيل: ومنه قيل لزبرة الأسد لبدة، وقد تقدم. واللبود: كصبور، وفي نسختنا بالتشديد: القراد، سمي بذلك لأنه يلبد بالأرض أي يلصق. والتبد الورق تلبدت، أي، تلبد بعضه على بعض. التبدت الشجرة: كثرت أوراقها، قال الساجع:
  وعنكثا ملتبدا

  واللابد، والملبد وأبو لبد كصرد وعنب: الأسد. ومما يستدرك عليه: ما أرى اليوم خيرا من عصابة ملبدة يعني لصقوا بالأرض وأخملوا أنفسهم، وهو من حديث أبي برزة وهو مجاز، وفي الأساس عصابة ملبدة: لاصقة بالأرض من الفقر، وفلان ملبد: مدقعق وفي حديث أبي بكر أنه كان يحلب فيقول أألبد أم أرغي? فإن قالوا: ألبد ألزق العلبة بالضرع فحلب ولا يكون لذلك الحلب رغوة، فإن أبان العلبة رغا الشخب بشدة وقوعه في العلبة. والملبد من المطر: الرش وقد لبد الأرض تلبيدا، وتلبدت الأرض بالمطر. وفي الحديث في صفة الغيث فلبدت الدماث أي جعلتها قوية لا تسوخ فيها الأقدام، والدماث: الأرضون السهلة. وفي حديث أم زرع ليس بلبد فيتوقل، ولا له عندي معول أي ليس بمستمسك متلبد فيسرع المشي فيه ويعتلى. ولبد الندى الأرض. وفي صفة طلح الجنة إن الله تعالى يجعل مكان كل شوكة منها مثل خصوة التيس الملبود أي المكتنز اللحم الذي لزم بعضه بعضا فتلبد. وفي التهذيب في ترجمة بلد: وقول الشاعر أنشده ابنث الأعرابي:
  ومبلد بين موماة ومهلـكة                      جاوزته بعلاة الخلق عليان قال: المبلد: الحوض القديم هنا، قال: وأراد ملبد فقلب، وهو اللاصق بالأرض. وقال أبو حنيفة: إبل لبدة ولبادي: تشكى بطونها عن القتاد وقد لبدت لبدا وناقة لبدة. ومن المجاز: أثبت الله لبدك، وجمل الله لبدتك. وفي المثل تلبدي تصيدي كقولهم مخرنبق لينباع ومنه قيل: تلبد فلان: إذا رأى تفرس، كما في الأساس. وفي الحديث ذكر لبيداء، وهي الأرض السابعة. ولبيد ولابد ولبيد أسماء. واللبد: بطون من بني تميم، وقال ابن الأعرابي: اللبد بنو الحارث بن كعب أجمعون ما خلا منقرا. ومحمد بن إسحاق بن نصر النيسابوري اللباد، وأبو علي الحسن بن الحسضين بن مسعود بن اللباد المؤدب البخاري، محدثان. وسكة اللبادين محلة بسمرقند، منها القاضي محمد بن طاهر بن عبد الرحمن بن الحسن بن محمد السعيدي السمرقندي، عن أبي اليسر البزدوي وغيره. ولبيد بن علي بن هبة بن جعفر بن كلاب: بطن، ومن ولده فائد وسلام، وهم بمصر. ولبيدك بطن من حرب ولهم شرذمة بالصعيد، ولبيد: بطن من سليم، منهم قرة بن عياض. ولبيدة: قرية بالقيروان، منها أبو القاسم عبد الرحمن بن محمد بن محمد بن عبد الرحمن الحضرمي اللبيدي، من فقهاء القيروان. واستدرك شيخنا: لبيدة: قرية من قرى تونس، ويقال بالذال المعدمة أيضا، فتعاد هناك، انتهى. واللبد، كصرد: قرية من قرى نابلس.

### Türkçe

**لبد** mekânda, **نصر** ve **فرح** gibi: **يلبد** ve **يلبد**; **لبودا** (ötre ile) birincinin mastarıdır; ve **لبدا** (harekeli), ikincinin mastarıdır: orada ikamet etti ve yapıştı; **ألبد** gibi, dörtlü (fiil) olarak; o hâlde o, onunla **ملبد**’dir. Ve yerle **لبد** etti ve onunla **ألبد** etti; ona yapışıp ikamet ettiğinde. Ondandır: Ali’nin (Allah ondan razı olsun) kendisine soru sormaya gelen iki adama hadisi: “**ألبدا بالأرض حتى تفهما**” yani “ikamet edin”. Ondandır: Huzeyfe’nin fitneyi zikrettiğinde sözü; dedi ki: “Eğer bu olursa, çoban’ın sürüsünün arkasında asasına (dayanarak) **لبود**’u gibi **فالبدوا**; sel sizi götürmesin” yani: sabit olun ve menzillerinize yapışın; çobanın asasına dayanması gibi, sabit, ayrılmayan; ve evlerinizde oturun, onlardan çıkmayın da helâk olmayın ve selin götürdüğü kimse gibi olmayın.

Mecazdandır: erkeklerden **اللبد** ve **اللبد**, **صرد** ve **كتف** gibi: yolculuk etmeyen, evinden ayrılmayan ve geçim aramayan kimse; o **الأليس**’tir. Çoban dedi ki:
  “Sürekli kendisi için olan çöller sahibi bir işten; onunla **هزلاء** (zayıf) (deve) vardır; onunla **الجثامة اللبد** aciz kalır.”

Ve **اللبد** kesre ile de rivayet olunur. Ebû Ubeyd dedi: kesre daha iyidir. Ondandır: “**أتى أبد على لبد**” ve o, **صرد** gibi, Âd’ın oğlu Lokman’ın akbabalarının bir diğer adıdır; onun **لبد** olduğunu, dolayısıyla ölmeyeceğini sanmasından dolayı. Böylece **الأساس**’ta. **اللسان**’da: onu bununla adlandırdı; çünkü o **لبد** etti, böylece kaldı; gitmez ve ölmez; erkeklerden **اللبد** gibi; binek yerinden ayrılmayan, ondan ayrılmayan. Ve **لبدق** munsariftir; çünkü o, ma‘dûl değildir. Ve İbnü’ş-Şıhne’nin **روض المناظرة**’sinde: Âd kavminden, adı Lokman olan bir kişi vardı; Dâvûd (aleyhisselâm) devrinde olan hikmet sahibi Lokman’dan başka. **الصحاح**’ta: Araplar, Lokman’ın, kendisi için yağmur istenmesi için, Âd’ın heyeti içinde Harem’e gönderdiği kimse olduğunu iddia eder. İbnü’ş-Şıhne artırdı: Sa‘d b. Mersed ile birlikte; ve o mümindir. Onlar dua edince denildi ki: “Size temenniniz verilmiştir; kendiniz için seçin.” Mersed dedi: “Bana iyilik ve doğruluk ver.” Ve kavmine isabet eden şey kendisine isabet etmeden önce seçti. Onlar helâk edilince—böylece diğer nüshalarda; bazısında ise: “Onlar helâk olunca Lokman muhayyer kılındı”—yani Allah Teâlâ ona dedi: “Seç”; ve ebedîlik yol yoktur; ya yedi **بعرات**’ın bekası arasında—nüshamızda **العين** ile böyledir; **الصحاح**’ın bazı nüshalarında **بقرات** (kāf ile) bulunur—**سمر** onların sıfatıdır; **أظب**’dan, **ظباء**’ın çoğulu; **عفر** onların sıfatıdır. Şeyhimiz dedi: **القاموس** nüshalarında olan daha benzer olandır; zira sığırlar ceylanlardan doğmaz ve onlardan olmaz. (Ya) sarp bir dağda; yağmur ona dokunmaz; yahut yedi akbabanın bekası. Musannif için **العين** (mühmele) ile **الفاء**’da gelecektir ki onların sekiz olduğunu (söyler) ve onlardan **فرزع**’ı sayar ve der ki: “O, sekiz akbabadan biridir”; ve bu yanlıştır; geleceği üzere. Her ne zaman bir akbaba helâk olsa, ardından bir akbaba onun yerine geçer. Lokman akbabaları seçti; yumurtadan çıktığında yavruyu alırdı; ne zaman ölse başkasını alırdı. Her akbaba seksen yıl yaşardı; sonuncusu **لبدا** idi. O ölünce Lokman öldü. Bu, Yemen krallarından **الحارث الرائش** devrindeydi. Şairler onu zikretmiştir. Nâbiga dedi ki:
  “Issız oldu; halkı da göçtü; **لبد**’e çökerttiği gibi ona çökerten (şey) çökertti.”

Ve **لبدي** ve **لبادي**, ötre ile ve şeddeli; hafifletilir de. Kırâ‘dan: bıldırcın biçiminde bir kuştur; yere alçaldığında **لبد** eder; neredeyse uçmaz; ta ki ürkütülünceye kadar. Ve denildi ki: **لبادي**: kendisine “**لبادي البدي لا تطيري**” denilen bir kuştur; tekrar edilir; ta ki yere yapışsın da yakalansın. Ve **التكملة**’de: Leys dedi: Bedevî çocukları bıldırcını gördüklerinde şöyle derler: “**سماني لبادي البدي لا ترى**.” Bunu söylemeye devam edersin; o da yerde **لابدة**’dir, yani yapışıktır; o da onun etrafında dolaşır, ta ki onu yakalayıncaya kadar. Dedim: **الأساس**’ta da bunun benzeri vardır; ve onu mecazda zikretti.

Ve **الملبد**: uyluklarını kuyruğuyla döven devedir; böylece dışkısını ve pisliğini onlara yapıştırır. **التهذيب**’te onu, develerin erkeğine tahsis etti. **الصحاح**’ta: deve **ألبد** etti; kuyruğuyla sağrısına vurduğunda; üzerine dışkılamış ve idrar yapmışken; böylece sağrısında dışkısından ve idrarından bir **لبدة** olur.

Ve saç, yün ve benzeri—kıl gibi—**تلبد** etti; **التبد** gibi: birbirinin içine girdi ve bir kısmı bir kısmına yapıştı. **التهذيب**’te: kuşun yerde **تلبد** etmesi, yani üzerine çöktü. Ve her saç veya yün **متلبد**’dir; bazı nüshalarda **ملتبد**: yani bir kısmı bir kısmı üzerinedir; o hâlde o **لبد**’dir (kesre ile); ve **لبدة** (هاء artırımıyla); ve **لبدة** (ötre ile); **ألبد** ve **لبود**; **هاء**’yı atma vehmi üzere. Ve **اللباد** **كتان** gibi: onun işleyeni; yani **اللبدة**.

Mecazdandır: “O, **ذي لبدة** ve **ذي لبد**’den daha cüretkârdır.” Dediler: **اللبدة** (kesre ile): aslanın yelesi üzerinde toplanmış kıl. **الصحاح**’ta: iki omzu arasındaki üst üste binmiş kıl. Ve meselde: “O, aslanın **لبدة**’sinden daha menî‘dir.” Çoğulu **لبد**’dür; **قربة** ve **قرب** gibi. Ve onun künyesi yani lakabı: **ذو للدة** ve **ذو لبد**. Ve **اللبدة**: **الصليان** ve **الطريفة**’nin döküntüsüdür; ikisinden de köklerinde düşen beyaz bir **سفا**’dır; rüzgâr onu karşılar, onu toplar; ta ki beyaz **الألباد** parçaları gibi oluncaya kadar; saçın köklerine ve **الصليان** ve **الطريفة**’nin köklerine (kadar). Hayvan sürüsü onu otlar ve onunla semirir; o, kuru saplardan otlananların en hayırlılarındandır. Ve denildi ki: o, ince ottur; döküldüğünde **يلتبد** eder; böylece taneyle karışır.

Ve **اللبدة**: uyluğun içi. Ve **اللبدة**: çekirge. İbn Sîde dedi: bence o, benzetme üzerinedir; yani insan topluluğuna; onlar ikamet eder, diğerleri göçer; geleceği üzere. Ve **اللبدة**: gömleğin göğsünün yamandığı bez parçası. Denilir: “Gömleği **لبدت** ederim, onu **ألبده** ederim.” Yahut o, yakasının yamandığı **القبيلة**’dir; yani gömlek. **اللسان**’ın ibaresi: “Gömleğin göğsünün yamandığı bez parçasına **اللبدة** denilir; yakasının yamandığına **القبيلة** denilir.” Musannifin siyakında, zahir bir nazar vardır; çünkü **اللبدة**’yi, başkasının **القبيلة**’yi tefsir ettiğiyle tefsir etti.

**اللبدة**: **برقة** ile **أفريقية** arasındadır; ve o, Afrika beldelerinden acayip bir şehirdir; tarihçiler onu vasfetmede mübalağa etmiş ve onu övmede uzatmışlardır.

Ve **اللبد** (هاء’sız): iş; ve o mecazdır. Ondandır sözleri: “Falanın **لبده**’si kurumaz”; o, gidip gelici olduğunda. Ve denilir: “**ثبت لبدك**”; yani işin.

**اللبد**: yaygı; yani bilinen. **اللبد** ayrıca: eyerin altındaki şey.

**ذو لبد**: Hüzeyl diyarındadır; Sâğânî onu kesre sonra fetha ile ضبط etti.

Ve **اللبد** (harekeli): yün. Ondandır sözleri: “Onun ne **سبد**’i vardır ne **لبد**’i”; ve o mecazdır. **السبد** saçtandır; geçmişti. **البد** yündendir; onun **تلبد** etmesinden dolayı. Yani: onun ne saç sahibi vardır ne yün sahibi. Ve denildi ki: manası: ne az ne çok. Arapların malı at, deve, koyun ve sığır idi; hepsi bu meselin içine girdi.

**اللبد**: “Develer **لبدت** etti” (kesre ile) fiilinin mastarıdır; **تلبد** eder. O, **الصليان**’dan develerin **دغص**’udur; göğüs kemerlerinin bükülmesi ve boğazlarında (kalmasıdır). Bu, ondan çok yediklerinde olur; onunla boğulur ve geçip gitmez. Bunu İbnü’s-Sikkît söyledi.

Denilir: eyer için **ألبد** etti; ona **لبده** yaptığında. **الأفعال**’da: “Eyeri ve mest’i **لبدت** ettim, **لبدا**; ve ikisini **ألبدتهما** ettim”: ikisine **لبدا** yaptım.

Atı **ألبد** etti: onu üzerine bağladı; yani onu sırtına koydu; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Tulum’u **ألبد** etti: onu yaptı ve onu **لبيد** içine koydu; yani çuval. **الصحاح**’ta: küçük bir çuval içinde. Şair dedi ki:
  “Dedim: yağlıyı **اللبيد**’e koy.”
**الأدسم** ile, yağ tulumu (**نحى سمن**) kasteder. Ve **اللبيد**, üzerine dikiş dikilen **لبد**’dir.

Mecazdandır: başını **ألبد** etti: kapıdan girerken onu eğdi. Denilir: “Başını **ألبد** et”; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Bir şeyi bir şeyle **ألبدت** ettim: onu yapıştırdım; **لبده**’si gibi, **لبدا**. Bundan, serilen **اللبود**’ların اشتقاقı; **اللسان**’da olduğu gibi.

Develer **ألبدت** etti: çıktılar; yani bahardan, yünleri ve renkleri; alametleri güzelleşti ve semirmeye hazırlandı; sanki yünlerinden **ألباد** giydirilmişlerdir.

**التهذيب**’te: aslanın çok kılı vardır; yelesi üzerinde **يلبد** edebilir. Dedi: bunun benzeri devenin hörgücü üzerinde de olabilir. Ve şu beyit okundu:
  “Sanki o, **ذو لبد**; **دلهمس**; **ألبد**.”

Gözünü **ألبد** etti: secde yerini bırakmadı. Ondandır: Katâde’nin, Allah Teâlâ’nın sözü **الذين هم في صلاتهم خاشعون** tefsirinde hadisi: dedi ki: “Hușû kalptedir; namazda bakışı **إلباد** etmek” yani onu yerden secde yerine ilzam etmek.

Ve **اللبادة**, **رمانة** gibi: **لبود**’dan bir cübbe; ve yağmur için giyilen **لبود**’dan şey; yani ondan korunmak için.

Ve **اللبيد**: küçük çuval. **الصحاح** ve **كتاب الأفعال**’da: küçük çuval.

**اللبيدة**: yem torbası; isim; Kırâ‘dan.

**لبيد بن ربيعة بن مالك العامري**; **لبيد عطارد بن حاجب بن زرارة التميمي**; **لبيد بن أزنم الغطفاني**: şairler. Birincisi hakkında İmam Şâfiî’nin sözü:
  “Şiir âlimlere ayıp getirmeseydi, bugün **لبيد**’den daha şair olurdum.”

**لبيد** **زبير** ve **كريم** gibi: bir kuş. Birinci (anlam) üzere İbn Manzûr iktisar etti.

Ve **أبو لبيد بن عبدة**—**اللام** ötre ile, **الباء** fetha ile—**عبدة**’de: şair, süvari. Ve **أبو لبيد** **كامير**: Hişâm b. Abdülmelik et-Tayâlisî; muhaddis.

Ve yünü **لبد** etti, **ضرب** gibi: **يلبد**; **لبدا**: onu kabarttı ve onu suyla ıslattı, sonra onu dikti ve onu direklerin başına koydu; **البجاد**’ın onu delmemesi için bir koruma olsun diye; onu **لبده** etti, **تلبيدا**. Bütün bunlar yapışmadan (gelir).

Mecazdandır: **مال لبد** ve **لابد** ve **لبد**: çok. Bazı nüshalarda: **مال لبد** **صرد** gibi; ve **لابد**: çok. **الأساس** ve **اللسان**’da: **مال لبد**: çok; çokluğundan dolayı tükenmesinden korkulmaz; sanki bir kısmı bir kısmı üzerine **التبد** etmiştir. Aziz tenzilde: **يقول أهلكت مالا لبدا** yani yığılmış. Ferrâ dedi: **اللبد**: çok. Bazıları dedi: onun bir tanesi **لبدة**’dir; ve **لبد** cem‘dir. Dedi: bazıları onu, **قثم** ve **حطم** yönü üzere, tekil kıldı; ve o, iki vecihte de: çoktur. Ebû Ca‘fer **مالا لبدا**’yı şeddeli okudu; sanki **مالا لابدا** kastetti; ve iki mal **لابدان**; ve mallar **لابدا**; ve iki mal **لابدان**; ve mallar **لبد**; mallar ve mal, tek bir mana için olabilir.

**البصائر**’de: Hasan ve Mücâhid de **لبدا**’yı **الباء** sükûnuyla okudu; **كفاره** ve **وفره** ve **شارف** ve **شرف** gibi. Zeyd b. Ali, İbn Umeyr ve Âsım okudu: **لبدا**; **عنب** vezninde; **لبدة**’nin cem‘i; yani toplanmış.

Ve **اللبدي**: **اللبدة** gibi toplanmış kavim; **اللبدة** (kesre ile) ve **اللبدة** (ötre ile); sanki toplanmalarıyla **تلبدوا** ettiler. Ve denilir: “İnsanlar **لبد**’dür”; yani toplanmışlardır. Aziz tenzilde: **وأنه لما قام عبد الله يدعوه كادوا يكونون عليه لبدا**. Ezherî dedi: **لبدا** diye de okunmuştur. Mana: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) Batn-ı Nahle’de sabah namazını kılınca, cinler Kur’an’ı işitip ona hayret ettiklerinde, neredeyse onun üzerine düşeceklerdi; yani çekirge gibi. İbn Abbâs hadîsinde: **كادوا يكونون عليه لبدا** yani bir kısmı bir kısmı üzerine toplanmış; onun bir tanesi **لبدة**’dir. **لبدة**’nin manası: bir kısmı bir kısmına biner. Her neyi bir şeye şiddetli bir yapıştırmayla yapıştırırsan, onu **لبدته** etmiş olursun.

Ve **التلبيد**: yamama; **الإلباد** gibi. Ve **كساء ملبد**: ve elbise yamandığında o **ملبد** ve **ملبد**’dir. Ve **ثوب ملبود**; onu yamadığında onu **لبده** etmiş olursun. Bu, geçenlerdendir; çünkü yamalı olanın bir kısmı bir kısmına toplanır ve bir kısmı bir kısmına yapışır. Ve denildi ki: **الملبد**: ortası kalınlaşan ve sıkışıp sertleşen; ta ki **اللبد**’e benzer oluncaya kadar.

**الصحاح**’ta: **التلبيد**: ihramlı kimsenin başına, saçının **يتلبد** etmesi için, bir miktar zamk koymasıdır; ihramda dağılmasın ve bitlenmesin diye, saçı korumak için. Ancak ihramda kalışı uzayan kimse **يلبد** eder. Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Kim **لبد** etti veya saçını düğümledi veya ördü ise, ona tıraş gerekir.” Ebû Ubeyd dedi: “**لبد**” sözü: başına zamk veya baldan bir şey koydu; saçı **يتلبد** etsin ve bitlenmesin diye. Ezherî dedi: Yahyâ b. Saîd böyle dedi. Dedi: başkası dedi ki: **التلبيد** ancak saçı korumak içindir; ihramda dağılmasın diye; bu yüzden ona tıraşı, ona bir ceza gibi vacip kıldı. Dedi: bunu Süfyân b. Uyeyne söyledi. Denildi ki: bundan dolayı aslanın yelesine **لبدة** denildi; geçmişti.

Ve **اللبود**, **صبور** gibi; nüshamızda şeddeli: kene. Böyle adlandırıldı; çünkü yere **يلبد** eder; yani yapışır.

Ve yaprak **التبد** etti; **تلبدت**: yani bir kısmı bir kısmı üzerine **تلبد** etti. Ağaç **التبدت** etti: yaprakları çoğaldı. Secî‘li (söz) sahibi dedi ki:
  “Ve **عنكثا ملتبدا**.”

Ve **اللابد** ve **الملبد** ve **أبو لبد**; **صرد** ve **عنب** gibi: aslan.

Ve ona ilâve olarak hatırlatılanlardandır: “Bugün, **عصابة ملبدة**’den daha hayırlı bir şey görmüyorum” yani yere yapıştılar ve kendilerini değersizleştirdiler; bu, Ebû Berze’nin hadisindendir ve bu bir mecazdır. Ve **الأساس**’ta: **عصابة ملبدة**: fakirlikten yere yapışık. Ve falan **ملبد**: pek yoksul.

Ve Ebû Bekir’in hadisinde: sağardı da şöyle derdi: “**أألبد** mi yoksa **أأرغي** mi?” Eğer “**ألبد**” derlerse, kabı memeye yapıştırır da sağardı; o sağmada köpük olmaz. Eğer kabı ayırırsa, süt şiddetle kabın içine düşmesinden dolayı köpürürdü.

Ve yağmurdan **الملبد**: çise. Ve yeri **تلبيدا** ile **لبد** etti; ve yer yağmurla **تلبدت**.

Ve hadiste, yağmurun vasfında: “**فلبدت الدماث**” yani onu sağlam kıldı; ayaklar onda batmaz. Ve **الدماث**: yumuşak yerler.

Ve Ümmü Zer‘ hadisi: “**ليس بلبد فيتوقل، ولا له عندي معول**” yani tutunulur, yapışık bir şey değildir ki onda hızlı yürünsün ve üzerine çıkılsın; ve benim yanımda onun için bir dayanak yoktur.

Ve çiy yeri **لبد** etti.

Ve cennet akasyasının vasfında: “Allah Teâlâ, onun her dikeninin yerine, **خصوة التيس الملبود** gibi yapar” yani eti dolgun, bir kısmı bir kısmına yapışmış da **تلبد** etmiş olan.

Ve **التهذيب**’de **بلد** maddesinde: Şairin sözü—İbnü’l-A‘râbî’nin rivayet ederek okuttuğu:
  Ve bir **مبلد**; bir çöl ile bir helâk yeri arasında,
  Onu, yaratılışın yüceliğiyle yüce olan bir yükseklikle geçtim.
Dedi ki: Burada **المبلد**: eski havuzdur. Dedi ki: **ملبد**’i kastetti de ters çevirdi; o, yere yapışık olandır.

Ebû Hanîfe dedi ki: **إبل لبدة** ve **لبادي**: karınları **القتاد** yüzünden şikâyet eder; ve **لبدا** ile **لبدت**; ve **ناقة لبدة**.

Ve mecazdandır: “Allah senin **لبد**’ini sabit kılsın”; “Allah senin **لبدة**’ni güzelleştirsin.”

Ve meselde: “**تلبدي تصيدي**”; onların “**مخرنبق لينباع**” demeleri gibi. Ve ondan denildi ki: “Falan **تلبد** etti”: eğer gördü de dikkatle baktıysa; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve hadiste **لبيداء** zikredildi; o, yedinci yerdir.

Ve **لبيد** ve **لابد** ve **لبيد** isimlerdir.

Ve **اللبد**: Benî Temîm’den karınlardır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **اللبد**: Benû’l-Hâris b. Ka‘b’ın hepsi; **منقرا** hariç.

Ve Muhammed b. İshâk b. Nasr en-Nîsâbûrî **اللباد**; ve Ebû Alî el-Hasen b. el-Hasdayn b. Mes‘ûd b. **اللباد** el-müeddib el-Buhârî; iki muhaddistir.

Ve **سكة اللبادين** Semerkand’da bir mahalledir; ondan kadı Muhammed b. Tâhir b. Abdirrahmân b. el-Hasen b. Muhammed es-Sa‘îdî es-Semerkandî; Ebû’l-Yüsr el-Bezdevî ve başkalarından.

Ve **لبيد** b. Alî b. Hibe b. Ca‘fer b. Kilâb: bir karın; ve onun soyundan Fâid ve Selâm; ve onlar Mısır’dadır.

Ve **لبيدك** Harb’den bir karındır; ve onların Sa‘îd’de bir topluluğu vardır.

Ve **لبيد**: Süleym’den bir karın; onlardan Kurra b. İyâd.

Ve **لبيدة**: Kayrevan’da bir köy; ondan Ebû’l-Kâsım Abdurrahmân b. Muhammed b. Muhammed b. Abdirrahmân el-Hadramî **اللبيدي**; Kayrevan fakihlerindendir.

Şeyhimiz ilâve etti: **لبيدة**: Tunus köylerinden bir köy; **بالذال المعدمة** ile de söylenir; orada da iade edilir; bitti.

Ve **اللبد**, **صرد** gibi: Nablus köylerinden bir köy.
