# لبط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لبط

لبَطَ فلان بفلان الأَرضَ يَلْبِطُ لَبْطاً مثل لبَجَ به: ضرَبها به، وقيل: صرَعَه صَرْعاً عَنِيفاً. ولُبِطَ بفلان إِذا صُرِع من عين أَو حُمّى. وَلُبِطَ به لَبْطاً: إِذا صُرع من عين أَو حُمّى. وَلُبِطَ به لَبْطاً: ضرَب بنفسه الأَرض من داء أَو أَمر يَغْشاه مفاجأَةً. ولُبِطَ به يُلْبَط لَبْطاً إِذا سقَط من قِيام، وكذلك إِذا صُرعَ.
وتَلَبَّط أَي اضْطَجَع وتَمَرَّغَ. والتَّلَبُّط: التَّمرُّغُ. وسئل النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، عن الشهداء فقال: أُولئك يَتَلَبَّطُون في الغُرَفِ العُلا من الجنَّةِ أَي يَتَمَرَّغُون ويَضْطَجِعُون، ويقال: يَتَصَرَّعُون، ويقال: فلان يَتَلَبَّطُ في النَّعِيم أَي يتمرَّغُ فيه. ابن الأَعرابي: اللَّبْطُ التَّقَلّبُ في الرِّياضِ. وفي حديث ماعِز: لا تَسُبُّوه إِنه ليَتَلَبَّطُ في رِياضِ الجنة بعدما رُجِمَ أَي يتمرَّغُ فيها؛ ومنه حديث أُم إِسمعيل: جعلت تنظُر إِليه يَتَلَوَّى ويَتَلَبَّطُ. وفي الحديث: أَنَّ عائشة، رضي اللّه عنها، كانت تَضْرِب اليتيمَ حتى يَتَلَبَّطَ أَي يَنْصَرِعَ مُسْبِطاً على الأَرض أَي مُمْتَدّاً، وفي رواية: تضرب اليتيم وتَلْبِطُه أَي تصْرَعُه إِلى الأَرض. وفي الحديث: أَنَّ عامر بن أَبي ربيعةَ رأَى سَهْلَ بن حُنَيْف يغْتسل فعانَه فلُبِطَ به حتى ما يَعْقِل أَي صُرِعَ وسقَطَ إِلى الأَرض، وكان قال: ما رأَيتُ كاليومِ ولا جِلْدَ مُخَبَّأَةٍ، فأَمَر، عليه الصلاة والسلام، عامِر بن أَبي رَبيعةَ العائنَ حتى غسل له أَعْضاءه وجمع الماء ثم صبَّ على رأْس سهل فراح مع الركب. ويقال: لُبِطَ بالرّجل فهو مَلْبوطٌ به. وفي الحديث: أَنه، صلّى اللّه عليه وسلّم، خرج وقريشٌ ملْبُوطٌ بهم، يعني أَنهم سُقُوطٌ بين يديه، وكذلك لُبِجَ به، بالجيم، مثل لُبط به سواء. ابن الأَعرابي: جاء فلان سَكْرانَ مُلْتَبِطاً كقولك مُلْتَبِجاً، ومُتَلَبِّطاً أَجْود من مُلْتَبِط لأَن الالْتِباطَ من العَدْوِ. وفي الحديث الحَجَّاج السُّلَميّ حين دخل مكة قال للمشركين: لَيْسَ عندي
(* قوله «ليس عندي إلخ» كذا بالأصل،
وهو في النهاية بدون ليس.) من الخبَر ما يسُرّكم، فالتَبَطُوا بَجَنْبَيْ ناقته يقولون: إِيه يا حجاج الفرّاء: اللَّبَطةُ أَن يضرب البعير بيديه. ولَبطه البعيرُ يَلْبِطُه لَبْطاً: خَبَطَه. واللَّبْط باليد: كالخَبْطِ بالرجل، وقيل: إِذا ضرب البعير بقوائمه كلها فتلك اللَّبَطَةُ، وقد لَبَطَ يَلْبِطُ؛ قال الهذلي:
يَلْبِطُ فيها كلّ حَيْزَبُون
الحيزبون: الشَّهْمةُ الذَّكِيَّةُ. والتَبَطَ: كَلَبَطَ. وتَلَبَّطَ الرجلُ: اختلطت عليه أُمُوره. ولُبِطَ الرجلُ لَبْطاً: أَصابَه سعال وزُكام، والاسم اللَّبَطَةُ، واللبَطة: عَدْوُ الشدِيد العَرج، وقيل: عَدْوُ الأَقْزَل. أَبو عمرو: اللَّبَطة والكَلَطةُ عدْو الأَقزل، والالْتباطُ عَدْوٌ مع وَثْب. والتَبَطَ البعيرُ يَلْتَبِطُ التِباطاً إِذا عَدا في وَثْب؛ قال الراجز:
ما زِلْتُ أَسْعى مَعَهم وأَلْتَبطْ
وإِذا عدا البعير وضرب بقوائمه كلها قيل: مَرَّ يَلْتَبطُ، والاسم اللبَطةُ، بالتحريك.
والأَلباطُ: الجُلودُ؛ عن ثعلب؛ وأَنشد:
وقُلُصٍ مُقْوَرَّةِ الأَلباطِ
ورواية أَبي العَلاء: مقوَّرة الأَلْياط، كأَنه جمع لِيطٍ. ولَبَطةُ: اسم، وكان للفرزدق من الأَولاد لَبَطةُ وكَلَطةُ وجَلَطة
(* قوله «وجلطة»
هو بالجيم، وقد مر في كلط خبطة بالخاء المعجمة ووقع في القاموس حلطة بالهاء المهملة.).

### Türkçe

**لبَطَ** falan, falan ile yeri **يَلْبِطُ** **لَبْطاً**, **لبَجَ** ile olduğu gibi: onu onunla dövdü; ve denildi ki: onu şiddetli bir devirmeyle devirdi. Ve falan ile **لُبِطَ**: göz değmesinden yahut humma sebebiyle devrildiği zaman. Ve onunla **لُبِطَ** **لَبْطاً**: göz değmesinden yahut humma sebebiyle devrildiği zaman. Ve onunla **لُبِطَ** **لَبْطاً**: bir hastalıktan yahut onu ansızın kaplayan bir işten dolayı kendisiyle yere vurdu. Ve onunla **لُبِطَ** **يُلْبَط** **لَبْطاً**: ayakta duruştan düştüğü zaman; ve yine, devrildiği zaman.

Ve **تَلَبَّط**: yani yattı ve yuvarlandı. Ve **التَّلَبُّط**: yuvarlanmadır. Ve Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, şehitler hakkında soruldu da dedi ki: “Onlar, cennetin yüksek odalarında **يَتَلَبَّطُون**”; yani yuvarlanırlar ve yatarlar; ve denilir: **يَتَصَرَّعُون**; ve denilir: falan, nimet içinde **يَتَلَبَّطُ**; yani onun içinde yuvarlanır. İbnü’l-A‘râbî: **اللَّبْطُ** bahçelerde dönüp durmadır. Ve Mâiz hadîsinde: “Ona sövmeyin; çünkü o, recmedildikten sonra cennetin bahçelerinde **يَتَلَبَّطُ**”; yani onun içinde yuvarlanır; ve ondan, Ümmü İsmâ‘îl hadîsi: ona bakmaya başladı; **يَتَلَوَّى** ve **يَتَلَبَّطُ**. Ve hadîste: Âişe’nin, Allah ondan razı olsun, yetimi dövdüğü, ta ki **يَتَلَبَّطَ**; yani yere serilmiş olarak devrilip düşsün; yani uzanmış; ve bir rivayette: yetimi döver ve onu **تَلْبِطُه**; yani onu yere devirir. Ve hadîste: Âmir b. Ebî Rebî‘a’nın, Sehl b. Huneyf’i yıkanırken gördüğü, ona göz değdirdiği, bunun üzerine onunla **فُلُبِطَ**; ta ki akletmez oldu; yani devrildi ve yere düştü; ve demişti ki: “Bugün gibi bir şey görmedim, ne de gizlenmiş bir deri”; bunun üzerine, aleyhi’s-salât ve’s-selâm, göz değdiren Âmir b. Ebî Rebî‘a’ya, onun için uzuvlarını yıkamasını emretti; suyu topladı, sonra Sehl’in başına döktü; derken kafile ile birlikte gitti. Ve denilir: adam ile **لُبِطَ**; o da onunla **مَلْبوطٌ**dur. Ve hadîste: onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, çıktığı ve Kureyş’in onlarla **ملْبُوطٌ** olduğu; yani onların, onun önünde düşmüş kimseler olduğu; ve yine, **لُبِجَ** ile, **بالجيم**, onunla **لُبط** ile aynı, **لُبط به** gibi. İbnü’l-A‘râbî: falan sarhoş, **مُلْتَبِطاً** geldi; senin **مُلْتَبِجاً** demen gibi; ve **مُتَلَبِّطاً**, **مُلْتَبِط**’tan daha iyidir; çünkü **الالْتِباطَ** koşmaktandır. Ve hadîste, Haccâc es-Sülemî Mekke’ye girdiği vakit müşriklere dedi ki: “Bende sizin sevineceğiniz haber yoktur”; bunun üzerine onun devesinin iki yanına **فالتَبَطُوا**; “Evet ey Haccâc!” derler. el-Ferrâ’: **اللَّبَطةُ**, devenin iki eliyle vurmasıdır. Ve deve onu **لَبطه** **يَلْبِطُه** **لَبْطاً**: onu çarptı. Ve el ile **اللَّبْط**: ayak ile **الخَبْط** gibidir; ve denildi ki: deve bütün ayaklarıyla vurduğu zaman, işte o **اللَّبَطَةُ**’dir; ve **لَبَطَ** **يَلْبِطُ**; Hüzeylî dedi ki:
يَلْبِطُ فيها كلّ حَيْزَبُون
**الحيزبون**: zeki, yiğit kadındır. Ve **التَبَطَ**: **كَلَبَطَ** gibidir. Ve adam **تَلَبَّطَ**: işleri ona karıştı. Ve adam **لُبِطَ** **لَبْطاً**: ona öksürük ve nezle isabet etti; isim **اللَّبَطَةُ**’dir. Ve **اللبَطة**: şiddetli topallığın koşusudur; ve denildi ki: **الأَقْزَل**’in koşusudur. Ebû Amr: **اللَّبَطة** ve **الكَلَطةُ**, **الأَقزل**’in koşusudur; ve **الالْتباطُ**, sıçrayışla birlikte bir koşudur. Ve deve **التَبَطَ** **يَلْتَبِطُ** **التِباطاً**: sıçrayış içinde koştuğu zaman; râciz dedi ki:
ما زِلْتُ أَسْعى مَعَهم وأَلْتَبطْ
Ve deve koştuğu ve bütün ayaklarıyla vurduğu zaman: **مَرَّ يَلْتَبطُ** denilir; isim **اللبَطةُ**’dir, harekeli olarak.

Ve **الأَلباطُ**: derilerdir; Sa‘leb’den; ve okudu:
وقُلُصٍ مُقْوَرَّةِ الأَلباطِ
Ebû’l-Alâ rivayeti: “**مقوَّرة الأَلْياط**”; sanki **لِيطٍ**’in cem‘i gibi. Ve **لَبَطةُ**: bir isimdir; ve Ferazdak’ın çocuklarından **لَبَطةُ** ve **كَلَطةُ** ve **جَلَطةُ** vardı.
