# لبط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لبط

لبط به الأرض يلبطه لبطا:ضرب، كلبج به، وقيل: صرعه صرعا عنيفا. ولبط به، كعني: سقط على الأرض من قيام، فهو ملبوط به، و كذلك إذا صرع من عين أو حمى، وقيل: لبط به، إذا ضرب بنفسه الأرض من داء أو أمر يغشاه مفاجأة. وفي الحديث:  أن عامر بن ربيعة رأى سهل بن حنيف يغتسل فعانه فلبط به حتى ما يعقل  أي: صرع وسقط إلى الأرض. وكان قال: ما رأيت كاليوم ولا جلد مخبأة. فأمر عليه الصلاة والسلام عامر بن ربيعة العائن حتى غسل له أعضاءه وجمع الماء ثم صب على رأس سهل فراح مع الركب. قلت: ولغسل العائن كيفية غريبة ذكرها الأزهري في التهذيب مطولة، فراجعه. وفي حديث آخر:  خرج وقريش ملبوط بهم  ، أي أنهم سقوط بين يديه، وكذلك لبج به. واللبطة: الزكام والسعال، وقد لبط، بالضم، لبطا، فهو ملبوط: أصابه ذلك. وقال الفراء: اللبطة، بالتحريك: اسم من الالتباط، أي التباط البعير، الآتي معناه قريبا. وقال أبو عمرو: اللبطة عدو الأقزل، كالكلطة، ويقال: هو عدو الأعرج الشديد العرج. ولبطة: ابن للفرزدق الشاعر، نقله الجوهري، وكنيته أبو غالب المجاشعي يروي عن أبيه، وعنه سفيان بن عيينة، وهو أخو كلطة وحبطة، ولم يذكر الأخير في موضعه، وقد نبهنا عليه، ويروى: خبطة بالخاء المعجمة، وفي بعض النسخ جلطة، بالجيم.
 وتلبط الرجل في أمره، إذا تحير، ويقال: تلبط: اختلطت عليه أموره.
 وتلبط: عدا، كالتبط. وتلبط: اضطجع وتمرغ، نقله الجوهري. يقال: فلان يتلبط في النعيم، أي يتمرغ فيه. وفي حديث الشهداء:  أولئك يتلبطون في الغرف العلا في الجنة  أي يتمرغون ويضطجعون. وتلبط إليه: توجه، وفي التكملة: تلبط موضع كذا، أي توجه، عن ابن عباد.
 والملبط، كمنبر: ع. وله يوم، نقله ياقوت. ولبطيط، كزنبيل، وفي التكملة لبطيط، محركة: د، بالجزيرة الخضراء الأندلسية. والتبط البعير: خبط بيديه وهو يعدو، وفي الصحاح: وإذا عدا البعير وضرب بقوائمه كلها قيل: مر يلتبط، والاسم: اللبطة، بالتحريك. وقال غيره: الالتباط: عدو مع وثب، قال الراجز:
  ما زلت أسعى معهم وألتبط كلبط يلبط، من حد ضرب، ويقال: لبطه البعير يلبطه لبطا: خبطه، واللبط باليد كالخبط بالرجل، وقال الهذلي:
  يلبط فيها كل حيزبون والتبط فلان: سعى في الأمر.
 والتبط في أمره: تحير، مثل تلبط، وفي حديث الحجاج السلمي حين دخل مكة قال للمشركين: ليس عندي من الخير ما يسركم، فالتبطوا بجنبي ناقته يقولون: إيه يا حجاج.

  وفي التكملة: وفي حديث بعضهم: فالتبطوا بجنبي ناقتي أي: اسعوا. قلت: وسياق الحديث لا يوافقه. والتبط: اضطرب في الأرض، وأنشد ابن فارس قول عبد الله بن الزبعرى:
  والعطيات خساس بينهـم                      وسواء قبر مثر ومقـل
  ذو مناديح وذو ملـتـبـط                      وركابي حيث وجهت ذلل وفسر الالتباط بمعنى التحير، قال الصاغاني: وليس منه في شيء، وإنما الالتباط هنا بمعنى الاضطراب، أي الضرب في الأرض. والتبط الفرس: جمع قوائمه، قاله ابن فارس. وأنشد لرؤبة:
  معجي أمام الخيل والتباطي هو من قولهم للبعير إذا مر يجهد العدو: عدا اللبطة. وهذا مثل. يريد أنه لا يجاري أحدا إلا سبقه. والتبط القوم به، أي: أطافوا به ولزموه، وبه فسر حديث الحجاج السلمي المذكور.
 والألباط: الجلود، عن ثعلب، وأنشد:
  وقلص مقورة الألباط ورواية أبي العلاء: مقورة الألياط كأنه جمع ليط. ومما يستدرك عليه: تلبط: تصرع.
 واللبط: التقلب، عن ابن الأعرابي وتلبط: انصرع. ورجل ملبوط به: متحير في أمره.
 وعن ابن الأعرابي: جاء فلان سكران ملتبطا، أي ملتبجا، ويروي: متليطا، وهو أجود.
 وقال ابن عباد: المتلبط: المذهب قال ابن هرمة:
  ومتى تدع دار الهوان وأهلها                      تجد البلاد عريضة المتلبط قال: والتبط الرجل: احتال واجتهد.

### Türkçe

**لبط** ile yere **يلبطه** **لبطا**: vurdu; onunla **كلبج** etti; ve denildi ki: onu şiddetli bir devirmeyle devirdi. Ve onunla **لبط** etti, **كعني** gibi: ayakta iken yere düştü; artık o, onunla **ملبوط به**’dir; ve yine, göz değmesinden veya hummadan devrilirse de böyledir. Ve denildi ki: onunla **لبط** etti; eğer bir hastalıktan veya onu ansızın kaplayan bir işten dolayı kendisiyle yere vurursa. Ve hadiste: “Âmir b. Rebîa, Sehl b. Huneyf’i yıkanırken gördü; ona göz değdirdi; böylece onunla **فلبط به** etti, ta ki akletmez oldu” yani: devrildi ve yere düştü. Ve demişti: “Bugün gibi bir şey görmedim; ne de gizlenmiş bir deriyi.” Bunun üzerine -salât ve selâm ona olsun- göz değdiren Âmir b. Rebîa’ya, onun için uzuvlarını yıkamasını emretti; suyu topladı; sonra Sehl’in başına döktü; böylece kafile ile birlikte gitti. Dedim: Göz değdirenin yıkanmasının garip bir keyfiyeti vardır; Ezherî bunu **التهذيب**’de uzunca zikretmiştir; ona müracaat et. Başka bir hadiste: “Çıktı ve Kureyş onlarla **ملبوط بهم** idi”; yani onlar onun önünde düşmüş kimselerdir; ve yine onunla **لبج** etti de böyledir.

Ve **اللبطة**: nezle ve öksürük; ve (fiil) **لبط** etti, (lâmın) dammesiyle, **لبطا**; artık o **ملبوط**’tur: ona bu isabet etti. Ferrâ dedi: **اللبطة**, harekeli olarak: **الالتباط**’tan bir isimdir; yani devenin **التباط**’ı; manası yakında gelecektir. Ebû Amr dedi: **اللبطة** **الأقزل**’in koşusudur; **كالكلطة** gibi; ve denilir: o, şiddetli topallığı olan topalın koşusudur. Ve **لبطة**: şair Ferazdak’ın bir oğludur; Cevherî onu nakletti; künyesi **أبو غالب المجاشعي**’dir; babasından rivayet eder; ondan da Süfyân b. Uyeyne (rivayet eder); o, **كلطة** ve **حبطة**’nın kardeşidir; sonuncuyu kendi yerinde zikretmedi; biz ona dikkat çektik; ve rivayet olunur: **خبطة** (mu‘ceme **الخاء** ile); bazı nüshalarda **جلطة** ( **الجيم** ile).

Ve adam işinde **تلبط** etti: şaşırdı; ve denilir: **تلبط** etti: işleri ona karıştı.

Ve **تلبط** etti: koştu; **كالتبط** gibi. Ve **تلبط** etti: yan yattı ve yuvarlandı; Cevherî onu nakletti. Denilir: falan nimet içinde **يتلبط** eder; yani onun içinde yuvarlanır. Şehitler hadîsinde: “İşte onlar cennette yüce odalarda **يتلبطون** ederler”; yani yuvarlanırlar ve yan yatarlar. Ve ona doğru **تلبط** etti: yöneldi. Ve **التكملة**’de: falan yerin **تلبط** etti; yani yöneldi; İbn Abbâd’dan.

Ve **الملبط**, **كمنبر**: bir yer adıdır. Onun bir günü vardır; Yâkût onu nakletti. Ve **لبطيط**, **كزنبيل**; ve **التكملة**’de **لبطيط**, harekeli: Endülüs’ün **الجزيرة الخضراء**’sında bir köydür. Devenin **التبط**’ı: koşarken iki eliyle çarptı. Ve **الصحاح**’ta: “Deve koştuğunda ve bütün ayaklarıyla vurduğunda: **مر يلتبط** denilir; isim: **اللبطة**, harekeli olarak.” Başkası dedi: **الالتباط**: sıçrayışla birlikte koşudur. Râciz dedi:

Onlarla birlikte koşmayı ve **ألتبط** etmeyi sürdürdüm; **كلبط يلبط** gibi; şiddetli vuruştan. Ve denilir: deve onu **لبطه** eder, **يلبطه** **لبطا**: onu çarptı; ve **اللبط** el ile, ayak ile **الخبط** gibidir. Hüzelî dedi:

Onun içinde her **حيزبون** **يلبط** eder. Ve falan **التبط** etti: işte koştu.

Ve işinde **التبط** etti: şaşırdı; **تلبط** gibi. Ve müşriklere dediği zaman, Mekke’ye girdiğinde Haccâc es-Sülemî hadîsinde: “Sizi sevindirecek hayır bende yoktur; bunun üzerine devenin yanına **فالتبطوا** ettiler; ‘İye ya Haccâc’ diyorlardı.”

Ve **التكملة**’de: “Bazılarının hadîsinde: devenin yanına **فالتبطوا** ettiler”; yani: koşun. Dedim: Hadîsin siyakı ona uygun değildir. Ve **التبط**: yerde çalkalandı. İbn Fâris, Abdullah b. ez-Zeb‘arâ’nın sözünü inşad etti:

Ve bağışlar aralarında değersizdir; ve kabir, zengin ile yoksul için eşittir.
**ذو مناديح** ve **ذو ملتبط**; ve bineğim, yönelttiğim yerde uysaldır.

Ve **الالتباط**’ı şaşırma manasıyla tefsir etti. Sâgânî dedi: “Ondan hiçbir şey değildir; ancak buradaki **الالتباط**, çalkalanma manasındadır; yani yerde vurup dolaşma.” Ve atın **التبط**’ı: ayaklarını topladı; İbn Fâris söyledi. Rü’be’ye ait olarak inşad etti:

**معجي** önünde atların; ve **التباطي**: onların sözünden olup, deveye, koşuyu zorlayarak geçtiğinde: **عدا اللبطة** denilir. Bu bir meseldir. Muradı: hiç kimseyle yarışmaz ki onu geçmesin. Ve kavim onunla **التبط** etti; yani onun etrafını sardılar ve ona yapıştılar; ve bununla, zikredilen Haccâc es-Sülemî hadîsi tefsir edildi.

Ve **الألباط**: deriler; Sa‘leb’den. Ve inşad etti:

Ve **قلص مقورة الألباط**. Ebû’l-Alâ’nın rivayeti: **مقورة الألياط**; sanki **ليط**’un cem‘i gibidir. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **تلبط** etti: devrildi.

Ve **اللبط**: dönüp durma; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **تلبط** etti: devrildi. Ve onunla **رجل ملبوط به**: işinde şaşırmış.

Ve İbnü’l-A‘râbî’den: falan sarhoş olarak **ملتبطا** geldi; yani **ملتبجا**; ve rivayet olunur: **متليطا**; o daha iyidir.

İbn Abbâd dedi: **المتلبط**: gidiş. İbn Hirme dedi:

Ne zaman zillet yurdunu ve ehlini bırakırsan, geniş ülkeleri **المتلبط** bulursun.

Dedi ki: Adamın **التبط**’ı: hile yaptı ve çabaladı.
