# لبي — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%8A/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D9%8A/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%8A.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لبي

اللُّبايةُ: البَقِيَّةُ من النبت عامة، وقيل: البَقِيَّةُ من الحَمض، وقيل: هو رقيق الحَمْض، والمَعْنَيان متقاربان. ابن الأَعرابي: اللُّبابة شَجر الأُمْطِيّ؛ قال الفراء وأَنشد:
لُبايةً من هَمِقٍ عَيْشُومِ
والهَمِقُ: نبت. والعَيْشُوم: اليابس. والأُمْطِيُّ: الذي يعمل منه العلك. وحكى أَبو ليلى: لبَيت الخُبْزة في النار أَنضجتها. ولَبَّيْتُ بالحج تَلْبِية. قال الجوهري: وربما قالوا لبَّأْت، بالهمز، وأَصله غير الهمز. ولَبَّيت الرجل إِذا قلت له لَبَّيْك. قال يونس بن حبيب الضبي: لَبَّيك ليس بمثنى وإِنما هو مثال عَلَيك وإِليك، وحكى أَبو عبيد عن الخليل أَن أَصل التلبية الإِقامة بالمكان، يقال: أَلْبَبْت بالمكان ولَبَّبْت لغتان إِذا أَقمت به، قال: ثم قلبوا الباء الثانية إِلى الياء استثقالاً كما قالوا تَظَنَّيْت، وإِنما أَصلها تَظَنَّنْت. قال: وقولهم لبَّيْك مثنى على ما ذكرناه في باب الباء؛ وأَنشد للأَسدي:
دَعَوْتُ لِما نابَني مِسْوَراً
فَلَبَّى، فَلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ
قال: ولو كان بمنزلة على لقال فَلَبَّى يَدَيْ مسور لأَنك تقول على زيد إِذا أَظهرت الاسم، وإِذا لم تظهر تقول عليه، كما قال الأَسدي أَيضاً: دَعَوْتُ فَتًى، أَجابَ فَتًى دَعاه
بَلَبَّيْهِ أَشَمُّ شَمَرْدَلِيُّ
قال ابن بري في تفسير قوله فَلَبَّيْ يَديْ مِسْورِ: يقول لبي يدي مِسور إِذا دعاني أَي أُجيبه كما يُجيبني. الأَحمر: يقال بينهم المُلْتَبِية غير مهموز أَي مُتَفاوِضون لا يكتم بعضهم بعضاً إِنكاراً، وأَكثر هذا الكلام مذكور في لبب، وإِنما الجوهري أَعاد ذكره في هذا المكان أَيضاً فذكرناه كما ذكره.
واللَّبْوُ: قبيلة من العرب، النسب إِليه لَبَوِيٌّ على غير قياس، وقد تقدم في الهمز.

### Türkçe

**اللُّبايةُ**: Bitkiden genel olarak kalan artık; ve denildi ki: **الحَمض**’dan kalan artık; ve denildi ki: o, **الحَمْض**’un incesidir; iki anlam birbirine yakındır. İbnü’l-A‘râbî: **اللُّبابة** **الأُمْطِيّ** ağacıdır; el-Ferrâ dedi ve inşâd etti:

**لُبايةً من هَمِقٍ عَيْشُومِ**

Ve **الهَمِقُ**: bir bitkidir. Ve **العَيْشُوم**: kurudur. Ve **الأُمْطِيُّ**: ondan sakız yapılan şeydir. Ebû Leylâ nakletti: “Ateşte ekmeği **لبَيت** ettim” (yani) onu pişirdim. Ve hacda **لَبَّيْتُ** (demek) **تَلْبِية**’dir. el-Cevherî dedi: Bazen **لبَّأْت** derler, hemze ile; aslı hemzesizdir. Ve bir adama **لَبَّيت** (denir), ona **لَبَّيْك** dediğin zaman. Yûnus b. Habîb ed-Dabbî dedi: **لَبَّيك** ikil (tesniye) değildir; ancak **عَلَيك** ve **إِلَيك** misali üzeredir. Ebû Ubeyd, el-Halîl’den nakletti: **التلبية**’nin aslı, mekânda ikamet etmektir; “Mekânda **أَلْبَبْت** ettim ve **لَبَّبْت**” denir; iki lugattır; onda ikamet ettiğin zaman. Dedi ki: sonra ikinci **الباء**’yı, ağırlık sayarak **الياء**’ya çevirdiler; **تَظَنَّيْت** dedikleri gibi; hâlbuki aslı **تَظَنَّنْت**’tir. Dedi ki: onların “**لَبَّيْك**” sözü, **الباء** bâbında zikrettiğimiz üzere tesniyedir; ve el-Esedî’ye ait olarak inşâd etti:

**دَعَوْتُ لِما نابَني مِسْوَراً
فَلَبَّى، فَلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ**

Dedi ki: Eğer **على** menzilesinde olsaydı “**فَلَبَّى يَدَيْ** مسور” derdi; çünkü ismi izhar ettiğin zaman “**على زيد**” dersin; izhar etmediğin zaman “**عليه**” dersin; el-Esedî’nin yine dediği gibi:

**دَعَوْتُ فَتًى، أَجابَ فَتًى دَعاه
بَلَبَّيْهِ أَشَمُّ شَمَرْدَلِيُّ**

İbn Berî, “**فَلَبَّيْ يَديْ مِسْورِ**” sözünün tefsirinde dedi ki: “Beni çağırdığı zaman ‘**لبي يدي مِسور**’ der”; yani onu cevaplarım, beni cevapladığı gibi. el-Ahmer: “Aralarında **المُلْتَبِية** vardır” denir, hemzesiz; yani birbirleriyle müfâvaza edenlerdir; inkâr olarak, bazısı bazısından gizlemez. Bu sözün çoğu **لبب**’de zikredilmiştir; ancak el-Cevherî onu bu yerde de tekrar zikretti; biz de onu, onun zikrettiği gibi zikrettik.

Ve **اللَّبْوُ**: Araplardan bir kabiledir; ona nisbet **لَبَوِيٌّ**’dir, kıyasa aykırı olarak; hemzede daha önce geçmiştir.
