# لبي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لبي

: ( ي ( *!لَبِيَ من الطّعَام ، كرَضِيَ ) : ) أَهْملَهُ الجَوْهرِي .
ولم يَقُلِ الصَّاغاني في التكْمِلَةِ أَنَّ الجَوْهرِي أَهْملَهُ ، وضَبَطَه كرَمَى فتأَمَّل .
(*!لَبْياً ) ، بالفَتح : إذا ( أَكْثَرَ منه .
( و ) قالَ ابنُ الأعْرابي : ( *!اللُّبَايَةُ ، بالضَّمِّ : شَجَرُ الأُمْطِيِّ ) ؛ ) ونقلَهُ الفرَّاءُ أَيْضاً ، وأَنْشَدَ :
*!لُبايَةٍ مِن هَمِقٍ عَيْشُومِ الهَمِقُ : نَبْتٌ ، والعَيْشُومُ : اليابِسُ ، والأُمْطِيُّ : الذي يُعْمَل منه العلْكُ .
( *!ولُبَيٌّ ، مُصَغَّراً ، كسُمَيَ ) ، ولو اقْتَصَرَ على قولِهِ كسُمَيَ ، كان كافِياً ، وهكذا ضَبَطَه ابنُ الصَّلاحِ ، وضَبَطَه ابنُ قانِعٍ على وَزْنِ فُعْلَى ؛

قالَ ابنُ الصَّلاحِ ؛ ووَهِمَ ابنُ قانِعٍ فذكَرَه في حرْفِ الألفِ فيمَنْ اسْمُه أبي . وهو ( ابنُ *!لَبَى ) ، ( كعَلَى ، هكذا ضَبَطَه ابنُ الدبَّاغ ، وهو مِن بَني أَسَدٍ . ( *!ولاَبِي بنُ ثَوْرٍ : صَحابيَّان ) .
( أَمَّا الأوَّل فقد ذَكَرَه غيرُ واحِدٍ في مُعْجَم الصَّحابَةِ ، وذَكَرُوا الاخْتِلافَ الذي ذَكَرْناه في اسْمِه .
وأَمَّا الثَّاني : فلم أَجِدْ له ذِكراً في مَعاجِم الصَّحابَةِ ، وأَوْرَدَهُ الحافِظُ في التَّبْصِير فقالَ : *!لأبي بنُ شَقِيق بنِ ثَوْرِ السَّدُوسِي من أَعْرابِ الحجَّاج ، ولم يَذكُرْ فيه أَنَّه صَحابيٌّ ؛ فانْظُرْ ذلكَ .
وفي التكْمِلةِ : لأبي بنُ ثَوْرِ بنِ شقيقٍ السَّدُوسي ولم يَذْكُر أَنَّه صحابيٌّ .
( *!ولَبَّى ، كَحَتَّى ، ويُثَلَّثُ : ع ) . ) قالَ نَصْر : *!لُبَّى ، بضمٍ وتشْديدِ الباءِ والياء مُمَالة : جَبَلٌ نَجْدِيٌّ .
ثم المناسبُ ذِكْرُ هذا اللّفْظ في لبب ، فإنْ وَزْنَه فَعْلَى ، ويَشْهَدُ لذلكَ وَزْنه بحَتَّى ، وتقدَّمَ للمصنِّفِ هناك دَيْر *!لبَّى ، كحتَّى مُثَلَّثة الَّلامِ ، مَوْضِعٌ بالمَوْصِل ، وتقدَّمَ أنَّ الصَّاغاني ونَصْراً ضَبَطاهُ بالكَسْر ، وأَعادَه هنا كأَنَّه يُشيرُ بقَوْله مَوْضِعٌ إِلى ذلكَ الذي بالمَوْصِل ، وهو غرِيبٌ ، وقد نبَّهنا عليه هناك فانْظُرْه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!اللُّبَايَةُ ، بالضَّمِّ : البَقِيَّةُ من النَّبْتِ عَامَّةً ، وقيلَ : من الحَمْضِ ، وقيلَ : هو دَقِيقُ الحَمْضِ ، والمَعْنيان مُتَقارِبانِ ؛ ذكرَهُ ابنُ سِيدَه .
وحكَى أَبو لَيْلى : *!لَبِيْتُ الخُبْزَةَ في النَّارِ : أَنْضَجْتها .
ونقلَ الجَوْهرِي عن الأَحْمرِ : يقالُ : بَيْنَهم *!المُلْتَبِية ، غَيْر مَهْموزٍ ، أَي مُتَفَاوِضُون لاَ يَكْتُم بعضُهم بعضاً إنْكاراً .
وإنْ كانَ المصنِّفُ

أَوْرَدَه في الهَمْزةِ فالصَّوابُ إيرادُه هنا .
ونقلَهُ الأزْهرِي أيْضاً وليسَ فيه إنْكاراً ؛ قالَ : وبَنُو فلانٍ لا *!يَلْتَبونَ فتَاهُم ولا يتغيرون شيْخَهم ، المَعْنى : لا يُزَوِّجونَ الغُلامَ صَغيراً ولا الشَّيْخ كَبيراً طَلَباً للنَّسْلِ . ومن هنا ظَهَرَ لكَ أَنَّ كتابةَ هذا الحَرْف بالأحْمر سَهْوٌ .
*!ولُبَيَّانُ ، كعُلَيَّان : مُثَنَّى *!لُبَيَ ، كسُمَيَ : ماءآنِ لبَنِي العَنْبر مِن تمِيمٍ ، بينَ قبر العَبادِي والثّعْلبيَّةِ على يَسارِ الحاجِّ من الكُوفَةِ ؛ عن نَصْر .

: ( ي ( *!لبَّى بالحجِّ ) *!تلْبِيَةً .
لم يشرْ له بحرْفٍ لكَوْن أَصْله لَبَبَ ، وقد ذُكِرَ ( في ( ل ب ب ) .
( قال الجَوْهرِي : ورُبَّما قالوا لبَّأْتُ ، بالهَمْزِ ، وأَصْلُه غَيْر الهَمْز .
ولَبَّيْتُ الرَّجُلُ : قُلْت له : لَبَّيْك .
قال يونُسَ بنَ حبيبٍ الضَّبِّيُّ النَحويُّ : لبَّيْك ليسَ بمثنًّى وإنَّما هو بمنْزلَةِ عَلَيك وإليك ، وحَكَى أَبو عبيدٍ عن الخليل أنَّ أَصْلَ *!التَّلْبيةِ الإِقَامَةُ بالمَكانِ ، يقالُ : أَلْبَبْت بالمَكانِ ولَبَّبْت ، لُغتانِ ، إذا أَقَمْت به ، ثم قَلَبُوا الباءَ الثانِيَةَ إلى الياءِ اسْتِثْقالاً ، كما قالوا تَظَنَّنْت وإِنَّما أَصْلُهُ تَظَنَّنْت .
(

### Türkçe

: ( ي ( **لَبِيَ** yiyecekten: **رَضِيَ** gibi (razı oldu) ) : ) el-Cevherî onu ihmal etti.
es-Sağânî de et-Tekmile’de el-Cevherî’nin onu ihmal ettiğini söylemedi; onu **رَمَى** gibi ضبط etti; öyleyse düşün.
(**لَبْياً**), fetih ile: (ondan çoğalttığı zaman.
( ve ) İbnü’l-A‘râbî dedi: (**اللُّبَايَةُ**, damme ile: **شَجَرُ الأُمْطِيِّ** (el-umṭiyy ağacı) ) ; ) el-Ferrâ da onu nakletti; ve inşad etti:
**لُبايَةٍ مِن هَمِقٍ عَيْشُومِ**
**الهَمِقُ**: bir bitkidir; **العَيْشُومُ**: kurudur; **الأُمْطِيُّ**: ondan sakız yapılan şeydir.
(**ولُبَيٌّ**, küçültme olarak, **سُمَيَ** gibi), ve eğer “**سُمَيَ** gibi” sözüyle yetinseydi, yeterli olurdu; İbnü’s-Salâh onu böyle ضبط etti; İbnü Kâni‘ ise onu **فُعْلَى** vezni üzere ضبط etti;

İbnü’s-Salâh dedi; İbnü Kâni‘ yanıldı da onu, adı **أبي** olanlar içinde **الألف** harfinde zikretti. Ve o (**ابنُ لَبَى**)dır, (**عَلَى** gibi), İbnü’d-Debbâğ onu böyle ضبط etti; ve o Benî Esed’dendir. (**ولاَبِي بنُ ثَوْرٍ**: iki sahâbîdir).
(İlki ise: onu Sahâbe Mu‘cemi’nde birden fazla kimse zikretti; ve adındaki ihtilâfı, zikrettiğimiz ihtilâfı zikrettiler.
İkincisine gelince: Sahâbe mu‘cemlerinde onun için bir anış bulmadım; hâfız onu et-Tebsîr’de getirdi de dedi ki: **لأبي بنُ شَقِيق بنِ ثَوْرِ السَّدُوسِي** hacıların bedevîlerindendir; ve onda onun sahâbî olduğunu zikretmedi; öyleyse ona bak.
Et-Tekmile’de: **لأبي بنُ ثَوْرِ بنِ شقيقٍ السَّدُوسي**; ve onun sahâbî olduğunu zikretmedi.
(**ولَبَّى**, **حَتَّى** gibi, ve üçlü kılınır: ع). ) Nasr dedi: **لُبَّى**, damme ile ve **الباء** ile **الياء**’ın şeddelenmesiyle, **الياء** imâleli: Necdî bir dağdır.
Sonra uygun olan, bu lafzın **لبب**’de zikredilmesidir; çünkü vezni **فَعْلَى**dır; buna, **حَتَّى** ile vezni şahitlik eder; ve musannifin orada daha önce **لبَّى** manastırı geçti; **حَتَّى** gibi, **الَّلام**’ı üçlü; Musul’da bir yerdir; ve es-Sağânî ile Nasr’ın onu kesre ile ضبط ettikleri geçti; ve onu burada iade etti; sanki “Musul’da bir yer” sözüyle Musul’daki o yere işaret ediyor gibidir; ve bu gariptir; ve biz orada ona dikkat çektik; öyleyse ona bak.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**اللُّبَايَةُ**, damme ile: genel olarak bitkiden kalan artıktır; ve denildi ki: **الحَمْضِ**’dan; ve denildi ki: o **دَقِيقُ الحَمْضِ**’dır; iki mânâ birbirine yakındır; onu İbn Sîde zikretti.
Ebû Leylâ hikâye etti: **لَبِيْتُ الخُبْزَةَ في النَّارِ**: onu pişirdim.
el-Cevherî el-Ahmer’den nakletti: denilir: aralarında **المُلْتَبِية** vardır, hemzesiz; yani uzlaşırlar; inkâr olarak birbirlerinden bir şey gizlemezler.
Ve eğer musannif onu hemzede getirdiyse, doğru olan onu burada getirmektir.
el-Ezherî de onu nakletti; ve onda “inkâr” yoktur; dedi ki: “Falanın oğulları, delikanlılarını **يَلْتَبونَ** etmezler ve şeyhlerini değiştirmezler”; mânâ: nesil istemek için delikanlıyı küçükken ve şeyhi büyükken evlendirmezler. Buradan sana, bu harfin el-Ahmer ile yazılmasının bir sehiv olduğu ortaya çıktı.
**ولُبَيَّانُ**, **عُلَيَّان** gibi: **لُبَيَ**’ın tesniyesidir, **سُمَيَ** gibi: Temîm’den Benî’l-Anber’e ait iki sudur; Kûfe’den gelen hacının solunda, Kabrü’l-‘Abâdî ile es-Sa‘lebiyye arasında; Nasr’dan.

: ( ي ( **لبَّى بالحجِّ** ) **تلْبِيَةً**.
Aslı **لَبَبَ** olduğu için ona bir harfle işaret etmedi; ve ( **( ل ب ب )**’de ) zikredildi.
(el-Cevherî dedi: ve bazen **لبَّأْتُ** derler, hemze ile; ve aslı hemze değildir.
Ve **لَبَّيْتُ** adamı: ona “**لَبَّيْك**” dedim.
Yûnus b. Habîb ed-Dabbî en-Nahvî dedi: “**لَبَّيْك**” tesniye değildir; ancak “**عَلَيك**” ve “**إليك**” menzilesindedir. Ebû Ubeyd, el-Halîl’den hikâye etti: **التَّلْبيةِ**’nin aslı mekânda ikamettir; denilir: **أَلْبَبْت** mekânda ve **لَبَّبْت**, iki lugattır; onda ikamet ettiğin zaman; sonra ağırlık görerek ikinci **الباء**’yı **الياءِ**’a çevirdiler; tıpkı “**تَظَنَّنْت**” dedikleri gibi; hâlbuki aslı “**تَظَنَّنْت**”tir.
(
