# لب (ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ل - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب اللام والباء
لب ، بل .
لب : سمعتُ المُنذريّ يقول : عُرض على أبي العبّاس ما سمعتُ من أبي طالب في قولهم : لَبَّيْك .
قال : قال الفَرء : معناه : إجابةً لك بعد إجابة ، ونَصْبه على المَصْدر .
وقال الأحمر : هومأخوذ من : لبَّ بالمكان ، وألَبَّ به ، إذا أقام ، وأنشد :
لَبّ بأَرْض ما تَخَطَّاها الغَتَمْ
قال : ومنه قول طُفيل :
رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيِّ ورَهْطِه
وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروج وتَحْلُبُ
قال : كان أصل لَبّ بك : لَبَّب بك ، فاستثقلوا ثلاث باآت ، فقلبوا إحداهن ياء ، كما قالوا : تَظنَّيْت ، من الظنّ .
أبو عُبيد ، عن الخليل : أصله من أَلْبَبْت بالمكان ، فإذا دعا الرجُل صاحِبَه ، أجابه : لَبَّيك ، أي أنا مُقيم عندك ، ثم وَكّد ذلك بلبَّيك ، أي إقامةً بعد إقامة .
وحُكي عن الخليل أنه مأخوذ من قولهم : أمٌّ لَبَّةٌ ، أي مُقيمة عاطفة .
فإن كان كذلك فمعناه : إقبالاً إليك ، ومحبة لك ؛ وأَنْشَد :
وكنتم كأُمَ لَبَّةٍ ظَعن ابنُها
إليها فما دَرَّت عليه بسَاعِدِ
قال : ويُقال : إنه مأخوذ من قولهم : دَارِي تَلُبّ دارَك ، فيكون معناه : اتّجاهي إليك وإقبالي على أمرك .
المُنذري ، عن أبي العبّاس : لَبَّيك ، من : لَبّ بالمكان ، وأَلبّ به ، أي أقام .
قال : وقال ابن الأَعرابي : اللَّبّ : الطاعة ، وأصله من الإقامة .
وقولهم : لَبَّيك ، اللَّب : واحد ، فإذا ثَنَّيت قلت في الرَّفع : لَبّان ، وفي النّصْب والخَفض : لَبَّيْن . وكان في الأصل لَبَّينِك ، أي أطعتك مَرَّتين ، ثم حُذفت النُّون للإضافة ، أي أطيعك طاعتين مُقيماً عندك إقامة بعد إقامة .
الليث : لُبّ كل شيء من الثّمار : داخله الذي يُطرح خارجه ، نحو : لُبّ الجَوز واللّوز .
ولُب الرجل : ما جُعل في قلبه من العَقل .
قال : ولُباب القمح ، ولُباب الفُسْتق .
ولُباب الإبل : خيارُها .
ولُباب الحَسَب : مَحْضُه .
واللُّباب : الخالص من كُل شيء ؛ وقال ذو الرُّمّةَ يصف فَحْلاً مِئْنَاثاً :
سِبَحْلاً أبَا شِرْخَيْن أَحْيَا بَناتِه
مَقاليتُها فهي اللُّبابُ الحَبائسُ
وقال أبو الحسن في الفالوذج : لُبابُ القَمْح بلُباب النَّحْل .
الليث : اللَّبَابة ، مَصدر اللَّبِيب ، وقد لَبُبْتُ .
ورجُلٌ مَلْبوبٌ ، إذا وُصف باللَّبابة ؛ وقال حَسّان :
وجاريةٍ مَلْبُوبة ومُنَجَّسٍ
وطارقةٍ في طَرْقِها لم تُشَدِّدِ
وقال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) إنّ الله مَنع مِنّي بَني مُدْلج لصلتهم الرَّحِم وطَعْنهم في أَلباب الإبل .
ورُوي : في لَبّات الإبل .
قال أبو عُبيد : من رواه في أَلْباب الإبل فله مَعْنيان :
أحدهما : أن يكون أراد : جَمْع اللُّب ، ولُبّ كل شيء : خالصه ، كأنه أراد : خالص إبلهم وكرائمها .
والمعنى الثاني : أنه أراد جمع اللّبَب وهو مواضع المَنْحر من كُلّ شيء .
ونَرى أن لَبَب الفرس سُمِّي به ، ولهذا قيل : لَبَّبْت فلاناً ، إذا جمعت ثيابَه عند صَدره ونَحره ثم جَرَرْته .
وإن كان المحفوظ اللّبّات فهي جمع اللّبّة ، وهي موضع النَّحر .
قال : واللّبَب من الرَّمل : ما كان قريباً من حَبْل الرّمْل .
وفي الحديث أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) صلّى في ثوب واحد مُتَلَبِّباً به ، أي تحزّم بثوبه عند صَدْره .
وكُل من جَمع ثوبه متحزّماً ، فقد تلبَّب به ؛ وقال أبو ذؤيب :
وتَمِيمةٍ من قانص مُتلبِّب
في كَفّه جَشْءٌ أَجَشٌّ وأَقْطَعُ
ومن هذا قيل للذي لَبِس السِّلاح وتَشَمَّر للقتال : مُتَلَبِّب ؛ ومنه قول المُنَتَخِّل :
واسْتلأمُوا وتلبَّبُوا
إنّ التلبُّب للمُغِيرْ
ويُقال : أخذ فلانٌ بِتَلْبيب فلانٍ ، إِذا جَمع عليه ثوبَه الذي هو لابسُه عند صَدْره وقَبض عليه يَجُرّه .
الليث : الصَّريخُ إِذا أَنذر القومَ واستصرخَ : لبَّب ، وذلك أن يَجعل كنانَته وقوسَه في عُنقه ثم يَقْبض على تَلْبِيب نَفْسه ؛ وأَنْشد :
إنّا إِذا الدَّاعي اعْتَزى ولَبَّبَا
ويقال : تَلْبيبه : تردُّده .
أبو عُبيد : اللّبْلَبة : الشَّفقة على الإنسان ؛ وقال الكُميت :
ومنَّا إذا حَزَبَتْك الأُمور
عليك المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ
اللّيث : اللّبْلبة : فعل الشاة بولدها إذا لَحَسَتْه بشَفَتَيْها .
واللَّبْلاب : بَقْلة معروفة يُتداوى بها .
قال : ويقالُ : فلانُ في بالٍ رَخِيّ ولَبَبٍ ، أي في سَعة وخِصْب وأَمْن .
وحكى يُونس : تقول العرب للرَّجُل تَعطف عليه : لَبَابِ لَبَاب ، مثل حَذَامِ ، وقَطام .
ويُقال للماء الكثير يَحمل منه المِفْتَح ما يَسَعه فَيضيق صُنْبوره عنه من كثرته فَيَستدير الماء عند فمه ويصير كأنه بُلْبُل آنِيةٍ : لَوْلَب .
قلت : لا أدري أعربي أم معرَّب ، غير أن أهل العِراق أُولعوا باستعماله .
عمرو ، عن أبيه : اللَّبْلَبة : التَّفرُّق .
بل : أبو عُبيد ، عن الكسائي : بَللْتُ من مرضي ، وأَبللت : بَرَأْت .
وبَلِلْت بفلانٍ بَلَلاً ، إذا مُنيت به وعلِقْته ؛ عنهما .
وبلْلتُ به ، أي ظَفرت به . قاله شَمِر وابن الأعرابيّ .
الأصمعيّ : بَلِلْت أَبَلّ : ظَفِرت به .
ويقال : بَلّك الله بابْنٍ ، أي رَزقَك الله ابْناً .
عمرو ، عن أبيه : بَلّ يَبِلّ ، ويَبَلّ ، إذا لزم إنساناً ودام على صُحْبته ؛ ومنه قولُ ابن أحمر :
فَبَلِّي إن بَلِلْتِ بأَرْيَحِيَ
من الفِتْيَان لا يَمْشي بَطِيئاً
شَمر : من أمثالهم : ما بلِلْتُ من فلانٍ بأَفْوقَ ناصِل ، أي ما ظفَرتُ بسَهم انكسر فوقه وسقط نَصْلُه .
يُضرب مثَلاً للرَّجل المُجزىء الكافي ، أي ظَفِرتُ برَجُلٍ كامِل غير مُضيع ولا ناقِص .
الأصمعي : يُقال لا تَبُلّك عندي بالّة وبَلاَلِ ، أي لا يُصيبك منّي خَيرٌ ولا أنْفعك ولاأَصْدُقك .
ويقال : لا تُبَلّ عِنْدي لفلانٍ بالّة وبَلاَلٍ ، مصروف عن بالّة ، أي نَدًى وخَيْر ؛ ومنه قول الشاعر :
فلا وأَبيك يابن أبي عَقِيل
تَبُلَّك بعدها فينا بَلاَلِ
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( بُلُّوا أرْحَامكم ولو بالسَّلام ) .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو وغيره : بَلَلتُ رَحمي أبُلّها بَلاًّ وبِلاَلاً ، إذا وصَلْتها ونَدَّيتها ؛ وقال الأعشى :
إمّا لطالب نِعْمةٍ تَمَّمْتها
ووصالِ رَحْمٍ قد بَرَدْت بِلاَلَها
قال : والبَلِيل : الرّيح الباردة مع نَدًى .
أبو عمرو : البَلِيلة : الرِّيح المُمْغِرة ، وهي التي تَمْزُجها المَغْرة ، وهي المَطْرةُ الضَّعِيفة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : البُلْبُلة : المَشْجرة ، وهي الهَوْدج للحرائِر .
قال : والبُلْبُل : العَنْدليب .
أبو عُبيد ، عن الكسائي : انصرف القومُ بِبَلَلتهم ، أي بحالٍ صالحةٍ وخَيْر .
ومنه : بِلاَل الرَّحم .
وبَلَلْتُه : أَعطيته .
أبو عُبَيد : المُبِلُّ : الذي يُعييك أن يُتابعك على ما تُريده ؛ وأنشد :
أَبَلّ فما يَزداد إلاّ حَماقةً
ونوْكاً وإنت كانت كثيراً مَخارِجه
قال : وقال الأصمعيُّ : الأبلّ : الرجل الشَّديد الْخُصومة .
شَمر ، عن ابن الأعرابي : الأبَلُّ : الرَّجُل المَطُول الذي يَمنع بالحَلِف ما عنده من حُقوق الناس ؛ وأَقرأَنا للمَرّار بن سعيد الأسدي :
ذَكَرْنا الدُّيونَ فجَادَلْتنا
جِدالَك في الدَّين بَلاًّ حَلُوفَا
الأصمعي : أَبَلّ ، إذا امْتَنَع وغَلب .
قال : وإذا كان الرَّجُل حَلاَّفاً قيل : أبَلّ ؛ وقال الشاعر :
أَلا تَتَّقُون الله يا آل عامِرٍ
وهل يَتَّقِي الله الأَبَلُّ المُصَمِّمُ
ويقال : ما في سقائه بِلاَل ، أي ماء .
وما في الرّكيَّة بِلاَل .
ويقال : اطْوِ السِّقاء على بُلُلَته ، أي اطْوه وهو نَديّ قبل أن يتكَسَّر .
ويقال : ألم أَطوك على بُلُلَتك وبَلّتك ، أي على ما فيك من عَيب كما يُطْوى السِّقاء على عَيْبه ؛ وأَنْشَدَ :
وأَلْبس المرءَ أَسْتَبْقي بلُولَته
طَيَّ الرِّداء على أَثنائه الخَرِقِ
قال : وتميم تقول : البلُولة ، من بِلّة الثَّرى .
وأسد تقول : البَلَلَة .
اللَّيْثُ : البَلَل ، والبِلّة ، الدُّون .
وبِلّةُ اللّسان : وقوعه على مواضع الحُروف واستمرارُه على المنْطق ؛ تقول : ما أَحْسن بِلّة لسانه وما يَقَع لسانه إلاّ على بِلَّته .
الأصمعي : ذَهبت بُلّة الأَوابل ، إذا ما ذهب ابتلالُ الرُّطْب ؛ وأَنشد :
حتى إذا أهْرَأْنَ بالأَصائل
وفارقَتْها بُلّةُ الأَوَابِلِ
سلمة ، عن الفراء : البُلّة : بقيّة الكَلأ .
والبَلّة : الغِنَى بعد الفَقر .
والبِلّة : العافِية .
الليث وغيره : بَلّ فلانٌ من مَرضه ، وأَبَلّ ، واسْتَبَلّ ، إذا برأ .
ويقال للإِنسان إذا حَسُنت حالُه بعد الهُزال : قد ابْتَلّ ، وتَبَلّل .
والبُلبلة : ضَرب من الكِيزان في جَنبه بُلْبل يَنصبّ منه الماء .
قال : والبَلْبلة : وسواس الهُموم في الصَّدر .
وهو : البَلْبال ، وجمعه : البَلابل .
ابن الأعرابي : بَلْبل متاعَه ، إذا فَرّقه وبَدَّده .
قال : والمُبَلِّل : الطاوُوس الصَّرّاخ .
قال : والبُلبُل : الكُعَيْت .
سلمة ، عن الفراء : البَلْبلة : تَفريق الآراء .
أبو الهيثم : قال لي أبو ليلى الأعرابيّ : أنت قُلْقل بُلْبُل ، أي أنت ظريف خَفِيف .
ويُقال : بلَّت مَطِيّتُه على وَجْهها ، إذا هَمَتْ ضالّة ؛ وقال كُثيِّر :
فَليْت قَلُوصي عند عَزّةَ قُيِّدَت
بحَبْلٍ ضَعِيفٍ غُرَّ منها فضَلَّت
فأَصبح في القوم المُقيمين رَحْلُها
وكان لها باغٍ سوايَ فَبَلَّت
عن النَّضر : البَذْر والبُلَل ، واحد .
يقال : بَلّوا الأرض ، إذا بذروها بالبُلَل .
ابنُ السِّكيت : له أَليل وبَليل ، وهو الأنِين مع الصَّوت ؛ وقال المَرّار :
إذا مِلْنا على الأكوار أَلْقَت
بأَلْحَتها لأجْرُنها بَلِيلُ
أراد : إذا مِلْنا عنها نازلين إلى الأرض مدّت جُرُنَها على الأرض من التَّعب .
ابن السِّكيت : البَلّ ، مصدر : بَلَلت الشيء أَبُلّه .
والبِلّ : المُبَاح .
وقال عبّاس بن عبد المطلب في زَمْزم : لَسْت أُحلها لمُغتسل وهي لشراب حِلٌّ وبِلّ .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي ، عن مَعمر : بِلٌّ ، هو مُباح ، بلغة حِمْير .
قال : ويقال : بِلّ : شِفاء ، من قولهم : بَلّ فلان من مرضه ، وأبلّ ، إذا برأ .
ابن السِّكيت ، وأبو عُبيد : لا يكون بِل إِتباع ل ( حِلّ ) لمكان الواو . (
أبو عبيد ، عن الكسائي : رَجُلٌ أَبلّ ، وامرأة بَلاّء : وهو الذي لا يُدْرك ما عنده من اللُّؤْم .
ورَجُلٌ بُلاَبِلٌ : خَفِيفُ اليَدين لا يَخفى عليه شيء .
أبو تراب ، عن زائدة : ما فيه بُلالة ولا عُلالة ، أي ما فيه بَقِيَّة .
الليث : البَلْبَلة : بَلْبلة الألسُن .
وقيل : سُمّيت أرض بابِل : بابِل ، لأن الله تعالى حين أراد أن يُخالف بين أَلسنة بني آدم بَعث رِيحاً فحشرتهم من كل أفق إلى بابل ، فبلبل الله بها ألسنتهم ، ثم فرَّقتْهم تلك الريحُ في البلاد .
أبو زيد : البَلّة والفَتْلة : نَوْرةُ بَرَمة السَّمُر .
قال : وأول ما يخرج البَرَمة ، ثم أول ما يخرج من بَدْو الحُبْلة كُعْبورٌ نحو بَدْو البُسْرة ، فتيكَ البَرَمة ، ثم يَنْبت فيها زَغَب بِيضٌ ، هو نَوْرتها ، فإذا أَخرجت تِيكَ سُمِّيت البَلّة والفَتْلة ، فإذا سقطن عن طَرف العُود الذي يَنْبُتن فيه نَبَتت فيه الخُلْبة في طَرف عُودهن وسَقطن .
والخُلْبة : وعاءُ الْحَب ، كأنها وعاء الباقلاَّء . ولا تكون الخُلْبة إلا للسّلَم والسَّمُر ، وفيها الحبّ ، وهنّ عِراض كأنهن نِصال ثمر الطلح ، فإن وعاء ثمرته للغُلْف ، وهي سنفة عِرَاض .

##### Türkçe

باب **اللام** و**الباء**
**لب** ، **بل** .
**لب** : **سمعتُ المُنذريّ يقول** : **عُرض على أبي العبّاس ما سمعتُ من أبي طالب في قولهم : لَبَّيْك** .
Dedi: **قال الفَرء** : onun mânası: sana bir icabetten sonra icabet; ve onun nasbı masdar üzerinedir.
Ve **قال الأحمر** : o, şundan alınmıştır: **لبَّ بالمكان** ve **أَلَبَّ به**; ikamet ettiğinde; ve şu beyti okudu:
**لَبّ بأَرْض ما تَخَطَّاها الغَتَمْ**
Dedi: ve ondan, **طُفيل**’in sözü:
**رَدَدْنَ حُصَيْناً من عَدِيِّ ورَهْطِه
وتَيْمٌ تُلَبِّي في العُروج وتَحْلُبُ**
Dedi: **لَبّ بك**’in aslı **لَبَّب بك** idi; üç **باء**’ı ağır gördüler; bunlardan birini **ياء**’a çevirdiler; **تَظنَّيْت** dedikleri gibi, **الظنّ**’dan.
**أبو عُبيد** , **الخليل**’den: onun aslı **أَلْبَبْت بالمكان**’dandır; adam arkadaşını çağırdığında, ona **لَبَّيك** diye cevap verir; yani: ben senin yanında ikamet ediciyim; sonra bunu **لبَّيك** ile te’kîd etti; yani: ikametten sonra ikamet.
Ve **الخليل**’den, onun şu sözlerinden alınmış olduğu hikâye edildi: **أمٌّ لَبَّةٌ**; yani ikamet eden, şefkatli.
Eğer böyle ise, mânası: sana yöneliş ve sana sevgi; ve şu beyti okudu:
**وكنتم كأُمَ لَبَّةٍ ظَعن ابنُها
إليها فما دَرَّت عليه بسَاعِدِ**
Dedi: ve denilir ki, şu sözlerinden alınmıştır: **دَارِي تَلُبّ دارَك**; böylece mânası: sana yönelişim ve işine yönelişim olur.
**المُنذري** , **أبي العبّاس**’tan: **لَبَّيك** , **لَبّ بالمكان** ve **أَلبّ به**’dandır; yani ikamet etti.
Dedi: ve **ابن الأَعرابي** dedi: **اللَّبّ**: itaat; ve aslı ikamettendir.
Ve onların sözü: **لَبَّيك**; **اللَّب** birdir; iki yaptığında ref‘te **لَبّان** dersin; nasb ve hafdte **لَبَّيْن**. Asılda **لَبَّينِك** idi; yani sana iki kere itaat ettim; sonra izâfet için **النون** hazfedildi; yani sana iki itaat ederim; senin yanında ikamet ederek, ikametten sonra ikamet.

**الليث** : her şeyin meyvelerinden **لُبّ**: onun içi; dışı atılan; **لُبّ الجَوز** ve **اللّوز** gibi.
Ve adamın **لُب**’u: kalbine akıldan konulan şey.
Dedi: ve **لُباب القمح** ve **لُباب الفُسْتق**.
Ve develerin **لُباب**’ı: onların seçkini.
Ve **لُباب الحَسَب**: onun safı.
Ve **اللُّباب**: her şeyden hâlis olan; ve **ذو الرُّمّةَ** dişi isteyen bir aygırı vasfederek dedi:
**سِبَحْلاً أبَا شِرْخَيْن أَحْيَا بَناتِه
مَقاليتُها فهي اللُّبابُ الحَبائسُ**
Ve **أبو الحسن** **الفالوذج** hakkında dedi: **لُبابُ القَمْح** , **لُباب النَّحْل** ile.

**الليث** : **اللَّبَابة** , **اللَّبِيب**’in masdarıdır; ve ben **لَبُبْتُ**.
Ve **رَجُلٌ مَلْبوبٌ**: **اللَّبابة** ile vasfedildiğinde; ve **حَسّان** dedi:
**وجاريةٍ مَلْبُوبة ومُنَجَّسٍ
وطارقةٍ في طَرْقِها لم تُشَدِّدِ**
Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: “Şüphesiz Allah, akrabalık bağını gözetmeleri ve develerin **أَلباب**’ına saplamaları sebebiyle, benden **بَني مُدْلج**’i men etti.”
Ve rivayet edildi: develerin **لَبّات**’ında.
**أبو عُبيد** dedi: onu develerin **أَلباب**’ında rivayet edenin iki mânası vardır:
Birincisi: **اللُّب**’un cem‘ini kastetmiş olması; her şeyin **لُبّ**’u: onun hâlisi; sanki onların develerinin hâlisini ve kıymetlilerini kastetmiş.
İkinci mâna: **اللّبَب**’in cem‘ini kastetmiş olması; o da her şeyin boğazlama yerlerinin mevzileridir.
Ve biz görürüz ki atın **لَبَب**’i onunla isimlendirilmiştir; bunun için denildi: **لَبَّبْت فلاناً**; elbiselerini göğsü ve boğazı yanında topladığında, sonra onu çektiğinde.
Eğer mahfuz olan **اللّبّات** ise, o **اللّبّة**’nin cem‘idir; o da boğaz yeridir.
Dedi: ve kumdan **اللّبَب**: kumun ipine yakın olan şeydir.
Ve hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir tek elbise içinde, onunla **مُتَلَبِّباً** olarak namaz kıldı; yani elbisesiyle göğsü yanında kuşandı.
Ve elbisesini kuşanarak toplayan herkes, onunla **تلبَّب** etmiştir; ve **أبو ذؤيب** dedi:
**وتَمِيمةٍ من قانص مُتلبِّب
في كَفّه جَشْءٌ أَجَشٌّ وأَقْطَعُ**
Ve bundan, silah giyen ve savaş için eteğini toplayana **مُتَلَبِّب** denildi; ve ondan **المُنَتَخِّل**’in sözü:
**واسْتلأمُوا وتلبَّبُوا
إنّ التلبُّب للمُغِيرْ**
Ve denilir: falan, falanın **بِتَلْبيب**’ini aldı; yani giydiği elbiseyi göğsü yanında onun üzerine topladı ve onu tutup çekiyor.
**الليث** : **الصَّريخُ** kavmi uyardığında ve yardım çağırdığında: **لبَّب**; bu, sadağını ve yayını boynuna koyması, sonra kendi **تَلْبِيب**’ini tutmasıdır; ve şu beyti okudu:
**إنّا إِذا الدَّاعي اعْتَزى ولَبَّبَا**
Ve denilir: onun **تَلْبيبه**’i: onun gidip gelmesidir.

**أبو عُبيد** : **اللّبْلَبة**: insana şefkat; ve **الكُميت** dedi:
**ومنَّا إذا حَزَبَتْك الأُمور
عليك المُلَبْلِبُ والمُشْبِلُ**
**اللّيث** : **اللّبْلبة**: koyunun yavrusuna, onu iki dudağıyla yaladığında yaptığı fiildir.
Ve **اللَّبْلاب**: onunla tedavi olunan bilinen bir ottur.
Dedi: ve denilir: falan, **بالٍ رَخِيّ** ve **لَبَبٍ** içindedir; yani genişlik, bolluk ve emniyet içindedir.
Ve **يُونس** nakletti: Araplar, kendisine şefkat edilen adama der: **لَبَابِ لَبَاب**; **حَذَامِ** ve **قَطام** gibi.
Ve çok su için denilir ki, ondan **المِفْتَح** taşıyabildiğini taşır da, çokluğundan musluğu ona dar gelir; su ağzı yanında yuvarlaklaşır ve sanki bir kabın bülbülü gibi olur: **لَوْلَب**.
Dedim: onun Arapça mı yoksa mu‘arreb mi olduğunu bilmiyorum; ancak Irak ehli onu kullanmaya düşkün oldular.
**عمرو** , babasından: **اللَّبْلَبة**: dağılma.

**بل** : **أبو عُبيد** , **الكسائي**’den: **بَللْتُ** hastalığımdan ve **أَبللت**: iyileştim.
Ve **بَلِلْت بفلانٍ بَلَلاً**: ona uğradığında ve ona yapıştığında; ikisinden.
Ve **بلْلتُ به**: yani ona eriştim. Bunu **شَمِر** ve **ابن الأعرابيّ** söyledi.
**الأصمعيّ** : **بَلِلْت أَبَلّ**: ona eriştim.
Ve denilir: Allah seni bir oğulla **بَلّك** etsin; yani Allah sana bir oğul rızık versin.
**عمرو** , babasından: **بَلّ يَبِلّ** ve **يَبَلّ**: bir insana yapıştığında ve onunla arkadaşlığa devam ettiğinde; ve ondan **ابن أحمر**’in sözü:
**فَبَلِّي إن بَلِلْتِ بأَرْيَحِيَ
من الفِتْيَان لا يَمْشي بَطِيئاً**
**شَمر** : onların mesellerinden: **ما بلِلْتُ من فلانٍ بأَفْوقَ ناصِل**; yani üstü kırılıp ucu düşmüş bir okla bile erişmedim.
Tam, yeterli adama mesel olarak vurulur; yani eksik bırakmayan ve noksan olmayan tam bir adama eriştim.
**الأصمعي** : denilir: yanımda sana **بالّة** ve **بَلاَلِ** yok; yani benden sana hayır erişmez, sana fayda vermem, sana doğru söylemem.
Ve denilir: yanımda falan için sana **بالّة** ve **بَلاَلٍ** yok; **بالّة**’den sarf edilmiştir; yani çiy ve hayır; ve şairin sözü:
**فلا وأَبيك يابن أبي عَقِيل
تَبُلَّك بعدها فينا بَلاَلِ**
Ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: “**بُلُّوا** رحمınızı, selam ile de olsa.”
**أبو عُبيد** , **أبي عمرو** ve başkasından: **بَلَلتُ** رحمimi, onu **بَلاًّ** ve **بِلاَلاً** ile **أبُلّها**; onu bağladığım ve onu ıslattığımda; ve **الأعشى** dedi:
**إمّا لطالب نِعْمةٍ تَمَّمْتها
ووصالِ رَحْمٍ قد بَرَدْت بِلاَلَها**
Dedi: ve **البَلِيل**: çiy ile beraber soğuk rüzgâr.
**أبو عمرو** : **البَلِيلة**: **الرِّيح المُمْغِرة**; o, **المَغْرة**’nin onu karıştırdığıdır; o da zayıf yağmurdur.
**ثعلب** , **ابن الأعرابي**’den: **البُلْبُلة**: ağaçlıklı yer; o, hür kadınlar için **الهَوْدج**’dur.
Dedi: ve **البُلْبُل**: **العَنْدليب**.
**أبو عُبيد** , **الكسائي**’den: kavim, **بِبَلَلتهم** ile döndü; yani iyi hâl ve hayır ile.
Ve ondan: **بِلاَل الرَّحم**.
Ve **بَلَلْتُه**: ona verdim.
**أبو عُبَيد** : **المُبِلُّ**: istediğin şey üzerinde sana uyması seni yoran kimse; ve şu beyti okudu:
**أَبَلّ فما يَزداد إلاّ حَماقةً
ونوْكاً وإنت كانت كثيراً مَخارِجه**
Dedi: ve **الأصمعيُّ** dedi: **الأبلّ**: şiddetli husumet sahibi adam.
**شَمر** , **ابن الأعرابي**’den: **الأبَلُّ**: uzun boylu adam; insanların haklarından yanında olanı yeminle men eder; ve bize **المَرّار بن سعيد الأسدي**’nin şu beytini okuttu:
**ذَكَرْنا الدُّيونَ فجَادَلْتنا
جِدالَك في الدَّين بَلاًّ حَلُوفَا**
**الأصمعي** : **أَبَلّ**: men ettiğinde ve galip geldiğinde.
Dedi: adam çok yemin edici olduğunda **أبَلّ** denilir; ve şair dedi:
**أَلا تَتَّقُون الله يا آل عامِرٍ
وهل يَتَّقِي الله الأَبَلُّ المُصَمِّمُ**
Ve denilir: kırbasında **بِلاَل** yok; yani su.
Ve kuyuda **بِلاَل** yok.
Ve denilir: kırbayı **بُلُلَته** üzerine katla; yani kırılmadan önce, o nemli iken katla.
Ve denilir: seni **بُلُلَتك** ve **بَلّتك** üzere katlamadım mı; yani sende olan ayıp üzere; kırbanın ayıbı üzerine katlanması gibi; ve şu beyti okudu:
**وأَلْبس المرءَ أَسْتَبْقي بلُولَته
طَيَّ الرِّداء على أَثنائه الخَرِقِ**
Dedi: ve **تميم**: **البلُولة** der; **بِلّة الثَّرى**’dan.
Ve **أسد**: **البَلَلَة** der.
**اللَّيْثُ** : **البَلَل** ve **البِلّة**: aşağılık.
Ve dilin **بِلّةُ**’si: harflerin yerlerine düşmesi ve konuşma üzerinde devam etmesi; dersin: onun dilinin **بِلّة**’si ne güzeldir; ve dili ancak kendi **بِلَّته**’si üzerine düşer.
**الأصمعي** : **ذَهبت بُلّة الأَوابل**: yaşın ıslanması gittiğinde; ve şu beyti okudu:
**حتى إذا أهْرَأْنَ بالأَصائل
وفارقَتْها بُلّةُ الأَوَابِلِ**
**سلمة** , **الفراء**’dan: **البُلّة**: otun kalanı.
Ve **البَلّة**: fakirlikten sonra zenginlik.
Ve **البِلّة**: afiyet.
**الليث** ve başkası: falan hastalığından **بَلّ** oldu, **أَبَلّ** oldu, **اسْتَبَلّ** oldu; iyileştiğinde.
Ve insana, zayıflıktan sonra hâli güzelleştiğinde denilir: **قد ابْتَلّ** ve **تَبَلّل**.
Ve **البُلبلة**: yan tarafında, sudan döküldüğü **بُلْبل** bulunan, testilerden bir türdür.
Dedi: ve **البَلْبلة**: göğüste gamların vesvesesidir.
Ve o: **البَلْبال**’dır; cem‘i: **البَلابل**.
**ابن الأعرابي** : **بَلْبل متاعَه**: eşyasını dağıttığında ve saçtığında.
Dedi: ve **المُبَلِّل**: bağıran tavus.
Dedi: ve **البُلبُل**: **الكُعَيْت**.
**سلمة** , **الفراء**’dan: **البَلْبلة**: görüşlerin dağıtılması.
**أبو الهيثم** : bana **أبو ليلى الأعرابيّ** dedi: sen **قُلْقل بُلْبُل**’sün; yani sen zarif, hafifsin.
Ve denilir: onun biniti yüzü üzerine **بلَّت**; kaybolmuş gibi şaşırdığında; ve **كُثيِّر** dedi:
**فَليْت قَلُوصي عند عَزّةَ قُيِّدَت
بحَبْلٍ ضَعِيفٍ غُرَّ منها فضَلَّت
فأَصبح في القوم المُقيمين رَحْلُها
وكان لها باغٍ سوايَ فَبَلَّت**
**النَّضر**’dan: **البَذْر** ve **البُلَل** birdir.
Denilir: **بَلّوا الأرض**; onu **بالبُلَل** ile ektiklerinde.
**ابنُ السِّكيت** : onun **أَليل**’i ve **بَليل**’i vardır; o, sesle beraber inlemedir; ve **المَرّار** dedi:
**إذا مِلْنا على الأكوار أَلْقَت
بأَلْحَتها لأجْرُنها بَلِيلُ**
Şunu kastetti: ondan, yere inenler olarak, eğildiğimizde, yorgunluktan, göğüslerini yere uzattı.
**ابن السِّكيت** : **البَلّ**: masdar; **بَلَلت الشيء أَبُلّه**.
Ve **البِلّ**: mubah olan.
Ve **عبّاس بن عبد المطلب** **زَمْزم** hakkında dedi: “Onu yıkanana helal kılmam; o içene **حِلٌّ** ve **بِلٌّ**’dür.”
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den, **مَعمر**’den: **بِلٌّ**: o mubahtır; **حِمْير** lügatinde.
Dedi: ve denilir: **بِلّ**: şifa; onların sözünden: falan hastalığından **بَلّ** oldu ve **أبلّ** oldu; iyileştiğinde.
**ابن السِّكيت** ve **أبو عُبيد** : **بِل** , **حِلّ**’e, **واو** sebebiyle, itbâ‘ olmaz. (
**أبو عبيد** , **الكسائي**’den: **رَجُلٌ أَبلّ** ve kadın **بَلاّء**: o, kendisinde olan alçaklığı idrak edilmeyen kimsedir.
Ve **رَجُلٌ بُلاَبِلٌ**: elleri hafif; ona hiçbir şey gizli kalmaz.
**أبو تراب** , **زائدة**’den: onda **بُلالة** yok ve **عُلالة** yok; yani onda kalıntı yok.
**الليث** : **البَلْبَلة**: dillerin **بَلْبَلة**’si.
Ve denildi: **بابِل** toprağına **بابِل** diye isim verildi; çünkü Allah تعالى, Âdemoğullarının dilleri arasında ihtilaf etmek istediğinde bir rüzgâr gönderdi; onları her ufuktan Babil’e topladı; Allah onunla onların dillerini **بلبل** etti; sonra o rüzgâr onları beldelerde dağıttı.
**أبو زيد** : **البَلّة** ve **الفَتْلة**: **بَرَمة السَّمُر**’un çiçeğidir.
Dedi: ve önce **البَرَمة** çıkar; sonra **بَدْو الحُبْلة**’nin ilk çıkanından, **بَدْو البُسْرة** gibi bir **كُعْبور**; işte o **البَرَمة**’dir; sonra onda beyaz tüy biter; o onun çiçeğidir; onu çıkardığında, o **البَلّة** ve **الفَتْلة** diye isimlendirilir; sonra, içinde bittikleri dalın ucundan düştüklerinde, onların dalının ucunda **الخُلْبة** biter ve düşerler.
Ve **الخُلْبة**: tanenin kabıdır; sanki baklanın kabı gibi. Ve **الخُلْبة** ancak **السّلَم** ve **السَّمُر** içindir; içinde tane vardır; onlar geniştir; sanki **الطلح** meyvesinin uçları gibidir; çünkü onun meyvesinin kabı **الغُلْف** içindir; o da geniş bir **سنفة**’dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
 (لم)  اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال:
* ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) *
ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة الذّنْب، وإنَّما هو مقاربتُه ثم ينحَجِزُ عنه. قال الله تعالى: ﴿الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الإثْمِ وَالفَوَاحِشَ إلا اللّمَمَ﴾ [النجم 32]، ويقال: أصابت فلاناً من الجنّ لَمَّة، وذلك كالمَسِّ. قال:
* أُعِيذُه من حادثاتِ اللمَّهْ([3]) *
ومن الباب اللِّمَّة، بكسر اللام: الشَّعَْر إذا جاوَزَ شحمةَ الأذنين، كأنَّه سمِّي  بذلك لأنّه شامَّ المَنكِبَين وقارَبَهما. وكتيبة ملمومة: كَثُر عددُها واجتمع المِقْنَب فيها إلى المِقْنب. والمُلِمَّة: النَّازلة من نَوازِل الدُّنيا. فأمَّا العين اللاَّمَّة([4])، فيقال: الأصل مُلِمَّة، لمّا قُرِنت بالسّامّة قيل لامَّة، وهي التي تُصيب بالسُّوء. وهو ذلك القياس.
فأمَّا "لم" فهي أداةٌ يقال أصلها لا، وهذه الأدواتُ لا قياسَ لها.
(لن)  اللام والنون. كلمةٌ أداة، وهي لن، تنفي الفعل* المستقبل وذكر عن الخليل أنّ أصل لنْ لا أَنْ.
(له)  اللام والهاء أُصَيلٌ يدلُّ على رِقَّة في شيءٍ وسَخافة. من ذلك اللَّهْلَه: الثَّوب الرديء النَّسج، وكذلك الكلام والشِّعر. ومن ذلك اللُّهْلُه: السَّراب المطَّرد([5]). قال:
* ومخفِقٍ مِن لُهْلُه ولُهْلُهِ([6]) *
والجمع لهالِهُ.
(لو)  اللام والواو كلمةٌ أداة، وهي لو، يُتمنَّى بها. وأهل العربية يقولون: لو يدلُّ على امتناع الشيء لامتناع غيره، ووقوعهِ لوقوع غيرهِ. نحو قولهم لو خرج زيد لخرجت. فإذا جعلت لو اسماً شدّدت، يقال أكثرتَ من اللَّوِّ. أنشد الخليل:
ليتَ شعري وأين منِّيَ ليتٌ *** إنَّ لَيتاً وإنَّ لَوَّاً عناءُ([7])
(لأ)  وأما اللام والهمزة فيدلُّ على صفاء وبريق. من ذلك تلألأت اللُّؤلؤة، وسمِّيت لأنَّها تَلأْلأ. والعرب تقول: "لا أفعله ما لألأت الفُور بأذنابها" أي ما حرّكَتْها ولَمَعَتْ بها.
(لب)  اللام والباء. أصلٌ صحيح يدلُّ على لزومٍ وثبات، وعلى خلوص وجَوْدة.
فالأوَّل ألَبَّ بالمكان، إذا أقام به، يُلبُّ إلبابا. ورجلٌ لَبٌّ بهذا الأمر، إذا لازَمه وحكى الفرّاء: امرأةٌ لَبَّةٌ: مُحِبَّةٌ لزوجها، ومعناه أنَّها ثابتة على وُدِّه أبداً. ومن الباب التلبية، وهو قوله: لَبَّيْك. قالوا: معناه أنا مقيمٌ على طاعتك. ونُصِب على المصدر، وثنّي على معنى إجابةً بَعْد إجابة. واللّبيب: المُلبِّي. قال الشَّاعر([8]):
فقلت لها فِيئي إليكِ فإنَّني *** حرامٌ وإنِّي بعدَ ذاكِ لبيبُ
أي مُحْرِم مُلَبٍّ، ومن الباب لبْلَبَ من الشَّيء: أشفق، فهو ملبلب. وقال:
* مِنّا المُلَبلِبُ والمشبِلُ([9]) *
ويكون ذلك من الثَّباتِ على الوُدّ.
والمعنى الآخر اللُّب معروف، من كلِّ شيء، وهو خالصه وما يُنتَقَى([10]) منه، ولذلك سمِّيَ العقلُ لُبَّاً. ورجل لبيب، أي عاقل. وقد لَبَّ يلبُّ([11]). وخالصُ كلِّ شيء لُبابُه.
ومن الباب اللَّبَّة، وهو موضعُ القلادة من الصدر، وذلك المكانُ خالص. وكذلك اللَّبَب([12]). يقال: لببتُ الرّجُل: ضربت لَبَّتَه. ويقولون للمتحزِّم: متلبِّب، كأنَّه شدَّ ثوبَه إلى لَبَّتِه مشمِّراً. ولَبَبُ الفرسِ معروف. وعلى معنى التشبيه اللَّبَب من الرَّمل: ما كان قريباً من جبل متّصلاً بسهل. قال:
بَرّاقة الجيدِ واللّباتُِ واضحةٌ *** كأنَّها ظبيةٌ أفضَى بها لَبَبُ([13])ومما شذَّ عن هذا قولهم: إن اللَّبَاب: الكلأ. واللَّبلاب: نَبْت.
(لت)  اللام والتاء كلمةٌ واحدة. يقال: لتَّ السّويقَ بالسَّمْن يلُتُّه لَتَّاً، والفاعل لاتٌّ. وذُكر عن ابن الأعرابيّ: لُتَّ فلانٌ بفلانٍ، إذا قُرِن به. فإن صح فهو من باب الإبدال، كأنَّ التاء مبدَلة من زاء.
(لث)  اللام والثاء أصلٌ صحيح، يدلُّ على إقامةٍ ودوام. يقال: ألثَّ المطر، إذا دام، والإلثاث: الإقامة. ولثلث بمعنى ألَثَّ. قال:
* لا خيرَ في وُدِّ امرئٍ ملثلِث([14]) *
أراد المتردِّدَ الذي لا خير فيه. وهو الذي يُلثلِِِث عن إقامة الودّ. ويقال: لثلثته عن حاجته: حبَستُه. وتَلثلثَ الرّجُلُ في الدَّقعاء([15]): تمرَّغَ.
(لج)  اللام والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّد الشيءِ بعضه على بعض، وترديد الشيء. من ذلك اللَّجاج، يقال لَجَّ يَلَجُّ، وقد لجِجتَ على فَعِلت لَجَجاً ولَجَاجاً. ومن الباب لُجُّ البحر، وهو قاموسُه، وكذلك لُجَّته، لأنَّه يتردَّد بعضُه على بعض. يقال التجَّ البحرُ التجاجاً. وفي الحديث: "مَن ركِب البحر إذا التجَّ فقد بَرِئتْ منه الذّمّة". والسَّيف يسمَّى لُجّاً، وإنَّما هذا على التشبيه، كأنَّه فُخِّم أمره فشبِّه بلُجّ البحر، ومن ذلك حديث طلحة: "فقدَّمُوا فوضعوا اللُّجَّ على قَفيَّ([16])". ويقال: لجلجَ الرّجُل المُضْغَة في فيه، إذا ردَّدها ولم يُسغْها. قال زهير:
يلجلجُ مُضغةً فيها أنيض *** أصَلَّتْ فهي تحت الكشحِ داءُ([17])واللَّجلاج: الذي يلجلِجُ في كلامه لا يُعرِب. واللَّجَّة: الجَلبَة. قال أبو النَّجم:
* في لَجَّةٍ أمسِكْ فُلاناً عن فُلِ([18]) *
ويقولون: في فؤادِ فلانٍ لَجاجَةٌ، وهو أن يَخْفُِقَ لا يسكن من الجوع. وهو من* اللَّجَاجِ، واللَّجاجُ الظَّلام: اختلاطه، وهو مشبَّه بالتجاج البحر. ويستعار هذا فيقال عين مُلْتجَّة: شديدة السَّواد.
(لح)  اللام والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمةٍ ومُلازَّة. يقال: ألَحَّ على الشَّيءِ إلحاحاً، إذا أقبَلَ عليه ولم يَفتُر. ويقال: لَحِحَتْ عينُه، إذا التصقَتْ([19]). ومنه قولهم: هو ابنُ عَمِّه لَحَّاً، أي لاصق النَّسب. والمِلْحاح: القَتَبُ يَعَضُّ على غارب البعير. ويقال ألحّ السّحابُ، إذا دامَ مطرُه. وقال في القَتَب:
* ألَحَّ على أكتافِهِمْ قَتَبٌ عُقَرْ([20]) *
ويقال: تَلحلحَ القومُ، إذا أقاموا مَكانَهم لم يبرحوا. قال:
* أقاموا على أثقالِهِمْ وتلَحْلَحُوا([21]) *
ويقال: مكانٌ لاَحٌّ: ضيِّق. ورَحَىً مِلحاحٌ على ما تطحنه. ويقال: ألحَّ الجمل، كما يقال خَلأت النّاقة، وحَرَن الفرسُ، وذلك إذا لم يكد يَنْبعِثُ.
(لخ)  اللام والخاء أصلٌ صحيح يدلُّ على اختلاطٍ. يقال سكرانُ مُلْتَخٌّ، أي مختلط. والتَخَّ على القوم أمرُهم: اختلَط والتَخَّ عُشْبُ الأرض: اختلَط.
ومن الباب: لَخَّتْ عينُه، إذا دام دمعُها، ويكون ذلك من كِبَر. قال:
* وسال غَرْبُ عَينِه ولَخّا([22]) *
ومن الباب اللَّخْلخانيَّة: العُجْمة في المَنطِق.
(لد)  اللام والدال أصلانِ صحيحان: أحدهما يدلُّ على خِصامٍ، والآخَر يدلُّ على ناحيةٍ وجانب.
فالأول اللَّدَد، وهو شِدّة الخُصومة. يقال رجلٌ ألَدُّ وقَوم لُدٌّ. قال الله تعالى: ﴿وَتُنْذرَ بِهِ قَوْماً لُدَّاً([23])﴾ [مريم 97]. واللَّديدان: جانِبا العُنُق وصَفحتاه. ولَدِيدا الوادي: جانِباه، ولذلك يقال: تَلدَّد، إذا التفتَ يميناً وشِمالاً متحيِّراً. واللَّدُود: ما سُقِيَ الإنسانُ في أحد شِقّي وجهِه من دواء. وقد لُدَّ، والتدَدْتُ أنا. قال ابنُ أحمر:
شرِبتُ الشُّكاعى والتَددْتُ ألِدَّة *** وأقبلتُ أفواهَ العروقِ المَكاوِيا([24])ومن الباب قولهم: ما أجِدُ دون هذا الأمرِ مُحْتدّاً ولا مُلتدّاً، أي لا أجِدُ عنه مَعْدِلاً. وإذا عَدَل عنه فقد صار في جانبٍ منه. ومن الباب: ما زِلتُ أُلاَدُّ عنك، أي أدافِع، كأنَّه يَعْدِل بالشَّرِّ عنه.
ومما شذَّ عن هذا الباب: اللَّدُّ: الجُوَالِق، كذا قالوا، وأنشدوا:
* كَأنَّ لَدَّيهِ على صَفْحِ جَبَلْ([25]) *
ويمكن أن يقال هذا أيضاً لأنَّه يكون على جنب المحمول عليه إذا كانا عِدْلَين.
(لذ)  اللام والذال أصل صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على طِيبِ طعمٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّذّة واللَّذَاذَة: طيبُ طَعم الشَّيء. قال:
……………………………...............([26]).
واللَّذُّ: النَّوم في قوله:
* ولَذٍّ كَطَعم الصَّرخَدِيِّ([27]) *
قال الفرّاء: رجلٌ لذٌّ: حسنُ الحديث.
(لز)  اللام والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ملازمة ومُلاصَقة. يقال: لُزَّ به، إذا لَصِق به لَزَّاً ولَزَازاً. ولازَزْتُه: لاصقته. ورجلٌ لِزَازُ خَصمٍ، إذا كان يُلازُّه ولا يَكُِعُّ عنه. والملزَّزُ: المجتمِعُ الخَلْق. واللَّزّ: الطَّعن. وهو من قياس الباب. واللَّزائز: ما اجتمع من اللَّحم في الزَّور مما يَلِي المِلاط. قال:
* ذي مِرفقٍ بانَ عن اللزائزِ([28]) *
ومن الباب كَزٌّ لَزٌّ، ويجوز أن يكون لَزٌّ إتباعاً.
(لس)  اللام والسين أصيل يدلُّ على لحس الشَّيء. قال ابنُ الأعرابيّ: اللَّسُّ: اللحس، ويقال: ألَسَّتِ الأرضُ، إذا طلَعَ أوّلُ نباتِها. قال: وسمِّي بذلك لأنَّ المال يَلُسُّه. ولسَّتِ الدابّةُ الخَلاَ بلسانها تَلُسُّه لَسَّاً. قال:
* قد اخضَرَّ من لسِّ الغَميرِ جحافُله([29]) *
ويقال لذلك النَّبات اللُّساسُ أيضاً. قال:
* في باقِلِ الرِّمثِ وفي اللُّساسِ([30]) *
(لص)  اللام والصاد أُصيلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَّةٍ ومقاربةٍ . من ذلك اللَّصَص، وهو تقارُب المَنْكِبَين، يكادان يمسَّان الأذُنين. والألَصُّ: المتقارب الأضراس أيضاً. ويقال لُصِّصَ البُنيانُ مثل رُصِّص. ويقال إنَّ الجبهة الضيِّقة اللَّصَّاء. واللَّصَّاء من الغنم: التي أقبلَ أحد قرنَيها على الوجه. ومن الباب اللِّصُّ، لأنَّه يلصَق بالشَّيء يريد أخْذَه. وفِعلُه اللَّصُوصية بفتح اللام([31]) *ويقال أرضٌ مَلَصَّةٌ: كثيرة اللُّصوص.
(لض)  اللام والضاد، ذكر الخليل أنَّ اللَّضْلاضَ: الدَّليل. قال: ولَضلَضَتُهُ: التفاتُه وتحفُّظه.
(لط)  اللام والطاء أُصَيلٌ صحيح، يدلُّ على مقارَبة ومُلازَمَة وإلحاح من ذلك قولهم: ألَطَّ الرّجل، إذا اشتدَّ في الأمر. ويقال لطّ به: لَزِمه. وكلُّ شيءٍ سُتِرَ بشيءٍ فقد لُطَّ به. ولَطَّت النّاقةُ بذَنبِها، إذا جعلَتْه بين فخِذَيْها في مَسِيرها. واللَّطُّ: قِلادةٌ من حَنْظلٍ، وسُمِّيت لَطَّاً لملازمتِها النَّحر. والجمع لِطَاط. واللِّطَاط: حرف الجبل. ومِلطاط البعير: حرفٌ في وسَط رأسِه. والمِلطاط: حافَة الوادِي، وسمِّي كلُّ ذلك لأنَّه ملازِمٌ لا يُفارِق. واللِّطْلِط: العجوز الكبيرة، لأنها ملازمةٌ لمكانها لا تكاد تبرح.
(لظ)  اللام والظاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على ملازَمَة. يقال: ألظَّ الرّجلُ بالشَّيء، إذا لازَمَه. وفي الحديث: "ألِظُّوا بياذَا الجلالِ والإكرامِ"، أي الزَموا هذا وأكثِروا منه في دعائكم. ويقال: ألَظَّ المطرُ: دام. ويقولون: الإلظاظ: الإشفاق على الشَّيء؛ وليس ببعيد القياسِ من الباب.
(لع)  اللام والعين أُصَيلٌ صحيح يدلُّ على اضطرابٍ وبَصْبصَة([32]). من ذلك اللَّعْلَع: السَّراب؛ ولعلعتُه: بَصبصتُه. وتَلعلع الشَّيء: اضطرَبَ حتَّى تكسَّر. ولَعْلعَ الكلبُ: دَلَع لسانَه. وامرأة لَعَّةٌ: خفيفة. وتلعلع من الجُوع: تضوَّر. واللَّعَاعة: بقلَة ناعمة. وألعَّتِ الأرضُ: أنبتَتَ اللُّعَاع؛ وتلعَّيتُ: أخذتُ اللعاع. وهذه الكلمةُ الأخيرة شاذة.
(لغ)  اللام والغين. ذكر بعضُهم: لَغْلغَ طعامَه: روَّاه بالدَّسَم.
(لف)  اللام والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تلوِّي شيء على شيء. يقال: لفَفْتُ الشّيءَ بالشّيء لفَّاً. ولففت عِمامَتي على رأسي. ويقال: جاء القومُ ومَن لَفَّ لَفَّهم، أي من تأشَّبَ إليهم، كأنَّه التفَّ بهم. قال الأعشى:
وقد ملأت قيسٌ ومن لَفَّ لَفَّها *** نُبَاكاً فَقوَّاً فالرَّجا فالنَّواعصا([33])ويقال للعَيِيِّ: أَلَفُّ، كأنَّ لسانَه قد التفَّ، [و] في لسانه لَفَفٌ. والألفاف: الشَّجرُ يلتفُّ بعضه ببعض. قال الله تعالى: ﴿وَجَنَّاتٍ ألْفَافاً﴾ [النبأ 16]. والألَفُّ: الذي تَدانى فَخِذاه من سِمَنه، كأنَّهما التفَّتا؛ وهو اللفَف. قال:
عِِراض القَطَا ملتفّةٌ رَبَلاتُها *** وما اللُّفُّ أفخاذاً بتاركةٍٍ عَقْلا
ويقال للرّجُل الثَّقيل البطيء: ألَفُّ. واللَّفيف: ما اجتمعَ من الناس من قبائلَ شتَّى. وألَفَّ الرّجلُ رأسَه في ثيابه، وألفَّ الطائرُ رأسه تحت جناحِه. وحكى بعضهم: في الأرض تلافيفُ من عُشْب. ولفَفْتُه حقه: منعته.
(لق)  اللام والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على صِياح وجَلَبة. من ذلك اللَّقلقَة: الصِّياح. وكذلك اللَّقلاق. واللَّقلَق: اللِّسان. وفي الحديث: "من وقِيَ شَرَّ لَقْلَقِه وقَبقَبِه وذَبْذَبِهْ فقد وُقي شِرَّةَ الشَّبابِ كلَّها". ولَقَّ عينَه، إذا ضرَبَها بيده، ولعلَّ ذلك للوَقع([34]) يُسْمَع. وأمَّا اللَّقْلَقة فالاضطراب، وهو قريبٌ من المقلوب، كأنَّه مُقَلقَل، وهو الذي لا يَقَِرُّ مكانَه. قال امرؤ القيس:
* بطرفٍ مُلَقْلَقِ([35]) *
(لك)  اللام والكاف أُصَيلٌ يدلُّ على تداخُلٍ في الشَّيء. من ذلك اللَّكِيك: اللَّحم المتداخِلُ في العِظام. واللُّكالِك: البعير المكتنِزُ اللَّحم. ويقال: التكَّ القومُ: ازدحموا. واللُّكِّيُّ: الحادر([36]) اللَّحيم.
ومما شذَّ عن الباب اللَّكيك([37]): شجرةٌ ضعيفة. وقال امرؤ القيس في اللَّحم اللكيك:
فظل صِحابِي يَشتَوُون بنَعْمةٍ *** يصُفُّون غاراً باللَّكِيك الموشَّقِ([38]) --------------ـــ
([1]) في الأصل: "باب اللام والميم وما يثلثهما".
([2]) في الأصل: "الخيل" تحريف، وإنما هو الجنبل، وهو القدح الضخم. وأنشده في اللسان (لمم) منسوباً لأبي النجم العجلي، وفي (جنبل) بدون نسبة.
([3]) قائله عقيل بن أبي طالب، كما في اللسان (لمم). وبعده:
*ومن مريد همه وغمه*
          قال في اللسان: "ووافق الرجز من غير قصد".
([4]) هي في حديث تعويذ الحسن والحسين: "أعيذكما بكلمات الله التامة، من كل شيطان وهامة، ومن شر كل عين لامة".
([5]) في اللسان أن اللهله: الأرض الواسعة يضطرب فيها السراب.
([6]) لرؤبة في ديوانه 166 واللسان (لهله).
([7]) لأبي زبيد الطائي في الخزانة (3: 382) وسيبويه (2: 32) والأغاني (4: 183) ومثله في الأغاني  (19: 158) قول النمر بن تولب:
علقت لوا تكررها *** إن لوا ذاك أعيانا
([8]) هو المضرب بن كعب، كما في الصحاح واللسان (لبب) والتاج (بعد) والقالى (2: 171).
([9]) سبق الاستشهاد بالكلمتين الأخيرتين في (شبل). وهو جزء من بيت للكميت، وهو بتمامه كما في اللسان (لبب، شبل):
ومنا إذا حزبتك الأمور *** عليك الملبلب والمشبل
 ([10]) في الأصل: "يبتغي".
([11]) يقال من باب فرح وضرب، الأولى لأهل الحجاز والثانية لأهل نجد. ويقال أيضاً لببت تلب بضم باء الماضي وفتح لام المضارع. قال صاحب القاموس: ليس له نظير في كلامهم. قلت: أما قولهم في المضاعف عززت الشاة بضم الزاي، إذا قل لبنها، فليس نظيراً لهذا، لأن ماضيه تعز بضم العين لا فتحها. انظر ليس في كلام العرب لابن خالويه 9 واللسان (عزز).
([12]) في الأصل: "اللبيب"، تحريف.
([13]) لذي الرمة في ديوانه 3 واللسان (لبب).
([14]) لرؤبة في ملحقات ديوانه 171 واللسان (لثث). وليس شاهداً لما قبله، بل لما بعده. فاللثلثة في البيت معناها التردد.
([15]) الدقعاء، بالدال: عامة التراب، وقيل التراب الدقيق. وفي الأصل: "الرقعاء" بالراء، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) في اللسان: "وفي حديث طلحة بن عبيد [الله]: إنهم أدخلوني الحش، وقربوا فوضعوا اللج على قفي".
([17]) وكذا ورد إنشاده في اللسان (لجج، أنض) مطابقاً لما مضى في (أنض)، ونبهت هناك على صواب روايته. انظر ديوان زهير 82.
([18]) أنشده في اللسان (لجج، فلن).
([19]) في الأصل: "التفت"، صوابه في المجمل واللسان.
([20]) للبعيث المجاشعي، كما في اللسان (لحح، عقر) وسبق إنشاده في (عقر). وصدره: * ألد إذا لاقيت يوماً بخطة *
([21]) لابن مقبل، في اللسان (لحح) وصدره: * بحي إذا قيل اظعنوا قد أتيتم *
([22]) اللسان (جلخ، لخخ) ومجالس ثعلب 451. وأنشده في أمالي الزجاجي 78 والخزانة (3: 104) رواية عن ثعلب. ونقل البغدادي نسبة الرجز إلى العجاج، وليس في ديوانه بل في ملحقاته 76. وفي الأصل: "وسار"، صوابه في المجمل والمراجع المتقدمة.
([23]) في الأصل: "لتنذر به"، تحريف. وهي الآية 97 من سورة مريم: "فإنما يسرناه بلسانك لتبشر به المتقين وتنذر به قوماً لدا".
([24]) أنشده في اللسان (شكع، لدد، قبل).
([25]) أنشده في اللسان (لدد)، وكذا في المجمل.
([26]) بياض في الأصل، ولعله يعني قول الربيع بن ضبع، في أمالي القالي (3: 215) والخزانة (3: 106) وسيبويه (1: 106، 293):
إذا عاش الفتى مائتين عاماً *** فقد ذهب اللذاذة والفتاء
          وقد سبق إنشاد هذا البيت في (فتي).
([27]) للراعي، وهو بتمامه كما في اللسان (صرخد، لذذ):
ولذ كطعم الصرخدي طرحته *** عشية خمس القوم والعين عاشقه
          برفع "عاشقه" لأن قبله:
وسربال كتان لبست جديده *** على الرحل حتى أسلمته بنائقه
وروى في اللسان بيتاً آخر مجهول القائل عنده، وهو:
ولذ كطعم الصرخدي تركته *** بأرض العدى من خشية الحدثان
وأنشد بعده الجاحظ في الحيوان (1: 662) يعني كلباً:
ومبد لي الشحناء بيني وبينه *** دعوت وقد طال السرى فدعاني
([28]) لإهاب بن عمير، في اللسان (لزز). وأنشده في المجمل (لز).
([29]) لزهير في ديوانه 131 واللسان (غمر، لسس) والمخصص (10: 185). وصدره: * ثلاث كأقواس السراء وناشط *
([30]) أنشده في اللسان (لسس، هوس) والمخصص (10: 185).
([31]) ويقال بضمها أيضاً، كما في اللسان.
([32]) في الأصل: "وبصبص".
([33]) ديوان الأعشى 109 ومعجم البلدان (نباك، النواعص).
([34]) الوقع: صوت الضرب. وفي الأصل: "للوقوع".
([35]) قطعة من بيت لـه ليس في ديوانه المطبوع. وفي اللسان: "وجلاها بطرف ملقلق". وقد وجدته في مخطوطتي دار الكتب برواية الطوسي، وخرابنداذ، وهو بتمامه:
رأى أرنباً فانقض يهوي أمامه *** إليها وجلاها بطرف ملقلق
 ([36]) في الأصل: "الحادل"، صوابه في المجمل.
([37]) لم يذكره في اللسان. وفي القاموس: "وكأمير: القطران، وشجرة ضعيفة، وموضع".
([38]) روي في ديوان امرئ القيس في مخطوطتي دار الكتب.

ـ

##### Türkçe

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- اللب: العقل الخالص من الشوائب، وسمي بذلك لكونه خالص ما في الإنسان من معانيه، كاللباب واللب من الشيء، وقيل: هو ما زكى من العقل، فكل لب عقل وليس كل عقل لبا. ولهذا علق الله تعالى الأحكام التي لا يدركها إلا العقول الزكية بأولي الألباب نحو قوله: ﴿ومن يؤت الحكمة فقد أوتي خيرا﴾ إلى قوله: ﴿أولوا الألباب﴾ [البقرة/269] ونحو ذلك من الآيات، ولب فلان يلب: صار ذا لب (انظر: المجمل 3/791؛ والأفعال 2/418). وقالت امرأة في ابنها: اضربه كي يلب، ويقود الجيش ذا اللجب (قيل لصفية بنت عبد المطلب وضربت الزبير: لم تضربيه؟ فقالت: ليلب، ويقود الجيش ذا اللجب. انظر: اللسان (لبب) ؛ والأفعال 2/419؛ والجمهرة 1/38؛ وشرح أدب الكاتب ص 81). ورجل ألبب: من قوم ألباء، وملبوب: معروف باللب، وألب بالمكان: أقام. وأصله في البعير، وهو أن يلقي لبته فيه، أي: صدره، وتلبب: إذا تحزم، وأصله أن يشد لبته، ولببته: ضربت لبته، وسمي اللبة لكونه موضع اللب، وفلان في لبب رخي، أي: في سعة. وقولهم: (لبيك) (هذا من قول النبي صلى الله عليه وسلم، فعن عبد الله بن عمر أن تلبية رسول الله صلى الله عليه وسلم: (لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك له) أخرجه مالك في الموطأ 1/331؛ والبخاري في الحج 3/408؛ ومسلم في الحج برقم (1184) ) قيل: أصله من: لب بالمكان وألب: أقام به، وثني لأنه أراد إجابة بعد إجابة، وقيل: أصله لبب فأبدل من أحد الباآت ياء. نحو: تظنيت، وأصله تظننت، وقيل: هو من قولهم: امرأة لبة. أي: محبة لولدها، وقيل: معناه: إخلاص لك بعد إخلاص. من قولهم: لب الطعام، أي: خالصة، ومنه: حسب لباب.

##### Türkçe

- **اللب**: katışıklıklardan arınmış saf akıl; bununla adlandırıldı, çünkü o, insanda bulunan mânâlarının saf olanıdır; tıpkı **اللباب** ve bir şeyin **اللب**’i gibi. Ve denildi ki: o, akıldan arınmış olan şeydir; her **لب** akıldır, fakat her akıl **لب** değildir. Bu sebeple Allah Teâlâ, ancak arınmış akılların idrak ettiği hükümleri **أولي الألباب**’a bağladı; şu sözü gibi: ﴿ومن يؤت الحكمة فقد أوتي خيرا﴾’dan şu söze kadar: ﴿أولوا الألباب﴾ [البقرة/269] ve bunun benzeri âyetlerden. Ve “**لب** فلان **يلب**”: **لب** sahibi oldu (bkz.: **المجمل** 3/791; **والأفعال** 2/418). Bir kadın oğluna dair şöyle dedi: “Onu döv ki **يلب** etsin, ve gürültülü ordunun sahibi olarak orduyu sevk etsin.” (Safiyye bint Abdülmuttalib’e denildi ve Zübeyr’i dövdü: “Niçin onu dövüyorsun?” dedi; o da dedi ki: “**ليلِب** etsin, ve gürültülü ordunun sahibi olarak orduyu sevk etsin.” Bkz.: **اللسان** (**لبب**); **والأفعال** 2/419; **والجمهرة** 1/38; **وشرح أدب الكاتب** s. 81). Ve “**رجل ألبب**”: **ألباء** kavminden; ve “**ملبوب**”: **اللب** ile bilinen; ve “**ألب** بالمكان”: ikamet etti. Aslı devededir; o da, **لبته**’sini onda bırakmasıdır; yani: göğsünü. Ve “**تلبب**”: kuşandı/kuşaklandı; aslı, **لبته**’sini bağlamasıdır. Ve “**لببته**”: **لبته**’sini vurdum. Ve **اللبة** diye adlandırıldı; çünkü o, **اللب**’in yeridir. Ve “falanca **في لبب رخي**”: yani genişlik içindedir. Ve onların sözü: (**لبيك**) (bu, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sözündendir; Abdullah b. Ömer’den: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in telbiyesi: “(**لبيك اللهم لبيك، لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك، لا شريك له**)” Mâlik **في الموطأ** 1/331’de; Buhârî **في الحج** 3/408’de; Müslim **في الحج** رقم (1184) ile tahriç etti) denildi ki: aslı “**لب** بالمكان” ve “**ألب**”: orada ikamet etti”dendir; iki yapıldı, çünkü o, cevap üstüne cevap murad etti. Ve denildi ki: aslı **لبب**’dir; iki **الباء**’dan birinden **ياء** bedel kılındı; “**تظنيت**” gibi; aslı **تظننت**’tir. Ve denildi ki: o, onların sözü “**امرأة لبة**”dendir; yani: çocuğuna muhabbetli. Ve denildi ki: mânâsı: sana ihlâs üstüne ihlâstır; onların sözü “**لب الطعام**”dan; yani: onun hâlisi. Ve ondan: “**حسب لباب**”.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 لَبڤ٣َ [لَبَّ, originally لَبِبَ,] sec. per. لَبِبْتَ, (S, K,) the most common form of the verb, (TA,) and [لَبَّ, originally لَبُبَ, like حَبَّ, originally حَبُبَ, q. v.,] sec. pers. لَبُبْتَ, aor. يَلَبُّ, (S, K,) in the dial. of El-Hijáz, deviating from rule as aor. of the latter form of the verb; (TA;) inf. n. لَبَابَةٌ (S, K) and لِبٌّ and لَبٌّ; (TA;) and لَبَّ, aor. يَلِبُّ, in the dial. of Nejd; like فَرَّ, aor. يَفِرُّ; (TA;) and [لَبَّ], sec. pers. لَبِبْتَ, aor. يَلُبُّ; [contr. to analogy;] (Yz;) and [لَبَّ], sec. pers. لَبُبْتَ, aor. يَلُبُّ; [agreeably with analogy;] (Yoo;) He was, or became, possessed of لُبّ, i. e., understanding, intellect, or intelligence. See لُبٌّ. (S, K.) It has been said by some (as the authors of the T, the S, &c.) that لَبُبْتَ, aor. تَلَبُّ, has not its like among the class of reduplicative verbs; i. e., in being of the measure فَعُلَ in the pret., and يَفْعَلُ in the aor.: but three similar verbs have been mentioned; namely, دَمُمْتَ, شَرُرْتَ, and عَزُزَتِ الشَّاةُ (meaning “ the ewe, or goat, became scant in her milk ”). (TA.) [This, however, is a mistake: the assertion relates to لَبُبْتَ having for its aor. (regularly) تَلُبُّ: see دَمَّ, aor. يَدُمُّ.]) -A2- لَبَّ, aor. لَبِ٣َ ; and ↓ لَبْلَبَ; He (a goat, and sometimes ↓ لبلب is used in the same sense with reference to a buck-antelope,) uttered a cry, or sound, at rutting-time. (TA.) -A3- لَبَّ اللَّوْزَ He broke the almond and took forth its kernel. (TA.) ― -b2- لَبَّهُ, (K,) sec. pers. لَبَبْتُ, aor. لَبُ٣َ , inf. n. لَبٌّ, (S,) He struck him upon the part called the لَبَّة; (S, K;) i. e., the pit above the breast, between the collar-bones; the place where camels are stabbed. (TA.) -A4- لَبَّ, aor. لَبُ٣َ , It (a house) faced, was opposite to, or stood over against, another house. (Kh, S, K.) -A5- See 4.

لبّب
2 لبّب ذ , inf. n. تَلْبِيبٌ, He (a man warning, or admonishing, a people, and crying out for aid,) put his quiver and his bow upon his neck, and then grasped his own clothes at the upper part of his bosom: ex.
اِنَّا اِذَا الدَّاعِى اعْتَرَى وَلَبَّبَا
[Verily we, when a caller comes seeking a kind office, and puts his quiver &c.]: (Lth:) or لبّب here signifies تَرَدَّدَ: see above. (TA.) ― -b2- He drew together his garments at his bosom and breast, in altercation, or contention, and then dragged him along. (S, K.) ― -b3- Also, He put round his neck a rope, or a garment, and held him with it. (TA.) -A2- See also 5, and تَلْبِيبٌ -A3- لبّب It (grain) got a لُبّ, or heart, (S, K,) an edible heart. (TA.) -A4- لبّب, inf. n. تَلْبِيبٌ, He went backwards and forwards, or to and fro; went and came: syn. تَرَدَّدَ. (K.) ISd says, This is related, but I know not what it is. (TA.) See below.

البّ بِالمَكَانِ
4 البّ بِالمَكَانِ ذ , inf. n. اِلْبَابٌ; (ISk, S, K;) and ↓ لَبَّ بِهِ, [aor. لَبُ٣َ ,] inf. n. لَبٌّ; (Kh, S, K;) He remained, stayed, abode, or dwelt, in the place; (S, K;) kept to it. (S.) Hence, says Fr., the expression لَبَّيْكَ, q. v. infra. (S, K.) ― -b2- البّ عَلَى الأَمْرِ He kept to the thing, or affair. (TA.) -A2- البّ It (growing corn, &c.) had, bore, or produced, the edible substance in the grain: like احبّ. (S.) -A3- البّ لَهُ الشَّىْءُ The thing appeared to him: syn. عَرَضَ. (K.) -A4- أَلْبَبْتُ السَّرْجَ I made a لَبَب (or breast-leather) to the saddle. (TA.) ― -b2- أَلْبَبْتُ الدَّابَّةَ I put a لَبَب (or breast-leather) on the beast of carriage; (S, K;) as also ↓ لَبَبْتُهَا, aor. لَبُ٣َ . (K.)

تلبّبت بِمِنْطَقَتِهَا
5 تلبّبت بِمِنْطَقَتِهَا ذ [app. a mistake for بِمِنْطَقِهَا] She (a woman) put one end of her scarf over her left shoulder, and drew forth the middle of it from beneath her right arm, and covered with it her bosom, and put the other end also over her left shoulder. (TA.) ― -b2- تلبّب He raised his clothes, or tucked them up: (K:) he girded himself, and raised, or tucked up, his clothes; (S;) a signification assigned in the A to ↓ لَبَّبَ: he girded himself with his garment about his bosom; or wrapped it round him at his bosom: he drew together his garments: he girded himself with a weapon &c.: he armed himself, and raised, or tucked up, his clothes for fight: (TA:) he bound his waist with a rope. (S, in art. حزم.) ― -b3- تَلَبَّبَ الرَّجُلَانِ The two men seized each other at the part called لَبَّة. (TA.) -A2- تلبّب الوَادِى (tropical:) He took his way through the valley: and, in like manner, ↓ لبّبوا and ↓ استلبّوا they took their way through it. (A.)

استلبّهُ
10 استلبّهُ ذ He made trial of his understanding, or intelligence. See لُبٌّ. -A2- And see 5.

لَبْلَبَةٌ
R. Q. 1 لَبْلَبَةٌ ذ , [inf. n. of لَبْلَبَ,] The being tender, affectionate, kind, or compassionate, to offspring. (S, K.) ― -b2- لَبْلَبَتْ عَلَى وَلَدِهَا, inf. n. as above, She (a ewe) was tender, or affectionate, to her young one, and licked it, when she brought it forth, (S, K,) making a sound like لِبْ لِبْ. (TA.) ― -b3- See 1. ― -b4- لَبْلَبَ عَلَيْهِ, inf. n. as above, He was kind, or compassionate, to him; i. e., to a man: he was kind, or affectionate, to him, and aided, or succoured, him. (TA.) -A2- لَبْلَبَ It was separated, dispersed, or scattered. (AA, T, K.) (The inf. n., لبلبة, is explained by تَفَرُّقٌ: but I think it not improbable that this is a mistake for تَرَفُّقٌ; and that the meaning is, He was gentle, courteous, or kind.]

لَبٌّ
لَبٌّ ذ inf. n. of لَبَّ “ he remained, &c. ” ― -b2- لبَّيْكَ [At thy service! lit., Doubly at thy service!] (S, K, &c.) and لَبَّيْهِ [At his service: &c.]. (TA.) [See an ex. voce مَرْهُوبٌ. It is used in the present day like our phrase At thy service, and may well be thus rendered, or with the addition of time after time.] لبّيك is derived from أَلَبَّ [or rather from لَبَّ as syn. with البّ] “ he remained &c. ”; and means I wait intent upon thy service, or upon obedience to thee: (Fr, S, K;) waiting [at they service] after waiting; [i. e., time after time;] and answering [thy commands] after answering: (K:) it [i. e. the noun without the annexed pron.] is put in the acc. case as an inf. n. [used as an absolute complement of its own verb which is understood], as in حَمْدًا لِلّٰهِ وشُكْرًا; and the right way would be to say لَبًّا لَكَ; but it is put in the dual number for the sake of corroboration; meaning اِلْبَابًا بِكَ بَعْدَ اِلْبَابٍ, and اِقَامَةً بَعْدَ اِقَامَةٍ, [waiting at thy service, or in attendance upon thee, or in thy presence, after waiting, or time after time]. (Fr, S.) [See also the similar expression سَعْدَيْكَ.] Or لَبٌّ signifies the obeying, or serving; or obedience, or service; from the original signification of the “ remaining, staying, abiding, or dwelling, ” [in a place]: the dual, in the nom. case, is لَبّانِ; and in the acc. and gen., لَبَّيْنِ; and the original meaning of لبيك is I have obeyed thee, or served thee, twice: [or I do obey thee, &c.:] the ن [of لبّين] being elided because of its being prefixed to the pron. (IAar.) Or لبّيك is from the saying دَارُ فُلَانٍ تَلُبُّ دَارِى “ the house of such a one faces my house ”; (Kh, S, K;) and the meaning is I present myself before thee, (or repair to thee, K,) doing what thou likest, answering thee [after answering, or time after time]: the ى is to form the dual number; and indicates that the noun is in the acc. case as an inf. n. [used as mentioned above]. (Kh, S.) Or it means My love [is given] to thee; from the expression اِمْرَأَةٌ لَبَّةٌ “ a woman loving (and affectionate, TA,) to her husband ”: so in the K: but the expression, as related on the authority of Kh, is أُمٌّ لَبَّةٌ; which is confirmed by a verse that he cites. (TA.) Or the meaning is اِخْلَاصِى لَكَ [My sincere service, or the like, (is given) to thee;] from the expression حَسَبٌ لُبَابٌ “ pure nobility, or the like. ” (K.) Accord. to Yoo, لبّيك is a noun in the sing. number with the pron. annexed to it: this noun is originally لَبَّبٌ, of the measure فَعْلَلٌ: (not of the measure فَعَّلٌ, because this is rare in the language:) the the last ب is changed into ى to avoid the reduplication; and thus it becomes لَبَّىٌ: then the ى, being movent, and immediately preceded by fet-hah, is changed into ا; and it becomes لَبَّا [or لَبَّى, for the ى in this case is called ا]: then, being conjoined with ك in لبّيك, and with ه in لبّيه, its ا is changed into ى; after the same manner as you say اِلَيْكَ and عَلَيْكَ and لَدَيْكَ. (TA.) [But see what here follows.] ― -b3- لَبَّىْ يَدَيْكَ is a phrase exactly similar to لبّيك, meaning At the service (or, lit. doubly at the service) of thy hands! and this is said, in the S, art. لبى to be at variance with the opinion of Yoo, given above; for, if لبّى were similar to اِلَى &c., being prefixed to a noun, not a pron., it would be لَبَّى يَدَيْكَ, not لَبَّىْ.] Accord. to El-Khattá- bee, لبّى يديك signifies May thy hands be safe and sound! the desinential syntax being disregarded in the saying يديك, which rightly should be يَدَاكَ, in order that يديك may match in sound with لبّيك: but Z says, that the meaning is, I will obey thee, and be at thy free disposal, as a thing which thou shalt dispose of with thy hands in whatever manner thou shalt please. (TA.) ― -b4- In like manner you say لَبَّىْ زَيْدٍ [At the service (or doubly at the service) of Zeyd]. (Msb.) See art. لبى. ― -b5- لَبِّ, with kesreh for its termination, like أَمْس and غَاقِ, is also related as having been used: (Sb:) [and it is still used in some parts, as signifying At thy service!]. -A2- لَبٌّ keeping, or adhering, [to a thing]: remaining, or staying. (K.) ― -b2- A camel-driver who keeps constantly to the work of driving the camels, not leaving them. (TA.) ― -b3- رَجُلٌ لَبٌّ A man who keeps to a thing, or affair, or business; as also ↓ لَبِيبٌ; (S, K;) a man who keeps to his art, or craft, or trade, not ceasing from it. (TA.) ― -b4- رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ A man who keeps to business, [and is skilful, expert, clever, or intelligent]. (S, TA.) -A3- لَب One who renders himself near to people by affection and friendship [or is friendly and affectionate to them]: courteous, polite, or affable: fem. لَبَّةٌ: pl. لِبَابٌ. (TA.) ― -b2- اِمْرَأَةٌ لَبَّةٌ A woman who renders herself near by affection and friendship [or is friendly and affectionate], to people; (S;) courteous, polite, or affable: (S, K:) a woman loving to her husband; (K;) affectionate to him: or, accord. to Kh, the expression is أُمٌّ لَبَّةٌ: see لَبٌّ, above. (TA.)

لُبٌّ
لُبٌّ ذ (S, K) and ↓ لُبَابٌ (Msb) of a nut, an almond, and the like, What is in the inside; (S;) the heart, or kernel: (K:) of a palm-tree, the heart, or pith, called قَلْبٌ or قُلْبٌ. (S, K.) Pl. of the former لُبُوبٌ. (S.) ― -b2- لُبٌّ (S, K) and ↓ لُبَابٌ (TA) What is pure, or the choice, or best, part, of anything: (S, K:) pl. of the former أَلْبَابٌ. (A'Obeyd.) ― -b3- لُبُّ الحِنْطَةِ [The purest substance of wheat: see فَالُوذٌ:] (T, L, art. فلذ &c:) [also called البُرِّ ↓ لُبَابُ, acc. to Sprenger, “ Life of Mohammad, ” (Allahabad, 1851,) p. 24, note 1.] ― -b4- [Hence,] لُبٌّ of a man, (TA,) (tropical:) Understanding; intellect; intelligence; or mind; syn. عَقْلٌ: (S, K:) the understanding, &c., that is put into the heart of a man: so called because it is the choicest or best part of him: or it is not so called unless it is pure from cupidity, or lust, and foul imaginations; and therefore has a more special sense than عقل: so in the Keshf el-Keshsháf: (TA:) pl. أَلْبَابٌ, and sometimes أَلُبٌّ; (S, K;) like as أَبْؤُسٌ is pl. of بُؤْسٌ, and أَنْعُمٌ of نُعْمٌ; (S;) and أَلْبُبٌ; (S, K;) the last being used, without incorporating the second ب into the first, in case of necessity in poetry. (S.) ― -b5- بَنَاتُ أَلْبُبٍ Certain veins in the heart; the sources of tenderness, affection, kindness, or compassion. (S, K.) ― -b6- تَأْبَى لَهُ ذٰلِكَ بَنَاتُ أَلْبُبِى [My tenderness forbids the doing so to him]: said by an Arab woman of the desert, on the occasion of her reproving her son, to one who asked her why she did not curse him. (S.) ― -b7- أَلْقَى عَلَيْهِ بَنَاتَ أَلْبُبِهِ He loved it. (L, art. شر.) ― -b8- The following words of the poet,
قَدْ عَلِمَتْ ذَاكَ بَنَاتُ أَلْبُبِهْ
signify, accord. to the M, My intellect knew that. (TA.) El-Mubarrad read أَلْبَبِهْ in the above words of the poet: (TA:) the meaning of these words, accord. to him, is, The daughters of the most intelligent of his tribe knew this. (S, TA.) ― -b9- If you form a pl. from [the pl.] أَلْبُبٌ, it is أَلَابِبُ; and the dim. n. is أُلَيْبِبٌ. (S.) ― -b10- ذُو لُبٍّ Possessing, having, or a person of, understanding, or intelligence: pl. أُولُوا الْأَلْبَابِ [persons of understandings]. (TA.) See also لَبِيبٌ and مَلْبُوبٌ. ― -b11- لُبٌّ (assumed tropical:) The self, substance, or essence, of anything. (TA.) -A2- Poison: (K:) the poison of the serpent is sometimes thus called. (Abu-l-Hasan, L.) -A3- لُبٌّ, in the dial. of El-Andalus and El-'Adweh, A certain beast of prey, resembling the wolf, said by AHei not to exist in other countries. (TA.)

لَبَبٌ
لَبَبٌ ذ : see لَبَّةٌ. ― -b2- The breast-girth, or thing that is bound over the breast of a beast, (or a she-camel, S,) to prevent the saddle from slipping back: (S, K:) it is an appertenance to the camel's saddle and to the horse's: (ISd, and others:) pl. أَلْبَابٌ: (S, K:) its only pl. (Sb.) ― -b3- فُلَانٌ فِى لَبَبٍ رَخِىٍّ (tropical:) Such a one is in ample circumstances (S,) in the enjoyment of abundance and security. (TA.) ― -b4- رَخِىُّ اللَّبَبِ Having a dilated bosom, or heart: syn. وَاسِعُ الصَّدْرِ. (TA.) -A2- A thin tract, or portion, of sand, (S, K,) that has descended from the main heap, and is between the hard and even, and the rugged, parts of the earth: (TA:) or such as is near to an oblong tract of sand: (T:) or لَبَبُ كَثِيبٍ signifies the fore part of a sand-hill. (TA.) El-Ahmar says, The largest quantity of sand is called عَقَنْقَلٌ; what is less than this, كَثِيبٌ; what is still less, عَوْكَلٌ; what is still less, سِقْطٌ; what is still less, عَدَابٌ; and what is still less, لَبَبٌ. (S.)

لَبَّةٌ
لَبَّةٌ ذ and ↓ لَبَبٌ The stabbing-place in an animal; (S, L, K;) the middle of the breast: (L:) the pit above the breast, between the collar-bones; the place where camels are stabbed: (see لَبَّهُ:) or the bones [probably a mistake for the part next above the bones] that are above the breast, and below the throat, between the collar-bones, where camels are stabbed: he who says that it is the pit in the throat errs: (IKt:) [for it is just beneath the throat:] pl. of the former لَبَّاتٌ (S) and لِبَابٌ; and of the latter أَلْبَابٌ. (TA.) Also, both words, (the latter ↓ accord. to the S and K, and the former accord. to the TA,) and ↓ مُتَلَبَّبٌ, (TA,) The place of the breast where the necklace or collar lies, or hangs, (S, K,) in anything; (S;) [i. e., in a human being or a beast:] or the pit above it: (TA:) pl. of لَبَبٌ, أَلْبَابٌ. (S.) Lh mentions the phrase اِنَّهَا لَحَسَنَهُ اللَّبَّاتِ [Verily she is beautiful in the upper part of the breast]: as though the sing. were applied to each portion of it, and the pl. formed to denote the whole. (TA.)

لَبَابٌ
لَبَابٌ ذ (as in the K) or ↓ لَبَابَةٌ (as in the L) A little of pasture, or herbage; (K;) what is not extensive thereof. (AHn.) -A2- لَبَابِ لَبَابِ, said by the Arabs to a man on the occasion of becoming favourably disposed towards him, (Yoo,) No harm, No harm. Syn. لَا بَأْسَ. (K.) ISd thinks it to be from a preceding meaning; [that of “ keeping, or adhering ”;] observing that when one dispels evil from another, he [the latter] loves to adhere to him: [so that it seems to be an imp. verbal n., like نَزَالِ &c., meaning keep with me, and fear not]. (TA.)

هُوَ لُبَابُ قَوْمِهِ
هُوَ لُبَابُ قَوْمِهِ ذ [He is the choice one, or best, of his people]: and in like manner, هُمْ لُبَابُ قَوْمِهِمْ: and هِىَ لُبَابُ قَوْمِهَا. (IJ.) ― -b2- لُبَابُ الاِبِلِ (tropical:) The best of the camels. (A.) ― -b3- لُبَابُ الدَّقِيقِ The best and purest of flour; which is white flour. (TA, voce حُوَّارَى.) ― -b4- لُبَابٌ Finely-ground flour, or meal. (TA.) ― -b5- See لُبٌّ. ― -b6- حَسَبٌ لُبَابٌ Pure nobility, or the like. (S, K.)

لَبِيبٌ
لَبِيبٌ ذ (tropical:) A person of understanding, or intelligence: pl. أَلِبَّاءُ. (S, K.) No other broken pl. is formed from it. (Sb.) Fem. with ة. (TA.) See لُبٌّ, and مَلْبُوبٌ. -A2- In the following verse of El-Mudarrib Ibn-Kaab,
فَقُلْتُ لَهَا فِيئِى اِلَيْكِ فَاِنَّنِى
حَرَامٌ وَاِنِّى بَعْدَ ذَاكِ لَبِيبُ
by بعد ذاك is meant مع ذاك; and by لبيب, مُقِيم, (remaining, or staying,) or, accord. to some, مُلَبٍّ, from التَّلْبِيَة: see art. لبى. (S.)

لَبَابَةٌ
لَبَابَةٌ ذ : see لَبَابٌ.

لِبَابَةٌ
لِبَابَةٌ ذ What is worn by the مُتَلَبِّب [app. meaning him who girds himself, and raises or tucks up his clothes, and arms himself, for fight]: (TA:) [A garment which he who prepares himself for fight puts on over other garments. (Freytag.) App., A piece of drapery thrown over the upper part of the bosom, and over the shoulders. See 5.]

لَبِيبَةٌ
لَبِيبَةٌ ذ A certain garment, like the بَقِيرَة, q. v. (S, K.)

لَبْلَبٌ
لَبْلَبٌ ذ and لُبْلُبٌ Kind, and beneficent, to his family and his neighbours. (K.)

هُوَ مُحِبٌّ لَهُ بِلَبَالِبِ قَلْبِهِ
هُوَ مُحِبٌّ لَهُ بِلَبَالِبِ قَلْبِهِ ذ (tropical:) [He loves him with the tenderest affections of his heart]. (TA.) -A2- لَبَالِبُ (tropical:) The confused noise, and cries, of sheep or goats. (S, K.)

لَبْلَبَةٌ
لَبْلَبَةٌ ذ a word imitative of The sound which a he-goat makes at rutting-time. (K.)

لَبْلَابٌ
لَبْلَابٌ ذ A certain herb: syn. حَشِيشَةٌ. (TA.) A certain plant, (K,) that twines about trees: (S:) [a species of dolichos, the dolichos lablab of Linn.: accord. to Golius, as from the S, convolvulus, a herb which as it rises embraces a tree: and he adds, pecul., the helxine: (Diosc. iv., 39, Beith:) either as if لفلاف, from لف; or from the love with which it seems to embrace the tree; whence it is also called عشقة [q. v.], and is a symbol of love which endures after death.] A well-known herb, or leguminous plant, (بقلة, q. v.,) used medicinally. (TA.) See عُصْرٌ.

لَوْلَبٌ
لَوْلَبٌ ذ A large quantity of water, which, when the aperture (مَفْتَح, as in the T; or فَتْح, as in MS. copies of the K; in the CK فُتُح;) [mean- ing the aperture of the tank or the like] carries off thereof what it can, and the hole by which it runs out (صُنْبُورُهُ, meaning the مَثْعَب of the water, TA,) is too narrow to admit it freely on account of its abundance, whirls round, and becomes like the spout of a vessel. (T, K.) AM says, I know not whether it be an Arabic word or arabicized; but the people of El-'Irák are fond of using it. (TA.) [It appears to be from the Persian لُولَهْ, as Golius thinks; and is used in modern Arabic in several other senses; namely, A tube through which water flows: the spout of a ewer, of an alembic, and the like: a cock, or tap: a turning pin, or peg; a screw: and the like. Its more appropriate place, I think, would be in an art. composed of the letters للب (accord. to what is said of مُلَوْلَبٌ in the S, K); or rather, (accord. to its derivation from the Pers.,) لولب.] Pl. لَوَالِبُ. (TA.)

أُلْبُوبٌ
أُلْبُوبٌ ذ [and also, accord. to Golius, أَلْبُوبٌ,] The kernel of the stone of the نَبِق [or fruit of the lote-tree]. (K.) It is sometimes eaten: (TA:) and is also called صَلّامٌ. (TA in art. صلم.)

مُلَبٌّ
مُلَبٌّ ذ : see next paragraph.

مُلْبَبٌ
مُلْبَبٌ ذ and ↓ مُلَبٌّ (K: the former on the authority of ISk; but Ibn-Keysán says that it is wrong; and that the latter is the right: S:) and ↓ مَلْبُوبٌ (IAar, K) A beast of carriage furnished with a لَبَب, or breast-leather. (S, K.)

مَلْبُوبٌ
مَلْبُوبٌ ذ (tropical:) Characterized by understanding, or intelligence. (K.) ― -b2- See preceding paragraph.

تَلْبِيبٌ
تَلْبِيبٌ ذ The portion of the clothes that is at the part called لَبَب: a subst., like تَمْتِينٌ: (K:) pl. تَلَابِيبُ. (TA.) ― -b2- أَخَذَ بِتَلْبِيبِهِ He drew together his clothes at the bosom, and seized him, dragging him along: (T:) he took him by the لَبَّة: you also say اخذ بِتَلَابِيبِهِ. (TA.) See also 2 and 5.

##### Türkçe

1 **لَبَّ**, aslında **لَبِبَ**, ikinci şahıs **لَبِبْتَ**, (S, K,) fiilin en yaygın şekli, (TA,) ve [**لَبَّ**, aslında **لَبُبَ**, **حَبَّ**, aslında **حَبُبَ** gibi, bkz.] ikinci şahıs **لَبُبْتَ**, muzâri‘ **يَلَبُّ**, (S, K,) El-Hicâz lehçesinde, fiilin bu son şeklinin muzâri‘i olarak kaideden saparak; (TA;) mastar **لَبَابَةٌ** (S, K) ve **لِبٌّ** ve **لَبٌّ**; (TA;) ve **لَبَّ**, muzâri‘ **يَلِبُّ**, Necd lehçesinde; **فَرَّ**, muzâri‘ **يَفِرُّ** gibi; (TA;) ve [**لَبَّ**], ikinci şahıs **لَبِبْتَ**, muzâri‘ **يَلُبُّ**; [kıyasa aykırı;] (Yz;) ve [**لَبَّ**], ikinci şahıs **لَبُبْتَ**, muzâri‘ **يَلُبُّ**; [kıyasa uygun;] (Yoo;) O, **لُبّ** sahibi idi veya oldu; yani anlayış, akıl yahut zekâ sahibi. **لُبٌّ**’e bak. (S, K.) Bazıları (T’nin, S’nin vb. müellifleri gibi) tarafından, **لَبُبْتَ**, muzâri‘i **تَلَبُّ**, müzâaf fiiller sınıfı içinde benzeri olmadığı söylenmiştir; yani mâzîde **فَعُلَ** vezninde, muzâri‘de **يَفْعَلُ** vezninde olması bakımından: fakat üç benzer fiil zikredilmiştir; yani **دَمُمْتَ**, **شَرُرْتَ**, ve **عَزُزَتِ الشَّاةُ** (mânâsı: “koyun yahut keçi sütünde azaldı”). (TA.) [Bu ise bir hatadır: iddia, **لَبُبْتَ**’ın muzâri‘inin (kaidece) **تَلُبُّ** olmasına ilişkindir: **دَمَّ**, muzâri‘ **يَدُمُّ**’a bak.] -A2- **لَبَّ**, muzâri‘ **لَبِ٣َ**; ve ↓ **لَبْلَبَ**; O (bir keçi; ve bazen ↓ **لبلب** aynı mânâda bir erkek antilop hakkında kullanılır) kızgınlık vaktinde bir ses, yahut nida çıkardı. (TA.) -A3- **لَبَّ اللَّوْزَ** Bademi kırdı ve içini çıkardı. (TA.) ― -b2- **لَبَّهُ**, (K,) ikinci şahıs **لَبَبْتُ**, muzâri‘ **لَبُ٣َ**, mastar **لَبٌّ**, (S,) Onu **لَبَّة** denilen yere vurdu; (S, K;) yani göğsün üstündeki çukur, köprücük kemikleri arasındaki yer; develerin hançerlendiği yer. (TA.) -A4- **لَبَّ**, muzâri‘ **لَبُ٣َ**, O (bir ev) başka bir eve karşı baktı, karşısında oldu yahut karşısında durdu. (Kh, S, K.) -A5- 4’e bak.

لبّب
2 **لبّب** ذ, mastar **تَلْبِيبٌ**, O (bir topluluğu uyaran yahut öğütleyen ve yardım için bağıran bir adam) sadağını ve yayını boynuna koydu, sonra kendi elbisesini göğsünün üst kısmında tuttu: örn.
اِنَّا اِذَا الدَّاعِى اعْتَرَى وَلَبَّبَا
[Şüphesiz biz, bir çağıran bir iyilik isteyerek geldiğinde ve sadağını vb. koyduğunda]: (Lth:) yahut burada **لبّب** **تَرَدَّدَ** mânâsınadır: yukarıya bak. (TA.) ― -b2- Münakaşa yahut çekişme sırasında elbiselerini göğsünde ve sinesinde topladı, sonra onu sürükledi. (S, K.) ― -b3- Ayrıca, boynuna bir ip yahut bir elbise doladı ve onunla onu tuttu. (TA.) -A2- 5’e ve **تَلْبِيبٌ**’e de bak. -A3- **لبّب** O (tane) bir **لُبّ** yahut öz kazandı, (S, K,) yenilebilir bir öz. (TA.) -A4- **لبّب**, mastar **تَلْبِيبٌ**, O gidip geldi, ileri geri gitti; gidip geldi: eş anlamlısı **تَرَدَّدَ**. (K.) ISd der ki: Bu rivayet edilmiştir; fakat onun ne olduğunu bilmiyorum. (TA.) Aşağıya bak.

**البّ بِالمَكَانِ**
4 **البّ بِالمَكَانِ** ذ, mastar **اِلْبَابٌ**; (ISk, S, K;) ve ↓ **لَبَّ بِهِ**, [muzâri‘ **لَبُ٣َ**,] mastar **لَبٌّ**; (Kh, S, K;) O, yerde kaldı, durdu, ikamet etti yahut oturdu; (S, K;) ona bağlı kaldı. (S.) Bundan dolayı, der Fr., **لَبَّيْكَ** sözü (aşağıda gelecek) [buna] dayanır. (S, K.) ― -b2- **البّ عَلَى الأَمْرِ** O, şeye yahut işe bağlı kaldı. (TA.) -A2- **البّ** O (büyüyen ekin vb.) tanede yenilebilir maddeyi taşıdı, verdi yahut üretti: **احبّ** gibi. (S.) -A3- **البّ لَهُ الشَّىْءُ** Şey ona göründü: eş anlamlısı **عَرَضَ**. (K.) -A4- **أَلْبَبْتُ السَّرْجَ** Eyere bir **لَبَب** (yahut göğüs kayışı) yaptım. (TA.) ― -b2- **أَلْبَبْتُ الدَّابَّةَ** Binek hayvanına bir **لَبَب** (yahut göğüs kayışı) taktım; (S, K;) bunun gibi ↓ **لَبَبْتُهَا**, muzâri‘ **لَبُ٣َ**. (K.)

**تلبّبت بِمِنْطَقَتِهَا**
5 **تلبّبت بِمِنْطَقَتِهَا** ذ [görünüşe göre **بِمِنْطَقِهَا** yerine bir hatadır] O (bir kadın) örtüsünün bir ucunu sol omzunun üzerine koydu, ortasını sağ koltuğunun altından çıkardı, onunla göğsünü örttü ve öbür ucunu da sol omzunun üzerine koydu. (TA.) ― -b2- **تلبّب** O elbiselerini kaldırdı yahut topladı: (K:) kuşandı ve elbiselerini kaldırdı yahut topladı; (S;) A’da ↓ **لَبَّبَ**’a verilen bir mânâ: elbisesiyle göğsü üzerinde kuşandı; yahut onu göğsünde etrafına sardı: elbiselerini topladı: bir silah vb. ile kuşandı: silahlandı ve savaş için elbiselerini kaldırdı yahut topladı: (TA:) belini bir iple bağladı. (S, art. حزم.) ― -b3- **تَلَبَّبَ الرَّجُلَانِ** İki adam **لَبَّة** denilen yerden birbirini yakaladı. (TA.) -A2- **تلبّب الوَادِى** (mecaz:) O, vadi içinden yol tuttu: aynı şekilde, ↓ **لبّبوا** ve ↓ **استلبّوا** da onun içinden yol tuttular. (A.)

**استلبّهُ**
10 **استلبّهُ** ذ O, onun anlayışını yahut zekâsını denedi. **لُبٌّ**’e bak. -A2- 5’e de bak.

**لَبْلَبَةٌ**
R. Q. 1 **لَبْلَبَةٌ** ذ, [**لَبْلَبَ**’ın mastarı,] Yavrulara karşı şefkatli, sevecen, iyi yahut merhametli olma. (S, K.) ― -b2- **لَبْلَبَتْ عَلَى وَلَدِهَا**, mastar yukarıdaki gibi, O (bir koyun) yavrusuna şefkatli yahut sevecen oldu ve onu doğurduğunda yaladı, (S, K,) **لِبْ لِبْ** gibi bir ses çıkararak. (TA.) ― -b3- 1’e bak. ― -b4- **لَبْلَبَ عَلَيْهِ**, mastar yukarıdaki gibi, O ona karşı iyi yahut merhametli oldu; yani bir adama: ona karşı iyi yahut sevecen oldu ve ona yardım etti yahut imdada yetişti. (TA.) -A2- **لَبْلَبَ** O ayrıldı, dağıldı yahut saçıldı. (AA, T, K.) (Mastar **لبلبة**, **تَفَرُّقٌ** ile açıklanır: fakat bunun **تَرَفُّقٌ** yerine bir hata olması ve mânânın “O yumuşak huylu, nazik yahut iyi oldu” olması uzak değildir.)

**لَبٌّ**
**لَبٌّ** ذ **لَبَّ** “kaldı vb.” fiilinin mastarıdır. ― -b2- **لبَّيْكَ** [Emrindeyim! lafzen: İki kere emrindeyim!] (S, K, vb.) ve **لَبَّيْهِ** [Onun emrindeyim: vb.]. (TA.) [مَرْهُوبٌ maddesinde bir örneğe bak. Günümüzde “Emrindeyim” sözümüz gibi kullanılır ve böyle çevrilebilir; yahut “defalarca” kaydıyla.] **لبّيك**, **أَلَبَّ**’den [yahut daha doğrusu **لَبَّ**’dan, **البّ** ile eş anlamlı olarak] “kaldı vb.” türemiştir; ve mânâsı: Senin hizmetine yahut sana itaate yönelmiş olarak beklerim: (Fr, S, K;) bekleyişten sonra bekleyerek; [yani defalarca;] ve cevaplamadan sonra cevaplayarak: (K:) o [yani zamir eklenmemiş isim] **حَمْدًا لِلّٰهِ وشُكْرًا**’da olduğu gibi, mastar olarak mansup kılınır [kendi fiilinin mutlak mef‘ûlü olarak, fiil takdir edilerek]; doğru yol **لَبًّا لَكَ** demektir; fakat pekiştirme için tesniye yapılmıştır; mânâsı **اِلْبَابًا بِكَ بَعْدَ اِلْبَابٍ**, ve **اِقَامَةً بَعْدَ اِقَامَةٍ** [hizmetinde bekleyişten sonra bekleyiş, yahut defalarca]. (Fr, S.) [Benzer ifade **سَعْدَيْكَ**’e de bak.] Yahut **لَبٌّ** itaat etmeyi yahut hizmet etmeyi; yahut itaat yahut hizmeti ifade eder; “kalma, durma, ikamet etme yahut oturma” aslî mânâsından: tesniyesi merfûda **لَبّانِ**; mansup ve mecrûrda **لَبَّيْنِ**; ve **لبيك**’in aslî mânâsı: Sana iki kere itaat ettim yahut hizmet ettim: [yahut ederim vb.:] **النون** [**لبّين**’deki] zamire izafet sebebiyle düşürülmüştür. (IAar.) Yahut **لبّيك**, **دَارُ فُلَانٍ تَلُبُّ دَارِى** “falancanın evi benim evime karşı bakar” sözündendir; (Kh, S, K;) mânâsı: Senin huzurunda bulunurum (yahut sana yönelirim, K), senin hoşuna gideni yaparak, sana cevap vererek [defalarca]: **ى** tesniye yapmak içindir; ve ismin mastar olarak mansup olduğunu gösterir [yukarıda zikredildiği üzere]. (Kh, S.) Yahut mânâsı: Sana sevgim [verilmiştir]; **اِمْرَأَةٌ لَبَّةٌ** “kocasını seven (ve ona şefkatli, TA) kadın” ifadesinden: K’da böyledir; fakat Kh’dan rivayetle ifade **أُمٌّ لَبَّةٌ**’dir; ve onun zikrettiği bir beyitle teyit edilir. (TA.) Yahut mânâsı **اِخْلَاصِى لَكَ** [Sana ihlâslı hizmetim vb.]; **حَسَبٌ لُبَابٌ** “saf soyluluk vb.” ifadesinden. (K.) Yoo’ya göre, **لبّيك** zamir eklenmiş tekil bir isimdir: bu isim aslında **لَبَّبٌ** olup **فَعْلَلٌ** veznindedir: ( **فَعَّلٌ** vezninde değildir; çünkü bu dilde nadirdir:) son **ب** tekrarından kaçınmak için **ى**’ye çevrilir; böylece **لَبَّىٌ** olur: sonra **ى** harekeli olup hemen öncesinde fetha bulunduğundan **ا**’ya çevrilir; ve **لَبَّا** olur [yahut **لَبَّى**; çünkü bu durumda **ى**’ye **ا** denir]: sonra **لبّيك**’te **ك** ile, **لبّيه**’te **ه** ile birleşince, onun **ا**’sı **ى**’ye çevrilir; **اِلَيْكَ** ve **عَلَيْكَ** ve **لَدَيْكَ** dediğin gibi. (TA.) [Fakat aşağıda gelen şeye bak.] ― -b3- **لَبَّىْ يَدَيْكَ** ifadesi **لبّيك**’e tamamen benzer bir ifadedir; mânâsı: Ellerinin hizmetinde (yahut lafzen: iki kere ellerinin hizmetinde)! ve S’de, لبى maddesinde, bunun Yoo’nun yukarıdaki görüşüne aykırı olduğu söylenir; çünkü, eğer **لبّى** **اِلَى** vb. gibi olup bir isme, zamire değil, muzaf olsaydı, **لَبَّى يَدَيْكَ** olurdu, **لَبَّىْ** değil.] El-Hattâ-bî’ye göre, **لبّى يديك** “Ellerin selâmette ve sağlam olsun!” demektir; **يديك** sözünde i‘rab gözetilmemiştir; doğrusu **يَدَاكَ** olmalıydı; **يديك**’in **لبّيك** ile sesçe uyuşması için: fakat Z der ki, mânâsı: Sana itaat edeceğim ve senin serbest tasarrufuna bırakılmış olacağım; sen onu ellerinle dilediğin şekilde tasarruf edeceksin. (TA.) ― -b4- Aynı şekilde **لَبَّىْ زَيْدٍ** [Zeyd’in hizmetinde (yahut iki kere hizmetinde)] dersin. (Msb.) لبى maddesine bak. ― -b5- Sonu kesreli **لَبِّ** de, **أَمْس** ve **غَاقِ** gibi, kullanılmış olarak rivayet edilmiştir: (Sb:) [ve hâlâ bazı yerlerde “Emrindeyim!” mânâsıyla kullanılır.]. -A2- **لَبٌّ** bir şeye bağlı kalma: kalma yahut durma. (K.) ― -b2- Develeri sürme işine sürekli bağlı kalan, onları bırakmayan deve sürücüsü. (TA.) ― -b3- **رَجُلٌ لَبٌّ** Bir şeye yahut işe yahut mesleğe bağlı kalan adam; bunun gibi ↓ **لَبِيبٌ**; (S, K;) sanatına yahut zanaatine yahut ticaretine bağlı kalan, ondan vazgeçmeyen adam. (TA.) ― -b4- **رجلٌ لَبٌّ طَبٌّ** İşe bağlı kalan adam, [ve mahir, usta, zeki yahut anlayışlı]. (S, TA.) -A3- **لَب** İnsanlara sevgi ve dostlukla yakınlık gösteren [yahut onlara karşı dostça ve sevecen olan] kimse: nazik, kibar yahut mültefit: müennesi **لَبَّةٌ**: çoğulu **لِبَابٌ**. (TA.) ― -b2- **اِمْرَأَةٌ لَبَّةٌ** İnsanlara sevgi ve dostlukla yakınlık gösteren [yahut dostça ve sevecen] kadın; (S;) nazik, kibar yahut mültefit: (S, K:) kocasını seven kadın; (K;) ona şefkatli: yahut Kh’ya göre ifade **أُمٌّ لَبَّةٌ**’dir: yukarıda **لَبٌّ**’e bak. (TA.)

**لُبٌّ**
**لُبٌّ** ذ (S, K) ve ↓ **لُبَابٌ** (Msb) bir ceviz, badem ve benzerinin, iç tarafında olan şey; (S;) öz yahut iç: (K:) hurma ağacının, **قَلْبٌ** yahut **قُلْبٌ** denilen özü yahut içi. (S, K.) Birincinin çoğulu **لُبُوبٌ**. (S.) ― -b2- **لُبٌّ** (S, K) ve ↓ **لُبَابٌ** (TA) herhangi bir şeyin saf olanı, seçkini yahut en iyisi: (S, K:) birincinin çoğulu **أَلْبَابٌ**. (A'Obeyd.) ― -b3- **لُبُّ الحِنْطَةِ** [Buğdayın en saf maddesi: **فَالُوذٌ**’a bak:] (T, L, art. فلذ vb:) [Sprenger’e göre buna **البُرِّ** ↓ **لُبَابُ** da denir.] ― -b4- [Bundan dolayı,] bir adamın **لُبٌّ**’ü, (TA,) (mecaz:) anlayış; akıl; zekâ; yahut zihin; eş anlamlısı **عَقْلٌ**: (S, K:) bir adamın kalbine konulan anlayış vb.: onun en seçkin yahut en iyi parçası olduğu için böyle adlandırılmıştır: yahut şehvetten ve kötü hayallerden arınmış olmadıkça böyle adlandırılmaz; bu sebeple **عقل**’den daha özel bir mânâsı vardır: Keşf el-Keşşâf’ta böyledir: (TA:) çoğulu **أَلْبَابٌ**, ve bazen **أَلُبٌّ**; (S, K;) **بُؤْسٌ**’ün çoğulu **أَبْؤُسٌ**, **نُعْمٌ**’ün çoğulu **أَنْعُمٌ** olduğu gibi; (S;) ve **أَلْبُبٌ**; (S, K;) sonuncusu, şiirde zaruret halinde ikinci **ب**’yi birinciye idgam etmeksizin kullanılır. (S.) ― -b5- **بَنَاتُ أَلْبُبٍ** Kalpteki bazı damarlar; şefkat, sevgi, iyilik yahut merhametin kaynakları. (S, K.) ― -b6- **تَأْبَى لَهُ ذٰلِكَ بَنَاتُ أَلْبُبِى** [Şefkatim ona bunu yapmayı reddeder]: bir bedevî kadın tarafından, oğlunu azarlaması sırasında, ona “niçin ona beddua etmiyorsun?” diye sorana söylenmiştir. (S.) ― -b7- **أَلْقَى عَلَيْهِ بَنَاتَ أَلْبُبِهِ** Onu sevdi. (L, art. شر.) ― -b8- Şairin şu sözü,
قَدْ عَلِمَتْ ذَاكَ بَنَاتُ أَلْبُبِهْ
M’ye göre “Aklım bunu bildi” demektir. (TA.) El-Mubarrad, şairin yukarıdaki sözünde **أَلْبَبِهْ** okudu: (TA:) ona göre bu sözlerin mânâsı: Onun kavminin en akıllısının kızları bunu bildi. (S, TA.) ― -b9- [Çoğul] **أَلْبُبٌ**’den bir çoğul yaparsan **أَلَابِبُ** olur; küçültmesi **أُلَيْبِبٌ**’dür. (S.) ― -b10- **ذُو لُبٍّ** anlayış sahibi, zekâ sahibi; çoğulu **أُولُوا الْأَلْبَابِ** [anlayış sahipleri]. (TA.) **لَبِيبٌ** ve **مَلْبُوبٌ**’a da bak. ― -b11- **لُبٌّ** (mecaz kabul edilerek:) herhangi bir şeyin kendisi, cevheri yahut özü. (TA.) -A2- Zehir: (K:) yılanın zehri bazen böyle adlandırılır. (Abu-l-Hasan, L.) -A3- **لُبٌّ**, El-Endelüs ve El-‘Adveh lehçesinde, kurda benzeyen bir yırtıcı hayvan; AHei tarafından başka ülkelerde bulunmadığı söylenmiştir. (TA.)

**لَبَبٌ**
**لَبَبٌ** ذ: **لَبَّةٌ**’ye bak. ― -b2- Bir binek hayvanının (yahut bir dişi devenin, S) göğsü üzerine bağlanan, eyeri geriye kaymaktan alıkoyan göğüs kayışı yahut şey: (S, K:) devenin eyeri ve atın [takımı] için bir eklentidir: (ISd ve başkaları:) çoğulu **أَلْبَابٌ**: (S, K:) onun tek çoğulu. (Sb.) ― -b3- **فُلَانٌ فِى لَبَبٍ رَخِىٍّ** (mecaz:) Falanca geniş hâl içindedir, (S,) bolluk ve güvenlik içinde. (TA.) ― -b4- **رَخِىُّ اللَّبَبِ** Göğsü yahut kalbi geniş olan: eş anlamlısı **وَاسِعُ الصَّدْرِ**. (TA.) -A2- Kumdan ince bir şerit yahut parça, (S, K,) ana yığından inmiş olup yerin sert ve düz kısmı ile engebeli kısmı arasındadır: (TA:) yahut uzunumsu bir kum şeridine yakın olan: (T:) yahut **لَبَبُ كَثِيبٍ** bir kum tepesinin ön kısmı demektir. (TA.) El-Ahmar der ki: Kumun en büyük miktarına **عَقَنْقَلٌ** denir; bundan az olana **كَثِيبٌ**; bundan daha az olana **عَوْكَلٌ**; bundan daha az olana **سِقْطٌ**; bundan daha az olana **عَدَابٌ**; bundan daha az olana **لَبَبٌ**. (S.)

**لَبَّةٌ**
**لَبَّةٌ** ذ ve ↓ **لَبَبٌ** Hayvanda hançerleme yeri; (S, L, K;) göğsün ortası: (L:) göğsün üstündeki çukur, köprücük kemikleri arasındaki yer; develerin hançerlendiği yer: (**لَبَّهُ**’a bak:) yahut göğsün üstünde ve boğazın altında, köprücük kemikleri arasında, develerin hançerlendiği yerde bulunan kemikler [muhtemelen kemiklerin üstündeki kısım]; onun boğazdaki çukur olduğunu söyleyen yanılır: (IKt:) [çünkü boğazın hemen altındadır:] birincinin çoğulu **لَبَّاتٌ** (S) ve **لِبَابٌ**; ikincinin çoğulu **أَلْبَابٌ**. (TA.) Ayrıca, iki kelime de (ikincisi ↓ S ve K’ya göre, birincisi TA’ya göre) ve ↓ **مُتَلَبَّبٌ**, (TA,) herhangi bir şeyde (S, K) gerdanlığın yahut kolyenin bulunduğu yahut asılı durduğu göğüs yeri; (S;) [yani insanda yahut hayvanda:] yahut onun üstündeki çukur: (TA:) **لَبَبٌ**’ün çoğulu **أَلْبَابٌ**. (S.) Lh, **اِنَّهَا لَحَسَنَهُ اللَّبَّاتِ** [Şüphesiz o, göğsün üst kısmında güzeldir] ifadesini zikreder: sanki tekil, onun her bir parçasına uygulanmış, bütününü göstermek için çoğul yapılmıştır. (TA.)

**لَبَابٌ**
**لَبَابٌ** ذ (K’da olduğu gibi) yahut ↓ **لَبَابَةٌ** (L’de olduğu gibi) Az bir otlak yahut ot; (K;) ondan geniş olmayan şey. (AHn.) -A2- **لَبَابِ لَبَابِ**, Arapların bir adama, ona karşı iyi niyetli olduklarında söyledikleri, (Yoo,) “Zarar yok, zarar yok.” Eş anlamlısı **لَا بَأْسَ**. (K.) ISd bunun önceki bir mânâdan; [“bağlı kalma”dan;] olduğunu düşünür; zira biri diğerinden kötülüğü giderdiğinde, o [diğeri] ona bağlanmayı sever: [böylece, **نَزَالِ** vb. gibi bir emir mastarı olup “benimle kal, korkma” mânâsında olur]. (TA.)

**هُوَ لُبَابُ قَوْمِهِ**
**هُوَ لُبَابُ قَوْمِهِ** ذ [O, kavminin seçkini yahut en iyisidir]: aynı şekilde, **هُمْ لُبَابُ قَوْمِهِمْ**: ve **هِىَ لُبَابُ قَوْمِهَا**. (IJ.) ― -b2- **لُبَابُ الاِبِلِ** (mecaz:) Develerin en iyisi. (A.) ― -b3- **لُبَابُ الدَّقِيقِ** Unun en iyi ve en saf olanı; ki o beyaz undur. (TA, حُوَّارَى maddesinde.) ― -b4- **لُبَابٌ** İnce öğütülmüş un yahut öğütme. (TA.) ― -b5- **لُبٌّ**’e bak. ― -b6- **حَسَبٌ لُبَابٌ** Saf soyluluk vb. (S, K.)

**لَبِيبٌ**
**لَبِيبٌ** ذ (mecaz:) anlayış yahut zekâ sahibi kimse: çoğulu **أَلِبَّاءُ**. (S, K.) Ondan başka kırık çoğul yapılmaz. (Sb.) Müennesi ة ile. (TA.) **لُبٌّ**’e ve **مَلْبُوبٌ**’a bak. -A2- El-Mudarrib İbn-Ka‘b’ın şu beytinde,
فَقُلْتُ لَهَا فِيئِى اِلَيْكِ فَاِنَّنِى
حَرَامٌ وَاِنِّى بَعْدَ ذَاكِ لَبِيبُ
**بعد ذاك** ile **مع ذاك** kastedilmiştir; ve **لبيب** ile **مُقِيم** (kalan yahut duran) kastedilmiştir; yahut bazılarına göre **مُلَبٍّ**, **التَّلْبِيَة**’den: لبى maddesine bak. (S.)

**لَبَابَةٌ**
**لَبَابَةٌ** ذ: **لَبَابٌ**’a bak.

**لِبَابَةٌ**
**لِبَابَةٌ** ذ **مُتَلَبِّب**’in giydiği şey; [görünüşe göre: kuşanan, elbiselerini kaldırıp toplayan ve savaş için silahlanan kimse]: (TA:)

**لَبِيبَةٌ**
**لَبِيبَةٌ** ذ **بَقِيرَة** gibi olan belirli bir elbise. (S, K.)

**لَبْلَبٌ**
**لَبْلَبٌ** ذ ve **لُبْلُبٌ** Ailesine ve komşularına karşı iyi ve iyiliksever. (K.)

**هُوَ مُحِبٌّ لَهُ بِلَبَالِبِ قَلْبِهِ**
**هُوَ مُحِبٌّ لَهُ بِلَبَالِبِ قَلْبِهِ** ذ (mecaz:) [O, onu kalbinin en ince şefkatleriyle sever]. (TA.) -A2- **لَبَالِبُ** (mecaz:) koyunların yahut keçilerin karışık gürültüsü ve melemeleri. (S, K.)

**لَبْلَبَةٌ**
**لَبْلَبَةٌ** ذ Kızgınlık vaktinde teke’nin çıkardığı sesi taklit eden bir kelime. (K.)

**لَبْلَابٌ**
**لَبْلَابٌ** ذ Belirli bir ot: eş anlamlısı **حَشِيشَةٌ**. (TA.) Ağaçlara dolanan belirli bir bitki, (K,) (S:) iyi bilinen bir ot yahut baklagil bitkisi, (**بقلة**, bkz.) tıbbî olarak kullanılır. (TA.) **عُصْرٌ**’e bak.

**لَوْلَبٌ**
**لَوْلَبٌ** ذ Büyük bir su miktarı; ki (مَفْتَح, T’de olduğu gibi; yahut فَتْح, K’nın yazma nüshalarında olduğu gibi; CK’da فُتُح;) [yani havuz vb. şeyin ağzı] ondan taşıyabildiğini taşır, ve çıktığı delik (**صُنْبُورُهُ**, yani suyun **مَثْعَب**’ı, TA) bolluğu sebebiyle onu serbestçe geçirmeye dar gelirse, dönüp dolaşır ve bir kabın ağzı gibi olur. (T, K.) AM der ki: Bunun Arapça mı yoksa Arapçalaştırılmış mı olduğunu bilmiyorum; fakat Irak halkı onu kullanmayı sever. (TA.) Çoğulu **لَوَالِبُ**. (TA.)

**أُلْبُوبٌ**
**أُلْبُوبٌ** ذ [ve ayrıca Golius’a göre **أَلْبُوبٌ**] **نَبِق**’in [yahut sidr meyvesinin] çekirdeğinin içi. (K.) Bazen yenir: (TA:) ve **صَلّامٌ** da denir. (TA, art. صلم.)

**مُلَبٌّ**
**مُلَبٌّ** ذ: sonraki paragrafa bak.

**مُلْبَبٌ**
**مُلْبَبٌ** ذ ve ↓ **مُلَبٌّ** (K: birincisi ISk rivayetiyle; fakat İbn-Keysân onun yanlış olduğunu ve doğrusunun ikincisi olduğunu söyler: S:) ve ↓ **مَلْبُوبٌ** (IAar, K) **لَبَب** yahut göğüs kayışı ile donatılmış binek hayvanı. (S, K.)

**مَلْبُوبٌ**
**مَلْبُوبٌ** ذ (mecaz:) anlayış yahut zekâ ile nitelenmiş. (K.) ― -b2- Önceki paragrafa bak.

**تَلْبِيبٌ**
**تَلْبِيبٌ** ذ **لَبَب** denilen yerde bulunan elbise kısmı: **تَمْتِينٌ** gibi bir isim: (K:) çoğulu **تَلَابِيبُ**. (TA.) ― -b2- **أَخَذَ بِتَلْبِيبِهِ** Elbiselerini göğsünde topladı ve onu yakaladı, onu sürükleyerek: (T:) onu **لَبَّة**’den tuttu: ayrıca **اخذ بِتَلَابِيبِهِ** dersin. (TA.) 2’ye ve 5’e de bak.
