# لتت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: لتت

لَتَّ السَّوِيقَ والأَقِطَ ونحوَهما، يَلُتُّه لَتًّا: جَدَحَه، وقيل: بَسَّه بالماء ونحوه: أَنشد ابن الأَعرابي:
سَفَّ العَجوزِ الأَقِطَ المَلْتُوتا
واللُّتَاتُ: ما لُتَّ به.
الليث: اللَّتُّ بَلُّ السَّوِيق، والبَسُّ أَشَدُّ منه. يقال: لَتَّ السَّوِيقَ أَي بَلَّه، ولَتَّ الشيءَ يلُتُّهُ إِذا شَدَّه وأَوثَقَه؛ وقد لُتَّ فلاَنٌ بفلانٍ إِذا لُزَّ به وقُرِنَ معه.
واللاَّتُّ، فيما زَعَمَ قومٌ من أَهل اللغة: صخرة كان عندها رجلٌ يَلُتُّ السَّويقَ للحاجِّ، فلما مات، عُبِدَتْ؛ قال ابن سيده: ولا أَدري ما صحة ذلك، وسيأْتي ذِكْرُ اللاَّتِ، بالتخفيف، في موضعه.
الليث: اللَّتُّ الفِعْلُ من اللُّتاتِ، وكلُّ شيء يُلَتُّ به سَوِيقٌ أَو غيره، نحو السَّمْن ودُهْنِ الأَلْيَةِ. وفي حديث مجاهدٍ في قوله تعالى: أَفَرَأَيْتُم اللاَّتَّ والعُزَّى؟ قال: كان رجلٌ يَلُتُّ السويقَ لهم، وقرأَ: أَفرأَيتم اللاَّتَّ والعُزَّى؟ بالتشديد. قال الفراء: والقراءة اللاَّتَ، بتخفيف التاء، قال: وأَصلُه اللاتَّ، بالتشديد، لأَن الصنم إِنما سمي باسم اللاَّتِّ الذي كان يَلُتُّ عند هذه الأَصنام لها السويقَ أَي يَخْلِطُه، فخفف وجعل اسماً للصنم؛ قال ابن الأَثير: وذكر أَن التاء في الأَصل مخففة للتأْنيث، وليس هذا بابها. وكان الكسائي يقف على اللاَّه، بالهاءِ. قال أَبو إِسحق: وهذا قياسٌ، والأَجْوَدُ اتِّباعُ المصحف، والوقوف عليها بالتاء. قال أَبو منصور: وقول الكسائي يوقف عليها بالهاء يدل على أَنه لم يجعلها من اللَّتِّ، وكان المشركون الذين عبدوها عارَضُوا باسمها اسم الله، تعالى اللهُ عُلُوًّا كبيراً عن إِفكهم ومُعارضتهم وإِلْحادهم في اسمه العظيم.
واللُّتَاتُ: ما فُتَّ من قُشور الخَشَب.
ابن الأَعرابي: اللَّتُّ الفَتّ؛ قال امرؤ القيس يصف الحُمُر: تَلُتُّ الحَصَى لَتّاً بسُمْرٍ رَزينةٍ
مَوارِنَ، لا كُزْمٍ ولا مَعِراتِ
قال: تَلُتُّ أَي تَدُقُّ. والسبُّمْرُ: الحَوافِرُ. والكُزْمُ: القِصارُ؛ وقال هِمْيانُ في اللَّتِّ، بمعنى الدَّقِّ:
حَطْماً على الأَنْفِ ووَسْماً عَلْبا،
وبالعَصَا لَتّاً، وخَنْقاً سَأْبا
قال أَبو منصور: وهذا حرف صحيح. ورُوِي عن الشافعي، رضي الله عنه، أَنه قال في باب التيمم: ولا يجوز التيمم بلُتَاتِ الشجر، وهو ما فُتَّ من قِشْره اليابس الأَعْلى؛ قال الأَزهري: لا أَدري لُتاتٌ أَم لِتاتٌ. وفي الحديث: ما أَبْقَى مني إِلا لُتاتاً؛ اللُّتاتُ: ما فُتَّ من قُشُور الشجر، كأَنه قال: ما أَبْقَى مني المرضُ إِلا جِلْداً يابساً كقِشْرَةِ الشجرة.

### Türkçe

**لَتَّ** **السَّوِيقَ** ve **الأَقِطَ** ve bunların benzerlerini, **يَلُتُّه** **لَتًّا**: onu **جَدَحَه** (karıştırdı/çırptı);

ve denildi ki: su ve benzeriyle onu **بَسَّه** (ıslattı/yumuşattı): İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
سَفَّ العَجوزِ **الأَقِطَ** **المَلْتُوتا**
ve **اللُّتَاتُ**: onunla **لُتَّ** edilen şeydir.
**الليث**: **اللَّتُّ** **السَّوِيق**’i ıslatmaktır; **البَسُّ** ondan daha şiddetlidir. Denir ki: **لَتَّ** **السَّوِيقَ** yani onu ıslattı; ve **لَتَّ** şeyi, **يلُتُّهُ**: onu sıktığı ve sağlamlaştırdığı zaman; ve muhakkak ki falan, falana **لُتَّ** edildi: ona yapıştırıldığı ve onunla eşleştirildiği zaman.

Ve **اللاَّتُّ**, dil ehlinden bir kavmin zannettiğine göre: yanında bir adamın hacılar için **السَّويقَ** **يَلُتُّ** ettiği bir kaya idi; sonra öldüğünde, ona ibadet edildi; İbn Sîde dedi: bunun sıhhatinin ne olduğunu bilmiyorum; ve **اللاَّتِ**’in, hafifletmeyle, zikri yerinde gelecektir.

**الليث**: **اللَّتُّ**, **اللُّتاتِ**’tan fiildir; ve onunla **سَوِيقٌ** yahut başkası **يُلَتُّ** edilen her şey, **السَّمْن** ve **دُهْنِ الأَلْيَةِ** gibi. Ve Mücâhid’in şu sözü hakkında olan hadiste: “**أَفَرَأَيْتُم اللاَّتَّ والعُزَّى؟**” dedi ki: onlar için **السويقَ** **يَلُتُّ** eden bir adam vardı; ve okudu: “**أَفرأَيتم اللاَّتَّ والعُزَّى؟**” şeddeli olarak. Ferrâ dedi: kıraat **اللاَّتَ**’tır, **التاء**’nın hafifletilmesiyle; dedi ki: aslı **اللاتَّ**’tır, şeddeyle; çünkü put ancak, bu putların yanında onlar için **السويقَ** **يَلُتُّ** eden **اللاَّتِّ**’in adıyla isimlendirildi; yani onu **يَخْلِطُه** (karıştırırdı); sonra hafifletti ve put için bir isim kıldı; İbnü’l-Esîr dedi: ve zikretti ki **التاء** aslında te’nîs için hafifletilmiştir; ve bu onun babı değildir. Kisâî, **اللاَّه** üzerinde **الهاءِ** ile vakfederdi. Ebû İshâk dedi: bu bir kıyastır; daha iyi olan Mushaf’a tâbi olmak ve onun üzerinde **التاء** ile vakfetmektir. Ebû Mansûr dedi: Kisâî’nin onun üzerinde **الهاء** ile vakfedilir sözü, onun onu **اللَّتِّ**’ten kılmadığına delâlet eder; ve ona ibadet eden müşrikler, onun adıyla Allah’ın adını karşı karşıya getirdiler; Allah, onların iftiralarından, karşı koymalarından ve O’nun yüce isminde ilhadlarından büyük bir yücelikle yücedir.

Ve **اللُّتَاتُ**: odun kabuklarından ufalanıp dökülen şeydir.

İbnü’l-A‘râbî: **اللَّتُّ** **الفَتّ**’tir (ufalama); İmruü’l-Kays, yaban eşeklerini vasfederek dedi:
تَلُتُّ الحَصَى **لَتّاً** بسُمْرٍ رَزينةٍ
مَوارِنَ، لا كُزْمٍ ولا مَعِراتِ
dedi ki: **تَلُتُّ** yani **تَدُقُّ** (döver). Ve **السبُّمْرُ**: toynaklardır. Ve **الكُزْمُ**: kısalardır; ve Himyân, **اللَّتِّ** hakkında, **الدَّقِّ** (dövme) mânâsında dedi:
حَطْماً على الأَنْفِ ووَسْماً عَلْبا،
وبالعَصَا **لَتّاً**، وخَنْقاً سَأْبا
Ebû Mansûr dedi: bu sahih bir harftir. Şâfiî’den, Allah ondan razı olsun, rivayet olundu ki, teyemmüm babında dedi: ve ağacın **لُتَاتِ**’ıyla teyemmüm câiz olmaz; o, onun kuru üst kabuğundan ufalanıp dökülen şeydir; Ezherî dedi: bilmiyorum, **لُتاتٌ** mı yoksa **لِتاتٌ** mı. Ve hadiste: “benden ancak **لُتاتاً** bıraktı”; **اللُّتاتُ**: ağaç kabuklarından ufalanıp dökülen şeydir; sanki dedi ki: hastalık benden, ancak ağacın kabuğu gibi kuru bir deri bıraktı.
