# لتح — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AA%D8%AD/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AA%D8%AD/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AA%D8%AD.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: لتح

ح ت ل
حتل ، حلت ، لحت ، لتح : مستعملة .
وقد أهمل الليث : حتل ولحت وهما مستعملان .
لتح : قال الليث : اللَّتْح : ضرب الوجه والجسد بالحصى حتى يؤثِّرَ فيه من غير جَرْح شديد ، وقال أبو النجم :
يَلْتَحْنَ وَجْهاً بالحَصَى مَلْتُوحا
يصف عانَةً طردها مِسْحَلُها ، وهي تَعْدُو وتُثِير الحَصَى في وَجْهِه .
أبو زيد : لَتَحَها لَتْحاً إذا نكحها وجامعها ، وهو لاتِحٌ ، وهي مَلْتُوحة .
وأخبرني المُنْذِري عن أبي الهيثم أنه قال : لتَحْتُ فُلاناً ببصرى أي رَمَيْتُه ، حكاه عن أبي الحسن الأعرابي الكلابي ، وكان فصيحاً .
ابن الأعرابي : رجل لاتِح ولُتاحٌ ولُتَحَةٌ ولَتِحٌ إذا كان عاقلا داهياً ، وقومٌ لُتَّاح ، وهم العقلاء من الرجال والدُّهاةُ .
الأُمَوِيُّ : اللَّتْحانُ : الجائع ، وامرأةٌ لَتْحَى : جائِعة .
حلت : قال الليثُ : الحِلْتِيتُ . الأنْجُزَذُ ، وأنشد :
عَلَيْك بِقُنُأَةٍ وبِسَنْدَروسٍ
وحِلْتِيتٍ وشَيْءٍ من كَنَعْدِ
قلت : أظن هذا البيت مصنوعاً ولا يحتج به ، والذي حَفِظته عن البحرانيين : الخِلْتِيت بالخاء : الأَنْجُزَذُ ، ولا أراه عَرَبِيّاً مَحْضاً .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي : يوم ذو حِلِّيتٍ إذا كان شديد البرد ، والأزِيزُ مثله .
قال : والْحَلتُ : لُزُوم ظهر الخَيْل .
وقال ابن الفرج : قال الكسائي : حَلَتُّه أي ضَرَبتُه ، قال : وغيره يقول : حَلأْتُه .
اللحياني : حلأتُ الصوفَ عن الشاةِ حَلأً ، وحَلَتُّه حَلْتاً ، وهي الحُلاتَةُ والْحُلاءةُ للنُّتافَةِ :
وحِلِّيتُ : موضع ذكره الراعي :
بِحِلِّيتَ أَقْوَت منهما وتَبدَّلت
ويروى بِحَليَة .
لحت : قال ابن الفرج : قال السليمي : بَرْدٌ بَحْتٌ لَحْتٌ أي بَرْدٌ صادِق .
وقال غيره : لَحَتَ فلانٌ عصاه لَحْتاً إذا قَشَرَها ، ولَحَتَه بالعَذْل لَحتاً مثله .
حتل : أهمله الليث ، وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الحاتِلُ : المِثلُ من كل شَيْءٍ . قُلْتُ : الأصْلُ فيه الحاتِنُ ، فَقْلِبَت النون لاما ، وهو حِتْنُه وحَتْله أي مِثْلُه .

### Türkçe

ح ت ل
**حتل** ، **حلت** ، **لحت** ، **لتح** : kullanımdadır.
Leys, **حتل** ve **لحت**’ı ihmâl etmiştir; hâlbuki ikisi de kullanımdadır.

**لتح** : Leys dedi ki: **اللَّتْح**: yüzü ve bedeni çakıl taşıyla, onda (iz) tesir edinceye kadar, şiddetli bir yara olmaksızın dövmektir. Ebû’n-Necm dedi ki:
يَلْتَحْنَ وَجْهاً بالحَصَى مَلْتُوحا
Bir sürüyü, onu kovan **مِسْحَلُها**’sı (çobanı) ile vasfeder; o koşar ve onun yüzüne çakıl taşını kaldırır (saçar).

Ebû Zeyd: Onu **لَتَحَها لَتْحاً** (diye) —onu nikâhlayıp onunla cinsel birleşmede bulunduğu zaman— (söylenir); o **لاتِحٌ**’tir, o (kadın) **مَلْتُوحة**’dur.

Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: o dedi ki: **لتَحْتُ** falancayı Basra’da; yani onu attım (taşladım). Bunu Ebû’l-Hasen el-A‘râbî el-Kilâbî’den nakletti; o fasih idi.

İbnü’l-A‘râbî: Bir adam **لاتِح** ve **لُتاحٌ** ve **لُتَحَةٌ** ve **لَتِحٌ** (olur); akıllı, kurnaz olduğu zaman. Ve bir kavim **لُتَّاح**; onlar erkeklerden akıllılar ve kurnazlardır.

Ümevî: **اللَّتْحانُ**: aç olan; ve bir kadın **لَتْحَى**: aç.

**حلت** : Leys dedi ki: **الحِلْتِيتُ**: **الأنْجُزَذُ**. Ve inşâd etti:
عَلَيْك بِقُنُأَةٍ وبِسَنْدَروسٍ
وحِلْتِيتٍ وشَيْءٍ من كَنَعْدِ
Dedim ki: Ben bu beytin uydurma olduğunu zannediyorum ve onunla delil getirilmez. Bahreynlilerden hıfzettiğim ise: **الخِلْتِيت** (خ ile): **الأَنْجُزَذُ**’dur; ve onu sırf Arapça görmüyorum.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **يوم ذو حِلِّيتٍ**: şiddetli soğuk olduğu zaman; **الأزِيزُ** da onun gibidir.

Dedi ki: **والْحَلتُ**: atların sırtına yapışıp kalma.

İbnü’l-Ferec dedi ki: Kisâî dedi: **حَلَتُّه** yani onu dövdüm. Dedi ki: başkası der ki: **حَلأْتُه**.

Lihyânî: Koyundan yünü **حلأتُ** (diye) **حَلأً** (ile) soydum; ve onu **حَلَتُّه حَلْتاً** (diye) (de söylenir). Ve **الحُلاتَةُ** ve **الْحُلاءةُ** koparılan kırpıntı içindir:

Ve **حِلِّيتُ**: çobanın zikrettiği bir yer:
بِحِلِّيتَ أَقْوَت منهما وتَبدَّلت
Ve **بِحَليَة** diye de rivayet edilir.

**لحت** : İbnü’l-Ferec dedi ki: Süleymî dedi: **بَرْدٌ بَحْتٌ لَحْتٌ** yani gerçek soğuk.

Başkası dedi ki: Falanca asasını **لَحَتَ** (diye) **لَحْتاً** (ile) (yapar); onu soyduğu zaman. Ve onu azarlama ile **لَحَتَه** (diye) **لَحتاً** (ile) (yaptı); onun gibidir.

**حتل** : Leys onu ihmâl etti. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: **الحاتِلُ**: her şeyden misildir. Dedim ki: Asıl onda **الحاتِنُ**’dur; sonra nûn lâm’a çevrildi. Ve o, onun **حِتْنُه**’si ve **حَتْله**’si, yani onun mislidir.
