# لجأ (ل-ج-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Sığınak

- Harfler: ل - ج - أ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: لجء

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مَلْجَأً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A3%D9%8B.md) | مَفْعَلًا | Sığınak | 1 | 1 | [9:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/9:57.md) |
| [مَلْجَأٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A3%D9%8D.md) | مَفْعَلٍ | Sığınak | 1 | 1 | [42:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/42:47.md) |
| [مَلْجَأَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/siga/%D9%85%D9%8E%D9%84%D9%92%D8%AC%D9%8E%D8%A3%D9%8E.md) | مَفْعَلَ | Sığınak | 1 | 1 | [9:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/9:118.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (38 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [جمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Cma’ dan dönüşmüştür
2. [رحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Rab (Ayn) taşmakta olan dolu kap demektir
3. [غور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Ğar, Mağara demektir
4. [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Dar geçit, boğaz demektir
5. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sülle çokluk demektir
6. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
7. [جوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Cevbe içi su dolu çukur, kova demektir
8. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
9. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
10. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Eveye yuva demektir
11. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
12. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dahl: Kuytu yer demektir
13. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
14. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Veli arka demektir
15. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
16. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Önce
17. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
18. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
19. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
20. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
21. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
22. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لجأ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Hemzeli (mehmûzü'l-lâm) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md), [أوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md), [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir tehlike, sıkıntı veya baskı sebebiyle sığınılacak korunaklı bir yere yönelme, iltica etme |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın varoluşsal darlık ve çaresizlik anında Allah'tan başka hakiki bir sığınak bulamayacağı hakikati |
| Çekirdek Özet 3 | Mutlak ontolojik güvencenin yalnızca Yaratıcı'da bulunması, sahte sığınakların yok oluşu |
| Kritik Hata Riski | Sığınmayı yalnızca fiziksel bir kaçış veya mekânsal bir barınak sanıp iradi ve ontolojik teslimiyet boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لج | Yoğunlaşma, derinleşme, ısrar etme ve içine çekilme; dalgaların veya seslerin üst üste binerek şiddetlenmesi (örneğin [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) kökünde denizin derinliği ve engin dalgaları) | أ | Çekirdeğin taşıdığı kuşatıcı ve şiddetli darlık/baskı durumundan, ani ve kesin bir noktaya sığınarak çıkma veya bir yere dayanıp korunma anlamı kazanmıştır. Hemze harfi harekete durma ve sabit bir hedefe varma sınırı eklemiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire | Dışarıdan gelen bir zorlama, sevk edilme, yönlendirilme veya bir hedefe doğru sürüklenme hareketini ifade eder. |
| ج | Değnek, deve | Bir mesafeyi katetme, yüklenme, intikal etme ve hareket halinde olma dinamiğini gösterir. |
| أ | Öküz başı | Güç, öncülük, odaklanılan nihai sığınak ve dayanılan kuvvet merkezini simgeler. |
| لجأ | Bir baskı ve sevk neticesinde hareket ederek nihai bir güç merkezine varıp kapanma | Dış etkenlerin zorlamasıyla (ل) mesafe katedip harekete geçen (ج) varlığın, karşılaştığı tehlikeden kurtulmak için güçlü ve sarsılmaz bir dayanağa (أ) kapağı atması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sarp dağ kovuğu, kuyu, mağara, siper veya kışın soğuğundan ve yırtıcılardan korunmak için kazılan/yapılan sığınak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde kış soğuğundan korunmak için sığınak arama bağlamında yer almıştır: جَاءَ الشِّتَاءُ وَلَمَّا أَتَّخِذْ لَجَأً / يَا حَرَّ كَفَّيَّ مِنْ حَفْرِ القَرَامِيصِ |
| Erken Arapça kullanım | İstemeyerek veya zorunluluk altında bir şeye sevk edilme anlamında «elce'ehü ileyhi» (onu buna mecbur kıldı) ve fıkhi bir terim olarak baskı altında işlem yapmayı ifade eden «telci'e» (التَّلْجِئَة) kullanımı mevcuttur. Ka'b rivayetinde Müslümanların cemaatinden ayrılıp başkasına iltica etme anlamında kullanılmıştır. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Arapça لجأ kökü, erken Sami dillerinde bir tehlikeden kaçarak güvenli bir alana çekilme, sığınma ve zor altında yönelme anlam alanıyla ilişkilidir. Kökün l-g / l-j çekirdeği güneybatı Sami dillerinde baskı, kuşatma ve ardından korunma noktası bulma kavramlarıyla semantik paralellik gösterir. İbranice ve Aramice gibi kuzeybatı Sami dillerinde sığınma ve iltica genellikle m-l-t veya h-s-h kökleriyle karşılanırken, Arapçada لجأ kökü özellikle bir sığınağa (dağ, kale, korunak) iltica etme ve dışsal bir baskıyla mecbur bırakılma nüansını koruyarak özelleşmiştir. Ge'ez dilinde de tehlikeden kaçıp emin bir yere kapanma anlamında benzer fonetik ve semantik yapılar mevcuttur. Kökün Arapçadaki gelişimi, göçebe ve çöl şartlarında yırtıcılardan, düşman baskınından veya çetin iklim şartlarından kaçıp sarp bir yere dayanma tecrübesine dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | لجأ / ملجأ | Fiziksel bir korunağa sığınmaktan, iradi ve ahlaki olarak bir güvenceye dayanmaya ve baskı altında kalmaya (telci'e) doğru genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Arap-Habeş hattı | Tehlike karşısında kaçarak korunaklı bir mevkiye çekilme ve kendini bir gücün korumasına bırakma anlamı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لجأ | Anlamlı | Sığınmak, iltica etmek | Tehlike ve baskı anında sığınılacak bir korunağa veya bir güce yönelme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| لأج | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [جلأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [جأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D9%84.md) | Anlamlı | Çamur toplamak, kaçmak | Çamuru bir araya getirmek veya korkup kaçışmak manalarında kullanılır | Kur'an'da geçmez |
| ألج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) | Anlamlı | Vade, belirlenmiş son süre | Bir şeyin nihayete erdiği zaman sınırı, geciktirme ve sebep olma | Kur'an'da geçer; ters permütasyon |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لجأ | Merkez | Sığınma, iltica | Çaresizlik ve dış baskı altında kaçıp korunaklı bir yere/makama kapağı atma | Hem fiziksel sığınağı hem de mecburiyet halini içerir |
| [عوذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%B0.md) | Komşu | İltica, himaye arama | Görünmeyen veya korkulan bir şerden manevi ve iradi olarak bir güce sığınma | Daha çok şerden korunmak için sözlü ve zihni sığınmayı ifade eder |
| [أوى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%8A.md) | Komşu | Barınma, sığınma | Şefkat, sıcaklık, şefkatli bir kucak veya dinlenme amacıyla bir yere çekilme | Sadece korkudan değil, şefkat ve toparlanma ihtiyacından kaynaklanır |
| [وزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B2%D8%B1.md) | Komşu | Korunak, siper | Dağ zirvesi veya sarp kaya gibi aşılmaz bir engelin arkasına saklanma | Kur'an'da kıyamet günü hiçbir korunak bulunmadığını belirtir |
| [طرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D8%AF.md) | Zıt | Kovma, uzaklaştırma | Bir varlığı bulunduğu güvenli alandan sürüp çıkarma ve korumasız bırakma | Sığınmanın ve kucak açmanın tam karşıtı olarak dışlama eylemidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لجأ / مَلْجَأ | Sığınmak, sığınak | Tehlike anında güvenli bir yere kapağı atma, iltica etme | Kesin |
| Latince | refugium, confugere | Sığınak, sığınmak | Tehlikeden kaçıp güvenli bir sığınağa çekilmeyi tam karşılar; telci'e (baskı) nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | refuge, shelter, resort to | Sığınak, başvurmak, iltica | Hem somut barınağı hem de çaresizlikten son çareye başvurmayı kapsar | Kesin |
| Almanca | Zuflucht, Zufluchtsort | Sığınak, iltica | Korku veya darlık anında güvenli bir merkeze yönelme boyutunu karşılar | Güçlü |
| Fransızca | refuge, recourir | Sığınak, müracaat etme | Tehlikeden korunma yerini ve çaresizlikten bir yola başvurmayı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Wehr Arabic-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَلْجَأ (Kaçacak fiziksel sığınak / siper) | Dünyevi tehlikeden veya savaştan kaçıp saklanılacak mağara, kale veya delik | Münafıkların savaştan kaçmak için bir delik veya sığınak aramaları bağlamında (Tevbe [9:57](https://lisan.digital/tr/ayet/9:57.md)) |
| مَلْجَأ (Ontolojik / İlahî sığınak) | Allah'ın gazabından ve azabından yine ancak O'nun rahmet ve affına sığınılabileceği gerçeği | Tevbe eden üç kişinin yeryüzü bütün genişliğine rağmen kendilerine dar geldiğinde Allah'tan başka sığınak olmadığını anlamaları bağlamında (Tevbe [9:118](https://lisan.digital/tr/ayet/9:118.md)) |
| مَلْجَأ (Kıyamet günü kaçış imkânsızlığı) | Hesap gününde inkârcıların azaptan kaçıp saklanabilecekleri hiçbir korunağın bulunmaması | Ahiret gününün dehşeti ve kaçacak hiçbir yerin olmaması bağlamında (Şûrâ [42:47](https://lisan.digital/tr/ayet/42:47.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve tevekkül | Allah'tan başka mutlak sığınak ve kurtarıcı olup olmadığı; esbaba sığınmanın hükmü | Bütün kozmik ve dünyevi sığınakların izafi olduğu, mutlak ilticanın sadece Zât-ı İlâhî'ye yapılabileceği |
| Fıkıh | İkrah ve تلجئة (telci'e) akitleri | Baskı ve tehdit altında yapılan akitlerin, hileli miras devirlerinin ve zorlama tasarrufların hukuki geçerliliği | Dış bir baskı (ilcâ) sebebiyle iç irade ile dış beyanın uyuşmaması durumu |
| Tefsir | Melce kavramının tahlili | Tevbe suresindeki iki kullanım (münafıkların kaçışı ile müminlerin tevbesi) arasındaki zihniyet farkı | Sahte ve dünyevi sığınaklar ile hakiki ve ilahi sığınak arasındaki ontolojik ayrım |
| Hadis | Dua ve tevbe metinleri | Duada «Senden başka sığınak ve kurtuluş yoktur» (لَا مَلْجَأَ وَلَا مَنْجَا مِنْكَ إِلَّا إِلَيْكَ) ikrarı | Kulun acziyetini anlayarak kaçtığı zâta (Allah'a) yine O'nun lütfuyla sığınması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve dua sistemi | Mutlak Melce (Sığınak) | İnsanın varoluşsal darlıkta sahte tanrılardan arınarak tek koruyucuya ilticası | Kul ile Allah arasındaki en saf irtibat, başka hiçbir dayanağın kalmadığı anda ortaya çıkar | Kesin |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Nihai aksiyom ve kesin referans | Şüphe ve zihni çelişkiler anında dayanılan sarsılmaz zemin | Bilginin inşa edildiği ve kuşku baskısından kaçıp sığınılan temel aksiyomatik ilkeler | Muhtemel |
| Siyasi | Hukuki koruma ve iltica | Siyasi sığınma ve dokunulmazlık alanı | Zulüm ve baskı altındaki bireye hayat hakkı tanıyan korunak | Devletin veya otoritenin zulmünden kaçan mazluma sağlanan can ve mal güvencesi | Güçlü |
| İktisadi | İflas ve dar boğaz hukuku | Temel güvence ve kriz fonu | Piyasa çöküşü veya borç baskısı altında varlığı koruyan nihai rezerv | Ekonomik iflas ve haciz baskısı altında bireyin asgari geçimini sağlayan dokunulmaz alan | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel kuyusu / Çekici durum (Attractor) | Fiziksel sistemlerin kararsız ve yüksek enerjili dalgalanma hallerinden kaçıp en düşük enerjili ve kararlı denge noktasına yerleşmesi hareketi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Psikolojik savunma ve güvenli bağlanma (Attachment theory) | Bireyin aşırı kaygı, panik ve travmatik baskı anında sığındığı birincil güven figürü ve psikolojik koruma kalkanı | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Melce kelimesini sadece savaşta saklanılan betonarme sığınak veya fiziksel bir delik seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da melce, münafıkların korkakça kaçtığı fiziksel mağaralardan (Tevbe [9:57](https://lisan.digital/tr/ayet/9:57.md)) başlayıp, müminlerin bütün varoluşlarıyla idrak ettikleri mutlak ilahi rahmet kapısına (Tevbe [9:118](https://lisan.digital/tr/ayet/9:118.md)) kadar uzanan varoluşsal bir sığınma hakikatidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın darlık anında sığındığı dünyevi mekanizmaları nihai sığınak zannetmesi ve Allah'tan başka sığınak bulunmadığı bilincini yitirerek seküler güven arayışlarında boğulması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın psikolojik darlık ve çaresizlik anlarında nereye yöneldiğini açığa çıkararak münafık ile müminin kriz anındaki tavır farkını kristalize eder. Münafık fiziksel bir deliğe kaçarken mümin Allah'ın rahmetine sığınır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebük seferi geride kalanları ve nifak psikolojisini anlatan Tevbe suresi ayetlerinde ve kıyametin dehşetinden kaçışın imkânsızlığını bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevbenin sadece kuru bir söz değil, yeryüzünün insana dar gelmesi neticesinde Allah'ın kahrından yine O'nun lütfuna kaçış olduğunu göstererek yüzeysel tevbe algısını düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yırtıcıdan, soğuktan veya düşmandan kaçıp sarp bir dağ kovuğuna, mağaraya veya kazılan bir deliğe sığınma eylemi.
- Soyut anlam: İnsanın dışsal baskı, suçluluk veya çaresizlik sebebiyle psikolojik ve ontolojik olarak sarsılmaz bir güvence kapısına teslim olması.
- Sistematik karşılık: Varoluşsal kriz anında bütün izafi ve sahte barınakların çökmesiyle birlikte mutlak sığınağın tekleşmesi.
- LaTeX modeli: $$S = \{x \mid \exists p \in P, \lim_{p \to \infty} d(x, M) = 0 \iff M = M_0\}$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ sığınma hareketini, $P$ varlığın maruz kaldığı dışsal baskı veya tehlike alanını, $p$ bu baskının şiddetini ifade eder. $d(x, M)$ ifadesi kaçan özne $x$ ile yönelinen sığınak $M$ arasındaki mesafedir. Baskı sonsuza yaklaştığında ($p \to \infty$), yani insan tam bir çaresizlik ve kuşatılmışlık yaşadığında, sığınma mesafesinin sıfıra inmesi ancak ve ancak yönelinen sığınağın mutlak merkez ($M_0$, yani Allah'ın rahmeti) olması şartına bağlıdır; diğer tüm göreli sığınaklar bu sınır değerde çöker.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D8%A3/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/9:57.md) — مَلْجَأً

لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَهُمْ يَجْمَحُونَ

Meal (IK): Eğer sığınılacak bir yer, yahut mağaralar veya bir delik bulsalardı; çabucak oraya yönelirlerdi.

### [Tevbe 9:118](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/9:118.md) — مَلْجَأَ

وَعَلَى الثَّلَاثَةِ الَّذِينَ خُلِّفُوا حَتَّى إِذَا ضَاقَتْ عَلَيْهِمُ الْأَرْضُ بِمَا رَحُبَتْ وَضَاقَتْ عَلَيْهِمْ أَنْفُسُهُمْ وَظَنُّوا أَنْ لَا مَلْجَأَ مِنَ اللَّهِ إِلَّا إِلَيْهِ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ لِيَتُوبُوا إِنَّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Geri bırakılan üç kişiye de yeryüzü bütün genişliğine rağmen dar gelmiş ve nefisleri kendilerini sıkıştırmıştı da, Allah’tan başka sığınacak hiç bir şey olmadığını anlamışlardı. Sonra onları da eski hallerine dönsünler diye tevbeye muvaffak kıldı. Muhakkak ki Allah; Tevvab, Rahim olandır.

### [Şura 42:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/ayet/42:47.md) — مَلْجَأٍ

اسْتَجِيبُوا لِرَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لَا مَرَدَّ لَهُ مِنَ اللَّهِ مَا لَكُمْ مِنْ مَلْجَأٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَكِيرٍ

Meal (IK): Allah katından, geri çevrilmesi imkansız bir gün gelmezden önce, Rabbınıza icabet edin. O gün; hiç biriniz için sığınacak bir yer yoktur, inkar da edemezsiniz.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم واللام و و ا ي ء معهما
ج أ ل، ل ج أ، أ ج ل، ج ي ل، ج ل و، ج و ل، و ج ل، و ل ج مستعملات
جأل:
الجيألُ: الضَّبعُ. والجميع: الجيائل. قال الكُميتُ:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا
لجأ:
لجأ فلان إلى كذا مَلجأ ولجأ وهو يلجأُ ويلتجىءُ. وألجأنا الأمر إلى كذا أي: إضطرّني إليه.
ولجأ: اسم رجل.
أجل:
الأجلُ: غاية الوقت في الموت. ومحل الدَّين ونحوه. وتقول: أجل هذا الشيءُ يأجل، فهو آجل، وهو نقيضُ عاجل.
والأجيلُ: المُؤجل إلى وقت، قال:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى
وتقول: فعلت ذاك من أجل كذا ومن جراءِ كذا أي: من أجله، وإن شئت طرحت:من: فقلت: فعلتُ ذاك أجل كذا، ولا فعل له. قال عديّ بن زيد:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار
وتقول: أجنَّك بمعنى: أجل أنك فحذفت اللام والألف، كما قال الله عز اسمه: "لكنّا هو الله ربي" معناه، والله أعلم: لكن أنا، فحذفت الألف فألتفتِ النّونان. فجاء التشديد. وفي الحديث: "أجنك من أصحاب رسول الله" أي: من أجل أنك. ومثله: لهنك لرجلٌ عاقلٌ، أي: والله إنك لرجلٌ عاقلٌ.
والإجلُ: القطيعُ من بقر الوحش، والجميعُ: الأجالُ. وتأجلَ الصّوار: صار قطيعاً قطيعا.
والأجلة: الآخرة، والعاجلة: الدُّنيا.
والمأجلُ: شبه حوضٍ واسع يُؤجل فيه ماءُ البئر. وماء القناة المحفورة أياماً، ثم يُفجَّرُ في الزّرع، وهو بالفارسية: طرخة، والجميع: المآجِل.
والأجلُ: مصدرُ قولك: أجلوا إبلهم يأجِلُونها أجلاً، أي: حبسُوها في المرعى، والأجلُ: الضِّيق أيضاً. وتقول: أجلَ عليهم شراً أجلاً، أي: جناه وبحثه.
والأجلً: وجعٌ في العُنُق.
جيل:
الجيلُ: كلُّ صنفٍ من الناس، التُّركُ: جيلٌ، والصِّينُ: جِيلٌ والعربُ: جِيلٌ، وجمعُه: أجيال.. وجَيلانُ: جِيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم يُقالُ لهم: جِيلُ جَيلان.
جلو:
جلال الصَّيقلُ السَّيف جِلاءً، ممدود، واجتلاه لنفسه، قال لبيد:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

والماشطةُ تجلو العروس جلوه وجِلوة، وقد جُليت على زوجها واجتلاها زوجها، أي: نظر إليها.
وأمرٌ جليِّ: واضح. وتقول: أجل لنا هذا الأمر، أي: أوضحهُ.
وما أقمتُ عندهم إلا جَلاءَ يومٍ واحدٍ، أي: بياض يومٍ، قال:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ
وتقول: جلا الله عنك المرض، أي: كشفه. وجَليت عن الزَّمان، وعن الشيء، إذا كان مدفوناً فأظهرته.. والله يُجلِّي الساعة، أي: يُظهرها.. والبازي يُجلِّي، إذا الصَّيد فرفع طرفه ورأسه.. وتجليتُ الشَّيءَ، نظرتُ إليه. قال الله عز وجل: "فلمّا تجلَّى ربُّه للجبل". أي: ظهر وبان، قال الحسن: تجلّى، أي: بدا للجبل نُورُ العَرش.
والجلا، مقصور: الإثمِدُ، لأنه يجلو البَصر.
والجبهةُ الجلواءُ: الواسعة الحسنة.. والرَّجُلُ أجلى.
والجَلاءُ: أن يخلو قوم عن بلادهم.. يقال: أجليناهم عن بلادهم فجلوا، أي: تحولوا وتركوها.
والجالية: أهلُ الذِّمّة الذين تحولوا من أرض إلى أرض، والجميع: الجوالي.
وأجلى القوم عن الشيء، أي، أفرجوا عنه بعد ما كانوا مُقبلين عليه، مُحدِقين به.
وتقول: أجلو عنه، وأجليت عنه الهمّ، أي: فَجته عنه. والأنجلاء:
الانكشاف عن الهموم.
وجلال: اسم، قال:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني
وهذا اللّيثي، وكان صاحب قتل يطلع في المغارات من ثنية الجبل على أهلها، فضربت العرب المثل هذا البيت، فقوله: أنا ابن جلا، أي: أنا ابن الواضح الأمر المشهور.
جول: تجوّلت البلاد، وجوَّلتُها، أي: جُلتُ فيها كثيراً.
والجَولانُ: التُّراب الذي تجول به على وجه الأرض. والجَول والجُولُ، كلٌّ لغة في الجَولان.
ويقال: جال التُّراثُ وانجال، وانجيالهُ: انكشاطُه.
وإذا ترك القومُ القصد والهُدى قِيل اجتالهم الشَّيطانُ، أي: جالوا معه في الضّلالة.
والجُول: لبُّ القلب ومعقول، يقال: له جُولُ، وله عقل ولا فعل له.
والجائل: السَّلِسُ من الوشُجِ والبُطنِ. يقال: وشاجٌ جالٌ.
وجالا كلِّ شيء جانباهُ والجالا الوادي: ناحيتاه وجانِبا مائة. وجالا البحرِ: شطّاه. والجميع: الأجوالُ والجِيلانُ.
وأجالوت السِّهام بين القوم، إذا حُرِّكت ثم أفضى بها في القسمة. وأجالوا الرَّأي والأمر ونحوه فيما بينهم.
وجل:
الوَجَلُ: الخَوفُ. وجِل يَوجَلُ وجَلاً، فهو وجِلٌ وأوجلُ، قال:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ
الولوج: الدُّخول. والوَليجة: بطانةُ الرَّجُلِ ودِخلتُهُ. قال جلّ وعزّ: "ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين وليجةً". والتَّولجُ: كِناسُ الظَّبي، وقد اتَّلجَ الظَّبي في تولجة، وأتلجَهُ الحرُّ فيه وأولجه: أدخلهُ كِناسهُ.
ويقال: أعوز بالله من كل نافث ورافث. وشرِّ كلٌ تالجٍ ووالجٍ.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**اللام** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ج أ ل**، **ل ج أ**، **أ ج ل**، **ج ي ل**، **ج ل و**، **ج و ل**، **و ج ل**، **و ل ج** kullanımdadırlar

**جأل**:
**الجيألُ**: sırtlan. Hepsi: **الجيائل**. **الكُميتُ** dedi ki:
نُطعم الجيأل الِّهيد من الكـو		مِ ولم تدع من يُشيط الجَزُورا

**لجأ**:
Falanca **لجأ** etti şuna: sığınak olarak; ve **لجأ** eder, **يلجأُ** ve **يلتجىءُ**. Ve “işi şuna **ألجأنا** ettik” yani: beni ona mecbur etti.
Ve **ولجأ**: bir adam adıdır.

**أجل**:
**الأجلُ**: ölümde vaktin sonu. Ve borcun yeri ve benzeri. Ve dersin: bu şey **أجل** eder, **يأجل**; o hâlde o **آجل**dir; ve o, **عاجل**in zıddıdır.
Ve **الأجيلُ**: bir vakte ertelenmiş olan; dedi ki:
وغاية الأجيل مهواة الرُّدى

Ve dersin: şundan dolayı bunu yaptım: **من أجل** şöyle ve **من جراءِ** şöyle; yani: onun sebebiyle. Ve istersen **من**’i atarsın da dersin: bunu **أجل** şöyle yaptım; ve onun fiili yoktur. **عديّ بن زيد** dedi ki:
أجلَ أنّ الله قد فـضـلـكـم		فوق من أحكى بصُلبٍ وإزار

Ve dersin: **أجنَّك** mânâsında: **أجل أنك**; böylece **اللام** ve **الألف**’i hazfettin; nitekim Allah, adı aziz olsun, dedi: “لكنّا هو الله ربي”; mânâsı—Allah daha iyi bilir—: “لكن أنا”; böylece **الألف**’i hazfetti de iki **النون** birbirine döndü; bunun üzerine şeddeli geldi. Ve hadiste: “**أجنك** من أصحاب رسول الله” yani: **من أجل أنك**. Ve bunun benzeri: “**لهنك** لرجلٌ عاقلٌ” yani: “والله إنك لرجلٌ عاقلٌ”.
Ve **الإجلُ**: yaban sığırından sürü; hepsi: **الأجالُ**. Ve **تأجلَ** **الصّوار**: sürü sürü oldu.
Ve **الأجلة**: âhiret; ve **العاجلة**: dünya.
Ve **المأجلُ**: kuyu suyu içinde toplandığı genişçe bir havuz benzeri; ve birkaç gün kazılmış kanalın suyu; sonra ekine salıverilir; ve o Farsçada: **طرخة**; hepsi: **المآجِل**.
Ve **الأجلُ**: “develerini **أجلوا** ettiler, onları **يأجِلُونها** **أجلاً**” sözünün masdarıdır; yani: onları otlakta hapsettiler; ve **الأجلُ**: darlık da. Ve dersin: onlara bir şerri **أجلَ** etti, **أجلاً**; yani: onu işledi ve araştırdı.
Ve **الأجلً**: boyunda bir ağrı.

**جيل**:
**الجيلُ**: insanların her bir sınıfı; Türkler: bir **جيل**dir; Çin: bir **جِيل**dir; Araplar: bir **جِيل**dir; çoğulu: **أجيال**.. Ve **جَيلانُ**: Deylem’in arkasında müşriklerden bir **جِيل**; onlara “**جِيلُ جَيلان**” denir.

**جلو**:
**جلال** **الصَّيقلُ** kılıcı **جِلاءً** ile cilaladı; medli. Ve onu kendisi için **اجتلاه** etti. **لبيد** dedi ki:
جُنوح الهالكي على يديه		مُكبَّا يجتلي نقب النِّصال

Ve saç tarayan kadın gelini **تجلو** eder: **جلوه** ve **جِلوة** ile; ve kocasına **جُليت** olundu; ve kocası onu **اجتلاها** etti; yani: ona baktı.
Ve **أمرٌ جليِّ**: açık. Ve dersin: bize bu işi **أجل** et; yani: onu açıkladı.
Ve onların yanında bir tek günün **جَلاءَ**’ından başka kalmadım; yani: bir günün beyazlığı. Dedi ki:
مالي إن أقصيتني من مقعدِ
ولا بهذي الأرض من تجلُّدِ
إلا جلاءَ اليوم أو ضُحى الغَدِ

Ve dersin: Allah senden hastalığı **جلا** etti; yani: onu giderdi. Ve zamandan ve şeyden **جَليت** ettim; eğer gömülü idi de onu ortaya çıkardıysan. Ve Allah saati **يُجلِّي** eder; yani: onu ortaya çıkarır. Ve doğan **يُجلِّي** eder; avı görünce gözünü ve başını kaldırırsa. Ve ben şeyi **تجليتُ** ettim: ona baktım. Allah, aziz ve celil, dedi: “فلمّا **تجلَّى** ربُّه للجبل”; yani: göründü ve belirdi. **الحسن** dedi: **تجلّى**; yani: dağa Arş’ın nuru belirdi.
Ve **الجلا**—maksur—: **الإثمِدُ**; çünkü o görmeyi parlatır.
Ve **الجبهةُ الجلواءُ**: güzel, geniş olan.. ve adam **أجلى**dır.
Ve **الجَلاءُ**: bir kavmin beldelerinden boşalmasıdır.. “Onları beldelerinden **أجليناهم** ettik de **جلوا** ettiler” denir; yani: göçtüler ve onu terk ettiler.
Ve **الجالية**: bir yerden bir yere göçen zimmîler; hepsi: **الجوالي**.
Ve kavmi şeyden **أجلى** etti; yani: ona yönelmiş, onu kuşatmış iken ondan sonra onu açtılar (dağıldılar).
Ve dersin: ondan **أجلو** edin; ve ondan gamı **أجليت** ettim; yani: onu ondan giderdim. Ve **الأنجلاء**:
gamlerden açığa çıkma (dağılma).
Ve **جلال**: bir addır. Dedi ki:
أنا ابن جلا وطلاّع الثَّـنـايا		متى أضعِ العِمامة تعرفوني

Ve bu, **اللّيثي**’dir; öldürme sahibi idi; dağın geçidinden mağaralarda onların halkına karşı görünürdü; böylece Araplar bu beyti mesel yaptılar. Onun “**أنا ابن جلا**” sözü: yani: ben işi açık, meşhur olanın oğluyum.

**جول**:
**تجوّلت** beldeleri; ve onları **جوَّلتُها**; yani: onların içinde çok dolaştım.
Ve **الجَولانُ**: yeryüzü yüzünde onunla dolaşılan toprak. Ve **الجَول** ve **الجُولُ**: her biri **الجَولان** hakkında bir lehçedir.
Ve denir: miras **جال** etti ve **انجال** etti; ve onun **انجيالهُ**: sıyrılıp çıkmasıdır.
Ve kavim kastı ve hidayeti terk edince “şeytan onları **اجتالهم** etti” denir; yani: onunla sapıklıkta dolaştılar.
Ve **الجُول**: kalbin özü ve akledilen; “onun **جُولُ** vardır; ve onun aklı vardır, fakat onun fiili yoktur” denir.
Ve **الجائل**: damar ve karından gevşek olan. “**وشاجٌ جالٌ**” denir.
Ve her şeyin iki yanı: **وجالا**; ve vadinin **الجالا**’sı: onun iki tarafı ve yüzün iki yanı. Ve denizin **جالا**’sı: onun iki kıyısı. Hepsi: **الأجوالُ** ve **الجِيلانُ**.
Ve okları kavim arasında **أجالوت** etti; hareket ettirildiği zaman, sonra taksimde onunla sonuçlandırdı. Ve aralarında görüşü ve işi ve benzerini **أجالوا** ettiler.

**وجل**:
**الوَجَلُ**: korku. **وجِل** eder, **يَوجَلُ**; **وجَلاً**; o hâlde o **وجِلٌ** ve **أوجلُ**dür. Dedi ki:
لعمرك ما أدري وإنيّ لأوجلُ		على أيِّنا تغدو المـنـيّةُ أولُ

**الولوج**: giriş. Ve **الوَليجة**: adamın astarı ve içyüzü (gizli hâli). Celîl ve azîz dedi: “ولم يتَّخِذوا من دون الله ولا رسوله ولا المُؤمنين **وليجةً**”. Ve **التَّولجُ**: ceylanın inidir; ceylan bir **تولجة**’ye **اتَّلجَ** etti; ve sıcak onu onun içine **أتلجَهُ** etti ve onu **أولجه** etti: onu inine soktu.
Ve denir: her üfleyenden ve saçmalayandan Allah’a sığınırım. Ve her **تالجٍ** ve **والجٍ**’in şerrinden.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

لَجَأْتُ إليه لَجَأً بالتحريك وملجأً، والْتَجَأْتُ إليه، بمعنًى. والموضع أيضاً لَجَأٌ ومَلْجَأٌ. والتَلْجِئَةُ: الإكراه. وألْجأْتُهُ إلى الشيء: اضطررته إليه. وألْجَأْتُ أمري إلى الله: أسْنَدْتُ.

##### Türkçe

**لَجَأْتُ** ona **لَجَأً** (harekeleme ile) ve **ملجأً** (olarak); ve **والْتَجَأْتُ** ona, anlamca (aynıdır). Yer de ayrıca **لَجَأٌ** ve **مَلْجَأٌ**dur. **التَلْجِئَةُ**: zorlama. **وألْجأْتُهُ** onu şeye: onu ona mecbur ettim. **وألْجَأْتُ** işimi Allah’a: dayandırdım.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ل ( و ا ي ء )
جلا ، جلى ، جال ، لجأ ، ولج ، وجل ، أجل ، جلأ ، جيل .
جلا : قال اللّيث : يقال جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً ، واجتَلاه لِنَفسه .
قال لَبِيد :
جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه
مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ
قال : والماشِطَة تَجلُو العروس جَلْوةً وجِلْوَة . وقد جُلِيَتْ على زواجها . واجتلاَها زوْجُها ، أي نَظَر إليها . وأمْرٌ جَلِيٌّ : واضِحٌ .
وتقول : أَجْلِ ليِ هذا الأمرَ ، أي أوْضِحْهُ .
وقال زهير :
وإنَّ الْحَقَّ مَقطعُه ثَلاثٌ
يمينٌ أوْ نِفَارٌ أَوْ جِلاَءُ
قال : يريد بالجِلاء الْبَيان ، والنِّفار الْمحاكَمة ، وأراد بالجِلاء البينَة والشُّهود .
وقال اللّيث : يقال ما أقَمتُ عندهم إلاَّ جِلاءً يومٍ واحد ، أي بَياضَ يَوْمٍ واحد .
وقال الراجز :
مَا ليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مَقْعَدِ
ولا بِهَذِي الأرْض من تَجلُّدِ
إلاَّ جلاءَ اليوم أو ضُحَى الْغَدِ
ويقال للمريض : جَلاَ اللَّهُ عنه المرض ، أي كَشَفَه ، والله يُجَلِّي السَّاعَة ، أي يُظْهِرُها .
قال الله : ( لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلاَّ هُوَ ) ( الأعراف : 187 ) .
والْبَازِي يُجَلِّي إذا آنس الصَّيْد ، فرفع طَرْفَه ورأْسه ، وتَجَلَّيْتُ الشَّيءَ ، إذا نَظَرْتَ إليه .
وقول الله جلَّ وعَزَّ : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ) ( الأعراف : 143 ) .
حَدَّثني المنذريّ ، عن أبي بكر الخطّابيّ
عن هُدْبَة ، عن حَمَّاد ، عن ثابت ، عن أَنسَ ، قال : قرأ رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا ) ( الأعراف : 143 ) قال : وَضَعَ إبْهامَهُ على قَريبٍ من طَرَفِ أَنْمُلَةِ خِنْصَرِه ، فَساخَ الجبَل .
قال حمَّاد : قلت لثابِت : تَقول هذا ؟ فقال : يقوله : رسولُ الله ، ويقوله أَنَس ، وأَنا أكتُمْه .
وقال الزّجاج في قوله : ( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ ( أيْ ظَهَرَ وَبَانَ ، وهو قول أَهْلِ السُّنَّة والجماعة .
وقال اللَّيْث : قال الحسن : تَجَلَّى بَدَا لِلْجَبَلِ نُور العَرْش .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : جَلاهُ عن وطَنِه ، فَجَلا ، أي طَرَدَهُ فَهَرَبَ ، قال : وجَلاَ أيضاً ، إذا عَلا ، وجَلاَ ، إذا اكتَحَل ، قال : والجَلاَ . مَقصور ، والجِلاَءُ مَمدود ، والجِلاَ مَقصور : الأثمِد ، وأنشد :
أَكحُلْكَ بالصَّابِ أو بالجِلا
فَفَتِّحْ لذلك أو غَمِّضِ
ويقال : جَلاَ القَومُ عن أَوْطَانِهم ، يَجْلُون ، وأَجْلَوْا ويُجلُون ، وجَلَّوا يُجِلُّون ، إذا خَرجوا من بَلَدٍ إلى بَلد ، ومنه يقال : استُعمِلَ فلانٌ على الجَالِيةَ ؛ والجَالَّةِ لُغَتان .
والجَلاءُ ممدود مَصدَرُ جَلا عَن وَطَنه ، ويقال : أَجلاهم السُّلطان فأَجْلَوْا وجَلَوْا ، أي أخرَجَهم فَخَرجوا .
وقيل لأهلِ الذِّمَّة : الجالِيَة ؛ لأنَّ عمر بن الخطاب أَجلاَهُم عن جزيرة العرب لِما تَقَدَّمَ من أمر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فيهم ؛ فسُمُّو جالِيَة . ولزمهم هذا الاسم أيْنَ حَلُّوا ثُمَّ لَزَمَ كُلَّ من لَزِمتَه الجِزية من أهلِ الكتاب بكُلِّ بَلَد ، وإن لم يُجلَوا عن أَوطانهم .
وقال الأصمعيّ : يقال : جَلَّى فلانٌ امرَأَتَه وَصيفاً حين اجتَلاها ، أي أعطاها وصيفاً عِندَ جَلْوَتِها . ويقال : ما جِلْوَتُها بالكسر . فيُقال : كَذَا وكَذَا .
وقال أبو زيد : يُقال : جَلَوْتُ بَصَرِي بالْكُحْلِ جَلْواً . وَانجَلى الْفَمُّ انجلاءً . وجَلَوتُ عَنِّي هَمِّي جَلواً ، إذا أَذهَبتَه . وأَجْلَيتُ العمامَةَ عن رَأْسي ، إذا رَفَعتها مع طَيِّها عن جَبِينك .
وقال أبو عبيد : إذا انحسر الشّعرُ عن جانِبي جَبْهَة الرّجُل ، فهو أَنزَع ، وإذا زاد قليلاً فهو أجْلَح ، فإذا بَلَغَ النِّصفَ ونحوه فهو أَجلَى ، ثم هو أَجْلَهُ ، وأَنشد :
مَعَ الجَلاَ ولائِحِ القَتِيرِ
وقد جَلَى يَجْلِي جَلًى ، فهو أَجْلَى ، وانْجَلى الظَّلامُ انْجِلاءً ، إذا انكَشَفَ ، ويقال للرجل إذا كان عَالي الشَّرف ، لا يَخْفَى مكانُه : هو ابْنُ جَلاَ .
وقال القُلاخ :
أَنا الْقُلاَخُ بنُ قُلاخِ بنِ جلاَ
ابنُ جَتَاثِيْر أَقُودُ الْجَمَلا
وقال سُحَيْم بن وَثيل الرّياحي :
أَنا ابْنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا
مَتَى أَضَعِ الْعِمامَةَ تَعْرِفوني
ويقال : تَجلَّى فلانٌ مكانَ كَذا ، إذا علاه ، والأَصْل : تَجَلَّله .
قال ذو الرمة :
فَلَمَّا تَجَلَّى قَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه
وبَانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها
قال أبو نصر : التَّجَلِّي النَّظَر بالأشراف .
وقال غيره : التَّجَلِّي التَّجَلُّل ، أي تَجَلَّلَ فَرْعُها سَمْعَه في الْقاع .
رواه ابن الأعرابيّ :
تَجَلَّى فَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه
وقال الله جَلَّ وعَزَّ : ( تَلاهَا وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا ) ( الشمس : 3 ) .
قال الفراء : إذا جَلَّى الظُّلْمة ، فجازت الكِنَايَة عن الظّلْمة ، ولم تُذْكَر في أوّله : لأنَّ معناها مَعْروف ، أَلا تَرى أنك تقول : أصْبَحت بارِدَةً ، وأَمْسَتْ عَرِيَّةِ ؛ وهَبَّتْ شَمالاً ، فكَنَّى عن مُؤَنَّثات لم يَجْرِ لَهُنَّ ذِكْر لأن مَعناهُن مَعْروف .
وقال الزّجّاج : إذا جَلاَّها إذا بَيّنَ الشّمس ؛ لأنَّها تَتَبين إذا انْبسط النهار .
وقال الليث : أَجْلَيْتُ عنه الْهَمَّ إذا فَرَّجت عنه ، وانْجلت عنه الهموم ، كما تَنْجَلِي الظُّلمة .
ويقال : أَخْبرني عن جَلِيّةِ الأمْر ، أي حَقِيقَتِه .
وقال النابغة :
وآبَ مُضِلُّوه بِعَيْنٍ جَلِيَّةٍ
وغُودِرَ بالجوْلاَنِ حَزْمٌ وناثِلُ
يقول : كذَّبُوا بخَبره أَول ما جاء . فجاء دافِنوه بخبر ما عايَنُوه .
ابن السِّكِّيت : قال الكِسَائيّ : فعلت ذاك من إجلاَك ، وأَجلاَك ، ومن جلالِكَ ، أي فعلته من جَرَّاكَ .
جول جيل : قال الليث : يُقال جالُوا في الحرب جَوْلَةً ، وجالوا في الطّوفان جَوَلاناً وجوَّلتُ البِلادَ تَجْويلاً ، أي جلْت فيها كثيراً .
والْجَوْلاَنُ : التّراب الذي تَجُولُ به الريح على وجه الأرض .
قال : والْجَوْلُ والْجُولُ ، كُلٌّ لغاتٌ في الْجَوَلَان . قال : ويقال جَال التُّراب وانْجال . قال : وانْجِياله انكِشاطُه . قال : ويقال للقوم إذا تركوا الْقَصْدَ والهُدى : اجتالهم الشيطان أي جالوا معه في الضّلالة .
وفي الحديث : ( إنَّ الله جلَّ وعزَّ قال : إنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنفَاءَ فاجتالتهم الشّياطين )
أي اسْتَخَفّتْهُم ، فجالوا معها .
وقال الليث : وِشَاحٌ جَايِلُ ، وبطانٌ جَايِلُ وهو السَّلِس .
ويقال : وِشَاحٌ جالٌ ، كما يُقال : كَبْشٌ صائِفٌ ، وصَافٌ ، ورجل شائِكُ السِّلاح ، وشَاكٌ . ويقال : أَجَلْتُ السِّلاح بين القوم إذا حَرَّكْتَها ثم أَفَضْتَ بها في القِسْمة ، ويقال : أَجالوا الرّأيَ فيما بينهم .
أبو عُبيد ، عن الفرّاء : اجْتَلْتُ منهم جَوْلاً ، وانتضَلْتُ منهم نَضْلَةً معناهما الاختيار .
أبو عبيد : الْجَالُ والْجولُ نواحي البِئر من أَسفلها إلى أعلاها .
وقال أبو الهيثَم : يقال للرَّجل الذي له رأي ومُسْكَة : رجلٌ له زَبْرٌ وجَولٌ ، أي تَماسُك لا ينهدِمُ جُولُه ، وهو مَزبُورٌ ما فوق الجُولِ منه ، وصُلْبٌ ما تحت الزَّبْرِ من الجُول .
ويقال للرجل الذي لا تماسُك له ولا حزْم : ليس لفلان جُولٌ أي ينهدِم جُولُه ، فلا يُؤْمَنُ أن يكون الزَّبْرُ يسقُط أيضاً .
وقال الرّاعي يمدح عبد الملك :
فأَبوكَ أَحْزَمُهم ، وأنت أميرهم
وأشَدُّهمْ عند العزائم جُولاً
ويقال في مَثَل : ليس لفلان جُولٌ ولا جالٌ ، أي ليس له حزم .
شَمر ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الجولُ الصخرة التي في الماء ، يكون عليها الطَّيُّ ، فإنْ زالت تلك الصَّخْرة ، تهوّر البئر ، فهذا أصل الجُول ، وأنشد :
أَوْفَى على رُكْنين فوق مَثَابةٍ
عن جُولِ نازحةِ الرِّشاءِ شَطُونِ
وقال الليث : جالاَ الوادي جَانبا مائه ، وجالا البحر شطّاه ، والجميع الأجوال ، وأنشد :
إِذا تنازعَ جالا مَجْهَلٍ قذَفٍ
أبو عبيدة ، عن الفرَّاء ، قال : جَوَلانُ المالِ : صغارُه ورديئُه ، وجَوْلان : قريةٌ بالشام .
وقال اللحيانيّ : يومٌ جولانيُّ ، وجَيْلانيّ : كثيرُ التراب ، والرِّيج .
ورُوِي عن عائشة ، أنَّها قالت : كان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) إذا دخل إليها ، لبس مِجْوَلا .
قال أبو العَبَّاس ، قال ابن الأعرابيّ : المجْوَلُ الصُّدْرةُ ، وهو الصِّدار ، قال : والمجوَلُ الدرهمُ الصحيح ، والمجوَلُ العُوذَةُ ، والمجولُ : الحمار الوحشيُّ ، والمجوَلُ هلالٌ من فِضّةِ يكون وسطَ القلادة ، والأجوليُّ من الخيل : الجَوَّالُ السريع .
جلأ : أبو زيد : جَلأْتُ بالرجلِ أَجَلأُ به جَلأً إذا صَرَعَته ، وجلأ بثوبه : رمى به .
أبو عُبيد : الاجئِلال بوزن الافعِلال :
الفزَعُ والوَجل .
وأنشد :
للقَلْبِ من خوْفِهِ اجْئِلاَلُ
شَمر ، عن ابن الأعرابيّ : اجئلال أصله من الوجل ؛ قلت : لا يَسْتَقيم هذا القول إلا أن يكون مقلوباً كأنه في الأصل إيجْلال ، فأُخِّرت الياءُ والهمزة بعد الجيم . وفيه وجهٌ آخر .
قال أبو عبيد ، قال أبو زيد : من أسماء الضِّباع . والجَيْأَل .
قال : وقال الكسائي : هي الجَيْأَلة .
وقال أبو الهيثم ، قال ابن بُزُرْج ، قالوا : في الجيأَل ، وهي الضبُع ، جأَلَت تجأَلُ ، إذا أجمعت .
قال :
وكان لها جاران لا يُخفرانها
أبو جَعْدَةَ العادي وعَرفاءُ جَيْأَل
أبو جَعْدَة : الذئب ، وعَرفاء : الضبع . وإذا اجتمع الضبع في غنم منع كلُّ واحدٍ منهما صاحبَه ، وقال سيبويه في قولهم : اللهُمّ ضبُعاً وذئباً أي اجمعهما ، وإذا اجتمعا سلمت الغنم .
قال : والجَأَثانُ مثلُ مَشي الظليم وما أشبهه من مَشي الناس ، وقد جأثت جأَثاناً .
قلت : وجائز أن يكون اجْئِلال افعِلالاً من جَأَلَ يجأَلُ إذا ذهب وجاء ، كما يقال : وجَف القلبُ إذا اضْطَرَبَ .
وجل : قال الليث : الوجَل ، الخوْف ، وأنا وَجلٌ من هذا الأمر ، وقد وجِلْتَ ، فأنت تَوجلَ ، ولُغةٌ أخرى تَيْجلُ ، ويقال تأجل ، وهو وَجِلٌ وأوْجل ، وأنشد :
لَعَمْرَكَ ما أَدْرِي وإني لأَوْجلُ
عَلَى أَيِّنا تَعْدو المنيَّة أَوَّلُ
جيل : أخبرنا ابنُ رزين ، عن محمد بن عمرو ، عن الشاه ، عن المؤرج في قول الله جل وعز : ( إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ ) ( الأعراف : 27 ) أي جِيلُه ومعناه جِنسه .
وقال عمرو بن بجر : جَيْلانُ فَعَلَةُ الملوك . وكانوا من أهل الجيل : وأنشد :
أتيح لهُ جَيلانُ عند جِدَاره
وردَّد فيه الطرفَ حتى تحيَّرا
وأنشد الأصمعيّ :
أرسل جَيلانَ ينحِتون له
ساتيدَ ما بالحديد فانصدَعا
وقال الليث : الجيلُ كلُّ صنف من الناس ، التُّرك جيل ؛ والصِّين جيل ، والجميع أجيال ، وجَيْلانُ : جيلٌ من المشركين خلف الدَّيلم ، يقال لهم : جيلُ جيلان .
ولج : في ( نوادر الأعراب ) : وَلَّجَ فلانٌ ماله توْليجاً ، إذا جعله في حياته لبعض ولَدِه
فتسامَع الناسُ بذلك ، فانَقَدَعُو عن سُؤاله .
وقال الليث : الولُوج الدُّخول ، قال الله جلَّ وعزَّ : ( وَلَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَلاَ رَسُولِهِ وَلاَ الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً ) ( التوبة : 16 ) .
وقال أبو عبيدة : الوليجةُ البطانَة ، وهي مأخوذة من وَلَج يَلِجُ وُلوجاً ، إذا دخل ، أي يَتّخذوا بينهم وبين الكافرين دخيلةَ مَوَدَّة .
وأخبرني المنذريّ عن الغسّانيّ ، عن أبي عبيدة ، أنه قال : وَلِيجَةُ ، كلّ شيءٍ أدخلته في شيءٍ ليس منه فهو وليجة ، والرجل يكون في القوم وليس منهم فهو وليجةٌ فيهم . يقول : فلا تتخذوا أولياء ليسوا من المسلمين دون الله ورسوله . ومنه قوله :
فإنَّ القوافي يَتَّلجْنَ مَوَالجاً
تضايَقَ عنه أن تَولّجهُ الأمرْ
وقال الفراء : الوليجةُ البِطانةُ من المشركين .
والتَّوْلَجُ : كِنَاسُ الظِّباء وبَقَر الوحش ، وأصله ( وَوْلَج ) فَقُلِبَتْ إحدى الواوين تاء ، وقد اتَّلَجَ في تَوْلَجِه ، وأَتْلَجُهُ الْحَرُّ فيه ، أي أَوْلَجه .
وقال الليث : جَاءَ في بعض الرُّقَى : أَعُوذُ باللَّهِ من كُلِّ نَافِثٍ ورَافثٍ ، وشَرِّ كُلِّ تَالِجٍ وَوَالِج .
وقال ابنُ الأعرابيّ : أَوْلاَجُ الْوَادِي : مَعاطِفُه وزواياه ، وَاحِدَتها وَلَجَة ، وتُجْمَعُ : الْوُلُج ، وأنشد ابن الأعرابي :
أَنْتَ ابنُ مُسْلَنْطِحِ الْبِطاحِ ولَمْ
تَعْطِفْ عليك الحُنِيُّ والْوُلُجُ
قال : الْحُنِيُّ : الأَزِقَّةِ والوُلُجُ مثله ، والْوُلُجُ : النَّواحي ، والْوُلُج أيضاً : مَغَارِف الْعَسَل . وقال ابن السكيت : الوَلَجَةُ مكانٌ من الوادي دايعه فيها شجر ، وأنشد :
ولم تُطرّق عليك الحنِيُّ والوَلَجُ
قال : والوَلَج : جمع وَلَجةٍ .
لجأ : أبو زيد : لَجأَتُ إلى المكان ، فَأَنا أَلْجأُ إليه لُجوءًا وَلَجْأً . وأَلْجَأْتُ فُلاناً إلى الشَّيء إِلْجاءً إذا اضْطَرَرْتَه ، ولَجَأ : اسم رجل .
يقال : أَلْجَأْتُ الشَّيء ، إذا حَصَّنْتَه في مَلْجأ ولجاء والْتَجأْتُ إليه الْتِجاءً .
وقال أبو الهيثم : التَّلجِئَةُ أَنْ يُلجئَكَ أن تَأتِيَ أمراً باطنُه خلافُ ظاهره ، وذلك مثلُ إشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهرٍ ، وباطنه خلاف ذلك .
وقال ابن شُميل : أَلْجأتُه إلى كذا ، أي اضْطَررته ، قال ولجَّأ فلان ماله ، والتَّلجئَةُ أن يَجْعَلَهُ لبَعْضِ وَرَثَتِه دونَ بَعْض ، كأَنَّه يَتَصَدَّق به عليه ، وهو وارثهُ ، قال : ولا تَلجِئَةَ إلاَّ إلى وارِث . قال ابن الأنباريّ : اللَّجَأُ مهموز مقصور : ما لجأتَ إليه ، واللجا مقصور غير مهموز : جمع لجاةٍ . وهي الضِّفْدَعَةُ الأنثى ، يقال لذكرها : لَجأَ .
قال ابن شميل : ويقال : أَلَكَ لَجَأٌ يا فلان ؟ واللَّجَأُ : الزّوجة . وقال اللِّحيانيّ : يقال : ما لي فيه حَوْجَاءُ وَلا لَوْجَاء ، وما لي فيه حُوَيجاء ، ولا لُوَيجاء كلاهما بالمَدّ ، أي ما لي فيه حَاجَة .
وقال غيره : يقال ما لِيَ عليه عِوَجٌ ولا لِوَج .
أجل : قال الليث : الأجَلُ غايةُ الوقْت في المَوت ، ومَحَلُّ الدَّيْن ونحوه .
أبو عُبَيْد عن أبي زيد : أَجَلْتُ عليهم آجَلُ أَجْلاً : أي جَرَرْتُ جَريرةً .
وقال أبو عمرو ، ويقال : جَلَبْتُ عليهم ، وجَرَرْتُ ، وأَجَلتُ ، بمعنًى واحد ، أي جَنَيْت . الكسائي : فعلت ذَاك من أَجْلاَك وإجْلاكَ ومن جَلاَلِكَ بمعنًى واحد .
الحرانيّ عن ابن السكّيت : فعلتُ ذاك من أجْلكَ ، وإذا اسْقَطْتَ ( مِنْ ) قلتَ : فعلتُ ذاك أَجْلَكَ . هذا كلامُ العرب ، ومن أجل جَرَّاك ، وإذا جِئْتَ ب ( من ) قلت : من أجلِكَ . وتقول أجَلَ هذا الشيء يأجِلُ فهو آجِل ، وهو نَقيض الْعَاجل ، قال : والأجيلُ والْمُؤَجَّلُ إلى وَقْت ، وأنشد :
وغَايَةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرَّدَى
الحَرانيّ عن ابن السكيت : الأجْلُ : مَصْدَر أجَلَ عليهم شَرّاً يَأجِلَهُ أجْلاً إذا جَنَاه عليه .
وقال خَوَّاتُ بن جُبَيْر :
وأهْلِ خِبَاءٍ صَالحٍ ذاتُ بينهم
قد احْتَرَبوا في عاجِلٍ أنا آجِلُه
أي جَانيه .
قال : والأَجْلُ الْقَطيعُ من بَقَر الوحش ، وجمعه الآجَال .
قال : وحَكَى لنا الفَرَّاء : والإجْلُ وَجَعٌ في الْعُنق .
وحكي عن أبي الجرَّاحِ ، أنه قال : بي إجْلٌ فَأَجِّلوني ، أي دَاوُوني .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : هو الأَجَلُ والأَدَل ، وهو وَجَعُ العُنُق من تَعادِي الْوِسَاد .
وقال الأصمعيّ : هو الْبَدَلُ أيضاً ، وقول الله جلَّ وعزَّ : ( مِنْ أَجْلِ ذالِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِسْرَاءِيلَ ) ( المائدة : 32 ) . الأَلفُ مقطوعةٌ من جَرَّى ذلك وربَّما حَذَفَت العرب مِنْ فقالت : فَعَلْتُ ذاكَ أجْلَ كذا . قال عدِيّ :
أجْلَ أنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُمْ
فوق ما أحكي بصُلْب وإزارِ
رواه شَمِر : إجْلَ أَنَّ اللَّهَ قد فضَّلكم .
وقال الليث : الآجِلَة الآخِرة ، والعاجِلَةُ الدُّنيا .
قلت : والأُصل في قولهم فَعَلْتُه من أجلِكَ ، من قولهم أجَلَ عليه أجْلاً ، أيْ
جَنَى وَجَرَّ . والمَأجَل : شِبْهُ حَوْضٍ واسعٍ يُؤْجَلُ فيه ماءُ القَناة إذا كان قليلاً ، أي يجْمَعُ ، ثم يُفجَّر إلى المزرعة ، وهو بالفارسية طَرخَا .
وقال غير الليث : المأْجَلُ : الجِبَأةُ التي يجتمع فيها مياه الأمطار من الدّور قلت : وأصلُ قولهم : من أجلك ، مأخوذ من قولك : أجَلْتُ ، أي جَنيت ، وهو كقولك : فعلت من جرَّاك .
وبعضهم لا يهمِزُ المأْجَل ، وبكسر الجيم ، فيقول الماجل ، ويجعله من المَجْل ، وهو الماء يجتمع في النُّقطة تمتلىء ماء من عَمَل أو حَرَق .
وأَجَلْ : تَصْديقٌ لخبرٍ يُخْبِرُك به صاحِبُك ، فنقول : فَعل فلان كذا وكذا ، فَتُصَدِّقه بقَولك له : أجَلْ ، وأَمَّا نعم ، فإنَّه جواب المستَفْهِم بكلامٍ لا جحَدْ فيه ، يقول لك هل صَلَّيْت ، فتقول : نعم .

##### Türkçe

ج ل ( و ا ي ء )
**جلا** , **جلى** , **جال** , **لجأ** , **ولج** , **وجل** , **أجل** , **جلأ** , **جيل** .

**جلا** : **اللّيث** dedi: Denir ki: **جَلا الصيْقَلُ السَّيفَ جِلاءً**; ve onu kendisi için **واجتَلاه**.
**لَبِيد** dedi:
**جُنوحُ الهالِكيِّ على يَدَيْه
مُكِبّاً يجتَلِي نُقَبَ النِّصَالِ**
Dedi: Ve **الماشِطَة** gelini **تَجلُو** eder: **جَلْوةً** ve **جِلْوَة**. Ve evliliği üzerine **جُلِيَتْ**. Ve kocası onu **اجتلاَها**, yani ona baktı. Ve **أَمْرٌ جَلِيٌّ**: açık.
Ve dersin: **أَجْلِ** bana bu işi; yani onu açıkla.
Ve **زهير** dedi:
**وإنَّ الْحَقَّ مَقطعُه ثَلاثٌ
يمينٌ أوْ نِفَارٌ أَوْ جِلاَءُ**
Dedi: **الجِلاء** ile **الْبَيان**ı kastediyor; **النِّفار** ise muhakeme; ve **الجِلاء** ile delili ve şahitleri kastetti.
Ve **اللّيث** dedi: Denir ki: Onların yanında bir günün **جِلاءً**ından başka kalmadım; yani bir günün beyazlığı kadar.
Ve **الراجز** dedi:
**مَا ليَ إنْ أَقْصَيْتَنِي من مَقْعَدِ
ولا بِهَذِي الأرْض من تَجلُّدِ
إلاَّ جلاءَ اليوم أو ضُحَى الْغَدِ**
Ve hastaya denir: Allah ondan hastalığı **جَلاَ** etti; yani onu giderdi. Ve Allah saati **يُجَلِّي** eder; yani onu ortaya çıkarır.
Allah dedi: **( لاَ يُجَلِّيهَا لِوَقْتِهَآ إِلاَّ هُوَ )** ( **الأعراف** : 187 ).
Ve **الْبَازِي** avı sezdiğinde **يُجَلِّي** eder; böylece bakışını ve başını kaldırır. Ve ben şeyi **تَجَلَّيْتُ**: ona baktığında.
Ve Allah’ın sözü, yüce ve aziz: **( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ )** ( **الأعراف** : 143 ).
Bana **المنذريّ** haber verdi, **أبي بكر الخطّابيّ**den,
**هُدْبَة**den, **حَمَّاد**dan, **ثابت**ten, **أَنسَ**ten; dedi ki: Allah’ın Resulü ( صلى الله عليه وسلم ) **( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا )** ( **الأعراف** : 143 ) okudu; dedi ki: Başparmağını serçe parmağının parmak ucuna yakın bir yere koydu; böylece dağ çöktü.
**حمَّاد** dedi: **ثابِت**’e dedim: Bunu söylüyor musun? Dedi ki: Bunu Resulullah söylüyor, **أَنَس** söylüyor, ben de onu gizliyorum.
Ve **الزّجاج** onun sözü hakkında dedi: **( فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ )** yani göründü ve açığa çıktı; bu, **أَهْلِ السُّنَّة والجماعة**nin sözüdür.
Ve **اللَّيْث** dedi: **الحسن** dedi: **تَجَلَّى**: dağa arşın nuru göründü.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**den: Onu vatanından **جَلاهُ** etti, böylece o **فَجَلا**; yani onu kovdu da kaçtı. Dedi: Ve **جَلاَ** da: yükseldiğinde. Ve **جَلاَ**: sürme çektiğinde. Dedi: Ve **الجَلاَ**: hemzeli değil, kısaltılmış; **الجِلاَءُ** uzatılmış; **الجِلاَ** kısaltılmış: **الأثمِد**. Ve şu beyiti okudu:
**أَكحُلْكَ بالصَّابِ أو بالجِلا
فَفَتِّحْ لذلك أو غَمِّضِ**
Ve denir: Kavim vatanlarından **جَلاَ** etti; **يَجْلُون**; ve **أَجْلَوْا** ve **يُجلُون**; ve **جَلَّوا يُجِلُّون**: bir beldeden başka bir beldeye çıktıklarında. Bundan dolayı denir: Falan **الجَالِيةَ** üzerine görevlendirildi; **الجَالَّةِ** iki lehçedir.
Ve **الجَلاءُ** uzatılmıştır: vatanından **جَلا** etmenin mastarıdır. Ve denir: Sultan onları **أَجلاهم** etti; böylece **فأَجْلَوْا** ve **جَلَوْا**; yani onları çıkardı da çıktılar.
Ve zimmîlere **الجالِيَة** denildi; çünkü **عمر بن الخطاب** onları Arap yarımadasından **أَجلاَهُم** etti; onlarda Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) emrinden önce geçen şey sebebiyle; böylece **جالِيَة** diye adlandırıldılar. Bu ad, nerede konaklasalar onlara yapıştı; sonra her beldede, vatanlarından çıkarılmamış olsalar bile, ehl-i kitaptan cizye kendisine gerekli olan herkes için yerleşti.
Ve **الأصمعيّ** dedi: Denir: Falan, onu gördüğünde karısına bir hizmetçi **جَلَّى** etti; yani onun **جَلْوَتِها**sı sırasında ona bir hizmetçi verdi. Ve denir: Onun **جِلْوَتُها**sı (kesre ile) şudur; böylece şöyle şöyle denir.
Ve **أبو زيد** dedi: Denir: Gözümü sürme ile **جَلَوْتُ**: **جَلْواً**. Ve ağız **انْجَلى**: **انجلاءً**. Ve kederimi benden **جَلَوتُ**: **جَلواً**; onu giderdiğinde. Ve sarığı başımdan **أَجْلَيتُ**: onu, kıvrımıyla birlikte alnından kaldırdığında.
Ve **أبو عبيد** dedi: Saç, erkeğin alnının iki yanından çekilirse o **أَنزَع**dır; biraz artarsa **أجْلَح**tır; yarıya ve benzerine ulaşırsa **أَجلَى**dır; sonra o **أَجْلَهُ**dur. Ve şu beyiti okudu:
**مَعَ الجَلاَ ولائِحِ القَتِيرِ**
Ve **جَلَى يَجْلِي جَلًى**; böylece o **أَجْلَى**dır. Ve karanlık **انْجَلى**: **انْجِلاءً**; yani açıldığında. Ve bir adam yüksek şerefli olup yeri gizli kalmadığında ona denir: o **ابْنُ جَلاَ**dır.
Ve **القُلاخ** dedi:
**أَنا الْقُلاَخُ بنُ قُلاخِ بنِ جلاَ
ابنُ جَتَاثِيْر أَقُودُ الْجَمَلا**
Ve **سُحَيْم بن وَثيل الرّياحي** dedi:
**أَنا ابْنُ جَلا وطَلاَّعُ الثَّنايا
مَتَى أَضَعِ الْعِمامَةَ تَعْرِفوني**
Ve denir: Falan, şu yerin üzerine **تَجلَّى** etti; yani onun üzerine yükseldi. Asıl olan: **تَجَلَّله**.
**ذو الرمة** dedi:
**فَلَمَّا تَجَلَّى قَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه
وبَانَ له وَسْطَ الأَشاءِ انْغِلالُها**
**أبو نصر** dedi: **التَّجَلِّي**: yüksek yerlerden bakıştır.
Başkası dedi: **التَّجَلِّي**: **التَّجَلُّل**dür; yani onun dalı düzlükte kulağını örttü.
Bunu **ابن الأعرابيّ** rivayet etti:
**تَجَلَّى فَرْعُها الْقاعَ سَمْعَه**
Ve Allah, yüce ve aziz, dedi: **( تَلاهَا وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا )** ( **الشمس** : 3 ).
**الفراء** dedi: Karanlığı **جَلَّى** ettiğinde, karanlıktan kinaye yapıldı ve başında zikredilmedi; çünkü manası bilinir. Görmüyor musun ki sen: “Sabahladı soğuk” ve “Akşamladi çıplak” dersin; ve “Kuzey esti” dersin; böylece, kendileri için bir anma geçmemiş müenneslerden kinaye yaptı; çünkü manaları bilinir.
Ve **الزّجّاج** dedi: **جَلاَّها**: güneşi açıkladı; çünkü gündüz yayıldığında o belirginleşir.
Ve **الليث** dedi: Ondan kederi **أَجْلَيْتُ**: ondan ferahlattığında; ve ondan kederler **انْجلت**; tıpkı karanlığın açılması gibi.
Ve denir: Bana işin **جَلِيّةِ**sini haber ver; yani hakikatini.
Ve **النابغة** dedi:
**وآبَ مُضِلُّوه بِعَيْنٍ جَلِيَّةٍ
وغُودِرَ بالجوْلاَنِ حَزْمٌ وناثِلُ**
Diyor ki: Haberi ilk geldiğinde onu yalanladılar; sonra onu gömenler, gördükleri şeyin haberiyle geldiler.
**ابن السِّكِّيت**: **الكِسَائيّ** dedi: Bunu senin **إجلاَك**ından ve **أَجلاَك**ından ve senin **جلالِك**ından yaptım; yani senin sürüklemen sebebiyle yaptım.

**جول جيل** : **اللّيث** dedi: Denir: Savaşta bir **جَوْلَةً** **جالُوا** ettiler; ve tufanda **جَوَلاناً** **جالوا** ettiler. Ve beldeleri **تَجْويلاً** **جوَّلتُ**; yani içinde çok dolaştım.
Ve **الْجَوْلاَنُ**: rüzgârın yer yüzünde dolaştırdığı topraktır.
Dedi: **الْجَوْل** ve **الْجُول**: her biri **الْجَوَلَان** hakkında lehçelerdir. Dedi: Ve denir: Toprak **جَال** etti ve **انْجال** etti. Dedi: Ve onun **انْجِياله**i: sıyrılıp çekilmesidir. Dedi: Ve kavme, kastı ve hidayeti terk ettiklerinde denir: Şeytan onları **اجتالهم** etti; yani onunla sapıklıkta dolaştılar.
Ve hadiste: **( إنَّ الله جلَّ وعزَّ قال : إنِّي خَلَقْتُ عِبَادِي حُنفَاءَ فاجتالتهم الشّياطين )**
Yani onları hafife aldı; böylece onunla dolaştılar.
Ve **اللّيث** dedi: **وِشَاحٌ جَايِلُ** ve **بطانٌ جَايِلُ**; o, yumuşaktır.
Ve denir: **وِشَاحٌ جالٌ**; tıpkı “**كَبْشٌ صائِفٌ** ve **صَافٌ**” denildiği gibi; ve “silahı dikenli adam” ve “**شَاكٌ**”. Ve denir: Silahı kavim arasında **أَجَلْتُ**: onu hareket ettirdiğinde, sonra taksimde onunla dağıttığında. Ve denir: Onlar aralarında görüşü **أَجالوا** ettiler.
**أبو عُبيد** , **الفرّاء**dan: Onlardan bir **جَوْلاً** **اجْتَلْتُ**; ve onlardan bir **نَضْلَةً** **انتضَلْتُ**; ikisinin manası seçmedir.
**أبو عبيد**: **الْجَالُ** ve **الْجولُ**: kuyunun aşağısından yukarısına kadar olan yanlarıdır.
Ve **أبو الهيثَم** dedi: Görüşü ve tutarlılığı olan adama denir: **زَبْرٌ** ve **جَولٌ** sahibi adam; yani tutarlılık; onun **جُولُه** yıkılmaz; onun **الجُول**ünün üst tarafı **مَزبُورٌ**dur; **الزَّبْر**in altındaki **الجُول** tarafı da serttir.
Ve tutarlılığı ve azmi olmayan adama denir: Falanın **جُولٌ**u yoktur; yani **جُولُه** yıkılır; böylece **الزَّبْر**in de düşmesinden emin olunmaz.
Ve **الرّاعي** , **عبد الملك**i överken dedi:
**فأَبوكَ أَحْزَمُهم ، وأنت أميرهم
وأشَدُّهمْ عند العزائم جُولاً**
Ve meselde denir: Falanın ne **جُولٌ**u vardır ne **جالٌ**ı; yani onun azmi yoktur.
**شَمر** , **ابن الأعرابيّ**den; dedi: **الجولُ** suda olan kayadır; onun üzerinde kuyu ağzı çerçevesi olur; o kaya yerinden oynarsa kuyu çöker; işte **الجُول**un aslı budur. Ve şu beyiti okudu:
**أَوْفَى على رُكْنين فوق مَثَابةٍ
عن جُولِ نازحةِ الرِّشاءِ شَطُونِ**
Ve **اللّيث** dedi: **جالاَ الوادي**: suyunun iki yanı; ve **جالا البحر**: iki kıyısı; hepsi **الأجوال**dır. Ve şu beyiti okudu:
**إِذا تنازعَ جالا مَجْهَلٍ قذَفٍ**
**أبو عبيدة** , **الفرَّاء**dan; dedi: Malın **جَوَلانُ**ı: küçüğü ve kötüsüdür. Ve **جَوْلان**: Şam’da bir köydür.
Ve **اللحيانيّ** dedi: **يومٌ جولانيُّ** ve **جَيْلانيّ**: çok topraklı ve tozlu.
Ve **عائشة**’den rivayet edildi: Dedi ki: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) yanına girdiğinde **مِجْوَلا** giyerdi.
**أبو العَبَّاس** dedi; **ابن الأعرابيّ** dedi: **المجْوَلُ**: göğüslüktür; o **الصِّدار**dır. Dedi: Ve **المجوَلُ**: sağlam dirhemdir. Ve **المجوَلُ**: muska/koruyucu nesnedir. Ve **المجولُ**: yaban eşeğidir. Ve **المجوَلُ**: gerdanlığın ortasında bulunan gümüşten bir hilâldir. Ve atlardan **الأجوليُّ**: hızlı dolaşan **الجَوَّال**dır.

**جلأ** : **أبو زيد**: Bir adamı **جَلأْتُ**: onunla **أَجَلأُ**: **جَلأً**; yani onu yere serdiğimde. Ve elbisesiyle **جلأ** etti: onu attı.
**أبو عُبيد**: **الاجئِلال** ( **الافعِلال** vezninde ): korku ve ürpermedir.
Ve şu beyiti okudu:
**للقَلْبِ من خوْفِهِ اجْئِلاَلُ**
**شَمر** , **ابن الأعرابيّ**den: **اجئلال**ın aslı **الوجل**dendir. Dedim: Bu söz, ancak ters çevrilmiş olmasıyla doğru olur; sanki aslı **إيجْلال** idi; sonra **الياء** ve **الهمزة** **الجيم**den sonra geri bırakıldı. Ve onda başka bir yön daha vardır.
**أبو عبيد** dedi, **أبو زيد** dedi: **الضِّباع**ın isimlerindendir: **الجَيْأَل**.
Dedi: Ve **الكسائي** dedi: O **الجَيْأَلة**dir.
Ve **أبو الهيثم** dedi, **ابن بُزُرْج** dedi: **الجيأَل** hakkında—o **الضبُع**dır—**جأَلَت تجأَلُ**: toplandığında.
Dedi:
**وكان لها جاران لا يُخفرانها
أبو جَعْدَةَ العادي وعَرفاءُ جَيْأَل**
**أبو جَعْدَة**: kurttur; **عَرفاء**: sırtlandır. Sırtlan koyun sürüsüne toplandığında, ikisinden her biri diğerini engeller. Ve **سيبويه** onların “**اللهُمّ ضبُعاً وذئباً**” sözünde dedi: yani ikisini bir araya getir; ikisi bir araya geldiğinde koyun sürüsü selamet bulur.
Dedi: **الجَأَثانُ**: devekuşunun yürüyüşü gibi ve ona benzeyen insan yürüyüşüdür; ve **جأثت**: **جأَثاناً**.
Dedim: **اجْئِلال**ın, **جَأَلَ يجأَلُ**dan **افعِلال** olması da caizdir; o, gidip geldiğinde; tıpkı “kalp **وجَف** etti” denildiği gibi: çırpındığında.

**وجل** : **اللّيث** dedi: **الوجَل**: korkudur. Ben bu işten **وَجلٌ**üm. Ve sen **وجِلْتَ**; böylece sen **تَوجلَ** edersin. Ve başka bir lehçe: **تَيْجلُ**. Ve denir: **تأجل**. Ve o **وَجِلٌ**dür ve **أوْجل**. Ve şu beyiti okudu:
**لَعَمْرَكَ ما أَدْرِي وإني لأَوْجلُ
عَلَى أَيِّنا تَعْدو المنيَّة أَوَّلُ**

**جيل** : Bize **ابنُ رزين** haber verdi, **محمد بن عمرو**dan, **الشاه**dan, **المؤرج**den; Allah’ın sözü, yüce ve aziz, hakkında: **( إِنَّهُ يَرَاكُمْ هُوَ وَقَبِيلُهُ )** ( **الأعراف** : 27 ) yani onun **جِيلُه**; manası: onun cinsi.
Ve **عمرو بن بجر** dedi: **جَيْلانُ**: kralların hizmetçileridir. Ve onlar **الجيل** ehlindendi. Ve şu beyiti okudu:
**أتيح لهُ جَيلانُ عند جِدَاره
وردَّد فيه الطرفَ حتى تحيَّرا**
Ve **الأصمعيّ** okudu:
**أرسل جَيلانَ ينحِتون له
ساتيدَ ما بالحديد فانصدَعا**
Ve **اللّيث** dedi: **الجيل**: insanlardan her sınıftır; Türkler bir **جيل**dir; Çin bir **جيل**dir; çoğulu **أجيال**dır. Ve **جَيْلانُ**: **الدَّيلم**in arkasında müşriklerden bir **جيل**dir; onlara **جيلُ جيلان** denir.

**ولج** : (**نوادر الأعراب**)da: Falan, malını **وَلَّجَ** etti: **توْليجاً**; yani hayatında onu çocuklarından bir kısmına yaptı;
böylece insanlar bunu işittiler de onu sormaktan vazgeçtiler.
Ve **اللّيث** dedi: **الولُوج**: giriştir. Allah, yüce ve aziz, dedi: **( وَلَمْ يَتَّخِذُواْ مِن دُونِ اللَّهِ وَلاَ رَسُولِهِ وَلاَ الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً )** ( **التوبة** : 16 ).
Ve **أبو عبيدة** dedi: **الوليجةُ**: iç çevre/mahrem dostlardır; o, **وَلَج يَلِجُ وُلوجاً**dan alınmıştır: girdiğinde; yani kâfirlerle aralarında gizli bir sevgi içliği edinmesinler.
Ve bana **المنذريّ** haber verdi, **الغسّانيّ**den, **أبي عبيدة**den; dedi ki: **وَلِيجَةُ**: bir şeyi, ondan olmayan başka bir şeyin içine soktuğun her şeydir; ve adam kavmin içinde olup onlardan değilse, onların içinde bir **وليجةٌ**dir. Diyor ki: Allah ve Resulü dışında, Müslümanlardan olmayan veliler edinmeyin. Bundan onun sözü:
**فإنَّ القوافي يَتَّلجْنَ مَوَالجاً
تضايَقَ عنه أن تَولّجهُ الأمرْ**
Ve **الفراء** dedi: **الوليجةُ**: müşriklerden olan iç çevredir.
Ve **التَّوْلَجُ**: ceylanların ve yaban sığırının inidir. Aslı **( وَوْلَج )** idi; iki **الواو**dan biri **تاء**ya çevrildi. Ve o, **تَوْلَجِه**ine **اتَّلَجَ** etti. Ve sıcağın onu içine **أَتْلَجُهُ** etmesi: yani onu içine sokmasıdır.
Ve **اللّيث** dedi: Bazı rukyelerde geldi: **أَعُوذُ باللَّهِ من كُلِّ نَافِثٍ ورَافثٍ ، وشَرِّ كُلِّ تَالِجٍ وَوَالِج**.
Ve **ابنُ الأعرابيّ** dedi: Vadinin **أَوْلاَجُ**u: kıvrımları ve köşeleridir; tekili **وَلَجَة**dir; ve **الْوُلُج** diye toplanır. **ابن الأعرابي** şu beyiti okudu:
**أَنْتَ ابنُ مُسْلَنْطِحِ الْبِطاحِ ولَمْ
تَعْطِفْ عليك الحُنِيُّ والْوُلُجُ**
Dedi: **الْحُنِيُّ**: sokaklardır; **الوُلُجُ** de onun gibidir. Ve **الْوُلُجُ**: yanlardır. Ve **الْوُلُجُ** ayrıca: bal kepçeleridir. Ve **ابن السكيت** dedi: **الوَلَجَةُ** vadide, içinde ağaç bulunan alçak bir yerdir. Ve şu beyiti okudu:
**ولم تُطرّق عليك الحنِيُّ والوَلَجُ**
Dedi: **الوَلَج**: **وَلَجةٍ**nin çoğuludur.

**لجأ** : **أبو زيد**: **لَجأَتُ** mekâna; böylece ben ona **أَلْجأُ** ederim: **لُجوءًا** ve **وَلَجْأً**. Ve falanı şeye **أَلْجَأْتُ**: **إِلْجاءً**; yani onu zorladığında. Ve **لَجَأ**: bir adam adıdır.
Denir: Şeyi **أَلْجَأْتُ**: onu bir **مَلْجأ** içinde tahkim ettiğinde. Ve ona **الْتَجأْتُ**: **الْتِجاءً**.
Ve **أبو الهيثم** dedi: **التَّلجِئَةُ**: seni, içi dışına aykırı bir işi yapmaya zorlamasıdır; bu, dışı görünen bir iş üzerine şahit tutmak, içi ise bunun tersidir, gibi.
Ve **ابن شُميل** dedi: Onu şuna **أَلْجأتُه**: yani onu zorladım. Dedi: Falan malını **ولجَّأ** etti; ve **التَّلجئَةُ**: onu mirasçılarından bir kısmına, bir kısmı dışında yapmasıdır; sanki ona sadaka veriyor gibidir; hâlbuki o onun mirasçısıdır. Dedi: **تَلجِئَةَ** ancak bir mirasçıya olur. **ابن الأنباريّ** dedi: **اللَّجَأُ** hemzeli, kısaltılmıştır: sığındığın şeydir. **اللجا** hemzesiz, kısaltılmıştır: **لجاةٍ**nin çoğuludur. O, dişi kurbağadır; erkeğine **لَجأَ** denir.
**ابن شميل** dedi: Ve denir: Ey falan, senin bir **لَجَأٌ**un var mı? Ve **اللَّجَأُ**: eş (kadın)dır. Ve **اللِّحيانيّ** dedi: Denir: Bende onda ne **حَوْجَاءُ** vardır ne **لَوْجَاء**; ve bende onda ne **حُوَيجاء** vardır ne **لُوَيجاء**; ikisi de uzatma iledir; yani bende onda ihtiyaç yoktur.
Başkası dedi: Denir: Benim onun üzerinde ne **عِوَجٌ**um vardır ne **لِوَج**im.

**أجل** : **اللّيث** dedi: **الأجَلُ**: ölümde vaktin sonudur; borcun vadesi ve benzeri.
**أبو عُبَيْد** , **أبي زيد**den: Onların üzerine **أَجَلْتُ**: **آجَلُ أَجْلاً**; yani bir suç yükledim.
Ve **أبو عمرو** dedi; ve denir: Onların üzerine **جَلَبْتُ** ve **جَرَرْتُ** ve **أَجَلتُ**; tek manadadır: yani işledim. **الكسائي**: Bunu senin **أَجْلاَك**ından ve **إجْلاكَ**ından ve senin **جَلاَلِكَ**ından yaptım; tek manadadır.
**الحرانيّ** , **ابن السكّيت**ten: Bunu senin **أجْلكَ**inden yaptım; ve **( مِنْ )**i düşürdüğünde “Bunu senin **أَجْلَكَ** yaptım” dersin. Bu, Arapların sözüdür. Ve **من أجل**: senin sürüklemen sebebiyle. Ve **( من )** ile geldiğinde “**من أجلِكَ**” dersin. Ve dersin: Bu şey **أجَلَ** eder: **يأجِلُ**; böylece o **آجِل**dir; o, **الْعَاجل**in zıddıdır. Dedi: Ve **الأجيلُ** ve **الْمُؤَجَّلُ** bir vakte kadardır. Ve şu beyiti okudu:
**وغَايَةُ الأَجِيلِ مَهْوَاةُ الرَّدَى**
**الحَرانيّ** , **ابن السكيت**ten: **الأجْلُ**: onların üzerine bir kötülük **أجَلَ** etmenin mastarıdır: onu **يَأجِلَهُ**: **أجْلاً**; yani onu ona karşı işlediğinde.
Ve **خَوَّاتُ بن جُبَيْر** dedi:
**وأهْلِ خِبَاءٍ صَالحٍ ذاتُ بينهم
قد احْتَرَبوا في عاجِلٍ أنا آجِلُه**
Yani onun işleyeni.
Dedi: Ve **الأَجْلُ**: yaban sığırından sürüdür; çoğulu **الآجَال**dır.
Dedi: Ve **الفَرَّاء** bize nakletti: **الإجْلُ** boyunda bir ağrıdır.
Ve **أبي الجرَّاحِ**’tan nakledildi: Dedi ki: Bende **إجْلٌ** var; beni **فَأَجِّلوني** edin; yani beni tedavi edin.
**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**den; dedi: O **الأَجَلُ** ve **الأَدَل**dir; o, yastığın sürtünmesinden boyun ağrısıdır.
Ve **الأصمعيّ** dedi: O **الْبَدَلُ** dadır. Ve Allah’ın sözü, yüce ve aziz: **( مِنْ أَجْلِ ذالِكَ كَتَبْنَا عَلَى بَنِى إِسْرَاءِيلَ )** ( **المائدة** : 32 ). **الأَلفُ** kesiktir: “şunun sürüklemesi sebebiyle”dendir; ve bazen Araplar **مِنْ**i hazfeder de “Bunu şöyle için yaptım” der. **عدِيّ** dedi:
**أجْلَ أنَّ اللَّهَ قد فَضَّلَكُمْ
فوق ما أحكي بصُلْب وإزارِ**
Bunu **شَمِر** rivayet etti: **إجْلَ أَنَّ اللَّهَ قد فضَّلكم**.
Ve **اللّيث** dedi: **الآجِلَة**: ahirettir; **العاجِلَةُ**: dünyadır.
Dedim: “Bunu senin **من أجلِكَ** yaptım” sözünün aslı, “Onun üzerine **أجَلَ** etti: **أجْلاً**” sözündendir; yani işledi ve sürükledi. Ve **المَأجَل**: genişçe bir havuz benzeridir; kanaldan gelen su az olduğunda onda **يُؤْجَلُ** edilir; yani toplanır; sonra tarlaya akıtılır; Farsçada **طَرخَا**dır.
**اللّيث**ten başkası dedi: **المأْجَلُ**: evlerden yağmur sularının toplandığı çukurdur. Dedim: “Senin **من أجلك**” sözünün aslı, “**أجَلْتُ**” sözünden alınmıştır; yani işledim; bu, “senin sürüklemen sebebiyle yaptım” demen gibidir.
Ve bazısı **المأْجَل**i hemzelemez; **الجيم**i kesreli yaparak **الماجل** der; ve onu **المَجْل**den yapar; o, bir çukurda toplanan sudur; iş veya yanık sebebiyle suyla dolan bir noktada.
Ve **أَجَلْ**: arkadaşının sana haber verdiği bir haberi tasdik etmendir; böylece “Falan şöyle şöyle yaptı” deriz; sen de ona “**أجَلْ**” demenle onu tasdik edersin. Ama **نعم** ise, içinde inkâr olmayan bir sözle soru soranın cevabıdır; sana “Namaz kıldın mı?” der; sen de “**نعم**” dersin.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب اللام والجيم وما يثلثهما)
(لجح)  اللام والجيم والحاء كلمة. يقولون: اللُّجْح: مكانٌ منخفِض في الوادي.
(لجذ)  اللام والجيم والذال. يقولون: لَجَِذَ الكلب الإناء: لَحِسَه.
(لجف)  اللام والجيم والفاء كلمةٌ تدلُّ على هَزْمٍ في الشّيء. يقال: تلجَّفت البِئْرُ، إذا انْخسَفَ أسفلُها. قال: واللَّجَف: سُرّة الوادِي، وتشبَّه الشَّجَّة المنْفَهِقَة بذلك. قال:
* يَحجُّ مأمومةً في قَعْرِها [لَجَفٌ]([1]) *
(لجم)  اللام والجيم والميم كلمةٌ، وهي اللِّجام. يقال: ألجَمْتُ الفَرَس.
(لجن)  اللام والجيم والنون كلمتان: اللُّجَيْن: الفضَّة. واللَّجِينُ: حشيشٌ يُضرَب بالحِجارة حتى يتلجَّن، كأنَّه تغضّن. قال:
وماءٍ قد وردتُ لِوَصلِ أرْوَى *** عليه الطَّيرُ كالوَرَقِ اللَّجِينِ([2])
(لجأ)  اللام والجيم والهمزة كلمة واحدة، وهي اللَّجَأ والملجأ: المكان يُلتجَأ إليه. يقال: لجأت والتجأت. وقال في اللَّجَأ:
جاء الشِّتاءُ ولمَّا أَتَّخِذْ لَجَأَ *** يا حَرَّ كَفَّيَّ من حَفْر القراميصِ([3])(لجب)  اللام والجيم والباء كلمتان متباينتان جدّاً.
فالأولى اللَّجَب: الجَلَبَة. يقال جيشٌ ذو لَجَب، وبحرٌ ذو لَجَب، إذا سُمِع اضطرابُ أمواجه.
والكلمة الأخرى: عَنْزٌ لَجْبَة، والجمع لِجَابٌ([4])، وهي التي ارتفع لبنُها. قال:
عَجِبَتْ أبناؤُنا من فِعلِنا *** إذ [نَبِيعُ] الخيل بالمعزَى اللِّجابِ([5])
--------------ـــ
([1]) التكملة مما سبق في (أم، حج) حيث ذكر في الحواشي نسبة البيت وتخريجه وعجزه: * فاست الطبيب قذاها كالمغاريد *
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 91 واللسان (لجن).
([3]) سبق البيت في (ربض) برواية أخرى. وفي الأصل: "ما خر كفي من حفر الكراميص"، تحريف.
([4]) ولجبات أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. وهذا الجمع الأخير غير قياسي، والقياس إسكان الجيم فيه لأنه صفة لا اسم، واعتذر سيبويه بأن من العرب من يقول شاة لجبة بالتحريك فجاء الجمع على قياسه. اللسان (لجب).
([5]) لمهلهل بن ربيعة، كما في اللسان (لجب). وأنشده في المجمل. وانظر الاشتقاق 213.

ـ

##### Türkçe

(لام ve **جيم** ve ikisini üçleyenlerin bâbı)

(**لجح**)  **لام** ve **جيم** ve **حاء** bir kelimedir. Derler ki: **اللُّجْح**: vadide alçak bir yerdir.

(**لجذ**)  **لام** ve **جيم** ve **ذال**. Derler ki: **لَجَِذَ** köpek kabı: onu yaladı.

(**لجف**)  **لام** ve **جيم** ve **فاء** bir kelimedir; şeyde bir çöküşe delâlet eder. Denir ki: **تلجَّفت** kuyu, altı çöktüğü zaman. Dedi ki: **اللَّجَف**: vadinin göbeğidir; bununla, açılıp genişleyen yaraya benzetme yapılır. Dedi:
* onun dibinde bir **[لَجَفٌ]** bulunan bir مأمومة’ya hacceder *

(**لجم**)  **لام** ve **جيم** ve **ميم** bir kelimedir; o da **اللِّجام**dır. Denir ki: **ألجَمْتُ** atı.

(**لجن**)  **لام** ve **جيم** ve **نون** iki kelimedir: **اللُّجَيْن**: gümüştür. **اللَّجِينُ**: taşlarla dövülen bir ottur; ta ki **يتلجَّن** oluncaya kadar; sanki buruşmuş gibidir. Dedi:
Ve bir su ki, أَرْوَى’nın kavuşmasına varmak için ona vardım *** onun üzerinde kuş, gümüş **اللَّجِينِ** yaprak gibi

(**لجأ**)  **لام** ve **جيم** ve **همزة** tek bir kelimedir; o da **اللَّجَأ** ve **الملجأ**dır: kendisine sığınılan yer. Denir ki: **لجأت** ve **التجأت**. Ve **اللَّجَأ** hakkında dedi:
Kış geldi ve henüz bir **لَجَأَ** edinmedim *** القراميص’i kazmaktan iki elimin harareti, ey!

(**لجب**)  **لام** ve **جيم** ve **باء** pek çok ayrık iki kelimedir.
Birincisi **اللَّجَب**: gürültüdür. Denir ki: **جيشٌ ذو لَجَب** ve **بحرٌ ذو لَجَب**; dalgalarının çalkantısı işitildiği zaman.
Diğer kelime: **عَنْزٌ لَجْبَة**; çoğulu **لِجَابٌ**; o, sütü yükselmiş olandır. Dedi:
Oğullarımız fiilimizden şaştı kaldı *** zira biz atları **[نَبِيعُ]** **المعزَى اللِّجابِ** ile

--------------ـــ
([1]) ikmâl, daha önce (**أم، حج**)’de geçenlerdendir; orada haşiyelerde beytin nisbeti ve tahrîci ve ikinci mısraı zikredildi: * فاست الطبيب قذاها كالمغاريد *
([2]) beyt, dîvânında 91’de ve **اللسان** (**لجن**)’de **الشماخ**’ındır.
([3]) beyt daha önce (**ربض**)’da başka bir rivayetle geçti. Asılda: “**ما خر كفي من حفر الكراميص**”, tahrîftir.
([4]) ve **لجبات** da, harekeleme ile, **المجمل**’de olduğu gibi. Bu son çoğul kıyasî değildir; kıyas, onda **جيم**’i sâkin kılmaktır; çünkü o isim değil sıfattır. **سيبويه** şu gerekçeyi ileri sürdü: Araplardan kimisi “**شاة لجبة**”yi harekeleme ile söyler; böylece çoğul onun kıyasına göre geldi. **اللسان** (**لجب**).
([5]) **اللسان** (**لجب**)’de olduğu üzere **مهلهل بن ربيعة**’nindir. Ve onu **المجمل**’de inşâd etti. Ve **الاشتقاق** 213’e bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ل ج أ
لجأت إليه ولجئت والتجأت إليه‏.‏
وهو حسن اللجأ إلى الله‏.‏
وهو ملجأ القوم ولجأهم‏:‏ وألجأته إلى كذا ولجّأته‏:‏ أحرجته واضطررته‏.‏
وفعل ذلك من غير إكراه ولا تلجئةٍ‏.‏
ولجأ ماله تلجئة‏:‏ جعله لبعض الورثة دون الآخرين‏.‏

##### Türkçe

ل ج أ
Ona sığındım; ve sığındım; ve ona iltica ettim.
Ve o, Allah’a güzel sığınmadır.
Ve o, kavmin sığınığıdır ve onların **لجأ**’sıdır: ve onu şuna zorunlu kıldım ve onu zorunlu kıldım: onu sıkıştırdım ve onu mecbur ettim.
Ve bunu, zorlama olmaksızın ve bir **تلجئةٍ** olmaksızın yaptı.
Malını **تلجئة** olarak yaptı: onu, diğerleri dışında bazı mirasçılara yaptı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

لَجَأَ إِلى الشيء والـمَكان يَلْجَأُ لَجْأً ولُجُوءاً ومَلْجَأً، ولَجِئَ لَجَأً، والْتَجَأَ، وأَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه :أَسْنَدتُ. وفي حديث كَعْب، رضي اللّه عنه: مَن دَخَل في ديوان الـمُسلِمِين ثمَ تَلجَّأَ منهم، فقد خَرج من قُبَّة الإِسْلامِ. يقال: لَجَأْتُ إِلى فلان وعنه، والتَجَأْتُ، وتَلجَّأْتُ إِذا اسْتَنَدْتَ إِليه واعْتَضَدْتَ به، أَو عَدَلْتَ عنه إِلى غيره، كأَنه إِشارةٌ إِلى الخُروج والانْفراد عن المسلمِين. واَلْجَأَه إِلى الشيءِ: اضْطَرَّه إِليه. وأَلْجَأَه: عَصَمه. والتَّلْجِئةُ: الإِكْراهُ. أَبو الهيثم: التَّلْجِئةُ أَنْ يُلْجئَكَ أَن تَأْتِيَ أَمْراً باطِنُه خِلافُ ظاهره، وذلِكَ مِثْلُ إِشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهِرُه خِلافُ باطِنِه. وفي حديث النُّعْمانِ بن بَشِير: هذا تَلْجِئةٌ، فأَشْهِدْ عليه غَيْرِي. التَلْجِئة: تَفْعِلة من الإِلْجَاءِ، كأَنه قد أَلْجَأَكَ إِلى أَنْ تَأْتِيَ أَمراً باطِنُه خلافُ ظاهره، وأَحْوَجَك إِلى أَن تَفْعَل فِعلاً تَكْرَهُه. وكان بشير قد أَفْرَدَ ابنَه النُّعمانَ بشيءٍ دون إِخوته حَمَلتْه عليه أُمُّه. والمَلْجَأُ واللَّجَأُ: الـمَعْقِلُ، والجمع أَلْجاءٌ.
ويقالُ: أَلْجَأْتُ فلاناً إِلى الشيءِ إِذا حَصَّنْته في مَلْجإٍ، ولَجَإٍ، والْتَجَأْتُ إليه الْتِجاءً. ابن شميل: التَلْجِئةُ أَن يجعل مالَه لبَعض ورَثته دون بعض، كأَنه يتصدَّق به عليه، وهو وارثه. قال: ولا تَلْجِئةَ إِلاّ إِلى وارِثٍ. ويقال: أَلكَ لَجَأٌ يا فلان؟ واللَّجأُ: الزوجةُ.وعُمَر بن لَجَإٍ التَّميمي الشاعر.

##### Türkçe

**لَجَأَ** şeye ve mekâna **يَلْجَأُ**; **لَجْأً** ve **لُجُوءاً** ve **مَلْجَأً** (olarak),
ve **لَجِئَ** (de) **لَجَأً** (olarak); ve **الْتَجَأَ**; ve “**أَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه**”: dayadım (isnâd ettim).
Ka‘b’ın hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kim Müslümanların divanına girer, sonra onlardan **تَلجَّأَ** ederse, İslâm kubbesinden çıkmış olur.” denilmiştir. Denir: “**لَجَأْتُ إِلى فلان**” ve “(ondan) **وعنه**”, ve “**التَجَأْتُ**”, ve “**تَلجَّأْتُ**”; ona dayandığın ve onunla desteklendiğin zaman; yahut ondan başkasına doğru ondan saptığın zaman; sanki bu, Müslümanlardan çıkışa ve ayrılıp tek kalmaya bir işarettir.

Ve “**اَلْجَأَه إِلى الشيءِ**”: onu ona mecbur etti. Ve “**أَلْجَأَه**”: onu korudu (ismet verdi).
Ve **التَّلْجِئةُ**: zorlama (ikrah)dır. Ebû’l-Heysem: **التَّلْجِئةُ**, seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur etmesidir; ve bu, dışı içine aykırı olan bir iş üzerine şahit tutma gibidir. Nu‘mân b. Beşîr’in hadîsinde: “Bu bir **تَلْجِئةٌ**’dir; öyleyse bunun üzerine benden başkasını şahit tut.” **التَلْجِئة**: **الإِلْجَاءِ**’den bir **تَفْعِلة**’dir; sanki seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur etmiş ve seni, hoşlanmadığın bir fiili yapmaya muhtaç kılmıştır. Beşîr, annesinin kendisini buna sevk etmesiyle, oğlu Nu‘mân’ı kardeşleri dışında bir şeyle tek başına ayırmıştı.

Ve **المَلْجَأُ** ve **اللَّجَأُ**: sığınak/sağlam yer (ma‘kıl)dır; çoğulu **أَلْجاءٌ**’dır.
Ve denir: “**أَلْجَأْتُ فلاناً إِلى الشيءِ**”, onu bir **مَلْجإٍ** ve **لَجَإٍ** içinde tahkim ettiğim zaman; ve “**الْتَجَأْتُ إليه الْتِجاءً**”. İbn Şümeyl: **التَلْجِئةُ**, malını, bazı mirasçılarına bazıları dışında kılmasıdır; sanki onu ona sadaka veriyor gibidir; hâlbuki o, onun mirasçısıdır. Dedi: **تَلْجِئةَ** ancak bir **وارِثٍ**’e olur. Ve denir: “Senin için bir **لَجَأٌ** var mı, ey falan?” ve **اللَّجأُ**: eş (zevce)dir. Ve şair Temîmî **عُمَر بن لَجَإٍ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ل ج أ * * لَجَأ * إليه يلجأ مثل قطع يقطع * لَجَأً * بفتحتين و * مَلْجَأ * و * الْتَجَأَ * مثله و * التَّلْجِئَة * الإكراه و * ألْجَأَه * إلى كذا اضطره إليه و * أَلْجَأ * أمره إلى الله أسنده

##### Türkçe

* **ل ج أ** * **لَجَأ** ona; **يلجأ** (çekimi) **قطع يقطع** gibidir. **لَجَأً** iki fetha iledir; ve **مَلْجَأ**. Ve **الْتَجَأَ** da onun gibidir. Ve **التَّلْجِئَة**: zorlama. Ve **ألْجَأَه** onu şuna: onu ona mecbur etti. Ve **أَلْجَأ** işini Allah’a: onu dayandırdı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

لجأ إليه أي الشيء أو المكان كمنع يلجأ لجأ ولجوءا وملجأ ولجئ مثل فرح لجأ بالتحريك، الأخيرة لغة في الأولى كما في التكملة: لاذ، كالتجأ إليه. وألجأه إلى كذا: اضطره إليه وأحوجه وألجأ أمره إلى الله: أسنده. وفي بعض النسخ وأمره إليه: أسنده، والتجأ وتلجأ، وفي حديث كعب: من دخل في ديوان المسلمين ثم تلجأ منهم فقد خرج من قبة الإسلام. يقال: لجأت إلى فلان، وعنه، والتجأت وتلجأت إذا استندت إليه واعتضدت به أو عدلت عنه إلى غيره، كأنه إشارة إلى الخروج والانفراد من المسلمين. وألجأ فلانا: عصمه، ويقال: ألجأت فلانا إلى الشيء إذا حصنته في ملجإ. واللجأ، محركة: المعقل والملاذ، كالملجإ وقد تحذف همزته تخفيفا ومزاوجة مع المنجا، كما يهمز المنجا مزاوجة معه، وفلان حسن الملجا. وجمع اللجإ ألجاء واللجأ ع بين أريك والرجام قال أوس بن غلفاء:
  جلبنا الخيل من جنبي أريك                      إلى لجإ إلى ضلع الرجام كذا في معجم أبي عبيد البكري، نقله شيخنا، وقال نصر في معجمه: هو واد أو جبل نجدي، فقول المناوي: لم يعينوه. ليس بشيء. ولجأ، بلا لام: اسم رجل هو جد عمر بن الأشعث التيمي الشاعر لا والده، ووهم الجوهري فجعله والدا له، وإنما هو جده، وهذا الذي ذكره الجوهري هو الذي أطبق عليه أئمة الأنساب واللغة، قال البلاذري في مفاهيم الأشراف ما نصه: وولد ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد بن طابخة: سعد بن ذهل، فولد سعد: ثعلبة بن سعد، وجشم بن سعد، وبكر بن سعد. فولد ثعلبة: امرأ القيس بن ثعلبة. فولد امرؤ القيس: جلهم، منهم عمر ابن لجإ بن حيدر بن مصاد بن ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد الشاعر، وكان يهاجي جرير بن عطية بن الخطفى، وكان سبب تهاجيهما أن ابن لجإ أنشد جريرا باليمانية.

  تجر بالأهون في أدنائها
  جر العجوز جانبي خبائها فقال له جرير: هلا قلت:
  جر العروس طرفي ردائها فقال له ابن لجإ. فأنت الذي تقول:
  لقومي أحمى للحقيقة منـكـم                      وأضرب للجبار والنقع ساطع
  وأوثق عند المردفات عشـية                      لحاقا إذا ما جرد السيف مانع
  أرأيت إذا أخذن غدوة ولم تلحقهن إلا عشية وقد نكحن فما غناؤه? فتحاكما إلى عبيد بن غاضرة العنبري فقضى على جرير، فهجاه بشعر مذكور في الكتاب المذكور، وكذا جواب ابن لجإ، ومات عمر بن لجإ بالأهواز، وبينهما مفاخرات ومعارضات حسنة ليس هذا محل ذكرها، وقد عرف من كلام البلاذري أن لجأ والده لا جده، وعلى التسليم فإن مثل ذلك لا يعترض به، لأنه كثيرا ما ينسب الرجل إلى جده، لكونه أشهر أو أفخر أو غير ذلك من الأعراض، ألا ترى إلى قول النبي صلى الله عليه وسلم:  أنا النبي لا كذب أنا ابن عبد المطلب  . وأمثلة ذلك لا تحصى، والله أعلم. واللجأ: الضفدع، وفي المحكم أنه نوع من السلاحف يعيش في البر والبحر، ومنهم من يخففه، فذكره في المعتل، وهي أي الأنثى بهاء وقالوا: اللجأة البحرية لها لسان في صدرها، من أصابته به من الحيوان قتلته، قاله الدميري، ونقله شيخنا. وذو الملاجئ: قيل من أقيال التبابعة من ملوك اليمن. والتلجئة: الإكراه قال أبو الهيثم أن يلجئك أن تأتي أمرا ظاهره خلاف باطنه. وفي حديث النعمان بن بشير:  هذه تلجئة فأشهد عليه غيري  التلجئة: تفعلة من الإلجاء، كأنه قد ألجأك إلى أن تأتي أمرا باطنه خلاف ظاهره، وأحوجك إلى أن تفعل فعلا تكرهه، وكان بشير قد أفرد ابنه النعمان بشيء دون إخوته، حملته عليه أمه. وقال ابن شميل: التلجئة: أن يجعل ماله لبعض ورثته دون بعض، كأنه يتصدق به عليه وهو وارثه، قال: ولا تلجئة إلا إلى وارث. يقال: ألك لجأ يا فلان واللجأ: الزوجة. ومما يستدرك عليه: اللجأ: الزوجة، أو جبل، وأيضا الوارث، ولجأ أمره إلى الله: أسنده كالتجأ وتلجأ. وتلجأ منهم: انفرد وخرج عن زمرتهم وعدل إلى غيرهم، فكأنه تحصن منهم.

##### Türkçe

**لجأ** ona, yani şeye veya yere, bir sığınak olarak sığındı; **يلجأ**: **لجأ** ve **لجوءا** ve **ملجأ**; ve **ولجئ** (tıpkı **فرح** gibi): **لجأ** (harekeli olarak); sonuncusu birincide bir dildir; **التكملة**’de olduğu gibi: **لاذ**; **كالتجأ إليه** gibi. Ve **ألجأه إلى كذا**: onu ona mecbur etti ve onu muhtaç kıldı. Ve **ألجأ أمره إلى الله**: onu (Allah’a) dayandırdı. Ve bazı nüshalarda: “ve işini ona”: onu dayandırdı. Ve **التجأ** ve **تلجأ**; ve Ka‘b hadîsinde: “Müslümanların divanına girip sonra onlardan **تلجأ** eden kimse, İslâm kubbesinden çıkmıştır.” Denir: “**لجأت** falana” ve “ondan”; ve **التجأت** ve **تلجأت**: ona dayandığın ve onunla desteklendiğin yahut ondan başkasına yönelip ondan ayrıldığın zaman; sanki Müslümanlardan çıkışa ve tek başına kalışa bir işarettir. Ve **ألجأ** falanı: onu korudu. Ve denir: “**ألجأت** falanı şeye” — onu bir **ملجإ** içinde tahkim ettiğin zaman. Ve **اللجأ** (harekeli): sığınak ve melce’dir; **كالملجإ** gibi; hemzesi hafifletme ve **المنجا** ile eşleştirme için düşürülebilir; nitekim **المنجا** da onunla eşleştirme için hemzelenir. Ve “falan güzel **الملجا** sahibidir.”

Ve **اللجإ**’nin çoğulu **ألجاء**’dır. Ve **اللجأ**: **ع** (bir yer adı), **أريك** ile **الرجام** arasında. **أوس بن غلفاء** dedi:

  **جلبنا الخيل من جنبي أريك                      إلى لجإ إلى ضلع الرجام**

Böylece Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde; şeyhimiz onu nakletti. Ve Nasr, Mu‘cem’inde dedi: O, Necdî bir vadi veya dağdır. Öyleyse el-Menâvî’nin “onu tayin etmediler” sözü bir şey değildir.

Ve **لجأ** (lâmsız): bir adam adıdır; şair Teymî Ömer b. el-Eş‘as’ın babası değil, dedesidir. Cevherî yanıldı da onu babası yaptı; hâlbuki o dedesidir. Cevherî’nin zikrettiği bu (nisbet) nesep ve lugat imamlarının üzerinde ittifak ettiği şeydir. Belâzurî **مفاهيم الأشراف**’ta lafzen şöyle dedi: “**ذهل** b. **تيم** b. **عبد مناة** b. **أد** b. **طابخة**: **سعد بن ذهل**’i doğurdu. **سعد** da: **ثعلبة بن سعد**’ı, **جشم بن سعد**’ı ve **بكر بن سعد**’ı doğurdu. **ثعلبة** da: **امرأ القيس بن ثعلبة**’yi doğurdu. **امرؤ القيس** de: **جلهم**’i (doğurdu); onlardan, şair **عمر ابن لجإ بن حيدر بن مصاد بن ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد**’dir. Ve o, **جرير بن عطية بن الخطفى** ile hicivleşirdi. İkisinin hicivleşmesinin sebebi, **ابن لجإ**’in, Cerîr’e Yemenî lehçesiyle şu beyti okumasıydı:

  **تجر بالأهون في أدنائها**
  **جر العجوز جانبي خبائها**

Bunun üzerine Cerîr ona dedi: “Şöyle deseydin ya:

  **جر العروس طرفي ردائها**

Bunun üzerine **ابن لجإ** ona dedi: “Sen de şunu söyleyen sensin:

  **لقومي أحمى للحقيقة منـكـم                      وأضرب للجبار والنقع ساطع**
  **وأوثق عند المردفات عشـية                      لحاقا إذا ما جرد السيف مانع**

Gördün mü: eğer onları sabahleyin aldılar da sen onlara ancak akşamleyin yetiştin; üstelik nikâhlanmışlarsa, bunun faydası nedir?” Sonra **عبيد بن غاضرة العنبري**’ye muhakeme oldular; o da Cerîr aleyhine hükmetti. Bunun üzerine Cerîr onu, adı geçen kitapta zikredilmiş bir şiirle hicvetti; **ابن لجإ**’in cevabı da böyledir. Ve **عمر بن لجإ** Ahvaz’da öldü. Aralarında güzel övünmeler ve nazîreler vardır; burası onların zikrinin yeri değildir. Belâzurî’nin sözünden, **لجأ**’in onun babası olduğu, dedesi olmadığı anlaşılmıştır. Kabul edilse bile, buna benzer bir şeyle itiraz edilmez; çünkü kişi çoğu kez dedesine nisbet edilir; onun daha meşhur veya daha övünülecek olması yahut başka arızalar sebebiyle. Görmez misin, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sözünü: “Ben peygamberim, yalan yok; ben **عبد المطلب**’in oğluyum.” Bunun örnekleri sayılmaz. Allah daha iyi bilir.

Ve **اللجأ**: kurbağadır. **المحكم**’de: karada ve denizde yaşayan, kaplumbağalardan bir türdür. Onlardan kimi onu hafifletir; böylece onu **المعتل**’de zikretti. Ve o, yani dişisi, **بهاء** iledir. Ve dediler ki: **اللجأة البحرية**’nin göğsünde bir dili vardır; hayvandan kime onunla isabet ederse onu öldürür. Bunu ed-Demîrî söyledi; şeyhimiz onu nakletti.

Ve **ذو الملاجئ**: denildi ki, Yemen krallarından **التبابعة**’nin meliklerinin **أقيال**’inden (biridir).

Ve **التلجئة**: zorlama/ikrah’tır. Ebû’l-Heysem dedi: “Seni **يلجئك** etmesi, zahiri bâtınına aykırı olan bir işi yapmana (seni) sevk etmesidir.” Ve Nu‘mân b. Beşîr hadîsinde: “Bu bir **تلجئة**’dir; öyleyse bunun üzerine benden başkasını şahit tut.” **التلجئة**: **الإلجاء**’dan **تفعلة**’dir; sanki seni, bâtını zahirine aykırı olan bir işi yapmaya mecbur etmiş ve hoşlanmadığın bir fiili yapmaya muhtaç kılmıştır. Beşîr, oğullarından ayrı olarak oğlu Nu‘mân’ı bir şeyle tahsis etmişti; annesi onu buna sevk etmişti. İbn Şümeyl dedi: **التلجئة**: malını, bazı varislerine bazıları dışında kılmasıdır; sanki onu ona sadaka veriyor gibidir, hâlbuki o onun varisidir. Dedi: “**تلجئة** ancak bir varise olur.” Denir: “**ألك لجأ** ey falan!” Ve **اللجأ**: eş (zevce)’dir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللجأ**: eş (zevce); yahut bir dağ; ayrıca varis. Ve **لجأ أمره إلى الله**: onu dayandırdı; **كالتجأ** ve **تلجأ** gibi. Ve “onlardan **تلجأ** etti”: tek başına kaldı ve onların zümresinden çıktı ve başkalarına yöneldi; sanki onlardan korunup tahkim oldu.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

لَجَأَ اِلَيْهِ
1 لَجَأَ اِلَيْهِ ذ , aor. لَجَاَ , (S, K,) inf. n. لَجْءٌ (TA) or لَجَأٌ (S) and لُجُوْءٌ (TA) and مَلْجَأٌ; (S;) and لَجِئّ, aor. لَجَاَ , (K,) inf. n. لَجَأٌ; (TA;) and ↓ التجأ; (S, K;) He had recourse to it, or betook himself to it, or repaired to it, (i. e. a thing or a place, TA) for refuge, protection, preservation, concealment, covert, or lodging. (K.) See 4. ― -b2- لَجَأَ اِلَيْهِ, and ↓ التجأ, and ↓ تلجّأ, He relied upon, and sought aid from, him. (TA.) ― -b3- لَجَأَ عَنْهُ, and ↓ التجأ, and ↓ تلجّأ, and تلجأ مِنْهُ, He declined, or turned away, from him, اِلَى غَيْرِهِ to another, [and had recourse to the latter.] (TA.)

لجّأ
2 لجّأ ذ , inf. n. تَلْجِئَةٌ, He forced a person to do a thing against his will: (S, K:) or, to do a thing which was contrary to what it appeared to be. (AHeyth.) ― -b2- تَلْجِئَةٌ is also explained as signifying The leaving one's property to some one or more of his heirs, in preference to, or to the exclusion of, the other or others. لجّأ He so left his property. (ISh.) ― -b3- See 4.

الجأه اِلى شَىْءٍ
4 الجأه اِلى شَىْءٍ ذ He constrained, compelled, forced, drove, or necessitated, him to have recourse to, or to betake himself to, or to repair to, or to do, a thing; he impelled him, or drove him, against his will, to it, or to do it; (S, * Mgh, Msb, K, * TA;) as also اِلَيْهِ ↓ لجّاهُ. (Mgh, Msb.) ― -b2- الجأ أَمْرَهُ اِلَى اللّٰهِ, (S, K,) and [اِلَى اللّٰهِ] ↓ لَجَأَ, and ↓ التجأ, and ↓ تلجّأ (TA,) He referred, or committed, his affair to God. (S, K.) ― -b3- الجأه He protected him, defended him. (K.) Also said of a place, [It protected him; afforded him refuge.] (K, art. حرز.) ― -b4- الجأه اِلَى شَىْءٍ is also said when one has defended another, [as] in a place of refuge; [and app. may be rendered He caused him to have recourse to a thing, as to a place of refuge]. (TA.)

5 تَلَجَّاَ see 1 and 4.

8 اِلْتَجَاَ see 1 and 4.

لَجَأٌ
لَجَأٌ ذ and ↓ مَلْجَأٌ (S, K) and ↓ مُلْتَجَأٌ (K, art. لحد; &c.) A place to which one has recourse for refuge, protection, preservation, concealment, covert, or lodging; a place of refuge; an asylum; a refuge. (S, K.) The hemzeh of the ↓ second is sometimes elided; and this is done to assimilate the word to مَنْجَا, when it is used therewith; like as منجا is written with hemzeh to assimilate it in the like case to مَلْجَأٌ. ― -b2- [↓ ملجأٌ is often applied to a man: and you say also,] فُلَانٌ حَسَنُ ↓ المَلْجَاِ [Such a one is a good person to whom to have recourse for protection or concealment]. The pl. of لَجَأٌ is أَلْجَآءٌ. (TA.) ― -b3- لَجَأٌ (assumed tropical:) A wife. (L.) ― -b4- An heir. (ISh.) [See 2.] -A2- The frog: (K:) or a kind of tortoise, that lives on the land and in the sea: (M:) fem. with ة. (K.) The لجأة of the sea (اللَّجَأَةُ البَحْرِيَّةُ) is asserted to have a tongue in its breast, and to kill the animal that it strikes. (Dmr.)

مَلْجَأٌ
مَلْجَأٌ ذ and مُلْتَجَأٌ: see لَجَأٌ.

##### Türkçe

**لَجَأَ اِلَيْهِ**
1 **لَجَأَ اِلَيْهِ** ذ, muzâri‘ı **لَجَاَ**, (S, K,) mastarı **لَجْءٌ** (TA) veya **لَجَأٌ** (S) ve **لُجُوْءٌ** (TA) ve **مَلْجَأٌ**; (S;) ve **لَجِئّ**, muzâri‘ı **لَجَاَ**, (K,) mastarı **لَجَأٌ**; (TA;) ve ↓ **التجأ**; (S, K;) O, sığınmak, korunmak, muhafaza edilmek, gizlenmek, siper edinmek veya barınmak için ona (yani bir şeye veya bir yere, TA) başvurdu, ona yöneldi, ona gitti. (K.) 4’e bak. ― -b2- **لَجَأَ اِلَيْهِ**, ve ↓ **التجأ**, ve ↓ **تلجّأ**, O, ona dayandı ve ondan yardım istedi. (TA.) ― -b3- **لَجَأَ عَنْهُ**, ve ↓ **التجأ**, ve ↓ **تلجّأ**, ve **تلجأ مِنْهُ**, O, ondan yüz çevirdi veya ondan döndü, **اِلَى غَيْرِهِ** başkasına [ve sonuncuya başvurdu]. (TA.)

**لجّأ**
2 **لجّأ** ذ, mastarı **تَلْجِئَةٌ**, O, bir kimseyi iradesine karşı bir şeyi yapmaya zorladı: (S, K:) veya, görünüşte olduğu şeye aykırı olan bir şeyi yapmaya (zorladı). (AHeyth.) ― -b2- **تَلْجِئَةٌ** ayrıca, kişinin malını, diğerine veya diğerlerine tercih ederek yahut diğerini veya diğerlerini dışlayarak, mirasçılarından birine veya birkaçına bırakması diye de açıklanır. **لجّأ** O, malını böyle bıraktı. (ISh.) ― -b3- 4’e bak.

**الجأه اِلى شَىْءٍ**
4 **الجأه اِلى شَىْءٍ** ذ O, onu bir şeye başvurmaya, ona yönelmeye, ona gitmeye veya bir şeyi yapmaya zorladı, mecbur etti, icbar etti, sevk etti yahut zaruri kıldı; onu iradesine karşı ona, yahut onu yapmaya itti veya sevk etti; (S, * Mgh, Msb, K, * TA;) bunun gibi **اِلَيْهِ** ↓ **لجّاهُ**. (Mgh, Msb.) ― -b2- **الجأ أَمْرَهُ اِلَى اللّٰهِ**, (S, K,) ve [**اِلَى اللّٰهِ**] ↓ **لَجَأَ**, ve ↓ **التجأ**, ve ↓ **تلجّأ** (TA,) O, işini Allah’a havale etti veya teslim etti. (S, K.) ― -b3- **الجأه** O, onu korudu, onu savundu. (K.) Yer hakkında da söylenir, [O, onu korudu; ona sığınak sağladı.] (K, md. **حرز**.) ― -b4- **الجأه اِلَى شَىْءٍ** ayrıca, birinin diğerini, [bir] sığınak yerinde [olduğu gibi] savunması durumunda da söylenir; [ve görünüşe göre “Onu, sığınak yeri gibi, bir şeye başvurmaya sevk etti” diye tercüme edilebilir]. (TA.)

5 **تَلَجَّاَ** 1 ve 4’e bak.

8 **اِلْتَجَاَ** 1 ve 4’e bak.

**لَجَأٌ**
**لَجَأٌ** ذ ve ↓ **مَلْجَأٌ** (S, K) ve ↓ **مُلْتَجَأٌ** (K, md. **لحد**; vb.) Sığınmak, korunmak, muhafaza edilmek, gizlenmek, siper edinmek veya barınmak için başvurulan yer; sığınak yeri; iltica yeri; sığınak. (S, K.) ↓ ikinci kelimenin hemzesi bazen düşürülür; ve bu, kelimeyi, onunla birlikte kullanıldığında **مَنْجَا**’ya benzetmek için yapılır; tıpkı **منجا**’nın, benzer durumda **مَلْجَأٌ**’ya benzetmek için hemze ile yazılması gibi. ― -b2- [↓ **ملجأٌ** çoğu kez bir adama uygulanır: ve ayrıca şöyle de dersin,] **فُلَانٌ حَسَنُ** ↓ **المَلْجَاِ** [Böyle biri, korunma veya gizlenme için kendisine başvurulacak iyi bir kimsedir]. **لَجَأٌ**’ün çoğulu **أَلْجَآءٌ**’dur. (TA.) ― -b3- **لَجَأٌ** (mecazî sayılan:) Bir eş. (L.) ― -b4- Bir mirasçı. (ISh.) [2’ye bak.] -A2- Kurbağa: (K:) veya karada ve denizde yaşayan bir tür kaplumbağa: (M:) dişili ة ile. (K.) Denizin **لجأة**’sinin (**اللَّجَأَةُ البَحْرِيَّةُ**) göğsünde bir dili olduğu ve vurduğu hayvanı öldürdüğü ileri sürülür. (Dmr.)

**مَلْجَأٌ**
**مَلْجَأٌ** ذ ve **مُلْتَجَأٌ**: **لَجَأٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: لجء

لَجَأَ
لَجَأَ A ( n. ac. لَجْء [ 1 ] ,  مَلْجَأ [ 17 ] ,

لُجُوْء
لُجُوْء [ 27 ] )
a.  [ Ila ], Repaired, betook himself to; had recoursse to; took refuge with, fled to.

b.  [ Ila ] Relied upon; sought the help of.

c.  [ Min &  Ila ], Turned from.... to.

لَجِىَ
lajiY^a A ( n. ac. لَجَأ [ 4 ] ),
a.  see supra (a) .

لَجَّأَ
لَجَّأَ II ,
a.  see IV (a) , ( b ).

أَلْجَأَ
أَلْجَأَ IV
a.  [ acc. &  Ila ], Forced, compelled to do, obliged; drover to; constrained to have recourse to.

b.  [ acc. &  Ila ], Intrusted, confided, committed, left to.

c.  Protected, defended.

تَلَجَّأَ
تَلَجَّأَ V ,
a.  see I (b) ,

c.  & IV ( b )

اِلْتَجَأَ
اِلْتَجَأَ VIII ,
a.  see I (a) , ( b ),

c.  & IV ( b ).

لَجَأ
لَجَأ [ 4 ] , ( pl. أَلْجَآء [ 38 ] ),
a.  see 17 .

b.  Wife.

c.  Heir.

d.  A species of marine frog.

مَلْجَأ
مَلْجَأ [ 17 ] , ( pl. malaAjiY^ [ 44 ] ),
a.  Refuge, shelter; protection.

لَاجِى
laAjiY^ [ 21 ],
a.  Fugitive, refugee.

تَلْجِئَة
تَلْجِئَة [ N. Ac.
a.  II], Force, violence; constraint.

مُلِتَجِى
mulitajiY^ [ N. Ag.
a.  VIII],  see 21 .

مُلْتَجَأ
مُلْتَجَأ [ N. P.
a.  VIII],  see 17 .

##### Türkçe

**لَجَأَ**
**لَجَأَ** A (mastarı **لَجْء** [ 1 ] , **مَلْجَأ** [ 17 ] ,

**لُجُوْء**
**لُجُوْء** [ 27 ] )
a. [ Ila ], onardı, sığındı; ona başvurdu; onun yanında sığınak edindi, ona kaçtı.

b. [ Ila ] ona dayandı; onun yardımını istedi.

c. [ Min & Ila ], ...den ...e döndü.

**لَجِىَ**
lajiY^a A (mastarı **لَجَأ** [ 4 ] ),
a. yukarıya bak (a).

**لَجَّأَ**
**لَجَّأَ** II ,
a. IV (a), (b)’ye bak.

**أَلْجَأَ**
**أَلْجَأَ** IV
a. [ acc. & Ila ], yapmaya zorladı, mecbur etti, yükümlü kıldı; sevk etti; başvurmaya zorladı.

b. [ acc. & Ila ], emanet etti, tevdi etti, teslim etti, bıraktı.

c. korudu, savundu.

**تَلَجَّأَ**
**تَلَجَّأَ** V ,
a. I (b)’ye bak,

c. ve IV (b).

**اِلْتَجَأَ**
**اِلْتَجَأَ** VIII ,
a. I (a), (b)’ye bak,

c. ve IV (b).

**لَجَأ**
**لَجَأ** [ 4 ] , (çoğulu **أَلْجَآء** [ 38 ] ),
a. 17’ye bak.

b. eş.

c. vâris.

d. deniz kurbağasının bir türü.

**مَلْجَأ**
**مَلْجَأ** [ 17 ] , (çoğulu malaAjiY^ [ 44 ] ),
a. sığınak, barınak; himaye.

**لَاجِى**
laAjiY^ [ 21 ],
a. kaçak, sığınmacı.

**تَلْجِئَة**
**تَلْجِئَة** [ N. Ac.
a. II], zorlama, şiddet; mecburiyet.

**مُلِتَجِى**
mulitajiY^ [ N. Ag.
a. VIII], 21’e bak.

**مُلْتَجَأ**
**مُلْتَجَأ** [ N. P.
a. VIII], 17’ye bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: لجء

لجء
لَجَأَ - يَلْجَأُ - مَلْجَأ
لَجَأَ - يَلْجَأُ + كائن + من كائن أو أمر أو شيء + إلى كائن أو مكان: يتحرك بعيداً عن الخطر متجهاً إلى مكان أكثر أمناً وأقل خطراً، ويعصمه من الأذى
مَلْجَأ: على وزن " مَفْعَل " اسم مكان من " لَجَأَ - يَلْجَأُ ": المكان الذي يتحرك إليه من يشعر بخطر داهم، ويظنه أكثر أمناً
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاتجاه واللجوء والحركة نحو مأمن أو ملجأ آمن"، وهي:
لَجَأَ - يَلْجَأُ، لاذَ - يَلُوذُ، أوَى - يَأْوِي، وَفَضَ - يَفِضُ، وَأَل - يَئِل، كَانَ - يَكِينُ
ملجأ
 	﴿وعلى الثلاثة الذين خلفوا حتى إذا ضاقت عليهم الأرض بما رحبت وضاقت عليهم أنفسهم وظنوا أن لا ملجأ من الله إلا إليهثم تاب عليهم ليتوبوا إن الله هو التواب الرحيم(118)﴾ التوبة ﴿استجيبوا لربكم من قبل أن يأتي يوم لا مرد له من الله ما لكم من ملجإ يومئذ وما لكم من نكير(47)﴾ الشورى
 	﴿لو يجدون ملجأ أو مغارات أو مدخلا لولوا إليه وهم يجمحون(57)﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [لجأ] ل ج أ: لَجَأ إليه يلجأ مثل قطع يقطع لَجَأً بفتحتين و مَلْجَأ و الْتَجَأَ مثله و التَّلْجِئَة الإكراه و ألْجَأَه إلى كذا اضطره إليه و أَلْجَأ أمره إلى الله أسنده
ملخص اللسان:
1.     لَجَأَ إِلى الشيء والـمَكان يَلْجَأُ لَجْأً ولُجُوءاً ومَلْجَأً،  ولَجِئَ لَجَأً، والْتَجَأَ، وأَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه :أَسْنَدتُ
2.     لَجَأْتُ إِلى فلان وعنه، والتَجَأْتُ، وتَلجَّأْتُ إِذا اسْتَنَدْتَ إِليه واعْتَضَدْتَ به، أَو عَدَلْتَ عنه إِلى غيره
3.      واَلْجَأَه إِلى الشيءِ: اضْطَرَّه إِليه. وأَلْجَأَه: عَصَمه.
4.     والتَّلْجِئةُ: الإِكْراهُ. أَبو الهيثم: التَّلْجِئةُ أَنْ يُلْجئَكَ أَن تَأْتِيَ أَمْراً باطِنُه خِلافُ ظاهره، وذلِكَ مِثْلُ إِشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهِرُه خِلافُ باطِنِه
5.      والمَلْجَأُ واللَّجَأُ: الـمَعْقِلُ، والجمع أَلْجاءٌ.
6.     ويقالُ: أَلْجَأْتُ فلاناً إِلى الشيءِ إِذا حَصَّنْته في مَلْجإٍ، ولَجَإٍ، والْتَجَأْتُ إليه الْتِجاءً
لسان العرب
● - لجأ: لَجَأَ إِلى الشيء والـمَكان يَلْجَأُ لَجْأً ولُجُوءاً ومَلْجَأً،  ولَجِئَ لَجَأً، والْتَجَأَ، وأَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه :أَسْنَدتُ.  وفي حديث كَعْب، رضي اللّه عنه: مَن دَخَل في ديوان الـمُسلِمِين ثمَ تَلجَّأَ منهم، فقد خَرج من قُبَّة الإِسْلامِ. يقال: لَجَأْتُ إِلى فلان وعنه، والتَجَأْتُ، وتَلجَّأْتُ إِذا اسْتَنَدْتَ إِليه واعْتَضَدْتَ به، أَو عَدَلْتَ عنه إِلى غيره، كأَنه إِشارةٌ إِلى الخُروج والانْفراد عن المسلمِين.  واَلْجَأَه إِلى الشيءِ: اضْطَرَّه إِليه. وأَلْجَأَه: عَصَمه.  والتَّلْجِئةُ: الإِكْراهُ. أَبو الهيثم: التَّلْجِئةُ أَنْ يُلْجئَكَ أَن تَأْتِيَ أَمْراً باطِنُه خِلافُ ظاهره، وذلِكَ مِثْلُ إِشْهادٍ على أَمْرٍ ظاهِرُه خِلافُ باطِنِه. وفي حديث النُّعْمانِ بن بَشِير: هذا تَلْجِئةٌ، فأَشْهِدْ عليه غَيْرِي. التَلْجِئة: تَفْعِلة من الإِلْجَاءِ، كأَنه قد أَلْجَأَكَ إِلى أَنْ تَأْتِيَ أَمراً باطِنُه خلافُ ظاهره، وأَحْوَجَك إِلى أَن تَفْعَل فِعلاً تَكْرَهُه. وكان بشير قد أَفْرَدَ ابنَه النُّعمانَ بشيءٍ دون إِخوته حَمَلتْه عليه أُمُّه.  والمَلْجَأُ واللَّجَأُ: الـمَعْقِلُ، والجمع أَلْجاءٌ.  ويقالُ: أَلْجَأْتُ فلاناً إِلى الشيءِ إِذا حَصَّنْته في مَلْجإٍ، ولَجَإٍ، والْتَجَأْتُ إليه الْتِجاءً. ابن شميل: التَلْجِئةُ أَن يجعل مالَه  لبَعض ورَثته دون بعض، كأَنه يتصدَّق به عليه، وهو وارثه. قال: ولا تَلْجِئةَ إِلاّ إِلى وارِثٍ. ويقال: أَلكَ لَجَأٌ يا فلان؟ واللَّجأُ:  الزوجةُ.وعُمَر بن لَجَإٍ التَّميمي الشاعر.
مقاييس اللغة:
(لجأ) اللام والجيم والهمزة كلمة واحدة، وهي اللَّجَأ والملجأ: المكان يُلتجَأ إليه. يقال: لجأت والتجأت. وقال في اللَّجَأ:
جاء الشِّتاءُ ولمَّا أَتَّخِذْ لَجَأَ *** يا حَرَّ كَفَّيَّ من حَفْر القراميصِ([3])
القاموس المحيط:
لَجَأَ إليه، كمنع وفرِحَ لاذَ، كالْتَجَأَ. وأَلْجَأَهُ اضْطَرَّهُ، وأَمْرَهُ إلى اللَّهِ أسْنَدَهُ، وفلاناً عَصَمَهُ. واللَّجَأُ، مُحَرَّكَةً المَعْقِلُ والمَلاَذُ، كالمَلْجَأ، و ع، وجَدُّ عُمَرَ بنِ الأشْعَثِ، لا والِدُه، ووهِم الجوهري، والضِّفْدَعُ، وهي بهاءٍ، وذُو المَلاجئ قَيْلٌ. والتَّلْجِئَةُ الإكراه.
تاج العروس:
ل ج أ
لَجَأَ إليه أَي الشيء أو المكان كَمَنَعَ يَلْجَأُ لَجْأُ ولُجوءاً ومَلْجَأً ولَجِئَ مثل فَرِحَ لَجَأً بالتحريك الأخيرة لغةٌ في الأولى كما في التكملة : لاذَ كالتَجَأَ إليه . وألَجَأَهُ إلى كذا : اضْطَرَّهُ إليه وأحْوَجَه وأَلْجَأَ أمْرَه إلى الله : أسْنَدَه . وفي بعض النسخ وأمرَه إليه : أسنده والتَجأَ وتَلَجَّأَ وفي حديث كَعبٍ : من دخل في ديوان المُسلمين ثمَّ تَلَجَّأَ منهم فقدْ خَرَج من قُبَّةِ الإسلام . يقال : لَجَأْتُ إلى فلانٍ وعنه والتجَأْتُ وتَلَجَّأْتُ إِذا استنَدْتَ إليه واعْتَضَدْتَ به أو عَدَلْتَ عنه إلى غيره كأنه إشارةٌ إلى الخُروج والانفراد من المسلمين . وأَلْجَأَ فلاناً : عَصَمَه ويقال : أَلجأْتُ فلاناً إلى الشيء إِذا حَصَّنْتَه في مَلْجَإِ . واللَّجَأُ محرّكةً : المَعْقِلُ والمَلاذُ كالمَلْجَإِ وقد تُحذف همزته تخفيفاً ومُزاوجةً مع المَنْجا كما يُهمز المُنْجا مُزاوجةً معه وفلانٌ حَسَنُ المَلْجا . وجمع اللَّجَإِ أَلْجاءٌ واللَّجَأُ ع بين أَريكٍ والرِّجام قال أوس بن غَلْفاء :
جَلَبْنا الخَيلَ من جَنْبَيْ أريكٍ ... إلى لَجَإٍ إلى ضِلَعِ الرِّجامِ كذا في معجم أَبِي عُبيدٍ البكريّ نقله شيخنا وقال نصرٌ في معجمه : هو وادٍ أو جَبَلٌ نَجْديٌّ فقولُ المناوي : لم يُعَيِّنوه . ليس بشيء . ولَجَأٌ بلا لامٍ : اسم رجلٍ هو جَدُّ عمر بن الأشْعَث التَّيْمِيِّ الشاعر لا والِدُه وَوَهِمَ الجوهريّ فجعله والداً له وإنما هو جدُّه وهذا الذي ذكره الجوهريّ هو الذي أطبق عليه أئمة الأنساب واللُّغة قال البلاذُرِيُّ في مَفاهيم الأشراف ما نصُّه : ووَلَد ذُهْلُ ابن تَيْمِ بن عبد مناة بن أُدّ بن طابِخَة : سعد بن ذُهَلٍ فولَدَ سَعْدٌ : ثَعْلَبَة بن سعد وجُشَمَ بن سعدٍ وبَكْرَ بن سعدٍ . فولَد ثَعلبةُ : امرأَ القَيسِ بن ثعلبة . فولَد امرؤ القيس : جُلَّهُم منهم عُمَر ابن لَجَإِ بن حيدر بن مَصاد بن ذُهَل ابن تيم بن عبد مناة بن أُدٍّ الشاعر وكان يُهاجي جَرير بن عَطيَّة بن الخَطَفَى وكان سببُ تَهاجيهِما أنّ ابن لَجَإٍ أنشد جَريراً باليَمانية
" تَجُرُّ بالأهْوَنِ في أَدنائها
" جَرَّ العَجوزِ جانِبَيْ خِبائِها فقال له جريرٌ : هلاَّ قلت :
" جَرَّ العَروسِ طَرَفَيْ رِدائها فقال له ابن لَجَإٍ . فأنت الذي تقول :
لَقَوْميَ أحْمَى لِلْحَقيقَةِ مِنْكُمُ ... وأضْرَبُ للجَبَّارِ والنَّقْعُ ساطِعُ
وأوثَقُ عندَ المُرْدَفاتِ عَشِيَّةً ... لَحاقاً إِذا ما جَرَّدَ السَّيْفَ مانِعُ
أرَأيتَ إِذا أُخِذنَ غُدْوَةً ولم تَلْحَقْهُنَّ إِلاَّ عَشيَّةً وقد نُكِحْنَ فما غَناؤُه ؟ فتحاكَما إلى عُبيد بن غاضِرة العَنْبَريّ فقَضى على جَريرٍ فهجاه بِشعرٍ مذكور في الكتاب المذكور وكذا جواب ابن لَجَإٍ ومات عمر بن لجإٍ بالأهواز وبينهما مُفاخراتٌ ومُعارضات حَسَنةٌ ليس هذا محلَّ ذِكرها وقد عُرِف من كلام البلاذُريّ أن لَجَأً والدُه لا جدُّه وعلى التسليم فإن مثلَ ذلك لا يُعتَرض به لأنه كثيراً ما يُنسب الرجل إلى جدِّه لكونه أشهرَ أو أفخَر أو غير ذلك من الأعراض ألا تَرى إلى قول النبيّ صلّى الله عليه وسلّم : " أنا النَّبيُّ لا كَذِبْ أنا ابن عبد المُطَّلِبْ " . وأمثلةُ ذلك لا تُحصى والله أعلم . واللَّجَأُ : الضِّفْدَعُ وفي المُحكم أنه نَوْعٌ من السَّلاحِف يَعيش في البَرِّ والبحر ومنهم من يُخَفِّفه فذكره في المعتلّ وهيَ أي الأنثى بِهاء وقالوا : اللجَأَةُ البَحريَّةُ لها لسانٌ في صَدْرِها من أصابَتْه به من الحيوان قَتَلتْه قاله الدَّميري ونقله شيخنا . وذو المَلاجِئِ : قَيْلٌ من أقيال التَّبابِعَة من مُلوك اليَمَن . والتَّلْجِئَة : الإكْراه قال أبو الهَيثم أن يُلْجِئَك أن تأتيَ أمراً ظاهره خِلافُ باطِنِه . وفي حديث النُّعمان بن بَشيرٍ : " هذه تَلْجِئَةٌ فأشْهِدْ عليه غَيري " التّلْجِئَةُ : تَفْعِلَةٌ من الإلجاء كأنه قد أَلْجَأَك إلى أن تأتي أمراً باطنه خِلاف ظاهره وأحْوَجك إلى أن تفعل فِعْلاً تَكْرهُه وكان بَشيرٌ قد أفرد ابنَه النُّعمان بشيءٍ دونَ إخوته حملتْه عليه أُمُّه . وقال ابنُ شُمَيلٍ : التَّلْجِئَةُ : أن يَجْعَل مالَه لِبَعضِ وَرَثتِه دون بعضٍ كأنَّه يتصَدَّق به عليه وهو وارِثُه قال : ولا تَلْجِئَةَ إِلاَّ إلى وارِث . يقال : أَلَكَ لَجَأُ يا فلان واللَّجَأُ : الزوجةُ . ومما يستدرك عليه : اللَّجَأُ : الزَّوجة أو جَبَلٌ وأيضاً الوارثُ ولَجَأَ أمرَه إلى الله : أسْنَده كالتَجَأَ وتَلَجَّأَ . وتَلَجَّأَ منهم : انفرد وخَرَج عن زُمْرَتهم وعدَلَ إلى غيرهم فكأنه تَحَصَّنَ منهم

##### Türkçe

لجء
**لَجَأَ** - **يَلْجَأُ** - **مَلْجَأ**
**لَجَأَ** - **يَلْجَأُ** + bir varlık + bir varlıktan yahut bir işten yahut bir şeyden + bir varlığa yahut bir yere: tehlikeden uzaklaşarak daha emniyetli ve daha az tehlikeli bir yere doğru hareket eder; ve onu zarardan korur
**مَلْجَأ**: “**مَفْعَل**” vezninde, “**لَجَأَ** - **يَلْجَأُ**”dan mekân ismidir: ansızın bastıran bir tehlike hissedenin kendisine doğru hareket ettiği ve onu daha emniyetli sandığı yer
Ve lafız, “yönelme ve sığınma ve bir emniyete yahut emniyetli bir sığınağa doğru hareket” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**لَجَأَ** - **يَلْجَأُ**، **لاذَ** - **يَلُوذُ**، **أوَى** - **يَأْوِي**، **وَفَضَ** - **يَفِضُ**، **وَأَل** - **يَئِل**، **كَانَ** - **يَكِينُ**
ملجأ
 	﴿Ve geride bırakılan üç kişi hakkında; nihayet yeryüzü, genişliğine rağmen onlara dar gelince, nefisleri de onlara dar gelince ve Allah’tan (kaçıp) sığınılacak bir **مَلْجَأ** olmadığını, ancak O’na (sığınılacağını) zannedince; sonra O, tevbe etsinler diye onların tevbesini kabul etti. Şüphesiz Allah, O, tevbeyi çok kabul eden, çok merhamet edendir (118)﴾ Tevbe ﴿Rabbinize icabet edin; Allah’tan geri çevrilmesi olmayan bir gün gelmeden önce. O gün sizin için bir **مَلْجَإ** yoktur ve sizin için bir inkâr da yoktur (47)﴾ Şûrâ
 	﴿Eğer bir **مَلْجَأ** yahut mağaralar yahut bir girilecek yer bulsalardı, ona doğru dönerlerdi; ve onlar (hızla) koşarlardı (57)﴾ Tevbe
مختار الصحاح
● [**لجأ**] ل ج أ: **لَجَأ** ona **يَلْجَأُ**, “**قطع** **يقطع**” gibi; **لَجَأً** iki fetha ile; ve **مَلْجَأ**; ve **الْتَجَأَ** da onun gibidir; ve **التَّلْجِئَة** zorlama/ikrahtır; ve **ألْجَأَه** onu şuna sevk etti: onu ona mecbur bıraktı; ve **أَلْجَأ** işini Allah’a: onu (O’na) dayandırdı
ملخص اللسان:
1.     **لَجَأَ** şeye ve mekâna **يَلْجَأُ** **لَجْأً** ve **لُجُوءاً** ve **مَلْجَأً**; ve **لَجِئَ** **لَجَأً**; ve **الْتَجَأَ**; ve “**أَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه**”: dayandırdım
2.     “**لَجَأْتُ** falana ve ondan”; ve “**التَجَأْتُ**”; ve “**تَلجَّأْتُ**” — ona dayandığın ve onunla destek aldığın zaman; yahut ondan başkasına meylettiğin zaman
3.      Ve “**اَلْجَأَه** şeye”: onu ona mecbur etti. Ve “**أَلْجَأَه**”: onu korudu.
4.     Ve **التَّلْجِئةُ**: zorlama/ikrah. Ebû’l-Heysem: **التَّلْجِئةُ**, seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur bırakmasıdır; ve bu, dışı içinin aykırısı olan bir iş üzerine şahit tutmak gibidir
5.      Ve **المَلْجَأُ** ve **اللَّجَأُ**: sığınılacak sağlam yer (ma‘kıl); çoğulu **أَلْجاءٌ**.
6.     Ve denir ki: “**أَلْجَأْتُ** falanı şeye” — onu bir **مَلْجإٍ** ve bir **لَجَإٍ** içinde tahkim ettiğim zaman; ve “**الْتَجَأْتُ** ona **الْتِجاءً**”
لسان العرب
● - **لجأ**: **لَجَأَ** şeye ve mekâna **يَلْجَأُ** **لَجْأً** ve **لُجُوءاً** ve **مَلْجَأً**; ve **لَجِئَ** **لَجَأً**; ve **الْتَجَأَ**; ve “**أَلْجأْتُ أَمْري إِلى اللّه**”: dayandırdım. Ve Kâ‘b hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Kim Müslümanların divanına girer, sonra onlardan **تَلجَّأَ** ederse, İslâm kubbesinden çıkmış olur.” Denir ki: “**لَجَأْتُ** falana ve ondan”; ve “**التَجَأْتُ**”; ve “**تَلجَّأْتُ**” — ona dayandığın ve onunla destek aldığın zaman; yahut ondan başkasına meylettiğin zaman; sanki Müslümanlardan çıkışa ve ayrılıp tek kalmaya bir işarettir. Ve “**اَلْجَأَه** şeye”: onu ona mecbur etti. Ve “**أَلْجَأَه**”: onu korudu. Ve **التَّلْجِئةُ**: zorlama/ikrah. Ebû’l-Heysem: **التَّلْجِئةُ**, seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur bırakmasıdır; ve bu, dışı içinin aykırısı olan bir iş üzerine şahit tutmak gibidir. Nu‘mân b. Beşîr hadîsinde: “Bu bir **تَلْجِئةٌ**dir; öyleyse onun üzerine benden başkasını şahit tut.” **التَلْجِئة**: **الإِلْجَاءِ**dan **تَفْعِلة**dir; sanki seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur bırakmış ve seni, hoşlanmadığın bir fiili yapmaya muhtaç kılmıştır. Beşîr, annesinin kendisini buna sevk etmesiyle, oğlu Nu‘mân’ı kardeşleri dışında bir şeyle tek başına ayırmıştı. Ve **المَلْجَأُ** ve **اللَّجَأُ**: sığınılacak sağlam yer (ma‘kıl); çoğulu **أَلْجاءٌ**. Ve denir ki: “**أَلْجَأْتُ** falanı şeye” — onu bir **مَلْجإٍ** ve bir **لَجَإٍ** içinde tahkim ettiğim zaman; ve “**الْتَجَأْتُ** ona **الْتِجاءً**”. İbn Şümeyl: **التَلْجِئةُ**, malını bazı mirasçılarına, bazısını bırakıp (diğerlerini bırakıp) vermesidir; sanki onu ona sadaka veriyor gibidir; hâlbuki o onun mirasçısıdır. Dedi ki: “**تَلْجِئةَ** ancak bir mirasçıya olur.” Ve denir ki: “Senin için bir **لَجَأٌ** var mı ey falan?” Ve **اللَّجأُ**: eş (zevce). Ve ‘Umer b. **لَجَإٍ** et-Temîmî şairdir.
مقاييس اللغة:
(**لجأ**) **اللام** ve **الجيم** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da **اللَّجَأ** ve **الملجأ**dır: kendisine sığınılan yer. Denir ki: “**لجأت**” ve “**التجأت**”. Ve **اللَّجَأ** hakkında şöyle dedi:
Kış geldi; hâlbuki ben bir **لَجَأَ** edinmemiştim *** Ey iki elimin harareti, (soğuktan) karamişleri kazmaktan ([3])
القاموس المحيط:
**لَجَأَ** ona — “**منع**” ve “**فرِحَ**” gibi — **لاذَ**; “**الْتَجَأَ**” gibi. Ve **أَلْجَأَهُ**: onu mecbur etti; ve işini Allah’a: onu dayandırdı; ve falanı: onu korudu. Ve **اللَّجَأُ**, harekeli olarak: sığınılacak sağlam yer (ma‘kıl) ve sığınak (melâz); **المَلْجَأ** gibi; ve ع; ve Eş‘as’ın oğlu ‘Umer’in dedesi; babası değil; Cevherî yanıldı. Ve **الضِّفْدَعُ**; ve o, **بهاءٍ** iledir. Ve **ذُو المَلاجئ**: Yemen krallarından tebbâ‘aların kayllerinden bir kayldir. Ve **التَّلْجِئَةُ**: zorlama/ikrah.
تاج العروس:
ل ج أ
**لَجَأَ** ona; yani şeye yahut mekâna; “**مَنَعَ**” gibi; **يَلْجَأُ** **لَجْأُ** ve **لُجوءاً** ve **مَلْجَأً**; ve **لَجِئَ** “**فَرِحَ**” gibi; **لَجَأً** hareke ile; sonuncusu, birincide bir lügattir; tekmilede olduğu gibi: **لاذَ**; ona **التَجَأَ** gibi. Ve **ألَجَأَهُ** onu şuna: onu ona mecbur etti ve muhtaç kıldı. Ve **أَلْجَأَ** işini Allah’a: onu dayandırdı. Ve bazı nüshalarda: “ve işini O’na: onu dayandırdı.” Ve **التَجَأَ** ve **تَلَجَّأَ**. Kâ‘b hadîsinde: “Kim Müslümanların divanına girer, sonra onlardan **تَلَجَّأَ** ederse, İslâm kubbesinden çıkmış olur.” Denir ki: “**لَجَأْتُ** falana ve ondan”; ve “**التجَأْتُ**”; ve “**تَلَجَّأْتُ**” — ona dayandığın ve onunla destek aldığın zaman; yahut ondan başkasına meylettiğin zaman; sanki Müslümanlardan çıkışa ve onlardan ayrılıp tek kalmaya bir işarettir. Ve **أَلْجَأَ** falanı: onu korudu. Ve denir ki: “**أَلجأْتُ** falanı şeye” — onu bir **مَلْجَإِ** içinde tahkim ettiğim zaman. Ve **اللَّجَأُ** harekeli olarak: sığınılacak sağlam yer (ma‘kıl) ve sığınak (melâz); **المَلْجَإِ** gibi; ve hemzesi, hafifletme ve **المَنْجا** ile ikili kullanım sebebiyle düşürülebilir; tıpkı **المُنْجا**nın, onunla ikili kullanım sebebiyle hemzelenmesi gibi. Ve falan, **المَلْجا**sı güzel (olan)dır. Ve **اللَّجَإِ**nin çoğulu **أَلْجاءٌ**dur. Ve **اللَّجَأُ**: أَريك ile الرِّجام arasında ع’dir. Evs b. Gılfâ dedi ki:
Aَريك’in iki yanından atları sürdük ... **لَجَإٍ**e, الرِّجام’ın yamacına
Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin mu‘ceminde böyledir; şeyhimiz nakletti. Ve Nasr, mu‘ceminde dedi ki: o, Necdî bir vadi yahut dağdır; öyleyse el-Menâvî’nin “onu tayin etmediler” sözü bir şey değildir. Ve **لَجَأٌ** lamsız: bir adam adıdır; et-Teymî şair Eş‘as’ın oğlu ‘Umer’in dedesidir; babası değildir; Cevherî yanıldı da onu onun babası yaptı; hâlbuki o onun dedesidir. Cevherî’nin zikrettiği bu, nesep ve lugat imamlarının üzerinde ittifak ettiği şeydir. Belâzürî, **مَفاهيم الأشراف**’ta metniyle şöyle dedi: “Ve Tâbıha’nın oğlu أُدّ’ün oğlu Abd Menât’ın oğlu Teym’in oğlu Zühl doğurdu: Sa‘d b. Zühl; sonra Sa‘d doğurdu: Sa‘d’ın oğlu Sa‘lebe, Sa‘d’ın oğlu Cuşem ve Sa‘d’ın oğlu Bekr. Sonra Sa‘lebe doğurdu: Sa‘lebe’nin oğlu İmru’ul-Kays. Sonra İmru’ul-Kays doğurdu: onların çoğu; onlardan şair, أُدّ’ün oğlu Abd Menât’ın oğlu Teym’in oğlu Zühl’ün oğlu ذُهَل’in oğlu مصاد’ın oğlu حيدر’in oğlu **لَجَإِ**’in oğlu ‘Umer; o, Cerîr b. ‘Atıyye b. el-Hatfâ ile hicivleşirdi. İkisinin hicivleşmesinin sebebi: İbn **لَجَإٍ**, Cerîr’e Yemen lehçesiyle şu beyti okudu:
“En aşağısında daha kolay olanla sürüklersin
“Yaşlı kadının çadırının iki yanını sürüklemesi gibi”
Bunun üzerine Cerîr ona dedi: “Keşke şöyle deseydin:
“Gelin kadının elbisesinin iki ucunu sürüklemesi gibi”
Bunun üzerine İbn **لَجَإٍ** ona dedi: “Sen, şu söyleyen misin:
Kavmim için hakikate sizden daha koruyucuyum ... ve cebbara daha çok vuranım; ve toz parıldayıcıdır
Ve akşamleyin ardı ardına gelenler yanında daha sağlam bağlananım ... yetişme olarak; kılıcı çıplaklaştırdığı zaman Mâni‘
Gördün mü, eğer sabahleyin alınsalar ve sen onlara ancak akşamleyin yetişsen; hâlbuki nikâhlanmış olsalar; onun faydası nedir?”
Sonra ‘Anberî Ubeyd b. Gâdıra’ya muhakeme oldular; o da Cerîr aleyhine hükmetti; bunun üzerine Cerîr onu, adı geçen kitapta zikredilen bir şiirle hicvetti; İbn **لَجَإٍ**’in cevabı da böyledir. Ve ‘Umer b. **لَجَإٍ** Ahvaz’da öldü. Ve aralarında güzel övünmeler ve nazireler vardır; burası onların zikri yeri değildir. Belâzürî’nin sözünden, **لَجَأً**ın onun babası olduğu, dedesi olmadığı anlaşılmıştır. Teslim edilse bile, bunun gibisiyle itiraz edilmez; çünkü kişi, daha meşhur yahut daha övünülecek yahut başka sebeplerden dolayı çoğu kez dedesine nisbet edilir. Görmez misin, Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, sözünü: “Ben peygamberim, yalan yok; ben Abdülmuttalib’in oğluyum.” Bunun emsali sayılmaz. Allah daha iyi bilir. Ve **اللَّجَأُ**: **الضِّفْدَعُ**dır. Ve **المُحكم**’de: o, karada ve denizde yaşayan kaplumbağalardan bir türdür. Ve onlardan kimi onu hafifletir; böylece onu mu‘tel’de zikretti. Ve o, yani dişisi, **بهاء** iledir. Ve dediler ki: **اللجَأَةُ البَحريَّةُ**nın göğsünde bir dili vardır; hayvandan kime onunla isabet ederse onu öldürür; bunu ed-Demîrî söyledi; şeyhimiz nakletti. Ve **ذو المَلاجِئِ**: Yemen krallarından tebbâ‘aların kayllerinden bir kayldir. Ve **التَّلْجِئَة**: zorlama/ikrah. Ebû’l-Heysem dedi ki: seni, dışı içinin aykırısı olan bir işi yapmaya mecbur bırakmasıdır. Nu‘mân b. Beşîr hadîsinde: “Bu bir **تَلْجِئَةٌ**dir; öyleyse onun üzerine benden başkasını şahit tut.” **التّلْجِئَةُ**: **الإلجاء**dan **تَفْعِلَةٌ**dir; sanki seni, içi dışına aykırı olan bir işi yapmaya mecbur bırakmış ve seni, hoşlanmadığın bir fiili yapmaya muhtaç kılmıştır. Beşîr, annesinin kendisini buna sevk etmesiyle, oğlu Nu‘mân’ı kardeşleri dışında bir şeyle tek başına ayırmıştı. İbn Şümeyl dedi ki: **التَّلْجِئَةُ**: malını bazı mirasçılarına, bazısını bırakıp (diğerlerini bırakıp) vermesidir; sanki onu ona sadaka veriyor gibidir; hâlbuki o onun mirasçısıdır. Dedi ki: “**تَلْجِئَةَ** ancak bir mirasçıya olur.” Denir ki: “Senin için bir **لَجَأُ** var mı ey falan?” Ve **اللَّجَأُ**: eş (zevce). Ve kendisine zeyl olarak istidrâk edilenlerdendir: **اللَّجَأُ**: eş yahut dağ; ayrıca mirasçı. Ve “**لَجَأَ** işini Allah’a”: onu dayandırdı; **التَجَأَ** ve **تَلَجَّأَ** gibi. Ve “**تَلَجَّأَ** onlardan”: ayrılıp tek kaldı ve onların zümresinden çıktı ve onlardan başkasına meyletti; sanki onlardan korunmuş/tahkim olmuş gibidir.
