# لجأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: لجأ

لجأ إليه أي الشيء أو المكان كمنع يلجأ لجأ ولجوءا وملجأ ولجئ مثل فرح لجأ بالتحريك، الأخيرة لغة في الأولى كما في التكملة: لاذ، كالتجأ إليه. وألجأه إلى كذا: اضطره إليه وأحوجه وألجأ أمره إلى الله: أسنده. وفي بعض النسخ وأمره إليه: أسنده، والتجأ وتلجأ، وفي حديث كعب: من دخل في ديوان المسلمين ثم تلجأ منهم فقد خرج من قبة الإسلام. يقال: لجأت إلى فلان، وعنه، والتجأت وتلجأت إذا استندت إليه واعتضدت به أو عدلت عنه إلى غيره، كأنه إشارة إلى الخروج والانفراد من المسلمين. وألجأ فلانا: عصمه، ويقال: ألجأت فلانا إلى الشيء إذا حصنته في ملجإ. واللجأ، محركة: المعقل والملاذ، كالملجإ وقد تحذف همزته تخفيفا ومزاوجة مع المنجا، كما يهمز المنجا مزاوجة معه، وفلان حسن الملجا. وجمع اللجإ ألجاء واللجأ ع بين أريك والرجام قال أوس بن غلفاء:
  جلبنا الخيل من جنبي أريك                      إلى لجإ إلى ضلع الرجام كذا في معجم أبي عبيد البكري، نقله شيخنا، وقال نصر في معجمه: هو واد أو جبل نجدي، فقول المناوي: لم يعينوه. ليس بشيء. ولجأ، بلا لام: اسم رجل هو جد عمر بن الأشعث التيمي الشاعر لا والده، ووهم الجوهري فجعله والدا له، وإنما هو جده، وهذا الذي ذكره الجوهري هو الذي أطبق عليه أئمة الأنساب واللغة، قال البلاذري في مفاهيم الأشراف ما نصه: وولد ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد بن طابخة: سعد بن ذهل، فولد سعد: ثعلبة بن سعد، وجشم بن سعد، وبكر بن سعد. فولد ثعلبة: امرأ القيس بن ثعلبة. فولد امرؤ القيس: جلهم، منهم عمر ابن لجإ بن حيدر بن مصاد بن ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد الشاعر، وكان يهاجي جرير بن عطية بن الخطفى، وكان سبب تهاجيهما أن ابن لجإ أنشد جريرا باليمانية.

  تجر بالأهون في أدنائها
  جر العجوز جانبي خبائها فقال له جرير: هلا قلت:
  جر العروس طرفي ردائها فقال له ابن لجإ. فأنت الذي تقول:
  لقومي أحمى للحقيقة منـكـم                      وأضرب للجبار والنقع ساطع
  وأوثق عند المردفات عشـية                      لحاقا إذا ما جرد السيف مانع
  أرأيت إذا أخذن غدوة ولم تلحقهن إلا عشية وقد نكحن فما غناؤه? فتحاكما إلى عبيد بن غاضرة العنبري فقضى على جرير، فهجاه بشعر مذكور في الكتاب المذكور، وكذا جواب ابن لجإ، ومات عمر بن لجإ بالأهواز، وبينهما مفاخرات ومعارضات حسنة ليس هذا محل ذكرها، وقد عرف من كلام البلاذري أن لجأ والده لا جده، وعلى التسليم فإن مثل ذلك لا يعترض به، لأنه كثيرا ما ينسب الرجل إلى جده، لكونه أشهر أو أفخر أو غير ذلك من الأعراض، ألا ترى إلى قول النبي صلى الله عليه وسلم:  أنا النبي لا كذب أنا ابن عبد المطلب  . وأمثلة ذلك لا تحصى، والله أعلم. واللجأ: الضفدع، وفي المحكم أنه نوع من السلاحف يعيش في البر والبحر، ومنهم من يخففه، فذكره في المعتل، وهي أي الأنثى بهاء وقالوا: اللجأة البحرية لها لسان في صدرها، من أصابته به من الحيوان قتلته، قاله الدميري، ونقله شيخنا. وذو الملاجئ: قيل من أقيال التبابعة من ملوك اليمن. والتلجئة: الإكراه قال أبو الهيثم أن يلجئك أن تأتي أمرا ظاهره خلاف باطنه. وفي حديث النعمان بن بشير:  هذه تلجئة فأشهد عليه غيري  التلجئة: تفعلة من الإلجاء، كأنه قد ألجأك إلى أن تأتي أمرا باطنه خلاف ظاهره، وأحوجك إلى أن تفعل فعلا تكرهه، وكان بشير قد أفرد ابنه النعمان بشيء دون إخوته، حملته عليه أمه. وقال ابن شميل: التلجئة: أن يجعل ماله لبعض ورثته دون بعض، كأنه يتصدق به عليه وهو وارثه، قال: ولا تلجئة إلا إلى وارث. يقال: ألك لجأ يا فلان واللجأ: الزوجة. ومما يستدرك عليه: اللجأ: الزوجة، أو جبل، وأيضا الوارث، ولجأ أمره إلى الله: أسنده كالتجأ وتلجأ. وتلجأ منهم: انفرد وخرج عن زمرتهم وعدل إلى غيرهم، فكأنه تحصن منهم.

### Türkçe

**لجأ** ona, yani şeye veya yere, bir sığınak olarak sığındı; **يلجأ**: **لجأ** ve **لجوءا** ve **ملجأ**; ve **ولجئ** (tıpkı **فرح** gibi): **لجأ** (harekeli olarak); sonuncusu birincide bir dildir; **التكملة**’de olduğu gibi: **لاذ**; **كالتجأ إليه** gibi. Ve **ألجأه إلى كذا**: onu ona mecbur etti ve onu muhtaç kıldı. Ve **ألجأ أمره إلى الله**: onu (Allah’a) dayandırdı. Ve bazı nüshalarda: “ve işini ona”: onu dayandırdı. Ve **التجأ** ve **تلجأ**; ve Ka‘b hadîsinde: “Müslümanların divanına girip sonra onlardan **تلجأ** eden kimse, İslâm kubbesinden çıkmıştır.” Denir: “**لجأت** falana” ve “ondan”; ve **التجأت** ve **تلجأت**: ona dayandığın ve onunla desteklendiğin yahut ondan başkasına yönelip ondan ayrıldığın zaman; sanki Müslümanlardan çıkışa ve tek başına kalışa bir işarettir. Ve **ألجأ** falanı: onu korudu. Ve denir: “**ألجأت** falanı şeye” — onu bir **ملجإ** içinde tahkim ettiğin zaman. Ve **اللجأ** (harekeli): sığınak ve melce’dir; **كالملجإ** gibi; hemzesi hafifletme ve **المنجا** ile eşleştirme için düşürülebilir; nitekim **المنجا** da onunla eşleştirme için hemzelenir. Ve “falan güzel **الملجا** sahibidir.”

Ve **اللجإ**’nin çoğulu **ألجاء**’dır. Ve **اللجأ**: **ع** (bir yer adı), **أريك** ile **الرجام** arasında. **أوس بن غلفاء** dedi:

  **جلبنا الخيل من جنبي أريك                      إلى لجإ إلى ضلع الرجام**

Böylece Ebû Ubeyd el-Bekrî’nin Mu‘cem’inde; şeyhimiz onu nakletti. Ve Nasr, Mu‘cem’inde dedi: O, Necdî bir vadi veya dağdır. Öyleyse el-Menâvî’nin “onu tayin etmediler” sözü bir şey değildir.

Ve **لجأ** (lâmsız): bir adam adıdır; şair Teymî Ömer b. el-Eş‘as’ın babası değil, dedesidir. Cevherî yanıldı da onu babası yaptı; hâlbuki o dedesidir. Cevherî’nin zikrettiği bu (nisbet) nesep ve lugat imamlarının üzerinde ittifak ettiği şeydir. Belâzurî **مفاهيم الأشراف**’ta lafzen şöyle dedi: “**ذهل** b. **تيم** b. **عبد مناة** b. **أد** b. **طابخة**: **سعد بن ذهل**’i doğurdu. **سعد** da: **ثعلبة بن سعد**’ı, **جشم بن سعد**’ı ve **بكر بن سعد**’ı doğurdu. **ثعلبة** da: **امرأ القيس بن ثعلبة**’yi doğurdu. **امرؤ القيس** de: **جلهم**’i (doğurdu); onlardan, şair **عمر ابن لجإ بن حيدر بن مصاد بن ذهل ابن تيم بن عبد مناة بن أد**’dir. Ve o, **جرير بن عطية بن الخطفى** ile hicivleşirdi. İkisinin hicivleşmesinin sebebi, **ابن لجإ**’in, Cerîr’e Yemenî lehçesiyle şu beyti okumasıydı:

  **تجر بالأهون في أدنائها**
  **جر العجوز جانبي خبائها**

Bunun üzerine Cerîr ona dedi: “Şöyle deseydin ya:

  **جر العروس طرفي ردائها**

Bunun üzerine **ابن لجإ** ona dedi: “Sen de şunu söyleyen sensin:

  **لقومي أحمى للحقيقة منـكـم                      وأضرب للجبار والنقع ساطع**
  **وأوثق عند المردفات عشـية                      لحاقا إذا ما جرد السيف مانع**

Gördün mü: eğer onları sabahleyin aldılar da sen onlara ancak akşamleyin yetiştin; üstelik nikâhlanmışlarsa, bunun faydası nedir?” Sonra **عبيد بن غاضرة العنبري**’ye muhakeme oldular; o da Cerîr aleyhine hükmetti. Bunun üzerine Cerîr onu, adı geçen kitapta zikredilmiş bir şiirle hicvetti; **ابن لجإ**’in cevabı da böyledir. Ve **عمر بن لجإ** Ahvaz’da öldü. Aralarında güzel övünmeler ve nazîreler vardır; burası onların zikrinin yeri değildir. Belâzurî’nin sözünden, **لجأ**’in onun babası olduğu, dedesi olmadığı anlaşılmıştır. Kabul edilse bile, buna benzer bir şeyle itiraz edilmez; çünkü kişi çoğu kez dedesine nisbet edilir; onun daha meşhur veya daha övünülecek olması yahut başka arızalar sebebiyle. Görmez misin, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in sözünü: “Ben peygamberim, yalan yok; ben **عبد المطلب**’in oğluyum.” Bunun örnekleri sayılmaz. Allah daha iyi bilir.

Ve **اللجأ**: kurbağadır. **المحكم**’de: karada ve denizde yaşayan, kaplumbağalardan bir türdür. Onlardan kimi onu hafifletir; böylece onu **المعتل**’de zikretti. Ve o, yani dişisi, **بهاء** iledir. Ve dediler ki: **اللجأة البحرية**’nin göğsünde bir dili vardır; hayvandan kime onunla isabet ederse onu öldürür. Bunu ed-Demîrî söyledi; şeyhimiz onu nakletti.

Ve **ذو الملاجئ**: denildi ki, Yemen krallarından **التبابعة**’nin meliklerinin **أقيال**’inden (biridir).

Ve **التلجئة**: zorlama/ikrah’tır. Ebû’l-Heysem dedi: “Seni **يلجئك** etmesi, zahiri bâtınına aykırı olan bir işi yapmana (seni) sevk etmesidir.” Ve Nu‘mân b. Beşîr hadîsinde: “Bu bir **تلجئة**’dir; öyleyse bunun üzerine benden başkasını şahit tut.” **التلجئة**: **الإلجاء**’dan **تفعلة**’dir; sanki seni, bâtını zahirine aykırı olan bir işi yapmaya mecbur etmiş ve hoşlanmadığın bir fiili yapmaya muhtaç kılmıştır. Beşîr, oğullarından ayrı olarak oğlu Nu‘mân’ı bir şeyle tahsis etmişti; annesi onu buna sevk etmişti. İbn Şümeyl dedi: **التلجئة**: malını, bazı varislerine bazıları dışında kılmasıdır; sanki onu ona sadaka veriyor gibidir, hâlbuki o onun varisidir. Dedi: “**تلجئة** ancak bir varise olur.” Denir: “**ألك لجأ** ey falan!” Ve **اللجأ**: eş (zevce)’dir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اللجأ**: eş (zevce); yahut bir dağ; ayrıca varis. Ve **لجأ أمره إلى الله**: onu dayandırdı; **كالتجأ** ve **تلجأ** gibi. Ve “onlardan **تلجأ** etti”: tek başına kaldı ve onların zümresinden çıktı ve başkalarına yöneldi; sanki onlardan korunup tahkim oldu.
