# لجذ — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B0/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%84%D8%AC%D8%B0/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [لجذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%B0.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: لجذ

(باب اللام والجيم وما يثلثهما)
(لجح)  اللام والجيم والحاء كلمة. يقولون: اللُّجْح: مكانٌ منخفِض في الوادي.
(لجذ)  اللام والجيم والذال. يقولون: لَجَِذَ الكلب الإناء: لَحِسَه.
(لجف)  اللام والجيم والفاء كلمةٌ تدلُّ على هَزْمٍ في الشّيء. يقال: تلجَّفت البِئْرُ، إذا انْخسَفَ أسفلُها. قال: واللَّجَف: سُرّة الوادِي، وتشبَّه الشَّجَّة المنْفَهِقَة بذلك. قال:
* يَحجُّ مأمومةً في قَعْرِها [لَجَفٌ]([1]) *
(لجم)  اللام والجيم والميم كلمةٌ، وهي اللِّجام. يقال: ألجَمْتُ الفَرَس.
(لجن)  اللام والجيم والنون كلمتان: اللُّجَيْن: الفضَّة. واللَّجِينُ: حشيشٌ يُضرَب بالحِجارة حتى يتلجَّن، كأنَّه تغضّن. قال:
وماءٍ قد وردتُ لِوَصلِ أرْوَى *** عليه الطَّيرُ كالوَرَقِ اللَّجِينِ([2])
(لجأ)  اللام والجيم والهمزة كلمة واحدة، وهي اللَّجَأ والملجأ: المكان يُلتجَأ إليه. يقال: لجأت والتجأت. وقال في اللَّجَأ:
جاء الشِّتاءُ ولمَّا أَتَّخِذْ لَجَأَ *** يا حَرَّ كَفَّيَّ من حَفْر القراميصِ([3])(لجب)  اللام والجيم والباء كلمتان متباينتان جدّاً.
فالأولى اللَّجَب: الجَلَبَة. يقال جيشٌ ذو لَجَب، وبحرٌ ذو لَجَب، إذا سُمِع اضطرابُ أمواجه.
والكلمة الأخرى: عَنْزٌ لَجْبَة، والجمع لِجَابٌ([4])، وهي التي ارتفع لبنُها. قال:
عَجِبَتْ أبناؤُنا من فِعلِنا *** إذ [نَبِيعُ] الخيل بالمعزَى اللِّجابِ([5])
--------------ـــ
([1]) التكملة مما سبق في (أم، حج) حيث ذكر في الحواشي نسبة البيت وتخريجه وعجزه: * فاست الطبيب قذاها كالمغاريد *
([2]) البيت للشماخ في ديوانه 91 واللسان (لجن).
([3]) سبق البيت في (ربض) برواية أخرى. وفي الأصل: "ما خر كفي من حفر الكراميص"، تحريف.
([4]) ولجبات أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. وهذا الجمع الأخير غير قياسي، والقياس إسكان الجيم فيه لأنه صفة لا اسم، واعتذر سيبويه بأن من العرب من يقول شاة لجبة بالتحريك فجاء الجمع على قياسه. اللسان (لجب).
([5]) لمهلهل بن ربيعة، كما في اللسان (لجب). وأنشده في المجمل. وانظر الاشتقاق 213.

ـ

### Türkçe

(لام ve **جيم** ve ikisini üçleyen(ler) babı)

(**لجح**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الحاء** bir kelimedir. Derler: **اللُّجْح**: vadide alçak bir yer.

(**لجذ**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الذال**. Derler: **لَجَِذَ** köpek kabı: onu yaladı.

(**لجف**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الفاء** bir kelimedir; şeyde bir çöküşe delâlet eder. Denir: **تلجَّفت** kuyu, altı çöktüğü zaman. Dedi: ve **اللَّجَف**: vadinin göbeği; ve bununla, genişçe açılmış yaraya benzetilir. Dedi:
* onun dibinde **لَجَفٌ** bulunan bir **مأمومةً**’ya hacceder *

(**لجم**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الميم** bir kelimedir; o da **اللِّجام**’dır. Denir: **ألجَمْتُ** atı.

(**لجن**)  **اللام** ve **الجيم** ve **النون** iki kelimedir: **اللُّجَيْن**: gümüş. Ve **اللَّجِينُ**: taşlarla dövülen bir ottur; ta ki **يتلجَّن** oluncaya kadar; sanki buruşmuş gibidir. Dedi:
Ve bir su ki, **أرْوَى**’yı sulamak için ona vardım *** onun üzerinde kuşlar, **اللَّجِينِ** yaprak gibi

(**لجأ**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الهمزة** tek bir kelimedir; o da **اللَّجَأ** ve **الملجأ**: kendisine sığınılan yer. Denir: **لجأت** ve **التجأت**. Ve **اللَّجَأ** hakkında dedi:
Kış geldi, hâlbuki bir **لَجَأَ** edinmedim *** ey iki elimin harareti, **القراميصِ** kazmaktan

(**لجب**)  **اللام** ve **الجيم** ve **الباء** çokça birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi **اللَّجَب**: gürültü. Denir: **لَجَب** sahibi ordu, ve **لَجَب** sahibi deniz; dalgalarının çalkantısı işitildiği zaman.
Diğer kelime: **عَنْزٌ لَجْبَة**; çoğulu **لِجَابٌ**; o, sütü yükselmiş olandır. Dedi:
Oğullarımız fiilimizden şaştılar *** zira biz atları **اللِّجابِ** keçilerle **نَبِيعُ**

--------------ـــ
([1]) Tekmile, daha önce (**أم، حج**)’de geçenlerdendir; orada haşiyelerde beytin nisbeti, tahrici ve ikinci mısraı zikredildi: * فاست الطبيب قذاها كالمغاريد *
([2]) Beyit, divanında 91’de Şemmâh’ındır; ve **اللسان** (**لجن**).
([3]) Beyit daha önce (**ربض**)’da başka bir rivayetle geçti. Asılda: “ما خر كفي من حفر الكراميص”, tahrif.
([4]) Ve **لجبات** da, hareke ile; **المجمل**’de olduğu gibi. Ve bu son çoğul kıyasî değildir; kıyas, onda **الجيم**’i sâkin kılmaktır; çünkü o isim değil sıfattır. Sîbeveyh, Araplardan bazısının “شاة لجبة”yi hareke ile söylediğini, bu yüzden çoğulun onun kıyasına göre geldiğini söyleyerek özür beyan etti. **اللسان** (**لجب**).
([5]) **اللسان** (**لجب**)’de olduğu üzere, Mühelhil b. Rebîa’nındır. Ve onu **المجمل**’de inşâd etti. Ve bk. **الاشتقاق** 213.

ـ
